# Lược sớ (lời giải thích tóm lược) bài phú "Lục Nhâm quát nang"
Lược sớ bài "Đại Lục Nhâm quát nang phú" (Đại Lục Nhâm: một môn bói toán cổ của Trung Hoa, dùng can chi, giờ, tháng để lập "thức" rồi đoán việc lành dữ; "quát nang phú": bài phú gom hết mọi điều cốt yếu như thắt miệng túi).
Khi một khí ban đầu vừa tách ra, hai nghi (lưỡng nghi: hai mặt âm và dương sinh ra từ thái cực) bắt đầu hiện rõ. Đặt bốn mùa để thành hình tượng, bày lục nhâm để ứng với phương hướng. Đầu mối gốc ngọn của lành và dữ sinh ra từ điều ưa và điều ghét; khởi đầu của sự xoay vần họa phúc là do việc vận dụng mềm và cứng.
Câu này bàn về lẽ âm dương, nói rằng Lục Nhâm được đặt ra dựa trên lẽ thái cực (cái nguyên khởi duy nhất của vũ trụ), lưỡng nghi, âm dương thống nhất, có thể mô phỏng tình trạng của muôn vật, đáng tin và có chứng nghiệm, linh ứng có chuẩn mực.
"Gốc" là lúc bắt đầu (?) của sự việc; "ngọn" là lúc kết thúc của sự việc. "Ưa ghét": điều sự việc vui mừng gặp là "ưa", điều sự việc kiêng kỵ là "ghét"; nên chia theo từng loại mà nói.
"Mềm cứng" là sự tiến lùi của khí. Bởi cái cứng thì nên tiến, chủ về sáng tỏ; cái mềm thì nên lùi, chủ về mờ tối. "Xoay vần" là sự biến hóa của sự việc. Sự biến hóa của sự việc chẳng qua là sáng tối, tiến lùi. Người học nên dựa theo khí thế của khóa thể (khóa thể: dạng tổng thể của quẻ Lục Nhâm sau khi lập xong, gồm bốn khóa và ba truyền) mà tìm mạch lạc, cách cục của nó, thì may ra đoán không sai.
Thực ra khi có một quẻ trong tay, trước hết xem khí thế của nó thì thấy được tình trạng hiện tại. Xem kỹ loại thần (loại thần: vị thần trong quẻ đại diện cho đúng loại việc hay người đang hỏi) thì thấy được việc thành hay bại.
Xét gốc thì Hoàng Đế bị Xi Vưu gây họa, Huyền Nữ (vị nữ thần trong truyền thuyết) giáng linh cho Phong Hậu (bề tôi của Hoàng Đế).
Câu này bàn về nguồn gốc của Lục Nhâm; việc dính đến thần linh, không dám cho là đúng, cũng không dám cho là sai.
Lấy nguyệt tướng gia lên chính thời, dùng ngũ hành để xét chỗ khắc hại.
Lấy nguyệt tướng (vị thần chủ của tháng, xác định theo vị trí mặt trời trong năm) đặt lên giờ xem quẻ (chính thời) để bày thành thiên bàn (vòng mười hai chi xoay chuyển, ở trên) và địa bàn (vòng mười hai chi cố định, ở dưới); lấy chỗ có khắc nhau làm "dụng" (phát dụng: thần được chọn làm điểm khởi đầu của quẻ, tức sơ truyền).
Gia lên địa cục thì trong và ngoài phân theo âm dương; xoay vòng thiên bàn thì nghịch và thuận chia ra nam và bắc.
"Trong ngoài" chính là can và chi. Hai khóa thuộc chi là "trong", hai khóa thuộc can là "ngoài". Trong là âm, ngoài là dương; khóa thứ nhất và thứ ba là dương, khóa thứ hai và thứ tư là âm (khóa: bốn cặp trên dưới lập từ can ngày và chi ngày, gọi là tứ khóa). Dương là hiện rõ; âm là ẩn khuất. Khóa âm mà phát dụng thì là từ chỗ ẩn hiện ra chỗ rõ, việc sẽ có biến bất ngờ.
"Nam bắc" là chiều thuận nghịch của quý nhân (Quý Nhân, còn gọi Thiên Ất: vị đứng đầu mười hai thiên tướng, chủ phúc lành; từ vị trí của ngài mà xếp các tướng khác theo chiều thuận hoặc nghịch). Quý nhân đóng ở sáu cung địa bàn từ Hợi đến Thìn là thuận; quý nhân đóng ở sáu cung địa bàn từ Tuất đến Tỵ là nghịch.
Trên đây bàn về phép tắc và lý lẽ khởi lập thức.
Dùng để xét điều ngờ, thì lấy phương người đến làm chuẩn.
Thông thường khi xem quẻ không coi trọng phương đến, phương ngồi, phương đi; nhưng sách "Binh cơ bách cát kim" nói nhiều về điều này, vậy phương đến đi của người xem cũng nên tham khảo. Bốn cửa "đến", "tới", "thành", "đi" trong sách "Kim Khẩu" (Kim Khẩu Quyết: một môn bói thuộc hệ Lục Nhâm) thật đáng tham khảo. Ví như xem việc đi xa, nếu thần ở trên phương sẽ đi khắc thần ở trên hành niên (hành niên: vị trí tuổi vận hằng năm của người xem), thì rất không nên.
Phương đến cũng có thể đoán được ý người đến hỏi. "Kim Khẩu" nói: từ phương có cát thần cát tướng mà đến thì chủ lành, vui; từ phương có hung thần hung tướng mà đến thì chủ dữ, ác.
Trước hết lập khóa thể xem được tượng gì, sau đó xem thần tướng để suy luận.
Xem quẻ trước hết xem tượng lớn của khóa thể, định việc tiến hay lùi, chậm hay nhanh. Sau đó xem loại thần để nghiệm lành dữ.
