Khóa Gián truyền (khóa mà các truyền cách nhau một vị)
Khổng Minh (tức Gia Cát Lượng) nói: "Phàm cách một vị mà làm tam truyền (ba chi rút ra theo thứ tự làm bước khởi đầu, đoạn giữa và kết cục của việc) thì gọi là khóa Gián truyền. Thuận gián truyền có mười hai cách, nghịch gián truyền có mười hai cách. Ý nghĩa mỗi cách có chỗ chủ riêng. Được thuận gián truyền thì chủ việc thuận. Nghịch gián truyền thì chủ việc nghịch. Khóa này mang thể quẻ Tốn (quẻ "gió, thuận theo" trong Kinh Dịch), là khóa âm lên dương xuống. Lời tượng nói: 'Cách vị mà truyền nhau, việc phần nhiều trở ngại, chậm chạp.'
"Trong cách thuận có Đăng thiên, Hướng dương, Xuất hộ; trong cách nghịch có Hồi minh, Lệ đức, Cố tổ. Người xem gặp các cách ấy đều là khóa tốt. Nếu phát dụng (sơ truyền) vượng tướng (đang mạnh theo mùa), thiên tướng (mười hai vị thần tướng phối lên khóa) tốt, thì mọi việc tốt lành, ứng với tượng quẻ Tốn: 'Hanh thông nhỏ, lợi gặp người lớn.' Nếu phát dụng hưu tù (khí yếu kém), thần và thiên tướng lại hung, thì ứng với tượng hào Chín Trên của quẻ Tốn: 'Mất của cải và búa rìu, hung.'"
Viên Thiên Cương nói: "Gián truyền là cách một chi mà truyền khóa. Việc được xem chủ phải qua tay người khác mà làm, chuyển đổi rồi mới thành, qua tháng rồi mới thuận tiện. Gần thì không tin nhau, xa lại hợp nhau. Chia làm bốn lệ: tiến, lui, thủy, hỏa."
Kinh nói: Ba truyền cách nhau cũng có lý do. Khóa và truyền đều là sáu chi dương thì lợi việc công. Khóa và truyền đều là sáu chi âm thì lợi mưu việc riêng. Nửa âm nửa dương, hoặc dương nhiều âm ít, hoặc dương ít âm nhiều, thì lấy lý mà suy. Dương là đức (ơn lành), âm là hình (sự trừng phạt). Âm thì theo người, dương thì tự mình xử.
Mười hai khóa thuận gián truyền
Đăng tam thiên (lên ba tầng trời): Thìn gia Dần (gia: chi trên thiên bàn đặt lên chi tương ứng ở địa bàn; thiên bàn là vòng chi xoay ở trên, địa bàn là vòng chi cố định ở dưới), tam truyền Thìn Ngọ Thân.
Thơ rằng: Thìn Ngọ Thân làm dụng, ba tầng trời không thể lên. Bệnh thì chết, đi xa thì đến cùng cực, kiện tụng thì lên tận bộ, tỉnh.
Kinh nói: Thìn Ngọ Thân là truyền theo thang mây, nghĩa là từ Thìn truyền vào Ngọ, Thân, như người lên ba tầng trời. Vì bốn vị Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân đều thuộc trời. Thìn gia Dần làm tam truyền, cách một vị mà được Thìn Ngọ Thân, nên là cách Đăng tam thiên, tất cả có mười bốn khóa.
Nếu rồng lên trời thì làm mưa, quan lên trời thì chức được thăng cao, kiện tụng lên trời thì việc chuyển thành lớn, bệnh lên trời thì bệnh càng sâu. Xem giặc thì giặc đến, người đi xa thì về đến, hạn lâu thì có mưa. Xem công danh thì mỗi lần một bậc xa hơn. Xem thi cử: thi nhỏ, thi Hương thì trước khó sau dễ, lên cao ở bảng hổ (bảng tên người đỗ cao); thi Hội thì chủ đỗ đầu, được gặp mặt vua. Chỉ kỵ không vong (chi bị coi là "rỗng" trong tuần giáp mười ngày) và thoát khí (bị hao sức). Xem bệnh thì nếu không phải phong tật cũng là kết hung (chứng tức đầy, bế kết ở ngực), phong tật, ủng tắc (khí huyết tắc nghẽn). Kinh nói: Đăng tam thiên như con giao long trong mây mưa.
