# Kinh Phật nói về bốn điều không thể có được
Kinh Phật nói về bốn điều không thể có được
Đời Tây Tấn, ngài Trúc Pháp Hộ dịch.
Kinh Phật nói về bốn điều không thể có được
Đời Tây Tấn, ngài Tam tạng (vị tăng thông thạo cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, dịch.
Tôi được nghe như thế này. Một thời, Phật ở tại vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc (khu vườn có rừng cây của thái tử Kỳ-đà, do trưởng giả Cấp Cô Độc, tức người hay giúp kẻ mồ côi và người cô đơn, mua lại dâng Phật) ở thành Xá-vệ (kinh đô nước Câu-tát-la, miền bắc Ấn Độ xưa). Cùng ở với Phật có đông đảo các vị tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật, sống bằng khất thực), một nghìn hai trăm năm mươi người, và các vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp tất cả chúng sinh).
Sáng sớm, Phật mặc áo, cầm bát vào thành phân vệ (đi khất thực, xin thức ăn). Tứ bối (bốn hạng đệ tử của Phật: tăng, ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ) đều đi theo. Các vị trời, rồng, thần linh mỗi vị mang hoa, hương và nhạc khí, theo sau hầu hạ.
Bằng đạo nhãn (con mắt của bậc đã đắc đạo, thấy suốt mọi việc), Phật thấy bốn anh em ruột cùng một mẹ sinh ra, đã rời nhà, bỏ nghề nghiệp, lên núi sống nơi vắng vẻ, đạt được năm phép thần thông (năm năng lực siêu phàm: bay đi tự tại, nhìn xa thấu suốt, nghe xa thấu suốt, biết được lòng người, biết được các kiếp trước) và đều được gọi là tiên nhân. Món nợ nghiệp từ đời trước đã đến kỳ phải trả, họ tự biết tuổi thọ của mình đã hết, nên đều muốn trốn tránh cái chết.
Mỗi người tự suy tính: "Chúng ta có phép thần túc (phép đi lại bằng thần thông), bay lượn tự do theo ý muốn, muốn đến đâu cũng không gì ngăn trở. Nay lại sắp bị cái vô thường (sự thay đổi, tan hoại, ở đây chỉ cái chết) bắt lấy, sẽ nguy đến tính mạng. Phải tìm cách thoát khỏi tai nạn này, không thể để nó tới được."
Thế là một người vọt lên giữa không trung rồi giấu hình mình, nghĩ rằng: "Cái chết đến đòi thì làm sao biết ta ở đâu?" Một người thì đi vào chỗ chợ búa đông người ồn ào, nghĩ rằng giữa chốn rộng lớn vô số người ấy có thể trốn được cái chết: "Cái chết đến đòi thì cứ bắt bừa một người nào đó, cần gì phải tìm đúng ta?" Một người thì lặn vào biển lớn sâu ba trăm ba mươi sáu vạn dặm, dưới không chạm đáy, trên không lên tới mặt nước, nghĩ rằng: "Ở trong đó thì cái chết đến đòi biết tìm ta ở đâu?" Một người thì tính lén đến chỗ núi lớn không có người, tách núi ra làm hai, chui vào giữa rồi khép núi lại, nghĩ rằng: "Cái chết đến đòi làm sao biết ta ở đâu?"
Lúc đó bốn người mỗi người một nơi trốn chạy cái chết, nhưng rốt cuộc đều không thoát. Người trốn giữa không trung thì tự rơi xuống đất, giống như quả chín rụng. Người ở trong núi thì chết ngay tại đó. Người ở trong biển lớn thì chết yểu, bị cá và ba ba ăn. Người vào chợ thì chết giữa đám đông.
Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) thấy việc như vậy liền nói: "Bốn người này tối tăm, không hiểu thấu, muốn thoát khỏi món nợ nghiệp đời trước, nhưng tam độc (ba thứ độc trong tâm: tham lam, giận dữ, si mê) chưa trừ, chưa đạt tới trí tuệ tam đạt vô cực (trí tuệ thông suốt cả ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai, không có giới hạn). Từ xưa đến nay, ai đã thoát được tai họa này?" Phật liền nói bài kệ (bài thơ tóm ý giáo lý):
Dù muốn giấu mình giữa không trung, hoặc ở trong lòng biển lớn,
Dù cho vào sâu trong núi, để mong che kín thân hình,
Muốn tìm nơi không phải chết, xưa nay chưa ai có được.