Quý Nhân và Tiểu Cát, trong truyền đều nói là lành; Thái Ất và Đằng Xà, từ đầu đến cuối đều bảo là nguy.
Quý Nhân là cát tướng (thiên tướng tốt); Tiểu Cát (tên thần của chi Mùi) là cát thần. Khóa và truyền gặp chúng thì phần nhiều tốt. Thái Ất (tên thần của chi Tỵ) là hung thần; Đằng Xà (thiên tướng chủ kinh sợ, quái lạ) là hung tướng; khóa và truyền gặp chúng thì phần nhiều xấu. (Thần: mười hai thần ứng với mười hai chi trên thiên bàn; tướng: mười hai thiên tướng như Quý Nhân, Đằng Xà… cưỡi lên các thần ấy; truyền: ba bước sơ truyền, trung truyền, mạt truyền diễn biến của việc.)
Như vậy thì muốn suy tìm cái lành sâu kín, chỉ cần xét kỹ lời lẽ nông sâu.
Thần tướng bất kể lành hay dữ đều có thể làm loại thần. Lại xét mạnh yếu, hư thực của loại thần mà đoán, không thể cố chấp một chiều.
Hại mà kèm Thái Thường thì lúc động lúc dừng, bậc tôn thân đều có điều đáng lo; Đức mà cưỡi Chu Tước thì mưu tính việc gì với quan lại cũng không thiệt.
Thái Thường (thiên tướng chủ áo mũ, ăn uống, lễ nghi) là loại thần của cha mẹ; nếu gặp hình hại thì bậc tôn thân gặp điều dữ. Đức (đức thần: các vị trí tốt tính theo can chi ngày, chủ được che chở, giải nạn) là tượng của bậc người lớn. Chu Tước (thiên tướng chủ văn thư, tin tức, lời nói) là loại thần của "lại" (viên chức), không chỉ để bàn chuyện văn thư. Lời chú gốc nói: "Chu Tước cưỡi đức thần mà làm dụng, lại hợp với Quý Nhân, thì đưa thư ắt có hồi âm, ngóng tin ắt tin sẽ tới."
Lại có Câu Trần mang kiếm, Bạch Hổ cầm tang.
Lời chú gốc nói: "Câu Trần cưỡi thần thuộc kim mà khắc can ngày thì rất xấu; Bạch Hổ cưỡi sát Tang Môn (sao xấu chủ tang chế) mà khắc ngày cũng xấu." Hổ và Câu là thần của hình phạt, sát hại (Câu Trần: thiên tướng chủ tranh chấp, kiện tụng, giam giữ; Bạch Hổ: thiên tướng chủ tang tóc, bệnh, đổ máu). Sách "Chỉ Chưởng" nói: "Bạch Hổ gặp kim đang vượng tướng mà khắc hại năm tuổi, mệnh, khó tránh họa một nhát dao; Câu Trần hợp với thần Thái Tuế mà hình xung ngày và chi ngày, ắt gặp ách 'thi giải' (chết bỏ xác)." Đủ thấy sự hung dữ của chúng.
Thanh Long bị khắc thì tiền của ít; Lục Hợp mang hỷ thì hôn nhân tốt.
Lời chú gốc nói: "Thanh Long (thiên tướng chủ tiền tài, vui mừng) cưỡi thần thuộc kim là nội chiến (thần dưới khắc tướng trên, vì kim khắc mộc), lại gặp không vong (vị trí trống rỗng, việc thành hư), thì không có tiền; Lục Hợp (thiên tướng chủ hòa hợp, hôn nhân, giao dịch) cưỡi Thiên Hỷ (sao chủ việc vui), lại tương sinh với ngày, xem hôn nhân thì tốt."
Huyền Vũ làm Dục Bồn thì người ôm bệnh hồn trôi theo dòng nước; Thiên Không cưỡi Truyền Tống thì ngóng tin mà kẻ hầu đã tới hành lang.
Dục Bồn (chậu tắm) là quý sát (thần sát tính theo mùa): mùa xuân ở Thìn, mùa hạ ở Mùi, mùa thu ở Tuất, mùa đông ở Sửu. Xem việc sinh nở thì nên Dục Bồn có nước, xem bệnh thì nên Dục Bồn không có nước. Bởi trẻ sinh ra thì tắm, không có nước là xấu; người chết thì tắm xác, nếu không chết thì cần gì dùng đến? Huyền Vũ (thiên tướng chủ trộm cắp, mờ ám) làm Dục Bồn chỉ có ở các ngày Giáp, Mậu, Canh, xem vào mùa xuân thì ở Thìn, xem vào mùa thu thì ở Tuất.
Thiên Không là thần của tôi tớ, cũng có ý dâng thư. Truyền Tống (tên thần của chi Thân) là người chuyển công văn, là thần của tin tức. Chỉ ngày Tân xem ban đêm mới có trường hợp này.
Thái Âm ở Tỵ Ngọ thì bị nhục; Thiên Hậu ở Thìn Tuất thì hại thai.
Câu này nói Thái Âm cưỡi Tỵ Ngọ, Thiên Hậu cưỡi Thìn Tuất; điều sau thử thấy ứng nghiệm nhiều lần. Thái Âm (thiên tướng chủ việc ngầm, kín đáo, phụ nữ) chủ làm việc mờ ám, lại gia lên trên chỗ sáng của quẻ Ly (Tỵ Ngọ thuộc phương nam, ứng với quẻ Ly là lửa, là sáng), chẳng phải bị nhục sao? Thìn Tuất là thần chủ việc giết mổ của trời đất, khắc Thiên Hậu (thiên tướng chủ phụ nữ, vợ, thai sản; thuộc thủy, bị thổ Thìn Tuất khắc), chẳng phải hại thai thì là gì?