Mười bốn khóa ấy là các ngày Giáp Tý, Bính Dần, Bính Tý, Canh Dần, Giáp Ngọ, Mậu Dần, Giáp Tuất, Mậu Tý, Nhâm Tý, Giáp Dần. Ngày Canh Tý thì Tuất gia Thân.
Kinh nói: Khóa ba truyền cách nhau cũng có lý do. Khóa và truyền đều là sáu chi dương thì lợi việc công. Khóa và truyền đều là sáu chi âm thì lợi mưu việc riêng. Nửa âm nửa dương thì lấy lý mà suy. Dương nhiều âm ít, âm nhiều dương ít: dương là đức, âm là người (?). Âm thì theo người, dương thì tự mình xử.
Thiệp tam uyên (lội qua ba vực sâu): Thân gia Ngọ làm dụng, tam truyền Thân Tuất Tý.
Thơ rằng: Muốn động mà không động là Thiệp tam uyên, Thân Tuất Tý ở ngay trước mắt. Tiến lui gian nan nghìn vạn bề, đối mặt mà xem thì việc cách năm.
Kinh nói: Thân gia Ngọ làm dụng, truyền Thân Tuất Tý là cách Thiệp tam uyên. Vì Tý là sông hồ, Thân là đường sá, từ Thân truyền qua Tuất, Tý như người lội qua ba vực sâu. Mọi việc chủ trước mắt có trở ngại, làm gì cũng gian nan, muốn đi mà không đi, muốn động mà không động. Rồng lội vực thì không mưa, giặc lội vực thì không đến. Bệnh và kiện tụng thì nguy hiểm, nghìn khó vạn khó. Xem quan thì làm không lâu, mưu cầu không thành. Xem thân mệnh thì chủ bôn ba gian khổ, trước tốt sau xấu, công danh chìm lấp. Tất cả có mười bốn khóa: các ngày Ất Sửu, Mậu Thìn, Canh Ngọ, Ất Hợi, Nhâm Ngọ, Ất Dậu, Canh Thìn, Nhâm Thìn, Ất Mùi, Ất Tỵ, Bính Ngọ, Ất Mão, Bính Thìn, Mậu Ngọ. Kinh nói: Thiệp tam uyên thì nên về ở ẩn nơi núi rừng.
Cách Nhập tam uyên (vào ba vực sâu): tam truyền Tuất Tý Dần.
Thơ rằng: Chỗ sâu ba vực không nên vào, Tuất Tý Dần chưa thể nói được. Khuyên anh sớm sớm quay đầu lại, nếu không vực sâu họa kéo dài.
Kinh nói: Nếu gặp Tuất Tý Dần làm tam truyền thì gọi là cách Nhập tam uyên. Vì Hợi, Tý, Dần (?) là đất, từ Tuất chuyển vào Tý, Dần là có tượng đi sâu vào ba vực. Mọi việc làm đều như giẫm lên băng mùa xuân, đạp lên đuôi cọp, họa ở ngay phía trước. Nếu mạt truyền mang Xà, Hổ (Đằng Xà: thiên tướng chủ kinh sợ, quái dị; Bạch Hổ: thiên tướng chủ tang thương, đổ máu) làm quỷ sát (chi khắc can ngày, mang sát khí) thì bệnh ắt chết, họa càng hung. Kinh nói: Vào ba vực sâu thì bị oan khuất mà không thể giãi bày.
Cách Hướng tam dương (hướng về ba dương): Tý gia Tuất làm dụng, tam truyền Tý Dần Thìn.
Thơ rằng: Ba dương rời tối mà hướng sâu về sáng, chỉ sợ không vong làm cách trở, dừng lại. Nếu sinh nhau, không có khắc tặc (khắc: trên khắc dưới; tặc: dưới khắc trên) thì từ Tý, Dần ra khỏi tối, hướng về Thìn mà sáng. Kinh nói: Tam truyền Tý Dần Thìn là cách Hướng tam dương. Vì Tý thuộc phương Bắc, là chốn u tối; Dần, Thìn là đất mặt trời mọc. Từ Tý truyền vào Dần, Thìn là có tượng hướng về ba dương. Mọi việc từ tối vào sáng, trước xấu sau tốt. Người bệnh khỏi, kiện tụng nên giải hòa, tình người đều tốt đẹp. Chỉ sợ không vong thì bị cách trở, dừng lại. Tất cả có tám khóa: các ngày Nhâm Thân, Bính Tuất, Mậu Thân, Canh Tuất, Bính Thân, Mậu Tuất, Canh Thân, Nhâm Tuất.
