Thiên 1 — Kinh Kim Cang Năng Đoạn Bát-nhã Ba-la-mật (toàn văn)

 Kinh Kim Cương Năng Đoạn Bát-nhã Ba-la-mật (Kim Cương Năng Đoạn: trí tuệ sắc bén như kim cương, cắt đứt được mọi mê lầm; Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật: đến bờ bên kia, tức vượt khỏi bờ mê khổ sang bờ giác ngộ)

 Kinh Kim Cương Năng Đoạn Bát-nhã Ba-la-mật

 Đời nhà Tùy, Cấp-đa dịch.

 Kinh Kim Cương Năng Đoạn Bát-nhã Ba-la-mật

 Trong khoảng niên hiệu Đại Nghiệp đời nhà Tùy (năm 605–618), Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Cấp-đa dịch.

 Xin quy mệnh (nương về và kính lễ với trọn lòng) tất cả chư Phật và chư Bồ-tát đông nhiều như biển cả!

 Tôi nghe như thế này:

 Một thuở nọ, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật) ở tại thành Văn Giả (tức thành Xá-vệ, kinh đô nước Kiều-tát-la ở Ấn Độ xưa), trong rừng Thắng Lâm (tức rừng Kỳ-đà), nơi khu vườn của ông Vô Thân Đoàn Thí (tức trưởng giả Cấp Cô Độc, người hay đem cơm cho những kẻ không người thân thích nương tựa), cùng với chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ đủ giới luật của Phật) gồm một nghìn hai trăm năm mươi vị.

 Bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn mặc váy trong, khoác y ngoài, cầm bát, vào thành lớn Văn Giả để khất thực (đi xin thức ăn). Khất thực trong thành xong, Thế Tôn dùng bữa; sau bữa ăn, khi đi khất thực về, Ngài cất bát và y khoác ngoài, rửa hai chân, rồi ngồi lên tòa đã được trải sẵn, ngồi kiết-già (ngồi xếp bằng, mỗi bàn chân đặt lên đùi bên kia), giữ thân ngay thẳng, an trú chánh niệm ngay trước mặt (giữ tâm tỉnh giác, chú tâm vào hiện tại).

 Bấy giờ, nhiều vị tỳ-kheo đến chỗ Thế Tôn, cúi đầu lễ dưới hai chân Thế Tôn, đi vòng quanh Thế Tôn ba vòng theo chiều bên phải (cách bày tỏ lòng tôn kính), rồi ngồi sang một bên. Cũng vào lúc ấy, cụ thọ (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có tuổi đạo cao) Thiện Thực (tức Tu-bồ-đề, một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thấu hiểu lẽ "Không") cũng đang ngồi trong chúng hội ấy.

 Bấy giờ, cụ thọ Thiện Thực đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vắt áo lên một bên vai (để trần vai phải), quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Thế Tôn mà thưa: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Các đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như như mà đến), Ứng (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời và người), Chính Biến Tri (bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp mọi điều) đã khéo hộ niệm (che chở, giúp đỡ) các Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn) bằng sự hộ niệm tối thắng (cao quý nhất); các đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri đã khéo phó chúc (giao phó, dặn dò) các Bồ-tát Ma-ha-tát bằng sự phó chúc tối thắng. Vậy, bạch Thế Tôn, người phát tâm theo Bồ-tát thừa (cỗ xe của Bồ-tát, tức con đường tu hành nhằm thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) nên an trụ (đặt tâm vững vào đâu) thế nào? Nên tu hành thế nào? Nên hàng phục (chế ngự) tâm thế nào?"

 Thiện Thực nói như vậy rồi, Thế Tôn bảo cụ thọ Thiện Thực: "Hay lắm, hay lắm, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy! Như Lai hộ niệm các Bồ-tát Ma-ha-tát bằng sự hộ niệm tối thắng; Như Lai phó chúc các Bồ-tát Ma-ha-tát bằng sự phó chúc tối thắng. Vậy, Thiện Thực, hãy lắng nghe cho kỹ, khéo ghi nhớ trong ý, ta sẽ nói người phát tâm theo Bồ-tát thừa nên an trụ thế nào, nên tu hành thế nào, nên hàng phục tâm thế nào."

 "Vâng, bạch Thế Tôn!" Cụ thọ Thiện Thực thưa: "Con xin được nghe Thế Tôn dạy."

 Thế Tôn liền nói: "Này Thiện Thực, người phát tâm theo Bồ-tát thừa nên khởi tâm như thế này: 'Này Thiện Thực, hết thảy chúng sinh trong mọi loài chúng sinh được kể đến — hoặc loài sinh ra từ trứng, hoặc loài sinh ra từ thai, hoặc loài sinh ra từ chỗ ẩm ướt, hoặc loài hóa sinh (tự nhiên hiện ra, không nhờ cha mẹ); hoặc loài có hình sắc (có thân vật chất), hoặc loài không có hình sắc; hoặc loài có tưởng (có tri giác, nhận biết), hoặc loài không có tưởng, hoặc loài chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng — hết thảy cõi chúng sinh được nêu bày ra như thế, ta đều phải đưa họ vào cõi Niết-bàn vô dư (Niết-bàn: trạng thái dứt sạch mọi phiền não và khổ đau; vô dư: không còn sót lại chút thân xác hay phiền não nào, tức giải thoát hoàn toàn) mà diệt độ (dẫn dắt qua bờ giải thoát).'

 Tuy diệt độ vô lượng chúng sinh như thế, nhưng thật không có một chúng sinh nào được diệt độ cả. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát còn khởi tưởng chúng sinh (ý niệm cho rằng thật có một chúng sinh), thì không nên gọi vị ấy là Bồ-tát Ma-ha-tát. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, không nên gọi là Bồ-tát nếu còn khởi tưởng chúng sinh, hoặc khởi tưởng thọ giả (ý niệm cho rằng có một sự sống, một mạng sống tồn tại lâu dài), hoặc tưởng con người (ý niệm cho rằng có một cá nhân thật).

 "Lại nữa, này Thiện Thực, Bồ-tát Ma-ha-tát không nên trụ (bám víu, dính mắc) vào sự vật mà bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp ban cho người khác); nên bố thí mà không trụ vào đâu cả. Không nên trụ vào sắc (hình tướng mắt thấy được) mà bố thí, không nên trụ vào thanh, hương, vị, xúc, pháp (âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm giác va chạm của thân, và các đối tượng của ý nghĩ) mà bố thí. Này Thiện Thực, Bồ-tát Ma-ha-tát nên bố thí như thế, đến mức cũng không trụ vào tưởng về tướng (ý niệm về hình tướng, dấu hiệu bên ngoài). Vì sao vậy? Này Thiện Thực, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát bố thí mà không trụ, thì khối phước đức của vị ấy không thể đo lường được.