Nguyệt Yếm và Lục Đinh thường khiến nhà gặp quái lạ; Du Thần ở bản mệnh thì hay mộng thấy điều kinh sợ.
Nguyệt Yếm là nguyệt sát (thần sát tính theo tháng): tháng giêng khởi ở Tuất, đi ngược qua mười hai chi. Sách "Chỉ Nam" nói: "Nguyệt Yếm hại việc cưới gả. Làm dụng thì trăm việc không thành. Gia Huyền Vũ là trộm cướp, gia Đằng Xà là mộng quái, gia Bạch Hổ khắc ngày là bệnh chết, gia Chu Tước, Câu Trần là lo âu, giam cầm; người trốn chạy kiêng đi về phương này." Du Thần là quý sát: mùa xuân ở Sửu, mùa hạ ở Tý, mùa thu ở Hợi, mùa đông ở Tuất. Đinh (Lục Đinh: thần Đinh trong tuần, chủ động, biến), Yếm, Du Thần đều chủ quái lạ, kinh sợ; gia lên nhà thì trong nhà không yên, cưỡi lên mệnh thì bản thân hay mộng mị.
Trước xem Hỏa Quỷ, sau xét Kim Sát; trong nhà phải phòng lửa, việc thì chủ vỡ nát.
Hỏa Quỷ là quý sát: mùa xuân ở Ngọ, mùa hạ ở Dậu, mùa thu ở Tý, mùa đông ở Mão. "Chỉ Nam" nói: "Hỏa Quỷ cưỡi Đằng Xà, Chu Tước mà khắc chi ngày thì chủ ách cháy." Kim Sát tức là sát Phá Toái. "Chỉ Nam" nói: "Kim thần phá toái là Dậu (gà), Tỵ (rắn), Sửu (trâu)… Kim thần phá toái tức là Hồng Sa, chủ hao tài, bệnh không lợi, cái xấu đến nhanh; xem mồ mả thì mồ mả bị bỏ trống, con cháu suy bại tuyệt dòng. Phàm đồ vật đều vỡ hỏng không lành lặn." "… Tháng mạnh (tháng đầu mùa) ở Dậu, tháng trọng (tháng giữa mùa) ở Tỵ, tháng quý ở Sửu là Phá Toái. Phá Toái gặp nguyệt sát thì xấu."
Câu này là cách nói gộp hai ý, đáng ra phải là: "Trước xem Hỏa Quỷ, trong nhà phải phòng lửa; sau xét Kim Sát, việc thì chủ vỡ nát."
Hỏa Quỷ dùng khi xem nhà, phải cưỡi Đằng Xà, Chu Tước và khắc chi ngày mới bàn đến, nếu không thì không bàn. Phá Toái thì có thể khởi theo tháng hoặc theo ngày; xem tiền tài, xem việc, xem hôn nhân là kỵ gặp nó nhất.
Trực Phù, Phi Liêm, Thiên Mục, Hỏa Quang, Thiên Quái, Thiên Quỷ, Du Hồn, Nguyệt Túc, gọi là tám yêu, nhà gặp ắt có tai ương.
Trực Phù còn viết là Phi Phù, là can sát (thần sát tính theo can ngày). "Chỉ Nam" nói: "Phi Phù ngày Giáp ở Tỵ rồi đi ngược, ngày Kỷ ở Thắng Quang (chi Ngọ) lại đi thuận… Gặp Phi Phù thì trăm việc chớ làm, kỵ đi xa; khi chạy tránh, ra vào không được hướng thẳng về phía nó. Nếu được ngày hợp vào truyền thì trong xấu sinh tốt. Nếu đi cùng Chu Tước, Câu Trần thì càng xấu." Ngày Giáp ở Tỵ, ngày Ất ở Thìn, ngày Bính ở Mão, ngày Đinh ở Dần, ngày Mậu ở Sửu, ngày Kỷ ở Ngọ, ngày Canh ở Mùi, ngày Tân ở Thân, ngày Nhâm ở Dậu, ngày Quý ở Tuất. "Không được hướng thẳng" là đi xa không được đi về phương Phi Phù, như ngày Giáp kiêng đi về phương Tỵ, v.v.
Phi Liêm là nguyệt sát: tháng giêng ở Tuất, tháng hai ở Tỵ, tháng ba ở Ngọ, tháng tư ở Mùi, tháng năm ở Thân, tháng sáu ở Dậu, tháng bảy ở Thìn, tháng tám ở Hợi, tháng chín ở Tý, tháng mười ở Sửu, tháng mười một ở Dần, tháng mười hai ở Mão. "Chỉ Nam" nói: "Phi Liêm khởi ở Tuất, Tỵ, Ngọ, Mùi; Dần Mão Thìn theo phép này là chuẩn nhất; Hợi Tý Sửu thì sợ Thân Dậu… Cầu việc thì tin tức đến nhanh, người đi xa lập tức về tới, và có việc bất thường khó lường, cái xấu đến nhanh."
Thiên Mục là quý sát: mùa xuân ở Thìn, mùa hạ ở Mùi, mùa thu ở Tuất, mùa đông ở Sửu. "Chỉ Nam" nói: "Thiên Mục chủ ma quỷ quấy nhiễu, lợi cho việc bắt trộm, tìm người."
Hỏa Quang là nguyệt sát: tháng giêng, năm, chín ở Tý; tháng hai, sáu, mười ở Mão; tháng ba, bảy, mười một ở Ngọ; tháng tư, tám, mười hai ở Dậu. "Chỉ Nam" nói: "Điều kỵ giống như Đằng Xà, Chu Tước."
Thiên Quái là nguyệt sát: tháng giêng ở Sửu, đi ngược qua mười hai chi. "Chỉ Nam" nói: "Thiên Quái dùng để xem biến đổi của trời."