Cách Xuất tam dương (ra khỏi ba dương): Dần gia Tý làm dụng, tam truyền Dần Thìn Ngọ.
Thơ rằng: Ba dương quá lớn, phải phòng nghiêng đổ. Giữa trưa có cái che, lo không sáng. Lại phải phòng tai vạ kéo nhau đến. Bệnh và kiện, hai việc ấy chưa thể dừng ngay. Kinh nói: Nếu truyền vào Dần Thìn Ngọ thì gọi là cách Xuất tam dương. Vì sau Ngọ thì âm sinh, từ Dần ra Thìn, Ngọ là ra ngoài ba dương, có tượng ra khỏi ba dương. Mang thể quẻ Đại Quá (quẻ "quá lớn", chỉ sự thái quá). Mọi việc chủ cứng rắn, sáng suốt quá mức, trái lại bị chính sự thông minh làm lầm, có lỗi lìa sáng mà vào tối, tai vạ nối nhau. Bệnh và kiện đều xấu. Kinh nói: Xuất tam dương như cá chép vàng giữa sóng. Chỉ hai ngày Tân Mùi, Tân Tỵ có khóa này.
Cách Xuất hộ (ra khỏi cửa): Sửu gia Hợi làm dụng, tam truyền Sửu Mão Tỵ.
Thơ rằng: Ra cửa gặp sáng sủa, là lúc muốn gặp người để cầu xin. Quân tử mong tiến dần lên như chim hồng, kẻ tiểu nhân còn ngờ vực như cáo. Kinh nói: Tam truyền là Sửu Mão Tỵ thì gọi là cách Xuất hộ. Vì Mão là cửa, Tỵ là địa hộ (cửa đất), từ Sửu truyền vào Mão, Tỵ có tượng người ra khỏi cửa. Phàm xem: đi thăm người thì người không có nhà, người đi xa thì đã ra cửa. Có biến đổi thì nên đi cầu xin. Quân tử được thăng chức, học trò được ra làm quan, tiến thủ; kẻ tiểu nhân thì ngờ vực. Mọi việc nên rời tối theo sáng, trước mờ sau sáng; nên xét thần và thiên tướng mà nói. Tất cả có năm khóa: các ngày Quý Dậu, Kỷ Dậu, Tân Dậu, Tân Hợi, Quý Hợi. Kinh nói: Xuất hộ như sấm xuân làm sâu bọ ngủ đông thức dậy.
Cách Doanh dương (dương đầy): Mão gia Sửu làm dụng, tam truyền Mão Tỵ Mùi.
Thơ rằng: Qua giữa trưa là lúc sắp động, đón dương thì phải gấp mà tới. Chậm thì sẽ không còn khí, Mão Tỵ Mùi là có thể biết. Kinh nói: Tam truyền là Mão Tỵ Mùi thì gọi là cách Doanh dương. Vì Mão, Tỵ là ba dương, Mùi là chỗ bắt đầu của hai dương (?). Từ Mão truyền đến Tỵ, Mùi, gọi là tượng dương đầy. Mặt trời qua giữa trưa thì xế, dương đến đầy thì cái lớn đi mà cái nhỏ đến (vận bắt đầu suy). Mọi việc nên gấp mà làm thì tốt, chậm trễ thì xấu. Chỉ có ba khóa: các ngày Kỷ Sửu, Tân Sửu, Quý Sửu.
Cách Biến doanh (đầy mà biến): Tỵ gia Mão làm dụng, tam truyền Tỵ Mùi Dậu.
Thơ rằng: Thế gấp, người suy, chớ làm càn. Truyền Tỵ Mùi Dậu vốn có nguy. Quân tử phải phòng khi đầy sẽ gặp điều bất ngờ. Kẻ tiểu nhân thì việc quan và bệnh tật cùng đến. Kinh nói: Tam truyền Tỵ Mùi Dậu là cách Biến doanh. Vì Mùi là một âm, Dậu là hai âm, từ Tỵ truyền đến Dậu là vật đầy thì vơi, thế gấp, người suy vậy. Phàm xem đều xấu (?). Xem quan thì bị cách chức. Xem đồ vật thì là vật không dùng thường ngày (?). Xem bệnh mới thì chết, bệnh cũ thì còn được. Người chìm lâu thì hiển đạt, người hiển lâu thì lu mờ. Xem sinh đẻ thì sinh con gái. Chỉ có hai khóa, ở hai ngày Quý Mùi, Tân Mão. Kinh nói: Biến doanh là lúa đã gặt đưa vào sân mùa thu.