 "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Khoảng hư không ở phương đông có thể đo lường được chăng?" Thiện Thực thưa: "Không thể được, bạch Thế Tôn!"

 Thế Tôn nói: "Cũng thế, khoảng hư không ở phương nam, phương tây, phương bắc, phương dưới, phương trên, các phương ở góc chen giữa, khắp cả mười phương, có thể đo lường được chăng?" Thiện Thực thưa: "Không thể được, bạch Thế Tôn!"

 Thế Tôn nói: "Đúng vậy, đúng vậy, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát bố thí mà không trụ, thì này Thiện Thực, khối phước đức của vị ấy không thể đo lường được. Lại nữa, này Thiện Thực, người phát tâm theo Bồ-tát thừa nên bố thí như thế, đến mức cũng không trụ vào tưởng về tướng.

 "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt trên thân mà thấy Như Lai chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Không nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy Như Lai. Vì sao vậy? Sự đầy đủ tướng tốt mà Như Lai nói, chính là chẳng phải sự đầy đủ tướng tốt." Thiện Thực nói như vậy rồi, Thế Tôn bảo cụ thọ Thiện Thực: "Này Thiện Thực, phàm chỗ nào có sự đầy đủ tướng tốt thì chỗ ấy là hư dối; chỗ nào không có sự đầy đủ tướng tốt thì chỗ ấy không hư dối. Như vậy, nên thấy tướng là chẳng phải tướng, thì mới thấy được Như Lai." Thế Tôn nói như vậy rồi.

 Cụ thọ Thiện Thực thưa với Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, liệu có chúng sinh nào ở đời vị lai, về sau, rất lâu về sau, vào năm trăm năm sau cùng, trong thời kỳ chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) bị hủy hoại, đang dần suy chuyển, khi được nghe những lời kinh như thế này, mà phát sinh tưởng chân thật (lòng tin cho đó là lời chân thật) chăng?"

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, ông chớ nói như vầy: 'Bạch Thế Tôn, liệu có chúng sinh nào ở đời vị lai, về sau, rất lâu về sau, vào năm trăm năm sau cùng, trong thời kỳ chánh pháp bị hủy hoại, đang dần suy chuyển, khi được nghe những lời kinh như thế này, mà phát sinh tưởng chân thật chăng?' Lại nữa, này Thiện Thực, ở đời vị lai, vào năm trăm năm sau cùng, trong thời kỳ chánh pháp bị hủy hoại, đang dần suy chuyển, sẽ có những Bồ-tát Ma-ha-tát giữ giới trọn vẹn, công đức trọn vẹn, trí tuệ trọn vẹn.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không phải chỉ thân cận cúng dường một đức Phật, không phải chỉ gieo trồng thiện căn (gốc rễ việc lành, tức những nhân tốt sẽ sinh ra quả lành) nơi một đức Phật. Trái lại, này Thiện Thực, các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã thân cận cúng dường không chỉ trăm nghìn đức Phật, đã gieo trồng thiện căn nơi không chỉ trăm nghìn đức Phật; khi nghe những câu kinh như thế này được nói ra, họ sẽ có được dù chỉ một niệm tin trong sạch. Này Thiện Thực, Như Lai dùng trí Phật mà biết họ; này Thiện Thực, Như Lai dùng mắt Phật mà thấy họ. Này Thiện Thực, hết thảy họ sẽ sinh ra và nhận được khối phước đức vô lượng.

 Vì sao vậy? Này Thiện Thực, các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không khởi tưởng ngã (ý niệm cho rằng có một cái tôi thật), không khởi tưởng chúng sinh, không khởi tưởng thọ giả, không khởi tưởng con người. Này Thiện Thực, các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cũng không khởi tưởng pháp (ý niệm cho rằng các sự vật, các giáo pháp là có thật), cũng không khởi tưởng phi pháp (ý niệm cho rằng các pháp hoàn toàn không có); họ cũng không khởi tưởng, cũng không khởi không-tưởng. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, nếu các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khởi tưởng pháp, thì như thế họ vẫn còn chấp ngã, chấp chúng sinh, chấp thọ giả, chấp con người; nếu khởi tưởng phi pháp, thì như thế họ cũng vẫn còn chấp ngã, chấp chúng sinh, chấp thọ giả, chấp con người.

 Vì sao vậy? Lại nữa, này Thiện Thực, Bồ-tát Ma-ha-tát không nên chấp giữ pháp, cũng không nên chấp giữ phi pháp. Vì ý nghĩa ấy mà Như Lai nói ví dụ chiếc bè (bè dùng để qua sông, qua rồi thì bỏ lại, không vác theo): người hiểu giáo pháp này như chiếc bè thì ngay cả pháp còn phải buông bỏ, huống gì là phi pháp."

 Thế Tôn lại bảo cụ thọ Thiện Thực: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có pháp nào mà Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri đã chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri (sự giác ngộ cao nhất, đúng đắn và trọn khắp, tức quả vị Phật) chăng? Lại có pháp nào mà Như Lai đã nói chăng?" Thiện Thực thưa: "Bạch Thế Tôn, như con hiểu nghĩa lời Thế Tôn dạy, thì không có một pháp nào mà Như Lai chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri; cũng không có một pháp nào mà Như Lai đã nói. Vì sao vậy? Pháp mà Như Lai nói thì không thể nắm giữ, không thể nói ra; đó không phải là pháp, cũng không phải là phi pháp. Vì sao vậy? Vì các bậc thánh đều được hiển lộ nhờ pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt)."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Nếu có thiện nam tử (người con trai nhà lành) hay thiện nữ nhân (người con gái nhà lành) đem bảy báu (bảy thứ quý giá: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) chứa đầy cõi tam thiên đại thiên thế giới này (một đại thế giới gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ) mà dâng cúng các đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri. Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Do nhân duyên ấy, thiện nam tử hay thiện nữ nhân ấy có sinh ra khối phước đức nhiều chăng?" Thiện Thực thưa: "Nhiều lắm, bạch Thế Tôn! Nhiều lắm, bạch Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi qua, đến được bờ giải thoát)! Do nhân duyên ấy, thiện nam tử hay thiện nữ nhân ấy sinh ra khối phước đức rất nhiều! Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, khối phước đức ấy, Như Lai nói là chẳng phải khối; vì thế, bạch Thế Tôn, Như Lai nói là khối phước đức, khối phước đức."