Thiên Quỷ là nguyệt sát: tháng giêng, năm, chín ở Dậu; tháng hai, sáu, mười ở Ngọ; tháng ba, bảy, mười một ở Tý; tháng tư, tám, mười hai ở Mão. "Chỉ Nam" nói: "Thiên Quỷ đóng ở năm tuổi, mệnh, can ngày, chi ngày mà phát dụng thì là quẻ Phục Ương (tai ương ngầm), chủ binh đao chết chóc, chết khi sinh nở, bệnh tật."
Du Hồn còn viết là Phi Hồn; trong "Chỉ Nam", ở các quẻ xem việc kiện tụng cho Tiền Khiêm Ích và xem bệnh cho người họ Nam, "Phi Hồn" đều viết thành "Du Hồn". Đây là nguyệt sát, tháng giêng ở Hợi rồi đi thuận qua mười hai chi. "Chỉ Nam" nói: "Đóng ở năm tuổi, mệnh hoặc can ngày, chi ngày mà phát dụng thì là quẻ Phi Hồn, chủ thần hồn không yên, đêm hay gặp ác mộng, ma quỷ xâm phạm, xem việc gì cũng kỵ."
Nguyệt Túc còn viết là Nguyệt Sát, là nguyệt sát: tháng giêng, năm, chín ở Sửu; tháng hai, sáu, mười ở Tuất; tháng ba, bảy, mười một ở Mùi; tháng tư, tám, mười hai ở Thìn. "Chỉ Nam" nói: "Nguyệt Sát kỵ dời nhà, xây cất, và chủ bệnh tật."
Các thần sát trên đây đều không nên gặp khi xem nhà.
Chỗ Quý Nhân bị hình, Thìn gia lên tháng mạnh thì thành yêu quái; Hoa Cái đến cung, biết là năm ấy được dùng lại.
Lời chú gốc nói: "Nguyệt tướng gia lên giờ, Tý rơi vào Dần, Thân, Mão, Dậu là loài bốn chân làm quái. Gia lên Tỵ Ngọ là bếp núc làm quái, gia lên Thìn Tuất là ma sản phụ, gia lên Mùi là giếng làm quái, gia lên Sửu chủ trâu ngựa bị thương, gia lên Tý là chuột làm quái, gia lên Hợi là thần giữ nhà."
"Chỉ Nam" nói: "Quý Nhân là chủ của trăm thần, được đúng vị trí thì là phúc, mất vị trí thì là họa." Quý Nhân cũng là tượng của thần thánh. Bài "Nhập Thức Ca" nói: "Quý thần là đền thờ thần cùng nhà chính, điện thờ."
Chỗ Đẩu Cương (tức Thiên Cương, thần của chi Thìn, như cán sao Bắc Đẩu) chỉ tới lại là một cách nói khác.
"Hoa Cái đến cung" là nối theo ý câu trên mà nói. Hoa Cái là thần của bốn mộ (bốn chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, nơi ngũ hành thu vào mộ); bốn mạnh (bốn chi Dần, Thân, Tỵ, Hợi) là chỗ có sinh khí (?). Bốn mộ che phủ lên chỗ sinh, tức là tỉnh lại rồi đứng dậy, đã bỏ phế mà được hưng lại; người làm quan đã về nghỉ ở chốn quê là hợp xem điều này nhất.
Giờ có hưu, tù, tử, suy, là anh em, vợ con. Vượng, tướng, tỷ thì là người; mang khí hưu tù thì là vật.
Giờ là bậc dưới, người nhỏ, nên nói là anh em, vợ con.
Quẻ Nhâm ưa vượng, kỵ suy (vượng, tướng, hưu, tù, tử: năm trạng thái mạnh yếu của ngũ hành theo mùa; vượng là mạnh nhất, tướng là đang lên, hưu là nghỉ, tù là bị giam hãm, tử là chết):
Bởi hung thần vượng thì cái xấu nhỏ, cát thần suy thì cái tốt không có. Như câu "quỷ tặc đương thời thì không phải sợ", tức là quỷ (thần khắc can ngày) đang vượng thì không đáng sợ.
Lại nữa, vượng là người, hưu là vật. Có sinh khí là vật sống, hưu phế là vật chết. Trong sách Nhâm, những chỗ như thế nhặt đâu cũng có. "Chỉ Chưởng" nói: "Câu Trần chủ việc trì trệ, dây dưa; tù thì chủ kiện tụng, vượng thì chủ sinh; Huyền Vũ là thần trộm cướp, hao hụt; hưu thì mất người, vượng thì mất của." Câu Trần vượng thì là ấn thụ (con dấu và dải đeo ấn, tượng trưng cho chức quan), tù tử thì là bị giam giữ. Huyền Vũ tuy chủ hao mất, vượng thì cái xấu nhỏ, chỉ mất đồ; hưu thì cái xấu lớn, người và của đều trốn mất.
Đây là chỗ tiến lùi thịnh suy báo trước điềm lành dữ, không thể không xét kỹ.
Ông Từ Vĩ Cương chỉ ra: "Xem việc tố tụng hình sự, kỵ nhất là quỷ đi cùng Bạch Hổ, Câu Trần, Chu Tước mang sát mà đến hình khắc can ngày và năm tuổi, không có thần cứu, thì ắt chủ bị tuyên có tội, khó thoát lưới pháp luật. Nếu khóa truyền ở thế tử, tuyệt, Thái Tuế làm quỷ hình xung, năm tuổi và mệnh đều gặp Tử Khí, Tử Thần, Phi Hồn, Tang Phách, thì đều chủ tội chết. Nếu khóa truyền có thần ở thế tử tuyệt nhưng lại gặp khí vượng tướng theo mùa, hoặc gặp Sinh Khí, Thiên Xá (sao chủ được tha tội), Thiên Hậu, Thanh Long, thì đều chủ án tử hình hoãn thi hành." Đủ thấy cách dùng vượng suy.