Cách Nhập minh (vào chốn tối): Mùi gia Tỵ làm dụng, tam truyền Mùi Dậu Hợi.
Thơ rằng: Vào tối, hướng về âm là Mùi Dậu Hợi, chi suy mà làm dụng thì đều không thành. Quân tử nên cẩn thận giữ mình, chớ động càn. Kẻ tiểu nhân thay đổi thì cũng không sáng suốt. Kinh nói: Tam truyền Mùi Dậu Hợi gọi là cách Nhập minh. Vì Dậu, Hợi là lúc mặt trời vào nơi u tối, có tượng tối sáng thay nhau tăng giảm. Phàm xem việc thì làm nhanh thì được, chậm thì không kịp thời. Xem bệnh và kiện đều xấu, việc quan không lợi. Đây là khóa cái tốt dần tiêu, cái xấu dần lớn. Kinh nói: Nhập minh chủ lòng nhọc mà ngày càng thiếu thốn. Chỉ có hai khóa, ở hai ngày Quý Mão, Quý Tỵ.
Cách Ngưng âm (âm đông đặc): Dậu gia Mùi làm dụng, tam truyền Dậu Hợi Sửu.
Thơ rằng: Ngưng âm là Dậu, Hợi cùng với Đại Cát (tên thần của chi Sửu). Tối sáng không ngay, lý không thẳng. Làm phúc, cúng giải tai họa mới có thể yên, nếu không thì hao của, lại mất người. Kinh nói: Tam truyền Dậu Hợi Sửu là cách Ngưng âm. Vì Hợi, Sửu thuộc phương Bắc, là mùa đông khí âm đông đặc, có tượng giẫm sương đạp băng (thấy sương là biết băng cứng sắp đến). Phàm xem chủ việc dâm dục, gian dâm, trộm cắp, chủ sự việc tối tăm không rõ. Không lợi xem kiện tụng, cầu danh; phải phòng bọn tiểu nhân gian tà ngầm hại. Xem người thì là người ngu muội hoặc hiểm trá, không minh bạch. Kinh nói: Ngưng âm thì nỗi lo không thể giải. Chỉ có sáu khóa, ở sáu ngày Đinh Mão, Đinh Sửu, Đinh Hợi, Đinh Dậu, Đinh Mùi, Đinh Tỵ.
Cách Minh mông (mờ mịt): Hợi gia Dậu làm dụng, tam truyền Hợi Sửu Mão.
Thơ rằng: Trong tối lại gặp tối, gọi là Minh mông. Thần Sửu, Hợi, Mão thì không thông. Bệnh nên cầu cúng phù hộ, phòng nguy nặng. Kẻ tiểu nhân thì không có việc gì, người sang thì nên khởi công (?). Kinh nói: Tam truyền Hợi Sửu Mão là cách Minh mông. Vì Hợi, Sửu là chỗ cùng cực của âm tối, Mão là dương mới sinh; dưới hai âm tuy có một dương ở trên (?), nhưng đều còn ở thời mờ mịt. Phàm xem thì sự việc không thật, lo sợ không yên, tiến lui chưa quyết. Đó là điềm cái tối lâu sắp sáng, cái ngờ lâu sắp quyết. Kinh nói: Minh mông thì việc phần nhiều mờ tối. Chỉ ngày Kỷ Tỵ có khóa này.
Mười hai cách nghịch gián truyền
Cách Minh dương (dương vào tối): Dần gia Thìn làm dụng, tam truyền Dần Tý Tuất.