Vì thế hãy siêng năng tu học, không còn bám vào thân này mới thật là an ổn.
Phật bảo các tỳ-kheo: "Ở đời có bốn việc không thể có được. Những gì là bốn?
Một là: khi tuổi trẻ thì nét mặt rạng rỡ, tóc đen răng trắng, dáng vẻ tươi tắn, sức lực mạnh mẽ; đi đứng, cử chỉ, ra vào tự do; lên xe cưỡi ngựa, ai nấy đều ngước nhìn, ngưỡng mộ, không ai không yêu mến kính nể. Rồi một sớm bỗng già lụ khụ, đầu bạc răng rụng, mặt nhăn da chùng, thân nặng nề phải chống gậy, thở hụt hơi, rên rỉ. Muốn mãi trẻ không già thì rốt cuộc không thể được.
Hai là: thân thể khỏe mạnh, xương tủy chắc đầy, đi đứng không ai sánh bằng, ăn uống tùy thích, trang điểm đầu tóc tự cho là không ai bằng; giương cung, lắp tên, cầm nắm binh khí, gây hại cho người mà chẳng xét phải trái; chửi mắng buột miệng, tự cho là mạnh bạo, tự nghĩ rằng cái ta của mình sẽ không bao giờ suy yếu. Rồi bệnh tật bỗng ập đến, nằm liệt giường không cựa quậy được, thân đau như bị đánh đập; tai, mũi, miệng, mắt không còn cảm nhận được tiếng hay, mùi thơm, vị ngon và những gì êm mịn khi chạm vào; ngồi dậy phải nhờ người đỡ, đồ dơ bẩn tự chảy ra, thân nằm trên đó, bao nỗi khổ khó mà kể xiết. Dù muốn thoát khỏi cảnh ấy, luôn được yên ổn không bệnh tật, thì rốt cuộc không thể được.
Ba là: muốn được sống lâu ở đời không có giới hạn, nhưng rồi gặp bệnh và chết, mạng sống vốn rất ngắn ngủi. Ôm những mối lo cho cả vạn năm, tuổi thọ thì ít mà lo âu thì nhiều. Không xét đến lẽ vô thường, buông thả theo ngũ lạc (năm thú vui của giác quan: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon và sự êm ái khi đụng chạm); buông lòng phóng túng, giết hại, trộm cắp, dâm loạn; nói hai lưỡi (đặt điều chia rẽ), nói lời độc ác, nói dối, nói lời thêu dệt; tham lam, đố kỵ, hiểu biết sai lệch; bất hiếu với cha mẹ, không thuận theo thầy bạn, coi thường bậc trên; làm trái đạo lý mà lại mong giàu sang quyền thế, tưởng rằng có thể còn mãi.
Chê bai đạo của bậc thánh, cho đường tà của mình là không gì sánh bằng; nói khoác về trời, bói toán tính toán lịch số (?), ham chuộng vinh hoa ở đời; không biết trong ngoài trời đất từ đâu mà có; không phân biệt được rằng tứ đại (bốn yếu tố tạo thành thân và vật chất: đất, nước, lửa, gió) do nhân duyên (các điều kiện kết hợp với nhau) hợp lại mà thành, giống như trò ảo thuật biến hiện; không hiểu các đời xưa nay hưng khởi thế nào; không chịu nhận lời dẫn dắt hướng đạo; không biết sinh ra từ đâu đến, chết rồi sẽ về đâu. Lòng ôm cả trời đất, cho đó là của mình. Khi cái chết đến đòi thì như gió thổi mây tan; đang mong được sống lâu thì mạng sống bỗng chấm dứt, chẳng tự làm chủ được. Muốn cho không như vậy thì rốt cuộc không thể được.
