Một: thể Tặc khắc (cách chọn điểm khởi phát dựa vào quan hệ khắc giữa trên và dưới: dưới khắc trên gọi là "tặc", nghĩa là như kẻ cướp phạm bề trên; trên khắc dưới gọi là "khắc"). Thể này vốn có hai thể khác nhau, đáng chia làm hai, nay theo người xưa chỉ coi là một.
Khóa Nguyên Thủ (khóa: cục diện quẻ lập được khi xem): xem việc trong nhà thì lấy can ngày (thiên can của ngày xem quẻ) làm mình, chi ngày (địa chi của ngày xem quẻ, trong sách thường gọi là "thần") làm người; xem việc bên ngoài thì lấy chi ngày làm mình, can ngày làm người. Lời này rút từ sách "Lục Nhâm Chỉ Nam".
Lời tượng nói: Trong tứ khóa (bốn cặp "trên – dưới" lập từ can ngày và chi ngày: dưới là vị trí ở bàn đất, trên là chi của bàn trời đè lên đó) chỉ có một chỗ trên khắc dưới, lấy chỗ "tặc khắc" ấy làm khóa đầu, gọi là Nguyên Thủ; trước tốt sau thua. Đây là giải nghĩa cái tên. Bốn khóa âm dương của can và chi đều không có chỗ dưới khắc trên, chỉ có một chỗ trên khắc dưới, thì lấy chỗ khắc dưới ấy làm "dụng" (dụng thần, tức vị thần được chọn làm điểm khởi phát, cũng là sơ truyền – truyền thứ nhất của quẻ), gọi là Nguyên Thủ. Vì trên chế ngự được dưới, có quyền của bậc tôn trưởng điều khiển kẻ dưới, hợp với người ở ngôi trên, nên lấy tên Nguyên Thủ (cái đầu, người đứng đầu); lại vì nó đứng đầu các thể khóa nên cũng gọi là cách Thủy Nhập (cách bước vào đầu tiên). Xem việc gì phần nhiều tốt ít xấu, lợi cho bên đi trước, không lợi cho bên theo sau.
Lời đoán nói: "Bốn khóa âm dương có một chỗ khắc xuống, khóa tên Nguyên Thủ" (chú: sơ thần – vị thần ở truyền đầu – là phần mở đầu của thể khóa); "bề tôi trung, con hiếu đều thuận theo; lo hay vui đều do đàn ông, chẳng do đàn bà" (chú: bên trên là đàn ông, là cái động ở bên ngoài; lấy động chế tĩnh, nên việc do đàn ông mà ra); "trên là bậc tôn, dưới là kẻ thấp nhỏ; việc làm đúng lẽ, thảy đều chân thật" (chú: trên chế dưới, lẽ việc rất chính đáng, thật thà không giả dối); "kiện tụng ai khởi trước ắt thắng, người đối đáp sau thì lý không thông" (chú: trên khắc dưới, vốn lợi cho bậc tôn trưởng chế kẻ nhỏ, lợi cho bên động trước, không lợi cho bên ứng sau). Nhưng phải là thần ở trên đang vượng tướng (đang mạnh, được khí theo mùa), thiên tướng (mười hai vị tướng trời như Quý Nhân, Thanh Long, Bạch Hổ… gắn lên các vị trí trong quẻ) không "nội chiến" (vị tướng và chi mà nó cưỡi không khắc nhau từ bên trong) thì mới tốt. Nếu dưới vượng mà trên hưu tù (suy yếu, mất khí theo mùa) thì bị cắn ngược lại.