Thơ rằng: Từ sáng vào tối là khóa Minh dương, tai vạ sắp đến, ngầm có thương tổn. Quân tử còn phải phòng bị mất chức lộc. Dần Tý Tuất phải xét cho kỹ. Kinh nói: Tam truyền Dần Tý Tuất là cách Minh dương. Vì Dần là đất mặt trời mọc, buổi sớm mây mù mới tan, dương khí mới sinh. Tý, Tuất là lúc mặt trời lặn, ở giữa đám khí âm. Âm mới thịnh có thể tiêu được dương còn yếu, nên từ Dần truyền vào Tý, Tuất gọi là Minh dương, vì dương khí lui vào phương âm. Mọi việc từ sáng vào tối, cái xấu ngầm ở phía trước, phải phòng điều hại ngầm. Xem quan thì xấu, trăm việc chớ làm. Người bệnh mê man, ngày nhẹ đêm nặng. Chỉ có ở các ngày Nhâm Ngọ, Nhâm Thìn. Kinh nói: Minh dương thì người lành là của báu (?).
Cách Yển kiển (khốn đốn, gian nan): Tý gia Dần, tam truyền Tý Tuất Thân.
Thơ rằng: Yển kiển mê hoặc, không thể làm được, cứ theo tam truyền Tý Tuất Thân mà suy. Tai nạn sinh chồng chất, trăm việc không tốt, trừ khi gặp không vong thì mới che lấp được điều sai. Kinh nói: Tam truyền Tý Tuất Thân gọi là cách Yển kiển. Vì Thân cũng là phương âm, từ Tý truyền vào Tuất, Thân là khí từ âm vào âm, trải qua gian nan, có tượng lại gặp gai góc. Mọi việc làm chủ tối tăm không rõ. Hành quân thì tiến gặp hiểm trở, sa vào chỗ hung; lui thì bị vây khốn. Ra vào đều không tốt. Trong sáu mươi ngày không có khóa này. Kinh nói: Yển kiển như ngựa phi trên đường sạn (đường gỗ men vách núi).
Cách Bội lệ (trái ngang): Tuất gia Tý làm dụng, tam truyền Tuất Thân Ngọ.
Thơ rằng: Gắng gượng tiến lên thì đi đâu? Trên Tuất Thân Ngọ không thể làm được. Dù tìm được gốc rễ trong tối, tai vạ vẫn như trước, chắc không dời đổi. Kinh nói: Tam truyền Tuất Thân Ngọ là cách Bội lệ. Vì Ngọ là chỗ âm khí mới sinh, Thân, Tuất là chỗ âm thịnh. Từ sâu lui ra cạn, muốn dìm tai họa xuống mà cuối cùng không dìm được, không khỏi gắng gượng rồi mới lui, nên gọi là Bội lệ. Xem người đi xa thì chưa đến, xem giặc thì không đến, làm việc thì trở ngại, chuốc họa. Kinh nói: Bội lệ là có lòng muốn lui, hối hận. Chỉ có ở các ngày Giáp Tý, Nhâm Dần, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Nhâm Tý.
Cách Ngưng dương (bản gốc ghi "Ngưng âm"), một tên khác là cách Nghênh dương (đón dương): Thân gia Tuất làm dụng, tam truyền Thân Ngọ Thìn.
Thơ rằng: Ngưng dương vẫn còn âm sót lại, chớ để ngày tháng dẫn vào âm. Nếu can chi ngày và niên mệnh (chi năm sinh của người xem) ở trên chi dương thì tai ương chưa phát, vẫn còn tươi tốt. Kinh nói: Tam truyền Thân Ngọ Thìn gọi là cách Ngưng dương. Vì Ngọ, Thìn là dương, từ Thân truyền đến Thìn là từ âm vào dương, có tượng âm tiêu dương lớn. Chỉ sợ năm và ngày là âm. Nếu niên mệnh và can chi ngày ở chỗ dương thì mọi việc trước tối sau sáng, trước tắc sau thông.
Một thuyết nói: từ Thân, Ngọ đến vị âm, lui vào vị dương là Thìn, vẫn còn hai âm, một dương ở dưới vừa mới đến, nên gọi là Ngưng dương. Như hào Chín Đầu của quẻ Càn: "Rồng còn ẩn, chớ dùng." Tai vạ vẫn là việc trước chưa xong. Người đi xa về chậm, xem kiện thì dây dưa, mưu việc chậm trễ. Trong các khóa không có cách này. Kinh nói: Nghênh dương là đón Thiên Cương (tên thần của chi Thìn) mà lên (?).
Cách Cố tổ (ngoảnh nhìn tổ tiên): Ngọ gia Thân làm dụng, tam truyền Ngọ Thìn Dần.