Bốn là: cha mẹ, anh em, vợ con trong nhà, họ hàng thân thích, bạn bè người quen, tình yêu thương và niềm vinh hoa vui sướng; của cải, giàu sang, chức tước, bổng lộc; xe ngựa để đi chơi ngắm cảnh, vợ chính vợ lẽ, con cái — dựa vào đó mà kiêu căng phóng túng, ăn uống thỏa thích. Đầy tớ, khách khứa, kẻ hầu người hạ chạy theo cưỡi ngựa hộ tống; đi đâu cũng ngắm bóng mình mà bước, khinh rẻ mọi người, cho mình là có một không hai; mắng chửi đầy tớ, khách và người làm thuê như loài thú vật; ra vào tùy ý không có chừng mực, chẳng xét trước sau; tưởng rằng đám người thân thuộc và kẻ hầu hạ đông đúc ấy có thể giữ mãi theo ý mình. Rồi món nợ nghiệp đời trước bỗng ập đến, như nước sôi làm tan tuyết. Khi ấy lòng mới sợ hãi, cầu xin được cứu thoát tai họa, nhưng làm sao được như ý! Chỉ trong một hơi thở, mạng sống dứt, hồn thần một mình ra đi; cha mẹ, anh em, vợ con, họ hàng, bạn bè, người quen và những người thương yêu đều ở lại riêng mình. Chức tước, của cải, đầy tớ, kẻ hầu mỗi thứ tan tác chạy đi như sao tản. Muốn cầu không chết thì không thể được."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Từ xưa đến nay, kể từ khi trời đất hình thành, chưa ai tránh khỏi tai họa của bốn nỗi khổ, bốn cái nạn này. Chính vì bốn nỗi khổ này mà Phật xuất hiện ở đời. Nếu không có những nạn ấy thì Phật đã không hiện thân để giáo hóa muôn dân.
Ví như bốn phương có những núi đá lớn, vừa rộng vừa cao, trên núi mọc cây cỏ, đủ loại cây trái và cây thuốc, hoa quả đều tươi tốt. Bỗng nhiên lửa rừng bùng lên, cả bốn núi cùng cháy, lửa dữ dội ập về một chỗ, nhanh hơn cả mặt trời đi. Có người tâu vua: "Có tai họa như vậy, liệu có tránh được chăng?" Vua đáp: "Không thể được. Bậc Trời trong các cõi trời (tức Phật), chỉ có thần thông của Ngài mới cứu được thôi."
Phật nói: "Người có tâm, ý, thức (các hoạt động hiểu biết, suy nghĩ của tâm) mà không hiểu được trí tuệ sâu xa vi diệu về tính không, chấp vào cái ta của mình, bị ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tưởng tượng, các hoạt động tâm ý và nhận thức) trói buộc, bị lục suy (sáu thứ làm suy hại, tức sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm xúc chạm, và các ý niệm) mê hoặc, lại muốn không già, không bệnh, toan nhổ bỏ cái họa chia lìa xấu ác ấy, mong được còn mãi, thì rốt cuộc không thể được. Chỉ khi thành tựu pháp thân (thân chân thật của Phật, là chính chân lý, không còn là thân xác thịt) thì các ấm và các thứ làm suy hại đều được dẹp sạch, không còn trong cũng không còn ngoài, tới lui tự tại, mới có thể thoát khỏi tai họa của bốn nạn này.
Như mùa xuân gieo lúa mà muốn đến mùa thu lúa không chín thì rốt cuộc không thể được. Đã gieo cái gốc của già, bệnh, chết và chia lìa mà muốn tránh, không chịu kết thúc, thì không thể như ý. Như cây sinh quả mà muốn quả không bao giờ rụng thì rốt cuộc không thể được. Như người uống rượu mà muốn không say thì ai được như nguyện? Đã gieo những cái gốc ấy mà muốn không có kết cục thì không thể được. Như người uống thuốc độc mà muốn không chết thì ai được như nguyện? Đã gieo cái gốc chia lìa mà muốn không phải chia ly thì rốt cuộc không thể được. Như người vào nhà xí mà muốn không ngửi mùi hôi thì ai được như nguyện? Đã trồng cái gốc già, bệnh, chết mà muốn thoát khỏi họa ấy thì chưa từng có ai được như ý.