Can ứng với bậc trên, chi ứng với kẻ dưới hèn.
Can và chi mỗi bên có thể định sẵn, trên dưới có thứ bậc, trên dưới không vượt phận, đó là "lẽ thuận thì trăm việc đều tốt".
Chi khắc can thì bậc trên gặp họa; can chế chi thì kẻ nhỏ mệt mỏi.
Chi khắc can gọi là Loạn Thủ (tên khóa: kẻ dưới phạm bậc trên), lợi cho kẻ dưới, không lợi cho bậc trên; can khắc chi gọi là Tàn Hạ (tên khóa: trên làm hại dưới), lợi cho trên, không lợi cho dưới.
Trên dưới tương sinh thì ở nhà trong hòa ngoài thuận; thần tướng gặp hợp thì đi thăm tìm mà chủ vui khách mừng.
Can là trên, là ngoài; chi là dưới, là trong. Trên dưới tương sinh thì trong ngoài hòa thuận, chủ khách hòa đồng, không tranh chấp.
"Chỉ Nam" nói: "Lợi cho việc đi cầu kiến là tam hợp, lục hợp; hai bên ta và người, hai nghi muốn hòa hợp nhau." Can chi được tam hợp, lục hợp (các cặp, bộ chi hòa hợp với nhau), hai nghi (can và chi) không hình không chiến, thì đi thăm tìm ắt vui vẻ.
Chẳng qua nguồn gốc tượng của quẻ là ở chỗ Thiên Ất và chỗ truyền quy về. Phía trước thì lý lẽ đều rõ ràng nối nhau; phía sau thì tình thế phần nhiều bế tắc.
Thiên Ất đi thuận thì việc thuận, lợi đi ra ngoài; Thiên Ất đi nghịch thì việc nghịch, lợi ẩn tránh. Dụng ở sau Thiên Ất, truyền quy về trước Thiên Ất, thì trước mờ sau rõ; dụng ở trước Thiên Ất, truyền quy về sau Thiên Ất, thì chủ trước sáng sau tối. Lại xem thuận hay nghịch nữa.
Quý Nhân đóng ở Khôi Cương thì việc kiện dễ bị đổi nơi xét xử; lại đến Tòng Khôi, Thái Xung thì đi cầu kiến quý nhân mà người ấy đã dời sang chỗ khác.
"Quý Nhân đóng ở Khôi Cương" (Khôi là Thiên Khôi, thần chi Tuất; Cương là Thiên Cương, thần chi Thìn) là Quý Nhân ở trên Thìn Tuất, gọi là vào ngục; xem đường làm quan là tượng bị bãi chức, xem kiện tụng là đổi nha môn xét xử; người tù đã vào ngục thì là quý nhân đến ngục xét lại án, sẽ sớm được thả. Phép thứ bốn mươi bảy trong "Tất Pháp Phú" nói: "Quý Nhân ban ngày hay ban đêm ngồi trên Thìn Tuất của địa bàn, mới gọi là Thiên Ất vào ngục; đi cầu quan thì quý nhân nổi giận, chỉ nên mưu riêng, cầu khấn ngầm; cũng gọi là quý nhân nhận hối lộ. Nếu xem vào ngày Thìn, ngày Tuất thì là quý nhân vào nhà, không bàn là ngồi ngục."
"Lại đến Tòng Khôi, Thái Xung" là nối theo câu trên mà nói; giải thích bằng lời thường là "nếu Quý Nhân lại đến trên Tòng Khôi (thần chi Dậu) và Thái Xung (thần chi Mão)". Quý Nhân ở Mão Dậu thì lay động không yên, muốn cầu kiến quý nhân sẽ không thành, vì quý nhân đã ra khỏi nhà, hoặc vị quý nhân ấy không được việc, phải đổi chùa mà thắp hương (tức phải tìm người khác mà nhờ).
Thể thức đã định, ý người đến hỏi thường phải đoán.
Từ câu này đến câu "chẳng bao lâu thì buồn thay" đều nói về phép xem ý người đến hỏi.
Quẻ Nhâm xem ý người hỏi, tuy các bậc trước nói "lấy giờ xét ý người đến", và trong "Nhất tự quyết Ngọc liên hoàn" có những lời đoán cực kỳ tinh diệu; nhưng nếu hỏi ý người đến thì thực ra phần nhiều ứng ở khóa thể, hoặc ở thần trên can ngày và phát dụng.
Những điều được nói (?) phần nhiều là về khóa thể và các loại thần tướng, ít dính đến giờ xem.
Nhiệm, Tín thì phần nhiều biết được động tĩnh; Phản Ngâm thì huống chi là đi lại.
Khóa Phục Ngâm (thiên bàn trùng khít với địa bàn, mọi chi nằm yên chỗ cũ): ngày cương (ngày dương) gọi là Tự Nhiệm, ngày nhu (ngày âm) gọi là Tự Tín, đều là cơ tĩnh, như nằm phục rên rỉ, không vui. Khóa Phản Ngâm (thiên bàn đối xung với địa bàn, mọi chi nằm đối diện chỗ cũ): trời đất đối xung, chủ dời động không ngừng.
Nguyên Thủ là tôn thần, việc làm được người ngưỡng mộ như đứng đầu; không vong, âm quỷ thì mưu tính phải nhờ người làm cầu nối mai mối.
Khóa Nguyên Thủ (chỉ có một khóa mà thần trên khắc thần dưới) chủ việc từ trên xuống dưới; nếu đi cùng cát thần cát tướng thì như "rồng bay trên trời, lợi gặp bậc đại nhân" (lời Kinh Dịch, ý là thời vận hanh thông, gặp người quyền thế giúp đỡ).
Nếu khóa gặp không vong, hoặc quý nhân ẩn khuất, thì cầu việc nên mưu tính đường khác; điều này đoán giống như khóa Biệt Trách (khóa thiếu khắc, phải mượn chỗ khác làm dụng, chủ việc phải nhờ người ngoài).