Thơ rằng: Cố tổ là đón người thân, về lại nhà cũ, cầu tài, mưu cầu đều có thể làm được. Chỉ ngày Canh không nên gặp, vì quỷ (chi khắc can ngày, chủ tai họa) đến rồi lại vào làng quỷ mà ở. Kinh nói: Tam truyền Ngọ Thìn Dần là cách Cố tổ. Vì Ngọ là con cháu của Dần (Mộc sinh Hỏa), Dần là chỗ trường sinh (chỗ khí mới sinh) của Ngọ Hỏa. Từ Ngọ truyền đến Dần như con ngoảnh lại nhìn mẹ, có tượng về nhà cũ. Mọi việc cầu tài, mưu cầu đều tốt. Xem giặc thì giặc đi, người đi xa thì về nhà. Chỉ ngày Canh xem bệnh là xấu, còn các việc khác (?) thì đại cát. Kinh nói: Cố tổ thì ý khí ôn hòa. Chỉ có ở các ngày Canh Ngọ, Tân Mùi, Giáp Tuất, Canh Tý, Canh Thìn, Giáp Thân, Canh Dần, Canh Tuất, Tân Hợi, Canh Thân, Tân Dậu, Nhâm Tuất, Nhâm Thân.
Cách Thiệp nghi (lội qua chỗ ngờ): Thìn gia Mùi (?) làm dụng, tam truyền Thìn Dần Tý.
Thơ rằng: Thìn cùng Dần, Tý về cách Thiệp nghi, mọi việc xem được đều rất không hợp thời. Tiến lui không quyết vì việc vặt, bệnh và kiện hai việc đều chủ gặp chuyện buồn. Kinh nói: Tam truyền Thìn Dần Tý là cách Thiệp nghi. Vì dương chủ tiến, nay Dần truyền đến Tý, không tiến mà trái lại từ sáng lui vào tối, có tượng lội qua chỗ ngờ ngại mà không biết nông sâu. Xem việc chủ tiến lui không quyết, người đi xa không đến, muốn ra đi mà không đi. Hỏi đường đò thì có giặc mai phục (?). Ăn ngủ không yên, không thể dấy binh, việc quan và kiện tụng đều xấu. Kinh nói: Thiệp nghi là đi vào con đường mà họa và phúc cùng chung một cửa.
Cách Cực âm (âm đến cùng cực): Sửu gia Mão làm dụng, tam truyền Sửu Hợi Dậu.
Thơ rằng: Khóa Cực âm là Sửu Hợi Dậu, có việc mà gặp thì đều xấu. Xem kiện thì phải lên đến bộ, tỉnh mới xong. Người bệnh chắc không sống lâu. Kinh nói: Nếu truyền gặp Sửu (?), Hợi, Dậu là cách Cực âm. Vì âm chủ lui, từ Sửu truyền đến Dậu mà kết thúc ở chỗ cùng cực, có tượng âm vào âm. Phàm xem chủ việc dâm dật, rượu chè, sắc dục. Bệnh thì chủ chết. Kiện thì lên đến bộ, tỉnh. Hoặc vì dâm loạn mà sinh bệnh, vì Hợi chủ dâm loạn, khô héo (?) là do rượu và sắc. Kinh nói: Cực âm như trăng lặn sau núi tây. Chỉ có ở các ngày Bính Dần, Đinh Mão, Mậu Thìn, Kỷ Tỵ, Bính Tý, Mậu Dần, Kỷ Mão, Tân Tỵ, Bính Tuất, Mậu Tý, Tân Mão, Quý Tỵ, Bính Thân, Mậu Tuất, Quý Mão, Ất Tỵ, Mậu Thân, Ất Mão, Bính Thìn, Đinh Tỵ, Mậu Tý, Bính Tý.
Cách Thời độn (gặp thời thì ẩn): Hợi gia Sửu làm dụng, tam truyền Hợi Dậu Mùi.
Thơ rằng: Thời không lợi thì ẩn vào trong cửa ải, Hợi Dậu Mùi báo cho anh biết. Quân tử giữ mình chờ thời thì tốt, kẻ tiểu nhân gấp gáp gây hại, hãy phòng nguy. Kinh nói: Tam truyền Hợi Dậu Mùi gọi là cách Thời độn, như người vào chỗ tối tìm nơi ẩn, có tượng giấu thân. Vì Dậu là Thái Âm (một trong mười hai thiên tướng, chủ việc kín đáo, ẩn giấu), trong Mùi có can Đinh là Ngọc Nữ (thần giúp ẩn hình theo thuật Độn Giáp), nên có thể ẩn trốn, giấu hình. Xem người đi xa thì không đến, người định đi thì không ra đi, bắt trộm khó được, giặc đi rồi không trở lại. Quân tử tốt, kẻ tiểu nhân xấu. Kinh nói: Thời độn là không có ý ra khỏi chỗ ẩn.