Người ta không nhận biết bốn nỗi khổ này nên buông lòng phóng túng, chìm đắm trong ngũ đạo (năm nẻo luân hồi: cõi trời, cõi người, địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, và súc sinh), giống như bánh xe không lúc nào rời khỏi mặt đất; buồn thương than khóc, lại quyến luyến nhau, không bao giờ dứt. Giống như kẻ điên cuồng cởi trần đi lang thang, mơ hồ nói nhảm mà tưởng là chân đế (chân lý tuyệt đối). Đau xót thay! Ai hiểu được nghĩa này? Chỉ người hiểu đạo mới biết được mà thôi."
Các tỳ-kheo bạch Phật: "Do đâu mà thoát khỏi nạn khổ này?"
Thế Tôn đáp: "Phải cầu giải thoát (thoát hẳn khỏi mọi trói buộc và khổ đau của sinh tử)." "Thế nào là giải thoát?" Phật nói: "Giữ gìn thân, miệng, ý, sao cho khởi đầu tốt, giữa chừng tốt và rốt cuộc tốt; không làm theo hạnh của bậc thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Thân không phạm ba tội (giết hại, trộm cắp, tà dâm), miệng không phạm bốn lỗi (nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt), ý không nghĩ đến ba điều ác (tham lam, giận dữ, hiểu biết sai lệch) — đó là khởi đầu tốt, giữa chừng tốt, rốt cuộc tốt.
Lại nữa, thân, miệng, ý hòa hợp mà quy y Tam bảo (nương tựa ba ngôi quý báu: Phật, Pháp tức giáo lý, và Tăng tức đoàn thể người tu), trừ bỏ tam độc (tham, sân, si), đi vào pháp không, vô tướng, vô nguyện (ba cách quán: thấy mọi vật vốn trống rỗng không có tự tính, không có hình tướng cố định để bám vào, và không còn mong cầu gì), hướng tới tam thoát môn (ba cánh cửa giải thoát, chính là ba pháp quán vừa kể) — đó là đức của khởi đầu tốt, giữa chừng tốt, rốt cuộc tốt.
Ba cõi (cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn hình thể vi tế, cõi Vô sắc không còn hình thể — tức toàn bộ thế giới luân hồi) đều là khổ: sinh, già, bệnh, chết. Coi thân mình như kẻ thù, thực hành tứ đẳng (bốn tâm bình đẳng rộng lớn: thương xót, thương yêu, vui theo niềm vui của người, và che chở/buông xả). Nhưng nếu không theo lòng đại từ (lòng thương yêu lớn) và lòng xót thương vô hạn, chỉ mong thoát khỏi thân mà đến nê-hoàn (niết-bàn, cảnh tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử), không nghĩ đến tất cả chúng sinh, thì chỉ đạt được quả La-hán (bậc tu hành đã dứt phiền não, thoát sinh tử cho riêng mình), không lan tới mười phương. Dù thoát được bốn nạn ấy nhưng vẫn còn giới hạn, ngăn ngại."
Phật nói: "Phát tâm Bồ-tát, khiến khắp chúng sinh luôn nhớ nghĩ và làm theo hạnh lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người qua bờ khổ đến bờ giác ngộ, không có giới hạn: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) — người khởi đầu tốt, giữa chừng tốt, rốt cuộc tốt, gọi là Bồ-tát mới phát tâm. Khởi đầu tốt là: nhìn tất cả mọi người như cha, như mẹ, như chính mình, luôn bình đẳng không khác biệt. Giữa chừng tốt là: không sợ gian khổ, ở trong sinh tử vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) mà không lấy làm mệt nhọc. Rốt cuộc tốt là: phân biệt rõ bằng trí tuệ về tính không, không thấy có cái ta của mình.