 Thế Tôn nói: "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân đem bảy báu chứa đầy cõi tam thiên đại thiên thế giới này mà dâng cúng các đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri; còn nếu có người thọ nhận pháp môn này, cho đến chỉ một bài kệ bốn câu (kệ: đoạn văn vần trong kinh Phật), rồi phân biệt giảng nói rộng rãi cho người khác, thì do nhân duyên này, người ấy sinh ra khối phước đức nhiều hơn, vô lượng, không thể đếm được. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, các đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri và Vô thượng chính biến tri đều từ pháp môn này mà ra; các đức Phật, Thế Tôn đều từ đây mà sinh. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, cái gọi là Phật pháp, Phật pháp, ấy là chẳng phải Phật pháp; vì thế mới gọi là Phật pháp."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Bậc Nhập lưu (tức Tu-đà-hoàn, quả vị đầu tiên trong bốn quả vị của người tu theo lời Phật dạy để tự giải thoát: người mới bước vào dòng thánh) có nghĩ rằng: 'Ta đã đạt được quả Nhập lưu' chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vị ấy không hề vào một chỗ nào (?), vì thế mới gọi là Nhập lưu. Không vào sắc, không vào thanh, không vào hương, không vào vị, không vào xúc, không vào pháp, vì thế mới gọi là Nhập lưu. Bạch Thế Tôn, nếu bậc Nhập lưu nghĩ rằng: 'Ta đã đạt được quả Nhập lưu', thì như thế vị ấy vẫn còn chấp ngã, chấp chúng sinh, chấp thọ giả, chấp con người."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Bậc Nhất lai (tức Tư-đà-hàm, quả vị thứ hai: chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa rồi giải thoát) có nghĩ rằng: 'Ta đã đạt được quả Nhất lai' chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Vì sao vậy? Bậc Nhất lai không nghĩ rằng: 'Ta đã đạt được quả Nhất lai.' Vì sao vậy? Vì không có pháp nào là người Nhất lai, vì thế mới gọi là Nhất lai."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Bậc Bất lai (tức A-na-hàm, quả vị thứ ba: không còn trở lại cõi dục nữa) có nghĩ rằng: 'Ta đã đạt được quả Bất lai' chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Vì sao vậy? Vì không có pháp nào là vào quả Bất lai, vì thế mới gọi là Bất lai."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Bậc Ứng (tức A-la-hán, quả vị thứ tư và cao nhất: bậc đã dứt sạch phiền não, xứng đáng được cúng dường) có nghĩ rằng: 'Ta đã đạt được quả Ứng' chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, không có pháp nào gọi là Ứng, vì thế mới gọi là Ứng. Bạch Thế Tôn, nếu bậc Ứng nghĩ rằng: 'Ta đã đạt được quả Ứng', thì như thế vị ấy vẫn còn chấp ngã, chấp chúng sinh, chấp thọ giả, chấp con người.

 Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri đã nói con là người bậc nhất về hạnh vô tránh (sống an hòa, không tranh cãi, không xung đột với ai); bạch Thế Tôn, con là bậc Ứng đã lìa dục. Bạch Thế Tôn, con không nghĩ rằng: 'Ta là bậc Ứng.' Bạch Thế Tôn, nếu con nghĩ rằng: 'Ta đã đạt được quả Ứng', thì Như Lai đã chẳng tuyên nói về con rằng: 'Thiện Thực, thiện nam tử ấy, là người bậc nhất về hạnh vô tránh', vì không có chỗ nào để hành, vì thế mới gọi là hạnh vô tránh, hạnh vô tránh."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có pháp nào mà Như Lai đã nhận lấy từ nơi đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri Đăng Tác (tức Phật Nhiên Đăng, vị Phật thời quá khứ đã báo trước rằng Phật Thích-ca sẽ thành Phật) chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Không có pháp nào mà Như Lai đã nhận lấy từ nơi đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri Đăng Tác."

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát nói rằng: 'Ta sẽ thành tựu việc trang nghiêm cõi nước (làm cho cõi Phật của mình trở nên tốt đẹp)', thì vị ấy nói không đúng. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, việc trang nghiêm cõi nước, Như Lai nói là chẳng phải trang nghiêm; vì thế mới gọi là trang nghiêm cõi nước. Vì vậy, này Thiện Thực, Bồ-tát Ma-ha-tát nên sinh tâm không trụ như thế: không nên trụ vào sắc mà sinh tâm, không nên trụ vào thanh, hương, vị, xúc, pháp mà sinh tâm, nên sinh tâm không trụ vào đâu cả!

 "Này Thiện Thực, ví như có người đàn ông có thân thể như thế này: to lớn như núi chúa Thiện Cao (tức núi Tu-di, ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm vũ trụ của Phật giáo). Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Thân thể ấy có lớn chăng?"

 Thiện Thực thưa: "Lớn lắm, bạch Thế Tôn! Lớn lắm, bạch Thiện Thệ! Thân thể ấy lớn lắm. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, cái gọi là thân thể, thân thể, Như Lai nói là không có; vì thế mới gọi là thân thể. Bạch Thế Tôn, nó chẳng phải là có; vì thế mới gọi là thân thể."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Giả sử có số sông lớn Hằng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ) nhiều như số cát trong sông lớn Hằng-già, thì cát trong những sông ấy có nhiều chăng?" Thiện Thực thưa: "Bạch Thế Tôn, chỉ riêng số sông Hằng-già ấy đã nhiều lắm rồi, huống gì là cát trong những sông ấy."

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, ta muốn ông hiểu, ta nói cho ông biết: giả sử có số thế giới nhiều như số cát trong những sông lớn Hằng-già ấy, có người đàn bà hay đàn ông đem bảy báu chứa đầy chừng ấy thế giới mà dâng cúng các đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri. Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Do nhân duyên ấy, người đàn bà hay đàn ông ấy có sinh ra khối phước đức nhiều chăng?" Thiện Thực thưa: "Nhiều lắm, bạch Thế Tôn! Nhiều lắm, bạch Thiện Thệ! Do nhân duyên ấy, người đàn bà hay đàn ông ấy sinh ra khối phước đức rất nhiều, vô lượng, không thể đếm được."

 Thế Tôn nói: "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân đem bảy báu chứa đầy chừng ấy thế giới mà dâng cúng các đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri; còn nếu có người thọ nhận pháp môn này, cho đến chỉ một bài kệ bốn câu, rồi phân biệt giảng nói rộng rãi cho người khác, thì do nhân duyên này, người ấy sinh ra khối phước đức nhiều hơn, vô lượng, không thể đếm được!