Cách Lệ minh (gắng gượng đi tới sáng): Dậu gia Hợi làm dụng, tam truyền Dậu Mùi Tỵ.
Thơ rằng: Cách Lệ minh phải gắng gượng, mặt trời xế hay chính giữa thì việc còn đáng ngờ. Quân tử nên tiến lấy chức lộc, kẻ tiểu nhân buôn bán thì sớm theo thời. Kinh nói: Tam truyền Dậu Mùi Tỵ là cách Lệ minh. Vì Tỵ là đất ba dương, là tượng gắng đi tới sáng. Từ Dậu truyền đến Tỵ là từ tối vào sáng, là tượng trong u tối mà được sáng. Nhưng không khỏi trước phải trải qua chỗ âm tối rồi mới hướng về được sáng. Mọi việc làm đều phải gắng gượng rồi sau mới thành. Quân tử nên tiến lấy chức lộc, kẻ tiểu nhân nên sớm buôn bán theo thời. Kinh nói: Lệ minh là ra vào tùy tiện. Chỉ có ở các ngày Đinh Hợi, Ất Hợi.
Cách Hồi minh (ánh sáng trở lại): Mùi gia Dậu làm dụng, tam truyền Mùi Tỵ Mão (bản gốc ghi "Mùi gia Mão") (?).
Thơ rằng: Hồi minh đến sớm thì chưa được thời, hãy đi qua chỗ sáng tối rồi mới hanh thông. Tiến chậm thì thành danh, có được. Cầu sớm trái lại bị họa quấn lấy. Kinh nói: Tam truyền Mùi Tỵ Mão gọi là cách Hồi minh. Vì Mùi là một âm, Tỵ, Mão là hai dương. Từ Mùi truyền đến Mão là từ âm đến dương, có tượng từ khuyết dần đầy, ánh sáng dần trở lại. Mọi việc không thể làm vội. Binh nên tiến chậm. Mưa lâu thì tạnh. Việc tốt dần thành, việc xấu dần tiêu. Kinh nói: Hồi minh thì đi đâu cũng có lợi. Chỉ có ở các ngày Quý Dậu, Ất Dậu, Quý Hợi.
Cách Chuyển bội (chuyển sang trái ngang): Tỵ gia Mùi làm dụng, tam truyền Tỵ Mão Sửu.
Thơ rằng: Chuyển bội thì ở cô quạnh, việc đáng than thở, nhà nghèo, thân yếu đôi chút. Giữ mình không bằng xét mình cho đúng (?), ra mặt làm việc thì gặp điều tà. Kinh nói: Tam truyền Tỵ Mão Sửu là cách Chuyển bội. Vì Tỵ, Mão là hai dương, Sửu là âm cuối cùng. Từ Tỵ truyền vào Sửu là tránh sáng mà vào tối, từ chính quay về tà, là tượng việc chuyển sang trái ngang. Chủ nhà nghèo, thân yếu, hay chiêm bao, làm việc như có ma tà theo. Dù được chỗ ra mặt cũng không bằng giữ phận, yên mệnh. Kinh nói: Chuyển bội ở giữa hai đường tốt và xấu. Chỉ có ở các ngày Quý Mùi, Quý Sửu, Quý Dậu.
Cách Đoạn giản (khe suối đứt): Mão gia Tỵ làm dụng, tam truyền Mão Sửu Hợi.
Thơ rằng: Khe suối đứt thì lội qua sao được? Liều tiến lên thì lỡ thời về sau. Quân tử nên lui khỏi chức, kẻ tiểu nhân tự có chuyện buồn. Kinh nói: Tam truyền Mão Sửu Hợi là cách Đoạn giản. Vì Mão là một dương, Hợi, Sửu là hai âm. Từ Mão truyền đến Hợi là một dương lội vào hai âm, có tượng tối lớn dần, sáng tiêu dần. Phàm xem thì quân tử lui chức, kẻ tiểu nhân gặp xấu. Kinh nói: Đoạn giản thì nghĩa và lợi phân rõ. Chỉ có ở các ngày Kỷ Hợi, Kỷ Sửu, Kỷ Dậu.