Lại nữa, khởi đầu tốt là: từ gốc đã phát nguyện lớn, mong cứu giúp tất cả, không tính toán cho riêng mình. Giữa chừng tốt là: thực hành tâm tứ đẳng: từ, bi, hỉ, hộ (thương yêu, thương xót, vui theo, che chở/buông xả). Rốt cuộc tốt là: mở rộng lòng từ vô hạn, muốn dẫn dắt muôn dân.
Khi gặp những phiền não, tai họa: khởi đầu tốt là quán xét thân do tứ đại tạo nên, vốn không có thật, chỉ do biến hóa hợp lại, nương vào duyên mà thật ra không có duyên (?). Giữa chừng tốt là: không có ta, không có người, không có thọ (tuổi thọ), không có mạng — có bốn điều ấy thì mới phải chịu thân. Không có duyên, không có chỗ bám víu thì nhân từ đâu mà có? Ví như dựng nhà: có gỗ, có đất, có nước, có cỏ tranh; bốn thứ ấy tách rời thì mỗi thứ nằm một chỗ khác nhau, người ta hợp lại làm nhà thì mới gọi là cái nhà. Xét bốn yếu tố của thân cũng như thế: mỗi thứ ở một phía, tâm bám vào cái có là ta, người, thọ, mạng; tứ đại hợp lại nên mới gọi là người. Rốt cuộc tốt là: hiểu rõ không có thân, không nương tựa vào ba cõi, tất cả đều không.
Khởi đầu tốt là: thực hành đạo bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (thiền định, tâm chuyên nhất), trí tuệ. Giữa chừng tốt là: thông hiểu pháp lục thông (sáu phép thần thông: bay đi tự tại, nhìn thấu suốt, nghe thấu suốt, biết lòng người, biết kiếp trước, và dứt sạch phiền não), đạt được nhu thuận pháp nhẫn (sự chấp nhận và thuận theo chân lý một cách mềm mỏng, chưa hoàn toàn chứng ngộ). Rốt cuộc tốt là: biết thân là tự nhiên, các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) là tự nhiên, người và vật là tự nhiên; tất cả như biến hóa, như ảo thuật, xét ra đều vốn không có.
Khởi đầu tốt là: phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả Phật). Giữa chừng tốt là: hiểu được âm hưởng tuệ (trí tuệ thấy mọi sự như tiếng vang, không có thật) (?), đạt được vô sở tùng sinh bất khởi pháp nhẫn (sự chứng ngộ vững chắc rằng mọi pháp vốn không sinh, không khởi). Rốt cuộc tốt là: đạt đến địa vị nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, kế vị Phật), với dáng vẻ dũng mãnh, đi khắp mọi loài chúng sinh, thấy rằng không có gì sinh khởi mà vẫn cứu giúp tất cả, như mặt trời chiếu khắp, không chỗ nào không tới. Đó là khởi đầu tốt, giữa chừng tốt, rốt cuộc tốt của Bồ-tát."
Phật nói: "Người thực hành đạo Bồ-tát độ thoát được rất nhiều chúng sinh: như mặt trăng giữa muôn sao, riêng mình sáng tỏ; ánh sáng như mặt trời mới mọc, cùng lúc chiếu khắp; như ngọn đuốc, đến đâu là soi sáng đến đó; chữa các bệnh như thầy thuốc giỏi; đưa muôn dân qua bờ như người lái đò; làm yên ổn ba cõi như vị vua của nước; hàng phục các đạo khác như sư tử; tâm đạo rộng khắp như hư không; tâm bình đẳng như mặt đất; rửa sạch cấu bẩn như nước; đốt cháy mọi tội lỗi như lửa; đi lại không ngăn ngại như gió. Đó là việc làm của Bồ-tát khởi đầu tốt, giữa chừng tốt, rốt cuộc tốt, như vậy mới là trọn vẹn thông suốt."
Phật nói như vậy xong, các vị Bồ-tát cùng các tỳ-kheo, các vị trời, rồng, thần và a-tu-luân (a-tu-la, một loài thần có sức mạnh lớn, hay ghen ghét, tranh chiến với chư thiên) nghe kinh, không ai là không vui mừng.
Kinh Phật nói về bốn điều không thể có được
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video