 Lại nữa, này Thiện Thực, ở nơi chốn nào mà pháp môn này, cho đến chỉ một bài kệ bốn câu, được nói cho người khác, hoặc được phân biệt, hoặc được giảng rộng, thì nơi chốn ấy sẽ trở thành tháp miếu (nơi thờ phụng linh thiêng) cho thế gian gồm trời, người và a-tu-la (một loài thần có sức mạnh nhưng hay giận dữ, hiếu chiến). Huống gì, này Thiện Thực, người thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc, tụng pháp môn này, lại phân biệt giảng rộng cho người khác, thì người ấy sẽ thành tựu điều bậc nhất hiếm có. Này Thiện Thực, ở nơi chốn ấy như có bậc Đạo sư (vị thầy dẫn đường, tức Đức Phật) đang ngự, hoặc như có một bậc thầy đáng tôn trọng, cùng các vị đồng tu phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch) (?)." Thế Tôn nói như vậy rồi.

 Cụ thọ Thiện Thực thưa với Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, pháp môn này tên là gì? Và chúng con phải thọ trì thế nào?" Thiện Thực nói như vậy rồi.

 Thế Tôn bảo cụ thọ Thiện Thực: "Này Thiện Thực, pháp môn này tên là 'Trí tuệ đến bờ bên kia' (tức Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ đưa người vượt khỏi bờ mê khổ sang bờ giác ngộ), hãy thọ trì như thế. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, trí tuệ đến bờ bên kia như thế, Như Lai nói ấy chẳng phải là đến bờ bên kia; vì thế mới gọi là trí tuệ đến bờ bên kia. Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có pháp nào mà Như Lai đã nói chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, không có pháp nào mà Như Lai đã nói."

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, bụi đất trong cõi tam thiên đại thiên thế giới có nhiều chăng?" Thiện Thực thưa: "Nhiều lắm, bạch Thế Tôn! Nhiều lắm, bạch Thiện Thệ! Bụi đất ấy nhiều lắm. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, bụi đất mà Như Lai nói, Như Lai nói là chẳng phải bụi; vì thế mới gọi là bụi đất. Thế giới mà Như Lai nói, Như Lai nói là chẳng phải thế giới; vì thế mới gọi là thế giới."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có nên dựa vào ba mươi hai tướng đại trượng phu (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân thể của bậc vĩ nhân như Phật) mà thấy Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Không nên dựa vào ba mươi hai tướng đại trượng phu mà thấy Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, ba mươi hai tướng đại trượng phu mà Như Lai nói, Như Lai nói là chẳng phải tướng; vì thế mới gọi là ba mươi hai tướng đại trượng phu."

 Thế Tôn nói: "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có người đàn bà hay đàn ông mỗi ngày đem thân mạng mình ra bố thí nhiều như số cát sông Hằng-già, và bỏ thân như thế suốt số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian dài vô cùng) nhiều như số cát sông Hằng-già; còn nếu có người thọ nhận pháp môn này, cho đến chỉ một bài kệ bốn câu, rồi phân biệt giảng nói cho người khác, thì do nhân duyên này, người ấy sinh ra khối phước đức nhiều hơn, vô lượng, không thể đếm được."

 Bấy giờ, cụ thọ Thiện Thực do sức xúc động mạnh mẽ của giáo pháp mà rơi nước mắt; lau nước mắt xong, Thiện Thực thưa với Thế Tôn: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Thật vô cùng hiếm có, bạch Thiện Thệ! Pháp môn này mà Như Lai đã nói, bạch Thế Tôn, từ khi trí tuệ con phát sinh đến nay, con chưa từng được nghe một pháp môn như thế này. Bạch Thế Tôn, những chúng sinh nào khi nghe kinh này được nói ra mà phát sinh tưởng chân thật, thì sẽ thành tựu điều bậc nhất hiếm có. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, tưởng chân thật ấy chính là chẳng phải tưởng; vì thế Như Lai mới nói là tưởng chân thật, tưởng chân thật.

 Bạch Thế Tôn, đối với con thì không có gì lạ khi con nghe pháp môn này được nói ra mà tin hiểu. Nhưng bạch Thế Tôn, nếu có những chúng sinh ở đời vị lai sẽ thọ nhận, gìn giữ, đọc, tụng pháp môn này, lại phân biệt giảng rộng cho người khác, thì những người ấy sẽ thành tựu điều bậc nhất hiếm có. Lại nữa, bạch Thế Tôn, các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sẽ không khởi tưởng ngã, không khởi tưởng chúng sinh, tưởng thọ giả, tưởng con người. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, tưởng ngã ấy chính là chẳng phải tưởng; tưởng chúng sinh, tưởng thọ giả, tưởng con người cũng thế, đều chẳng phải tưởng. Vì sao vậy? Vì lìa xa tất cả các tưởng thì gọi là Phật, Thế Tôn." Thiện Thực nói như vậy rồi.

 Thế Tôn bảo cụ thọ Thiện Thực: "Đúng vậy, đúng vậy, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy! Đúng như ông nói. Những chúng sinh nào khi nghe kinh này được nói ra mà không kinh hãi, không sợ sệt, không khiếp sợ, thì sẽ thành tựu điều bậc nhất hiếm có. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, Như Lai nói đây là sự đến bờ bên kia bậc nhất (Đệ nhất Ba-la-mật); và điều mà Như Lai nói là sự đến bờ bên kia bậc nhất ấy, vô lượng chư Phật, Thế Tôn cũng nói như thế; vì thế mới gọi là sự đến bờ bên kia bậc nhất.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, sự nhẫn nhục đến bờ bên kia (Nhẫn nhục Ba-la-mật: sự nhẫn chịu trọn vẹn đưa người sang bờ giác ngộ) của Như Lai, chính là chẳng phải đến bờ bên kia. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, khi xưa ta bị vua ác (tức vua Ca-lợi) cắt xẻo thân thể từng miếng thịt, lúc ấy ta không có tưởng ngã, không có tưởng chúng sinh, tưởng thọ giả, tưởng con người, cũng không có tưởng hay chẳng phải tưởng. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, nếu lúc ấy ta có tưởng ngã, thì lúc ấy ta cũng đã có tưởng giận hờn; nếu có tưởng chúng sinh, tưởng thọ giả, tưởng con người, thì lúc ấy ta cũng đã có tưởng giận hờn.