Long Chiến thì không rời cửa ngõ; Huyền Thai thì muốn bói về trẻ nhỏ.
Khóa Long Chiến (ngày Mão hoặc ngày Dậu, phát dụng cũng ở Mão hoặc Dậu): chi của khóa là cửa ngõ (Mão Dậu là cửa của trời đất), lại phát dụng ở cửa ngõ, nên chủ không rời khỏi nhà. Khóa Huyền Thai (ba truyền đều là Dần, Thân, Tỵ, Hợi) là nơi sinh của ngũ hành, nên chủ việc mang thai, sinh nở hoặc trẻ nhỏ.
Bất Bị, Vô Dâm thì ắt có chuyện riêng tư mờ ám mà sinh lời gièm pha; Bạt Mao Liên Nhự thì ngại gì cùng loại tụ lại mà cầu tiền tài.
Bốn khóa không đủ (có khóa trùng nhau, chỉ còn hai hoặc ba khóa khác biệt) gọi là Bất Bị; thần trên khắc lẫn nhau với can chi gọi là Vô Dâm; đều chủ việc riêng tư mờ ám, dâm dật, ghen tuông tranh giành. Khóa Tiến Thoái Liên Nhự ("nhổ cỏ tranh kéo theo cả chùm rễ": ba truyền liền nhau theo thứ tự chi, như Dần Mão Thìn) là đám đông tụ họp ở một phương; "hai người cùng lòng thì sức sắc chặt được kim loại", huống chi lại là khí vượng của cả một phương? Cho nên lợi việc cầu tài.
Thiên Ngục là bị giam giữ, Tam Giao là tai họa ngầm. Mão Tinh mà quy về thì phải phòng hiểm, ngày cương ra đi có tai, ngày nhu trở về thì kỵ. Du Tử là người buôn bán chưa về; Trảm Quan là trốn chạy, mong nhanh chóng; Thừa Hiên là được sủng ái mà chuốc lấy thị phi, chần chừ.
Khóa Thiên Ngục chủ bị giam giữ; khóa Tam Giao chủ mờ ám. Khóa Mão Tinh (bốn khóa không có khắc, lấy thần trên hoặc dưới chi Dậu làm dụng) là hổ lang chặn đường, không nên mưu tính; ngày cương gặp Mão Tinh thì đi xa có tai, ngày nhu gặp Mão Tinh thì trở về có tai. Khóa Du Tử là người đi muôn dặm; khóa Trảm Quan là kẻ cướp trốn thoát. Khóa Thừa Hiên ("ngồi xe sang") thì ắt được thăng chức.
Tam Kỳ, Lục Nghi giao nhau chồng nhau thì niềm vui liên miên; Tứ Sát, Ngũ Mộ xung nhau thì chẳng bao lâu mà buồn thay.
Tam Kỳ, Lục Nghi đều là điều tốt lành. Tam Kỳ (ba thần quý hiếm tính theo tuần) dễ được ơn trên; Lục Nghi là tuần thủ (chi đứng đầu mỗi tuần mười ngày), lợi cho việc thi cử, tuyển chọn. Thổ là bốn quý (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, cuối mỗi mùa), là các chi thu cất, phần nhiều chủ mộ sát; nên xem bệnh kỵ gặp nhất, vì thổ là tượng mồ mả, nếu không phải bệnh chết thì mồ mả từ đâu ra?
Đến như Kiến Cơ, Sát Vi, Chuế Tế, Loạn Thủ: Kiến Cơ thì việc lấy bỏ nên biến thông; Sát Vi mà tiến liều thì gặp tai họa.
Kiến Cơ, Sát Vi thuộc phạm vi của phép Thiệp Hại (phép chọn dụng khi có nhiều chỗ khắc: so xem bên nào trải qua nhiều sự khắc hại hơn). Vì gian nan hiểm trở rất nhiều, nên phải linh hoạt, không nên nóng vội liều tiến.
Chuế Tế (khóa "ở rể"), Loạn Thủ là trên dưới mất vị trí, hai bên đều không tốt, nên giữ yên để tránh họa.
Can ngày đến ở chỗ chi ngày thì mời hai họ ở chung; chi đến cung can thì gửi một thân mà kết đôi.
Can là ngoài, chi là trong; can đến gia lên chi là vào trong, ngày và chi hội nhau, nên chủ mời hai họ ở chung. Chi đến gia lên can là ra ngoài, nên chủ ra ngoài làm ăn. Trong sách "Đoán Án", chi gia lên can thường có lời đoán nhà rộng người ít, hoặc nhà lấn ép người. Xem người đi xa, chi gia can chủ ra đi không về, can gia chi chủ về nhanh.
Ắt thấy tai họa sinh ra ở Cửu Xú, họa nổi lên ở Nhị Phiền. Gặp Tuyệt Tự thì hại cha mẹ, thấy Vô Lộc thì ít con cháu. Thoi thóp trên giường gối khó khỏi, vì gặp Phách Hóa; tinh thần hoảng hốt bất định, ắt gặp Phi Hồn.
Cửu Xú, Nhị Phiền, Tuyệt Tự, Vô Lộc, Phách Hóa, Phi Hồn đều là những khóa rất xấu (tên các dạng khóa đặc biệt trong Lục Nhâm). Cũng nên xét kỹ loại thần và thần tướng mà đoán.
Xem quái lạ mà gặp Tuyệt Tự thì là tổ tiên đã mất làm ma quấy. Vô Lộc lợi cho trên, không lợi cho dưới; lợi cho ngoài, không lợi cho trong. Phách Hóa xem bệnh thì phần nhiều xấu, còn xem việc thăng chức và người đi xa thì rất tốt.
