Kinh Đại Uy Đức Đà-la-ni (Đà-la-ni: thần chú, lời "tổng trì" gom giữ trọn vẹn mọi nghĩa lý của Phật pháp), quyển thứ mười ba.
Do Tam tạng (danh hiệu vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật, Luận) Xà-na-quật-đa, người xứ Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào đời nhà Tùy.
Thế nào là lời nói của thế gian? Đó là sắc (hình chất vật chất, những gì có hình tướng thấy được), chỗ của sắc và chỗ sắc sinh ra. Vì thế gọi là sắc. Vì có già, chết và sinh. Nếu tạo ra sắc và chỗ của sắc, thì mọi chỗ tạo tác ấy đều không có vật gì. Nói "không có vật" nghĩa là nó không có tự tính (bản chất riêng, cố định, tự mình có). Theo nghĩa này, không thể nói rằng Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ cõi chân thật như như) có sắc. Thọ (sự cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung các hình ảnh), hành (các tạo tác, ý chí của tâm) và thức (sự phân biệt, nhận biết) cũng đều như vậy.
Vì sắc đã dứt hết, nên chư Phật Như Lai được giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và vòng sinh tử). Không sinh, không diệt, cũng không phải là chẳng sinh diệt; điều ấy cũng không có thể chất. Thế nào là sắc dứt hết? Là sắc rốt ráo không có tự tính. Nó dứt hết cái gì? Nó chính là cái thể đã dứt, nó không có chỗ sinh ra. Thế nào là không có chỗ sinh? Vì không có chỗ nào để sinh ra nên gọi là không sinh. Cái không sinh và chỗ sinh đều hoàn toàn không có, nên gọi là không sinh. Thấy được cái không sinh ấy tức là thấy Như Lai. Cũng không có chỗ sinh, cũng không có chỗ diệt, không hơn, không kém.
Vì sao nói không hơn không kém? Chư Phật Như Lai không tranh cãi với thế gian, nhưng thế gian thì tranh cãi với Như Lai. Chư Phật Như Lai không có hơn kém; theo nghĩa ấy gọi là không hơn kém. Nói không hơn kém là vì đã dứt sạch vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) và đã đầy đủ minh (trí sáng suốt thấy đúng sự thật). Cái minh ấy không có hạt giống. Nếu không có hạt giống thì đó chính là Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính).
Chư Phật Thế Tôn không có khát ái (lòng tham muốn bám víu, khát khao như người khát nước). Chư Phật Thế Tôn đã qua đến bờ bên kia (tức đã vượt khỏi biển khổ sinh tử). Chư Phật Thế Tôn thấu suốt, thông đạt. Chư Phật Thế Tôn không gây tranh đấu. Chư Phật Thế Tôn không có gì để bị chê trách. Chư Phật Thế Tôn không có chỗ nói điều ác. Chư Phật Thế Tôn không có chỗ làm hại người khác. Chư Phật Thế Tôn không có giới hạn. Chư Phật Thế Tôn bản tính vắng lặng. Thế nào là Như Lai bản tính vắng lặng? Là không có tính chân thật cố định (?). Đó gọi là Thế Tôn bản tính vắng lặng. Chư Phật Thế Tôn vì đã đến tận cùng của sự vắng lặng nên gọi là vắng lặng.
Hỏi rằng: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà gọi là Như Lai?" Đáp: "Vì đến từ như như (trạng thái chân thật, đúng như vốn là, không hề biến đổi) nên gọi là Như Lai." Lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, nghĩa ấy quá vắn tắt, con không hiểu rộng được." Đáp: "A-nan (thị giả thân cận của Phật), con nói không hiểu, chính đó là nghĩa này. Vì sao? Vì các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) khó biết, khó hiểu, rất sâu, khó thấy, khó nhận ra. Vì sao? Chư Phật Thế Tôn vượt khỏi phạm vi của tâm. Chư Phật Thế Tôn không thể nghĩ bàn. Chư Phật Thế Tôn đã vượt qua các thức ăn (chữ "thực": nghĩa đen là đồ ăn; trong kinh này chỉ mọi thứ nuôi dưỡng, duy trì sự tồn tại của chúng sinh trong vòng sinh tử). Nói vượt qua, là vượt qua những suy nghĩ không lành, cho đến sự chấp giữ cái tôi.
Chư Phật Thế Tôn không có ý nghĩ, tư tưởng. Vì thế không thể dùng tên gọi mà tìm Như Lai. Chư Phật Như Lai như như mà đến, nhưng thật ra không có đến. Như Lai hiển bày các pháp ấy đúng như như. Thế nào là như như? Như như là không có biến đổi, giống như hư không: không có chỗ để nói, không có kẻ dối trá nịnh hót, không có kẻ nói năng, không có cái đục nhơ, không có kẻ bám víu, không có kẻ bị trói buộc. Thể của Như Lai có dáng như hư không, không thể dùng tên chữ mà nói. Vì sao? Như Như Lai trước kia thế nào, thì vị lai cũng vậy, hiện tại cũng vậy. Thể tính của Như Lai nay được nói như thế. Như Lai là bình đẳng trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Vì nghĩa ấy nên gọi là Như Lai. Cũng vì không có chỗ đi nên gọi là Như Lai. Lại vì không có chỗ nào để đến nên gọi là Như Lai, mới là Như Lai. Đã không có chỗ đến, cũng không có chỗ đi, nên gọi là Như Lai, mới là Như Lai. Như tất cả các pháp đều như như, Như Lai cũng như thế, nên gọi là Như Lai.