 Này Thiện Thực, ta nhớ biết trong năm trăm đời quá khứ, khi ta làm vị tiên nhân Nhẫn Ngữ (vị ẩn sĩ tu hạnh nhẫn nhục và giảng nói về nhẫn nhục), lúc ấy ta cũng không có tưởng ngã, không có tưởng chúng sinh, tưởng thọ giả, tưởng con người, cũng không có tưởng hay chẳng phải tưởng. Vì vậy, này Thiện Thực, Bồ-tát Ma-ha-tát nên lìa bỏ tất cả các tưởng mà phát tâm cầu Vô thượng chính biến tri: không nên trụ vào sắc mà sinh tâm, không nên trụ vào thanh, hương, vị, xúc mà sinh tâm, không nên trụ vào pháp, cũng không trụ vào phi pháp mà sinh tâm, nên sinh tâm không trụ vào đâu cả. Vì sao vậy? Không trụ vào đâu cả, chính đó là chỗ trụ; vì thế Như Lai mới nói: Bồ-tát Ma-ha-tát không nên trụ vào sắc mà bố thí, không nên trụ vào thanh, hương, vị, xúc, pháp mà bố thí.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, Bồ-tát Ma-ha-tát nên buông xả mà bố thí như thế, vì lợi ích của tất cả chúng sinh. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, tưởng chúng sinh như thế chính là chẳng phải tưởng. Tất cả chúng sinh mà Như Lai nói như thế, chính là chẳng phải chúng sinh. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, Như Lai là người nói lời chân thật, Như Lai là người nói lời đúng thật, Như Lai là người nói lời không sai khác, Như Lai là người nói lời đúng như sự thật, Như Lai không phải là người nói lời không đúng sự thật.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, pháp mà Như Lai đã chứng ngộ, đã nói ra, hay đã suy nghĩ, thì trong ấy không thật cũng không hư dối. Này Thiện Thực, ví như người đàn ông bước vào nhà tối, không thấy được gì cả. Bồ-tát rơi vào sự vật (dính mắc vào sự vật) mà bố thí, nên xem như thế. Này Thiện Thực, ví như người đàn ông có mắt sáng, khi đêm trăng tỏ rạng, thấy được đủ mọi hình sắc. Bồ-tát Ma-ha-tát không rơi vào sự vật mà bố thí, nên xem như thế.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân sẽ thọ nhận, gìn giữ, đọc, tụng pháp môn này, lại phân biệt giảng rộng cho người khác, thì này Thiện Thực, Như Lai dùng trí Phật mà biết họ; này Thiện Thực, Như Lai dùng mắt Phật mà thấy họ. Này Thiện Thực, hết thảy những chúng sinh ấy sẽ sinh ra và nhận được khối phước đức vô lượng.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có người đàn bà hay đàn ông, vào buổi sáng đem thân mạng mình ra bố thí nhiều như số cát sông Hằng-già, vào buổi trưa cũng thế, vào buổi chiều cũng thế, đem thân mạng ra bố thí nhiều như số cát sông Hằng-già; do nhân duyên ấy, bỏ thân như thế suốt trăm nghìn câu-chi na-do-tha kiếp (câu-chi, na-do-tha: các đơn vị số cực lớn của Ấn Độ xưa); còn nếu có người nghe pháp môn này mà không chê bai, thì do nhân duyên này, người ấy sinh ra khối phước đức nhiều hơn, vô lượng, không thể đếm được. Huống gì là người chép kinh này rồi thọ trì, đọc, tụng, lại phân biệt giảng rộng cho người khác.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, pháp môn này không thể nghĩ bàn, không thể cân lường; quả báo của nó cũng không thể nghĩ bàn, nên quán xét như thế. Này Thiện Thực, Như Lai nói pháp môn này vì những chúng sinh phát tâm theo cỗ xe thù thắng, vì những chúng sinh phát tâm theo cỗ xe tối thắng (cỗ xe cao quý nhất, tức con đường Bồ-tát cầu thành Phật). Nếu có người sẽ thọ nhận, gìn giữ, đọc, tụng pháp môn này, lại phân biệt giảng rộng cho người khác, thì này Thiện Thực, Như Lai dùng trí Phật mà biết họ; này Thiện Thực, Như Lai dùng mắt Phật mà thấy họ. Này Thiện Thực, hết thảy những chúng sinh ấy sẽ thành tựu khối phước đức vô lượng, sẽ thành tựu khối phước đức không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, cũng không thể đo đếm. Này Thiện Thực, hết thảy những chúng sinh ấy sẽ cùng ta sánh vai gánh vác Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn)!

 Vì sao vậy? Này Thiện Thực, những chúng sinh có lòng tin hiểu nhỏ hẹp thì không thể nghe được pháp môn này; những người có ngã kiến (cái thấy cho rằng có cái tôi thật), chúng sinh kiến, thọ giả kiến, nhân kiến (cái thấy cho rằng có chúng sinh, có mạng sống, có con người thật), những chúng sinh không có thệ nguyện của Bồ-tát, thì không thể nghe nhận, hoặc gìn giữ, hoặc đọc, hoặc tụng pháp môn này — điều ấy không thể có được.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, ở nơi chốn nào mà kinh này được giảng rộng, thì nơi chốn ấy sẽ được thế gian gồm trời, người, a-tu-la cúng dường; nơi chốn ấy sẽ được lễ lạy và đi nhiễu quanh theo chiều bên phải; nơi chốn ấy sẽ trở thành tháp miếu.

 "Này Thiện Thực, nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân sẽ thọ nhận, gìn giữ, đọc, tụng những kinh như thế này, lại phân biệt giảng rộng cho người khác, mà lại bị người khinh rẻ, bị khinh rẻ đến cùng cực, thì vì sao vậy? Vì những chúng sinh ấy đời trước đã tạo nghiệp bất thiện (những việc làm xấu ác), lẽ ra phải sa đọa vào ác đạo (các cảnh giới đau khổ như địa ngục, quỷ đói, súc sinh); nay ngay trong đời hiện tại bị khinh rẻ như thế, nghiệp xấu đời trước sẽ tiêu hết, và họ sẽ đạt được Bồ-đề của Phật.

 "Vì sao vậy? Này Thiện Thực, ta nhớ biết vào thời quá khứ cách đây vô số kiếp, vô số kiếp, trước cả đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri Đăng Tác, đã có tám mươi bốn trăm nghìn câu-chi na-do-tha đức Phật; ta đều đã thân cận phụng thờ cúng dường, thân cận phụng thờ cúng dường rồi không hề rời xa. Này Thiện Thực, ta đã thân cận phụng thờ cúng dường các đức Phật, Thế Tôn ấy rồi không hề rời xa; còn nếu có người, về sau, rất lâu về sau, vào năm trăm năm sau cùng, trong thời kỳ chánh pháp bị hủy hoại, đang dần suy chuyển, sẽ thọ nhận, gìn giữ, đọc, tụng kinh này, lại phân biệt giảng rộng cho người khác, thì này Thiện Thực, so với khối phước đức này, khối phước đức trước kia của ta không bằng một phần trăm, không bằng một phần nghìn, một phần trăm nghìn, một phần trăm nghìn câu-chi, một phần trăm nghìn câu-chi na-do-tha; về số đếm, về phân lượng, về tính toán, về ví dụ, về sự so sánh cũng không bằng, cho đến dùng ví dụ cũng không thể sánh được.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu ta nói ra khối phước đức của các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy — khối phước đức mà các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy sẽ nhận được vào thời ấy — thì chúng sinh nghe đến sẽ trở nên cuồng loạn, tâm trí rối bời. Lại nữa, này Thiện Thực, pháp môn mà Như Lai nói không thể nghĩ bàn, không thể cân lường; quả báo của nó cũng không thể nghĩ bàn, nên quán xét như thế."