Lại có Khúc Trực, Viêm Thượng, Nhuận Hạ, Tòng Cách: gặp cát tướng thì bạn bè theo về, gặp hung sát thì cành gãy (?); hoặc chủ việc kiện tụng công đường, hoặc gặp tai nạn khốn ách.
Các khóa toàn cục (ba truyền hợp thành một cục ngũ hành: Khúc Trực là cục mộc, Viêm Thượng là cục hỏa, Nhuận Hạ là cục thủy, Tòng Cách là cục kim) cũng nên theo tính chất ngũ hành và thần tướng của khóa truyền mà nói. Trong "Chỉ Nam", gặp khóa toàn cục phần nhiều bàn riêng từng truyền.
Từ trong ra ngoài là mình cầu người; từ dương vào âm là người kia đòi hỏi.
Từ trong truyền ra ngoài thì chủ (mình) cầu khách; từ ngoài mà cầu tài thì khách đến tìm chủ. "Tất Pháp" nói: "Người kia cầu việc ta thì chi truyền sang can", "Ta cầu việc người kia thì can truyền sang chi", có thể tham chiếu.
Dụng thần gặp mộ, mà truyền cuối là trường sinh thì không lo; cát tướng vào truyền, cuối cùng là đế vượng thì có thu hoạch.
Sơ truyền là thần mộ (giai đoạn bị chôn vùi, bế tắc trong vòng mười hai giai đoạn sinh vượng của ngũ hành), mạt truyền gặp trường sinh (giai đoạn mới sinh ra), thì trước mê sau tỉnh, trước xấu sau tốt. Quẻ Nhâm ưa vượng ghét suy, mạt truyền là cửa của kết cục, cuối cùng được đế vượng (giai đoạn thịnh nhất), không gì tốt bằng.
Đến như Đạn Xạ thì ngày khắc, Hao Thỉ thì chi lấn; mong người đi xa thì có về, còn mong việc cầu được thành thì hiếm khi.
Các khóa dao khắc (bốn khóa không có trên dưới khắc nhau, phải lấy chỗ khắc từ xa với can ngày: ngày khắc thần gọi là Đạn Xạ "bắn đạn", thần khắc ngày gọi là Hao Thỉ "tên bằng cỏ"): người đi xa sẽ về, việc khó thành.
Quý Nhân trị thuận lại có Đức giúp thì là tôi trung con hiếu; Thiên Ất đi nghịch mà sát động thì là kết bạn với kẻ xu nịnh.
Quý Nhân trị thuận thì lòng người thuận, người ấy giữ mình ngay thẳng, sáng sủa hanh thông; Quý Nhân trị nghịch thì sự vật ngược, người ấy tà dâm, mờ ám riêng tư.
Huống chi các thể khóa cực kỳ nhiều, suy cho cùng sao hết được?
Thể khóa Lục Nhâm cực nhiều, lại thêm thần tướng, năm tuổi, mệnh, nhiều không kể xiết; các khóa nêu trên chỉ là dẫn ra một đầu mối mà thôi.
Nếu như quý nhân và sát có thể dựa vào được, thì ấy là do thần tướng nằm ở thần nào.
Giờ gặp lúc thổ vượng, cưỡi Thiên Hậu thì mất áo; khí gặp thủy hưu, mang thần thổ thì hại thận.
Sách thông tục nói tướng và thần mà tướng cưỡi thì không xét sinh khắc; tra sách cổ thì thấy không phải vậy.
Nên suy nghĩ kỹ nghĩa hai chữ "vượng" và "hưu" trong câu này.
Huyền Vũ cưỡi Ngọ thì chức vụ đổi dời; Bạch Hổ ở Thân Dậu thì kiện cáo tranh giành.
Hổ là thần hung ác, cưỡi lên nhà gốc của mình (Bạch Hổ thuộc kim, Thân Dậu là kim) nên phần nhiều kiện cáo tranh giành.
Thiên Cương làm Thái Âm thì tôi tớ không thật thà; Thân làm Chu Tước thì thư kín ắt lên đường.
Thái Âm là tớ gái. Thìn là ác thần, nên là tượng tôi tớ không thật thà. Thân là người chuyển công văn, lại cưỡi Chu Tước nên nói là thư tín.
Đằng Xà ở Tỵ Ngọ thì mộng quái; Lục Hợp ở Dần Mão thì tình thân.
Đằng Xà vốn là thần kinh sợ quái lạ; nhà gốc của nó là Tỵ, lại là thần của vía (phách); lại cưỡi Tỵ Ngọ là thần hỏa lay động, nên nói là mộng quái.
Lục Hợp là người thân. Mộc chủ lòng nhân, lại là nhà gốc của Lục Hợp, nên nói là tình thân. "Kim Khẩu" lấy Dần là cha, Mão là mộc, là lấy nghĩa nhân từ của nó.
Thủy gặp Chu Tước, Đằng Xà thì phần nhiều chết bất đắc kỳ tử; mộc gặp Câu Trần, Bạch Hổ thì ắt gãy rường cột vì ba hình.
Đằng Xà, Chu Tước rơi vào thủy thì phần nhiều có ma chết đuối. Thổ gặp mộc thì sụt lở, mộc gặp kim thì gãy. Sách "Đại Toàn" nói: "Hình (tam hình: các chi phạm hình phạt lẫn nhau) là làm thương, làm tàn hại." Nên chủ việc bị bẻ gãy.
Thái Âm làm Đại Cát thì là lời nguyện với sư; Tuất làm Bạch Hổ thì chó kinh sợ.
"Đại Toàn" nói: "Thái Âm chủ thần đất oan khuất, là khi mang sát." "Chỉ Chưởng" nói: "Sửu làm Thiên Không là người lùn, gặp Thân gọi là hòa thượng." Đại Cát (thần chi Sửu) là lời khấn nguyện (theo Kim Khẩu), nên chủ lời nguyện với sư. Tuất là chó; "Đại Toàn" nói "Bạch Hổ… khí hùng dũng uy mãnh", Tuất làm Bạch Hổ thì là mãnh thú, có điều dữ là cắn người.