Thiệu thị nói: "Các cách gián truyền trên đây, tiến hay lui đều cách một vị. Tiến mà cách thì chủ lui rồi sau mới tiến, tiến mà có cách trở. Lui mà cách thì chủ tiến rồi sau mới lui, lui mà có cách trở. Mọi việc chủ phải chuyển tay nhờ người. Cách này lại gọi là cách Chiết yêu tam hợp (tam hợp gãy lưng: ba chi vốn hợp thành một cục ngũ hành mà thiếu mất chi giữa). Mọi việc phải chờ đến chi bị thiếu ở giữa ấy làm kỳ ứng nghiệm, nên gọi là cách Hư nhất đãi dụng (trống một, chờ dùng). Dương chủ việc công chính, âm chủ việc riêng tư mê muội. Như Thìn Ngọ Thân, khóa vốn thuộc thể Nhuận hạ (cục Thủy do Thân Tý Thìn hợp thành), trong đó thiếu Tý, thì mưu việc ắt phải đến tháng Tý hoặc tháng Ngọ mới có kết quả."
"Lại gọi là cách Cách truyền. 'Cách' chủ ngăn cách, hoặc cách châu cách huyện mà đổi tay mưu việc. Lại chủ lật lọng. Như Tý gia Mùi gọi là 'chuột cưỡi trên đầu dê'. Sửu gia Ngọ gọi là 'trâu giận ngựa không cày'. Dần gia Dậu (?) gọi là 'cọp ghét Dậu (?) mỏ ngắn'. Mão gia Dậu (?) gọi là 'khỉ oán thỏ không bằng'. Thìn gia Hợi gọi là 'Thìn chê heo mặt đen'. Tỵ gia Tuất gọi là 'rắn gặp chó sủa thì giải' (?). Đó là cái gọi là cách lệch, lật lọng."
"Lại gọi là cách Tiến gián, như Thìn Ngọ Thân, Thân Tuất Tý, Tuất Tý Dần, Dần Thìn Ngọ. Dương thì cách trở, trì trệ; âm thì tối tăm không rõ. Còn thoái gián truyền thì chủ tượng bị ngăn cách, không thể tiến thuận. Cho nên phía trước phản ngâm (khóa mà thiên bàn nằm ở vị trí đối xung với địa bàn) đặt năm chi, gọi là 'cách bảy cách tám' (?). Phía trước và sau phục ngâm (khóa mà thiên bàn trùng khít với địa bàn, các chi nằm nguyên chỗ) hai chi, gọi là 'tiến thoái gián truyền'. Đều chủ muốn tiến lui, động tĩnh mà không được."
Hai cách phụ thêm
Cách Chàng can (đâm vào can): tức là tam truyền ép sát liền với can ngày.
Tam truyền phát dụng từ bên trong chi, truyền vào đến can (?), chủ việc trước chậm sau gấp. Vì sơ truyền và mạt truyền là cửa ải của ngày (?), nên chủ việc gấp, mình nên tiến lên mà làm. Như ngày Tân Tỵ, Sửu gia Mão, tam truyền Sửu Hợi Dậu, là cách thoái gián truyền. Mọi việc khốn đốn, trở ngại, vì bị mạt truyền đâm vào cửa ải, nên trước chậm mà sau tranh giành. Tốt hay xấu đều theo đó mà suy.
Cách Chàng chi (đâm vào chi)
Nếu tam truyền ép sát liền với chi ngày thì là cách Chàng chi. Vì sơ truyền và mạt truyền đâm vào chỗ ngăn của chi, cũng chủ việc gấp, nên chờ bên kia động rồi mình mới ứng theo. Hoặc tam truyền mang Quý Nhân của ngày (vị đứng đầu mười hai thiên tướng, chủ người sang giúp đỡ), hoặc tài của ngày (chi bị can ngày khắc, chủ tiền của) làm dụng, mà mạt truyền rơi vào mộ (chỗ khí bị chôn vùi) hoặc tuyệt (chỗ khí dứt hẳn), thì rất không lợi cho việc giao dịch với người sang, vì tiền của mà bị lệ thuộc.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video