 Bấy giờ, cụ thọ Thiện Thực thưa với Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, người phát tâm theo Bồ-tát thừa nên an trụ thế nào? Nên tu hành thế nào? Nên hàng phục tâm thế nào?"

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, người phát tâm theo Bồ-tát thừa nên khởi tâm như thế này: 'Hết thảy chúng sinh, ta đều phải đưa họ vào cõi Niết-bàn vô dư mà diệt độ; tuy diệt độ hết thảy chúng sinh như thế, nhưng thật không có một chúng sinh nào được diệt độ cả.' Vì sao vậy? Này Thiện Thực, nếu Bồ-tát còn khởi tưởng chúng sinh, thì không nên gọi vị ấy là Bồ-tát Ma-ha-tát; cho đến nếu còn khởi tưởng con người, thì không nên gọi vị ấy là Bồ-tát Ma-ha-tát. Vì cớ gì vậy? Này Thiện Thực, không có một pháp nào gọi là người phát tâm theo Bồ-tát thừa. Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có một pháp nào mà Như Lai, ở nơi đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri Đăng Tác, đã chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri chăng?" Thế Tôn nói như vậy rồi.

 Cụ thọ Thiện Thực thưa với Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, không có một pháp nào mà Như Lai, ở nơi đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri Đăng Tác, đã chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri." Thiện Thực nói như vậy rồi.

 Thế Tôn bảo cụ thọ Thiện Thực: "Đúng vậy, đúng vậy, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy! Không có một pháp nào mà Như Lai, ở nơi đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri Đăng Tác, đã chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri. Này Thiện Thực, nếu có một pháp nào mà Như Lai đã chứng ngộ, thì đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri Đăng Tác đã chẳng thọ ký (báo trước rằng một người sẽ thành Phật) cho ta rằng: 'Này người tu hành, ở đời vị lai, ông sẽ thành Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri, hiệu là Thích-ca Mâu-ni.' Chính vì vậy, này Thiện Thực, Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri không có một pháp nào để chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri, nên đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri Đăng Tác mới thọ ký cho ta rằng: 'Này người tu hành, ở đời vị lai, ông sẽ thành Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri, hiệu là Thích-ca Mâu-ni.'

 Vì sao vậy? Này Thiện Thực, Như Lai chính là tên gọi của chân như (bản tính chân thật, như như không đổi khác của mọi sự vật); này Thiện Thực, Như Lai chính là tên gọi của pháp không sinh; này Thiện Thực, Thế Tôn chính là tên gọi của sự dứt bặt mọi con đường (?); này Thiện Thực, Như Lai chính là tên gọi của sự rốt ráo không sinh. Vì sao vậy? Vì cái không sinh chân thật như thế, chính là nghĩa tối thượng (chân lý cao nhất).

 "Này Thiện Thực, nếu có người nói rằng: 'Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri đã chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri', thì người ấy nói không đúng, là phỉ báng ta. Này Thiện Thực, người ấy đã nắm giữ điều không thật. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, không có một pháp nào mà Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri đã chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri. Này Thiện Thực, pháp mà Như Lai đã chứng ngộ và nói ra, trong ấy không thật cũng không hư dối; vì thế Như Lai mới nói: 'Tất cả các pháp đều là Phật pháp.' Vì sao vậy? Này Thiện Thực, cái gọi là tất cả các pháp, tất cả các pháp, Như Lai nói tất cả ấy đều chẳng phải pháp; vì thế mới gọi là tất cả các pháp.

 "Này Thiện Thực, ví như có người đàn ông có thân đầy đủ, thân to lớn."

 Cụ thọ Thiện Thực thưa: "Bạch Thế Tôn, người đàn ông có thân đầy đủ, thân to lớn mà Như Lai nói, bạch Thế Tôn, Như Lai nói đó chẳng phải là thân; vì thế mới gọi là thân đầy đủ, thân to lớn."

 Thế Tôn nói: "Đúng vậy, đúng vậy, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy! Nếu Bồ-tát nói rằng: 'Ta sẽ đưa chúng sinh vào Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn) mà diệt độ', thì ta không gọi vị ấy là Bồ-tát. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, có một pháp nào gọi là Bồ-tát chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn!"

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, cái gọi là chúng sinh, chúng sinh, Như Lai nói đó chẳng phải chúng sinh; vì thế mới gọi là chúng sinh. Vì vậy Như Lai mới nói: 'Tất cả các pháp đều không có ngã (cái tôi thật), không có chúng sinh, không có thọ giả, không có người được nuôi lớn (ý niệm có một chủ thể được nuôi dưỡng lớn lên), không có con người.' Này Thiện Thực, nếu Bồ-tát nói rằng: 'Ta sẽ thành tựu việc trang nghiêm cõi Phật', thì cũng không nên gọi vị ấy là Bồ-tát. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, cái gọi là trang nghiêm cõi nước, trang nghiêm cõi nước, Như Lai nói đó chẳng phải trang nghiêm; vì thế mới gọi là trang nghiêm cõi nước. Này Thiện Thực, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát tin hiểu các pháp vô ngã, các pháp vô ngã, thì Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri gọi vị ấy là Bồ-tát Ma-ha-tát.

 "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Như Lai có nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường của thân thể) chăng?" Thiện Thực thưa: "Đúng vậy, đúng vậy, bạch Thế Tôn! Như Lai có nhục nhãn."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Như Lai có thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy được xa và thấu suốt mọi vật dù bị che khuất) chăng?" Thiện Thực thưa: "Đúng vậy, đúng vậy, bạch Thế Tôn! Như Lai có thiên nhãn."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Như Lai có tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ lẽ không thật của mọi sự vật) chăng?" Thiện Thực thưa: "Đúng vậy, đúng vậy, bạch Thế Tôn! Như Lai có tuệ nhãn."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Như Lai có pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ mọi pháp môn và căn cơ chúng sinh để dẫn dắt họ) chăng?" Thiện Thực thưa: "Đúng vậy, đúng vậy, bạch Thế Tôn! Như Lai có pháp nhãn."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Như Lai có Phật nhãn (mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn mọi điều) chăng?" Thiện Thực thưa: "Đúng vậy, đúng vậy, bạch Thế Tôn! Như Lai có Phật nhãn."