Câu Trần ở Mão Dần thì bàn chuyện kiện tụng; Quả Tú ở Tý Ngọ thì cô đơn lẻ loi.
Câu Trần là thần hình ngục, gia lên Dần Mão là gông xiềng, nên chủ bàn chuyện kiện tụng.
Quả Tú là quý sát: mùa xuân ở Sửu, mùa hạ ở Thìn, mùa thu ở Mùi, mùa đông ở Tuất. "Quỳnh" là cô độc buồn rầu. Tý Ngọ là con đường của trời đất (trục bắc nam), gia Quả Tú thì là đi một mình, nên chủ cô độc.
Thanh Long mang Thắng Quang, ngày Nhâm ngày Quý thì vợ có thai; Thái Thường mang Tiểu Cát, ở Thân, Dậu, Thìn thì là đồ trang sức, trâm cài, dải mũ.
Thanh Long là thần tiền tài vui mừng; ngày Nhâm, Quý thì thai ở Ngọ (giai đoạn thai trong vòng sinh vượng của thủy), Thanh Long làm Thắng Quang (thần chi Ngọ) nên nói là có thai. Thái Thường là bà già, Tiểu Cát là phụ nữ, Dậu là châu ngọc, Thân và Thìn đều là quân binh, nên là dải mũ.
Sửu đến Tuất thì đau chân; Dần gia Tỵ thì bếp đổi mới.
Tuất là chân, Sửu hình Tuất, nên đau chân. Tỵ là bếp, Dần gia lên mà hình hại nó, lại là chỗ trường sinh (hỏa trường sinh ở Dần), nên có ý đổi mới.
Thổ khắc thủy thì róc rách, kim chặt mộc thì cốc cốc. Nguồn gốc của tương sinh tương khắc là xem ở suy vượng; gốc của lành và dữ là ở chỗ phân nặng nhẹ. Điều lành điều dữ đều có kỳ hạn, tiến hay lùi đều có chỗ đáng mừng.
Vượng suy, tiến lùi đều là gốc của việc đoán quẻ Nhâm: việc nên tiến mà được khí tiến thì tốt, được khí lùi thì xấu; việc nên giấu mà được khí sáng tỏ thì xấu, được khí âm thầm kín đáo thì tốt.
Xem nhà thì kỵ khắc người; hỏi bệnh thì sợ vào mộ. Bàn kiện tụng thì ghét bị giữ lại trong ngục; thăng quan tước thì cần ấn thụ. Cửa ải còn xa, cửa nhà còn cách, xem người đi xa thì chưa về; dương ít âm nhiều, sinh con trai ắt không sai. Đoạt giải mong được tiến cử thì bài thi phải hợp ý quan chấm; vượt kỳ thi tỉnh mà đỗ đạt thì truyền cuối phải gặp đế tọa.
Đây là nói chia ra từng việc mà xem loại thần. Xem nhà thì chi là chủ, chi khắc người thì nhà không lợi cho người. Hỏi bệnh mà gặp thần mộ thì nhẹ là mê man, nặng là chôn cất. Kiện tụng thì lấy mộ làm nhà ngục; thăng quan thì lấy ấn thụ làm vinh sủng. Đã qua cửa ải, đã tới cửa nhà thì người đi xa mới về; nếu chưa qua ải, còn cách cửa xa thì người đi xa chưa về được. "Hà" nghĩa là xa. Xem sinh nở: âm bọc dương thì sinh con trai, dương bọc âm thì sinh con gái; điều này thông với lẽ trong Kinh Dịch rằng quẻ dương nhiều hào âm, quẻ âm nhiều hào dương. Xem thi cử tuyển chọn thì nên có thần Chu Tước sinh hợp với quan chủ khảo, mới được lòng quan chấm, nếu không thì bài bị bỏ xó không xem. "Đế tọa" là Thái Tuế (thần của năm hiện hành); Chu Tước thật sự sinh hợp với Thái Tuế thì ắt đỗ cao, nếu không thì không đỗ.
Than ôi! Thuật cực kỳ thâm u, không gì sâu bằng quẻ; đạo cực kỳ xa xôi, chỉ ở nơi lòng. Lòng đã thấu đến chỗ huyền diệu thì quẻ cũng thông suốt xưa nay. Người không giữ được đức bền vững thì đừng xem bói cho; người biết giữ mình ngay thẳng mới có thể xem cho. Xem quẻ muốn được cảm ứng thì chí phải ở chỗ tinh tường, nghiêm cẩn.
Lòng là chủ của muôn vật; chia làm hai phần mà xem:
Người đến cầu xem, ắt phải lòng ngay thẳng và việc thật cấp thiết thì mới nên hỏi; như thế thì quẻ khớp với tình thật, xem không gì là không ứng nghiệm. Nếu hời hợt không có việc gì mà xem chơi thì khó mong ứng nghiệm.
Người học Lục Nhâm nên linh hoạt, thông suốt, biết biến thông, tùy việc mà đoán, không được cứng nhắc như dán chặt trục đàn mà gảy đàn sắt (tức cố chấp một khuôn, không biết thay đổi theo tình hình). Nhưng học Nhâm coi trọng quy thức; người xưa đã sớm tiết lộ hết cơ trời, chúng ta chỉ việc ngồi hưởng ơn trạch, chỉ cầu "không chữ nào là không có xuất xứ", không cần khoe lạ tìm khéo, tự đặt ra thuyết quanh co. Hai chữ "tinh nghiêm" là để răn người học Nhâm nên tôn trọng ý các bậc tiền hiền để lại, hết sức tránh việc gán ép, suy diễn gượng.
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video