Lời đoán lại nói: "Nguyên Thủ tình lý thuận, ứng nghiệm cũng dễ biết. Gặp chi của năm thì là việc trong năm; gặp nguyệt kiến (chi của tháng đang xem) thì ứng trong tháng; gặp chi của tuần thì ứng trong tuần; gặp chi của ngày thì hẹn trong ngày; gặp tiết khí (hai mươi bốn tiết trong năm, mỗi tiết khoảng nửa tháng) thì kỳ nửa tháng; gặp hậu (mỗi hậu năm ngày) thì năm ngày lại dời. Các khóa tuy đều như vậy, riêng khóa này càng không sai lệch." (Chú: đây là phép xem kỳ ứng nghiệm. Phàm xem Lục Nhâm phải ghi năm, tháng, ngày, tuần, tiết, hậu vào hình quẻ, xem tam truyền – ba bước diễn biến của quẻ: đầu, giữa, cuối –, tứ khóa và các thần nằm trên niên mệnh – năm sinh hoặc năm tuổi đang đi của người xem – gặp phải thần nào; nếu có chi trùng với năm, tháng… thì ứng vào lúc ấy. Các khóa đều xem theo phép này, chỉ là khóa Nguyên Thủ ứng thuận hơn mà thôi.)
Lại nói: Trên khắc dưới là việc thuận; người làm việc thuận, dù khóa và truyền có điều xấu, có lo cũng nhẹ; dù thần và tướng đánh nhau, nỗi lo cũng dễ giải. Mọi việc lợi động không lợi tĩnh, lợi trước không lợi sau, lợi nam không lợi nữ. Nếu thêm thần ở trên vượng tướng, Thiên quan (tức Quý Nhân, vị đứng đầu các thiên tướng) "thuận trị" (các thiên tướng được xếp theo chiều thuận), dụng thần gặp tướng tốt, không phạm không vong (chi rơi vào khoảng trống của tuần, chủ việc hụt hẫng), hình (thế hai chi làm tổn thương nhau) và các điều xấu khác, lại sinh cho can ngày và niên mệnh, thì là khóa Tam Quang, Tam Dương (các khóa chủ sáng sủa tốt lành), có cái đẹp: bề tôi trung, con hiếu, vợ thuận, em kính, kẻ dưới mến phục. Nếu can ngày không có khí, dụng thần lại nằm trên can ngày và là "quỷ" của can (hành khắc can ngày, chủ tai họa, quan sự), hào quỷ hưu tù, Quý Nhân "nghịch trị" (các thiên tướng xếp theo chiều ngược), tướng xấu cùng gặp, thì có cái hung sau khi động.
Khổng Minh (tức Gia Cát Lượng) nói: Gọi là Nguyên Thủ, cũng như người lấy cái đầu làm gốc của cả thân; thân không có đầu thì không thành thân được. Nghĩa trên dưới tôn ti thấy rõ. Lại như vua là đầu của bề tôi và dân chúng, bậc tôn trưởng là đầu của kẻ nhỏ; vì thế khóa này lợi cho người ở ngôi đầu. Nhưng trên mà không có dưới thì không có gì nâng đỡ; nay nếu khắc dưới, phải tự nghĩ: bản thân có quả thật ở bậc trên không? Có quả thật là bên động trước không? Có quả thật đang vượng tướng không? Có được một điều đúng như vậy thì tốt. Lại nghĩ: kẻ ở dưới xét về tình lý có thể khắc được không; kẻ đang hưu tù có thể thắng được không; nếu có thể khắc, có thể thắng thì tốt. Nếu không hợp thì bên động trước sẽ bị bên ứng sau thừa cơ. Vả lại, trên khắc dưới là lẽ đương nhiên, nhưng cũng không được quá đáng; hãy nghĩ cái đầu ngự trên kẻ dưới vốn là một thân không hai, dù thời thế buộc phải khắc dưới, cũng nên để kẻ dưới có chỗ nương tựa, làm chỗ đứng để chịu khắc, thì cái đầu mới có cái cùng nâng đỡ. Cho nên trong quẻ Nhâm, trong sáu chỗ (?) có một chỗ phù trợ chi ở địa bàn (bàn đất, các vị trí cố định) là hay; nếu không thì cũng chớ để địa bàn rơi vào cảnh không, hư, hình, hại, xung, phá (các thế trống rỗng, tổn thương, xung đột, phá hoại giữa các chi), hoặc ở vào vị trí bị vượt qua (?).