 Thế Tôn nói: "Hay lắm, hay lắm, Thiện Thực! Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Cát trong sông lớn Hằng-già, Như Lai có nói đến cát ấy chăng?" Thiện Thực thưa: "Đúng vậy, đúng vậy, bạch Thế Tôn! Đúng vậy, đúng vậy! Bậc Thiện Thệ, đức Như Lai, có nói đến cát ấy."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Giả sử có số sông lớn Hằng-già nhiều như số cát trong sông lớn Hằng-già, và có số thế giới nhiều như số cát trong những sông ấy, thì những thế giới ấy có nhiều chăng?" Thiện Thực thưa: "Nhiều lắm, bạch Thế Tôn! Nhiều lắm, bạch Thiện Thệ! Những thế giới ấy nhiều lắm."

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, tất cả chúng sinh trong những thế giới ấy, dòng tâm (những ý nghĩ nối tiếp nhau trôi chảy không ngừng) đủ mọi loại của họ, ta đều biết rõ. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, cái gọi là dòng tâm, dòng tâm, Như Lai nói đó chẳng phải dòng chảy; vì thế mới gọi là dòng tâm. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, tâm quá khứ không thể nắm bắt được, tâm vị lai không thể nắm bắt được, tâm hiện tại không thể nắm bắt được.

 "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân đem bảy báu chứa đầy cõi tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí, thì do nhân duyên ấy, thiện nam tử hay thiện nữ nhân ấy có sinh ra khối phước đức nhiều chăng?" Thiện Thực thưa: "Nhiều lắm, bạch Thế Tôn! Nhiều lắm, bạch Thiện Thệ!"

 Thế Tôn nói: "Đúng vậy, đúng vậy, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy! Nhiều lắm. Do nhân duyên ấy, thiện nam tử hay thiện nữ nhân ấy sinh ra khối phước đức rất nhiều, vô lượng, không thể đếm được. Này Thiện Thực, cái gọi là khối phước đức, khối phước đức, Như Lai nói đó chẳng phải khối; vì thế mới gọi là khối phước đức. Này Thiện Thực, nếu khối phước đức là có thật, thì Như Lai đã chẳng nói là khối phước đức, khối phước đức.

 "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có nên dựa vào sắc thân thành tựu (thân hình tướng hoàn hảo) mà thấy Như Lai chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Không nên dựa vào sắc thân thành tựu mà thấy Như Lai. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, cái gọi là sắc thân thành tựu, sắc thân thành tựu, Như Lai nói đó chẳng phải thành tựu; vì thế mới gọi là sắc thân thành tựu."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy Như Lai chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Không nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy Như Lai. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, sự đầy đủ các tướng tốt mà Như Lai nói, Như Lai nói đó chẳng phải sự đầy đủ các tướng tốt; vì thế mới gọi là sự đầy đủ các tướng tốt."

 Thế Tôn nói: "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Như Lai có nghĩ rằng: 'Ta đã nói pháp' chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Như Lai không nghĩ rằng: 'Ta đã nói pháp.'"

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, nếu có ai nói rằng: 'Như Lai đã nói pháp', thì người ấy phỉ báng ta. Này Thiện Thực, người ấy đã nắm giữ điều không thật. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, cái gọi là nói pháp, nói pháp, thì không có pháp nào có thể nắm bắt được để gọi là nói pháp."

 Bấy giờ, cụ thọ Thiện Thực thưa với Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, ở đời vị lai, về sau, rất lâu về sau, vào năm trăm năm sau cùng, trong thời kỳ chánh pháp bị hủy hoại, đang dần suy chuyển, liệu có chúng sinh nào nghe pháp được nói như thế này mà sinh lòng tin chăng?"

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, họ chẳng phải là chúng sinh, cũng chẳng phải là không phải chúng sinh. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, cái gọi là chúng sinh, chúng sinh, Như Lai nói tất cả ấy đều chẳng phải chúng sinh; vì thế mới gọi là chúng sinh. Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có pháp nào mà Như Lai đã chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri chăng?" Cụ thọ Thiện Thực thưa: "Bạch Thế Tôn, không có pháp nào mà Như Lai đã chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri."

 Thế Tôn nói: "Đúng vậy, đúng vậy, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy! Trong ấy, dù chỉ một pháp nhỏ nhiệm cũng không có, cũng không thể nắm bắt được, vì thế mới gọi là Vô thượng chính biến tri. Lại nữa, này Thiện Thực, chánh pháp ấy là bình đẳng, trong ấy không có gì là không bình đẳng, vì thế mới gọi là Vô thượng chính biến tri. Do không có ngã, không có thọ giả, không có chúng sinh, không có con người, nên là bình đẳng. Vô thượng chính biến tri là sự chứng ngộ tất cả các pháp lành. Này Thiện Thực, cái gọi là pháp lành, pháp lành, Như Lai nói đó chẳng phải pháp; vì thế mới gọi là pháp lành.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có người gom bảy báu thành từng khối lớn bằng tất cả các núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm mỗi thế giới) trong cõi tam thiên đại thiên thế giới, đem rải khắp để dâng cúng các đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri; còn nếu có người thọ nhận Trí tuệ đến bờ bên kia này, cho đến chỉ một bài kệ bốn câu, rồi phân biệt giảng nói cho người khác, thì này Thiện Thực, so với khối phước đức này, khối phước đức trước kia không bằng một phần trăm, không bằng một phần nghìn, một phần trăm nghìn, một phần trăm nghìn câu-chi, một phần trăm nghìn câu-chi na-do-tha; về số đếm, về phân lượng, về tính toán, về ví dụ, về sự so sánh cũng không bằng, cho đến dùng ví dụ cũng không thể sánh được.

 "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Như Lai có nghĩ rằng: 'Ta độ thoát chúng sinh' chăng? Này Thiện Thực, chớ nên thấy như thế. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, thật không có một chúng sinh nào được Như Lai độ thoát cả. Này Thiện Thực, nếu có chúng sinh nào được Như Lai độ thoát, thì như thế Như Lai vẫn còn chấp ngã, chấp chúng sinh, chấp thọ giả, chấp con người. Này Thiện Thực, cái gọi là chấp ngã, chấp ngã, Như Lai nói đó chẳng phải chấp, thế mà kẻ phàm phu ngây dại như trẻ con lại chấp giữ. Này Thiện Thực, cái gọi là phàm phu ngây dại, phàm phu ngây dại, Như Lai nói đó chẳng phải phàm phu; vì thế mới gọi là phàm phu ngây dại.

 "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy Như Lai chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Như con hiểu nghĩa lời Thế Tôn dạy, thì không nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy Như Lai."