Thiệu Tử (tức Thiệu Ung) nói: "Kẻ nhỏ không nên xem được Nguyên Thủ, vì lo bậc tôn trưởng bị tổn hại; lại chủ trước vui sau lo." Vậy khóa Nguyên Thủ cũng có chỗ không tốt. Huống chi người đi đầu việc phải chịu khó nhọc, chịu oán trách; khởi xướng việc thì họa tụ ở chỗ ẩn kín. Nếu thần ở trên hưu tù thì có cái tai vạ vì động trước quá sức đến kiệt mệt, ăn sâu vào; có cái lỗi động bừa; hoặc tham lợi nhỏ quên hại lớn; hoặc mừng vì thắng trước mà để lại hối hận về sau. Cho nên tượng của nó như cành non của cây chưa cứng, lại như đứa trẻ mới sinh đang tập đi; ý nói lúc này không được vội vã làm tổn hại, phải che chở giữ gìn.
Viên Thiên Cương nói: "Trên khắc dưới vốn lợi cho đàn ông, xem thai phần nhiều là con trai. Nếu thần trên hưu tù, thần dưới vượng tướng, là khắc không đổ, ngược lại không lợi cho việc khởi trước; xem thai phần nhiều là con gái. Như thần trên can ngày làm dụng, mà can là ta, bị khắc sao lại tốt? Nhưng vào lúc chủ khách chưa phân, muốn động mà chưa động, thì can ngày còn đứng giữa ta và người; vừa thấy thần trên đến khắc, thì bên động trước là thần trên, bên động sau là thần của can. Về phía ta, nên xét bên nào suy, bên nào vượng, bên nào được khí mà nương theo. Điều này chỉ tốt cho việc binh, kiện tụng, đánh nhau, tay không cầu tài và hỏi công danh; ngoài ra, quỷ đến xâm phạm thân phần nhiều là xấu, sao có thể cho Nguyên Thủ là tốt trọn vẹn được?"
Xem ý người đến hỏi
Khóa Nguyên Thủ mà dụng thần là Quý Nhân, Tuế quân (Thái Tuế, thần của năm), hoặc thiên tướng đang vượng tướng (?), lại sinh hợp với thần của hành niên (năm tuổi đang đi của người hỏi), thì ý người đến là để gặp bậc đại quý nhân, có niềm vui rạng rỡ. Nếu là Phản ngâm (bàn trời nằm đối ngược bàn đất) hoặc các thế hung phá khác, thì chủ việc mờ ám, phải kêu oan bày tỏ.
Xem thời tiết
Chủ trời vốn tạnh ráo; phải là thần trên can ngày làm dụng, gặp Chu Tước, Đằng Xà, Câu Trần, Thiên Không, Quý Nhân, Thái Thường thì mới nắng; nếu gặp Lục Hợp, Bạch Hổ thì chủ có gió; hai khóa của chi ngày làm dụng mà gặp Huyền Vũ, Thiên Hậu thì chủ mưa; gặp Thái Âm, Thanh Long thì nửa râm nửa nắng.
Xem đất đai
Chủ đất cao ráo, hướng dương.
Xem thân mệnh
Hợp làm người đứng đầu, không lợi cho kẻ nhỏ. Thích động, ít tĩnh; nếu mang Đinh Mã (thần Đinh và Dịch Mã, các thần chủ đi lại, dời đổi) thì dời chuyển không yên; có Lộc (thần chủ bổng lộc), Mã, Quý Nhân, Thanh Long, Thái Thường thì làm quan hiển đạt, là quan chính ấn (quan chính thức, nắm ấn tín), bề tôi trung, con hiếu, vợ chồng hòa thuận.
Xem thai sản
Nếu dụng thần vượng tướng thì sinh con trai; thêm Thanh Long và các tướng tốt thì sinh quý tử; Quý Nhân thuận trị thì lợi cho con trưởng, sinh cháu đích tôn. Dụng thần nếu hưu tù thì trai gái chưa định.
Xem hôn nhân
Hợp với trai trưởng lấy gái trưởng. Quý Nhân thuận trị, được Thanh Long, Thiên Hậu, Lục Hợp, Quý Nhân, thì chủ trai cầu gái, gái cũng vui lòng kết duyên, vợ chồng hòa hợp. Nếu Quý Nhân nghịch trị, thêm tướng xấu, có hình khắc, thì không thành.
Xem bệnh tật
Chủ bệnh ở phần dưới cơ thể; tốt xấu thì theo tốt xấu của thần và tướng mà nói.
Xem kiện tụng, đánh dẹp và các việc tương tự thì giống như lời Viên Thiên Cương đã nói ở trên.
Ví dụ: tháng giêng, ngày Bính Thân, nguyệt tướng Hợi (nguyệt tướng: chi đại diện cho vị trí mặt trời trong tháng; đặt chi này lên giờ xem để xoay bàn trời), giờ Ngọ mà xem. Trong bốn khóa chỉ có Mão Mộc ở thiên bàn (bàn trời, phần xoay) khắc Tuất Thổ ở địa bàn (bàn đất, phần cố định), là một chỗ trên khắc dưới, lấy Mão làm dụng, khóa tên Nguyên Thủ. Tam truyền được Mão, Sửu, Thân; tướng là Thái Thường, Lục Hợp, Thái Âm. Mão là "phụ mẫu" của ngày (hành sinh ra can ngày, chủ cha mẹ, bề trên, văn thư), cưỡi Thái Thường, chủ gặp công khanh có việc vui. Thân là "thê tài" của ngày (hành bị can ngày khắc, chủ vợ và tiền của), cưỡi Lục Hợp, chủ gặp quý nhân được tiền của, có việc chúc mừng. Sửu là "tử tôn" của ngày (hành do can ngày sinh ra, chủ con cháu), cưỡi Thái Âm, chủ con cháu vì tiền của mà có việc che giấu nhau. Tháng giêng thì Mộc vượng, Hỏa tướng, Thổ tử, Kim tù, Thủy hưu (năm mức mạnh yếu của ngũ hành theo mùa: vượng là mạnh nhất, tướng là đang lên, hưu là nghỉ, tù là bị giam, tử là chết); nay Mão Mộc đang vượng, Bính Hỏa được khí tướng, nên đoán là tốt.
Phụ mẫu – Mão – Thái Thường
Thê tài – Thân – Lục Hợp
Tử tôn – Sửu – Thái Âm
Thanh Long Thái Âm Thái Thường Đằng Xà (hình tứ khóa: hàng này là các thiên tướng; hàng kế là các chi ở thiên bàn; hàng cuối là các vị trí ở địa bàn và can ngày)
Ngọ Sửu Mão Tuất
Sửu Thân Tuất Bính
Tuất Hợi Tý Sửu (hình thiên bàn: mười hai chi xếp quanh bốn cạnh)
Dậu Dần
Thân Mão
Mùi Ngọ Tỵ Thìn
Ví dụ: tháng giêng, nguyệt tướng Hợi, ngày Giáp Tuất, giờ Mùi mà xem. Bốn khóa chỉ có Dần đặt trên Tuất là một chỗ trên khắc dưới, lấy Dần làm dụng, là khóa Nguyên Thủ. Tam truyền Dần, Ngọ, Tuất; tướng được Thiên Hậu, Bạch Hổ, Huyền Vũ; là thể lục hợp (?) (đúng ra là tam hợp: ba chi Dần, Ngọ, Tuất hợp lại), hội thành hỏa cục (ba chi hợp thành khối Hỏa). Thiên Hậu làm dụng, mà Thiên Hậu chủ đàn bà. Tháng giêng trong Dần có Hỏa, Hỏa chủ đàn bà mang thai. Thiên Hậu thuộc Thủy cùng ở với Hỏa trong Dần, chủ sinh con mà không nuôi được. Lại Công Tào (tên thần của chi Dần) là nguyệt kiến, chủ quan huyện, là lo về việc quan huyện, vì nó nhận khí vượng. Trung truyền (truyền giữa) là Thắng Quang (tên thần của chi Ngọ), chủ con cháu, cưỡi Bạch Hổ chủ tang chế. Nó đặt trên Dần, là tử tôn của ngày, làm tiết khí (rút hao sức của can ngày), chủ lo chết chóc tang chế, bị người che lấp. Mạt truyền (truyền cuối) là Thiên Khôi (tức Hà Khôi, tên thần của chi Tuất) cưỡi Lục Hợp đặt trên Ngọ, là tài của ngày, chủ việc riêng tư kín đáo, mai mối. Lục Hợp là cửa riêng, cũng gọi là Thiên Môn (cửa trời). Hà Khôi là Thiên Khuyết (cổng cung trời). Ra Thiên Môn, lên Thiên Khuyết mà gặp Bạch Hổ, ắt lo tang chế, bị người che lấp; nên dời chỗ ở; đàn bà bỏ trốn, không yên, đến tai quan huyện. Tam truyền là hỏa cục, lo cháy nhà, thiêu hủy làm kinh hãi người, có cãi vã. Lấy hành mà dụng thần sinh ra làm kỳ tốt, lấy hành mà dụng thần sợ làm kỳ xấu: Công Tào (Mộc) làm dụng thì mừng ở ngày Bính, Đinh (Hỏa), lo ở ngày Canh, Tân (Kim). Dụng khởi từ dương thần (thần thiên bàn đặt thẳng trên can hoặc chi) thì việc lo phát từ người khác; dụng khởi từ âm thần (thần ở khóa thứ hai hoặc thứ tư, tức khóa chồng lên dương thần) thì việc lo khởi từ chính mình. Truyền gặp phụ mẫu là có cứu, gặp quỷ là tang chồng chất.
Huynh đệ – Dần – Thiên Hậu (huynh đệ: hành cùng loại với can ngày, chủ anh em, bạn bè, sự cạnh tranh)
Tử tôn – Ngọ – Bạch Hổ
Thê tài – Tuất – Lục Hợp
Bạch Hổ Thiên Hậu Lục Hợp Bạch Hổ
Ngọ Dần Tuất Ngọ
Dần Tuất Ngọ Giáp
Dậu Tuất Hợi Tý
Thân Sửu
Mùi Dần
Ngọ Tỵ Thìn Mão
Ví dụ: tháng mười hai, ngày Nhâm Thân, nguyệt tướng Sửu, giờ Mão mà xem. Trong bốn khóa chỉ có Ngọ Hỏa khắc Thân Kim là một chỗ trên khắc dưới, lấy Ngọ làm dụng, khóa tên Nguyên Thủ. Tam truyền Ngọ, Thìn, Dần; tướng được Thiên Hậu, Đằng Xà, Lục Hợp. Thắng Quang (chi Ngọ) mang Thiên Hậu, lại cùng ở trên thần Kim, chủ lo đàn bà bệnh tật, vì thần và tướng "ngoại chiến" (chi và vị tướng cưỡi trên nó khắc nhau từ bên ngoài). Nếu xem việc mang thai thì chủ sẩy thai, vì Ngọ Hỏa khắc Thân Kim, mà Truyền Tống (tên thần của chi Thân) cũng mang ý Bạch Hổ, thuộc thần thai. Trung truyền được Thiên Cương (tên thần của chi Thìn) cưỡi Đằng Xà, chủ việc kinh sợ, tranh đấu; chủ trong tháng ba vì việc đàn bà mà tranh đấu, vì Thiên Cương chủ tháng ba; Thiên Hậu làm dụng nên chủ do đàn bà; Thủy và Hỏa đánh nhau đi vào Khôi Cương (Hà Khôi và Thiên Cương, hai thần hung) nên chủ tranh đấu. Mạt truyền Công Tào cưỡi Lục Hợp đặt trên Thìn, chủ tháng giêng năm sau sẽ cùng quan lại bàn việc gả cưới, vì Dần là tháng giêng; mạt truyền là việc tương lai, Lục Hợp chủ hôn phối, Công Tào chủ quan lại.
Thê tài – Ngọ – Thiên Hậu
Dần (?) (có lẽ là Quan quỷ) – Thìn – Đằng Xà
Tử tôn – Dần – Lục Hợp
Đằng Xà Thiên Hậu Thái Âm Thái Thường
Thìn Ngọ Mùi Dậu
Ngọ Thân Dậu Nhâm
Mão Thìn Tỵ Ngọ
Dần Mùi
Sửu Thân
Tý Hợi Tuất Dậu
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video