 Thế Tôn nói: "Hay lắm, hay lắm, Thiện Thực! Đúng vậy, đúng vậy, Thiện Thực! Đúng như ông nói, không nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy Như Lai. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, nếu dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy được Như Lai, thì vua Chuyển luân (vị vua lý tưởng cai trị khắp thế giới bằng chính pháp, thân cũng có đủ ba mươi hai tướng tốt) cũng là Như Lai rồi; vì thế không nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy Như Lai. Phải thấy tướng là chẳng phải tướng, thì mới thấy được Như Lai." Bấy giờ, cụ thọ Thiện Thực thưa với Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, như con hiểu nghĩa lời Thế Tôn dạy, thì không nên dựa vào sự đầy đủ các tướng tốt mà thấy Như Lai."

 Bấy giờ, Thế Tôn nói bài kệ (già-đà: đoạn văn vần trong kinh) này:

 "Nếu thấy ta qua hình sắc, nếu tìm ta qua âm thanh, là đi theo lối giải thoát sai lầm,

 chẳng thể thấy được ta.

 "Nên thấy Phật nơi bản thể của pháp (bản tính chân thật của mọi sự vật); các đức Như Lai là pháp thân (thân chân lý, không phải thân xác thịt);

 bản thể của pháp không thể nhận biết bằng thức (sự hiểu biết phân biệt thông thường), cho nên không thể biết được.

 "Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Có phải do đầy đủ các tướng tốt mà Như Lai chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri chăng? Này Thiện Thực, chớ nên thấy như thế. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, không phải do đầy đủ các tướng tốt mà Như Lai chứng ngộ thành Vô thượng chính biến tri. Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có người nói rằng: 'Người phát tâm theo Bồ-tát thừa thì chủ trương có pháp nào đó bị hủy diệt, bị dứt mất', thì này Thiện Thực, chớ nên thấy như thế. Vì sao vậy? Người phát tâm theo Bồ-tát thừa không chủ trương có pháp nào bị hủy diệt, cũng không chủ trương có pháp nào bị dứt mất.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân đem bảy báu chứa đầy số thế giới nhiều như số cát sông Hằng-già mà bố thí; còn nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các pháp vô ngã, vô sinh mà đạt được nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), thì do nhân duyên này, vị ấy sinh ra khối phước đức nhiều hơn. Lại nữa, này Thiện Thực, Bồ-tát không nên nhận lấy khối phước đức." Cụ thọ Thiện Thực thưa: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát không nên nhận lấy khối phước đức sao?" Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, nên nhận lấy nhưng không nên chấp lấy, vì thế mới gọi là nhận lấy.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có người nói rằng: 'Như Lai hoặc đi, hoặc không đi, hoặc đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm, hoặc như pháp (?)', thì này Thiện Thực, người ấy không hiểu nghĩa lời ta nói. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, Như Lai nghĩa là không đi về đâu, cũng không từ đâu đến, vì thế mới gọi là Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri.

 "Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân đem bụi đất của cõi tam thiên đại thiên thế giới nghiền nát thành bột như bột mực, cho đến thành vô số như thế, ví như những khối nhỏ nhất (những hạt bụi cực nhỏ). Ý ông nghĩ sao, Thiện Thực? Những khối nhỏ nhất ấy có nhiều chăng?"

 Thiện Thực thưa: "Đúng vậy, đúng vậy, bạch Thế Tôn! Những khối nhỏ nhất ấy nhiều lắm. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, nếu những khối ấy là có thật, thì Thế Tôn đã chẳng nói là khối nhỏ nhất. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, khối nhỏ nhất mà Như Lai nói, Như Lai nói đó chẳng phải khối; vì thế mới gọi là khối nhỏ nhất. Và tam thiên đại thiên thế giới mà Như Lai nói, Như Lai nói đó chẳng phải thế giới; vì thế mới gọi là tam thiên đại thiên thế giới. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, nếu thế giới là có thật, thì đó là một khối hợp nhất (sự chấp các phần hợp lại thành một khối thực thể duy nhất). Khối hợp nhất mà Như Lai nói như thế, Như Lai nói đó chẳng phải chấp lấy; vì thế mới gọi là khối hợp nhất."

 Thế Tôn nói: "Này Thiện Thực, khối hợp nhất ấy không thể dùng lời lẽ thế gian mà diễn đạt, không thể nói ra, chẳng phải pháp, cũng chẳng phải phi pháp, thế mà kẻ phàm phu ngây dại lại chấp giữ. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, nếu có người nói như thế này: 'Như Lai nói ngã kiến, Như Lai nói chúng sinh kiến, thọ giả kiến, nhân kiến', thì này Thiện Thực, người ấy có nói đúng chăng?" Thiện Thực thưa: "Không, bạch Thế Tôn! Không, bạch Thiện Thệ! Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, ngã kiến mà Như Lai nói, Như Lai nói đó chẳng phải kiến; vì thế mới gọi là ngã kiến."

 Thế Tôn nói: "Như vậy, này Thiện Thực, người phát tâm theo Bồ-tát thừa nên biết, nên thấy, nên tin hiểu tất cả các pháp như thế; tin hiểu như thế mà cũng không trụ vào tưởng pháp. Vì sao vậy? Này Thiện Thực, cái gọi là tưởng pháp, tưởng pháp, Như Lai nói đó chẳng phải tưởng; vì thế mới gọi là tưởng pháp. Lại nữa, này Thiện Thực, nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát đem bảy báu chứa đầy vô lượng vô số thế giới mà dâng cúng các đức Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri; còn nếu có thiện nam tử hay thiện nữ nhân đối với Trí tuệ đến bờ bên kia như thế này, cho đến chỉ một bài kệ bốn câu, mà thọ trì, phân biệt, đọc tụng, lại phân biệt giảng rộng cho người khác, thì do nhân duyên này, người ấy sinh ra khối phước đức nhiều hơn, vô lượng, không thể đếm được. Vậy giảng rộng thế nào? Giảng mà như không giảng rộng, vì thế mới gọi là giảng rộng.

 "Như ngôi sao, như đốm hoa trước mắt bệnh, như ngọn đèn, như trò ảo thuật, như giọt sương, như bọt nước, như giấc mộng, như tia chớp, như đám mây — nên thấy như thế

 đối với mọi pháp hữu vi (tất cả những gì do nhân duyên hợp lại mà thành, có sinh có diệt)."

 Thế Tôn nói xong kinh này, Thượng tọa (vị tỳ-kheo cao tuổi đạo đứng đầu chúng) Thiện Thực vui mừng, cùng các vị tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tu tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tu tại gia), cùng thế gian gồm trời, người, a-tu-la, càn-thát-bà (loài thần chuyên tấu nhạc nơi cõi trời) và các loài khác, nghe Thế Tôn nói đều vô cùng hoan hỷ.

 Xin quy mệnh tất cả chư Phật và chư Bồ-tát đông nhiều như biển cả!

 Kinh Kim Cương Năng Đoạn Bát-nhã Ba-la-mật

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video