Đời quá khứ là không. Vì đời quá khứ không, nên vị lai cũng không. Vì vị lai không, nên hiện tại cũng không. Vì hiện tại không, nên quá khứ cũng vậy. Quá khứ thế nào thì vị lai cũng thế, hiện tại cũng thế. Thế mà vẫn không bỏ việc làm và tu hành; trong sạch, thường còn, không sợ hãi, vắng lặng, nên gọi là Như Lai. Không có lời nói khác. Thế nào là không có lời nói khác? Như bốn điều điên đảo (bốn cách thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ngã, nhơ là sạch) thế nào thì Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) cũng thế (?).
Vì thế, A-nan, người nói đúng như thật, thế nào là không nói khác? Mọi điều mong cầu đều không có chỗ khác biệt, xa lìa tranh đấu. Vì Như Lai đã xa lìa, nên đó là trí, chính là như như. Vì không có thức nên chính là như như. Vì có minh nên chính là như như. Chính cái vô minh hư dối cũng là như như. Đó là không có như như, là không có thể khác. Vì thế Như Lai được gọi là A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà (A-la-ha: bậc đáng được cúng dường, đã diệt sạch giặc phiền não; Tam-miệu-tam-phật-đà: bậc giác ngộ hoàn toàn, đúng đắn và trọn khắp).
Cũng gọi là không có tối tăm. Như Như Lai không có chỗ tối tăm, không thể tìm thấy bóng tối, cũng không thể tìm thấy màu đen. Vì Như Lai đã trừ sạch bóng tối như thế, nên bậc A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà dù muốn ở lại số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng mà không nói lời nào cũng được. Vì sao? Như Lai không có chỗ phân biệt. Đã không có phân biệt thì cũng không có như như. Đã không có như như thì cũng không có thế gian. Chư Phật Thế Tôn không có chỗ hợp lại, nên gọi là như như.
A-nan, đây chỉ là một chút ví dụ, để giúp hiểu ra nghĩa. Nếu các con muốn biết, thì cũng không thể dùng ví dụ mà nói để các con biết được điều Như Lai nói cho các con. Tuy vậy, A-nan, nói số kiếp như cát sông Hằng, là: giả sử có số sông Hằng nhiều như số cát của một sông Hằng, rồi lấy hết số cát của chừng ấy sông Hằng, thì Như Lai có thể ở lại chừng ấy kiếp; và chừng ấy kiếp, Như Lai chỉ trong khoảnh khắc một cái búng tay là có thể nhớ biết hết. Vì sao? Vì sức của Như Lai không còn sinh tử dài lâu. Như Lai có trí. Như Lai lâu dài không có sinh tử. Như Lai không có việc qua bờ bên kia. Vì đã được thể chân như (bản thể chân thật, không biến đổi của mọi sự vật) nên gọi là không có thức ăn.
A-nan, thức ăn thứ nhất là sinh tử không dứt. Đó là: vô minh, vô minh làm duyên (điều kiện) sinh ra hành, nói gọn cho đến sinh và tử (chuỗi mười hai nhân duyên: mười hai mắt xích nối nhau làm nên vòng sinh tử). Có khối khổ não như thế tụ hợp và sinh khởi. Nói tụ hợp, A-nan, vì sao tụ hợp? Nói tụ hợp, A-nan, đây là pháp làm mê lầm chúng sinh. Nếu không tụ hợp, thì vừa sinh ra đã là trên đầu mọc tóc bạc (?).
Người ấy thấy rồi nói: "Tóc ta bạc rồi sao?" Bèn bảo người thợ cạo râu: "Hãy lấy nhíp vàng nhổ sợi tóc bạc này đặt vào tay phải ta." Bấy giờ người thợ cạo râu liền dùng nhíp vàng nhổ sợi tóc bạc ấy đặt vào tay phải vua Ma-ha-đề-bà (nghĩa là Vua Đại Thiên). Khi ấy vua Ma-ha-đề-bà nói bài kệ (bài thơ ngắn tóm ý, dùng trong kinh Phật) này:
"Nay trên đầu ta đây,
Đã mọc tóc bạc như thế,
Nên gọi là sứ giả của trời,
Báo rằng đã đến lúc xuất gia."
A-nan, ý con nghĩ sao? Lẽ nào trên đầu một người hiện ra sứ giả của trời, thì trên đầu những người khác cũng là sứ giả của trời ư? A-nan, con chớ thấy như thế. A-nan, cái gọi là sứ giả của trời, chính là khát ái. A-nan, nếu lấy việc trên đầu mọc tóc bạc làm sứ giả của trời, thì mọi người vì già yếu mà chết đều phải được sinh lên cõi trời cả. A-nan, việc vua Ma-ha-đề-bà mọc tóc bạc không phải là sứ giả của trời. A-nan, vua Ma-ha-đề-bà ấy đã sống phạm hạnh (lối sống trong sạch, dứt bỏ dâm dục) suốt tám vạn bốn nghìn năm. Nhờ nhân duyên khéo sống phạm hạnh, nên khi vua Ma-ha-đề-bà chết, về sau được sinh lên cung trời Phạm thiên (cõi trời thanh tịnh, ở trên các cõi trời còn dục lạc). A-nan, vì nghĩa ấy, con nên biết: khát ái chính là sứ giả của trời. A-nan, vì có phân biệt nên nói khát ái là sứ giả của trời.
A-nan, khát ái sinh ra sự khô cạn. Vì nó sẽ sinh ra sợ hãi nên gọi là đáng sợ. Cũng gọi là hiện ra trước mắt. Cái gì hiện ra trước mắt? Đó là địa ngục hiện ra trước mắt, súc sinh (loài vật) và cõi Diêm-ma-la (cõi thuộc quyền vua Diêm-ma-la, tức Diêm vương, nơi các loài quỷ đói ở) hiện ra trước mắt. Vì thế nói khát ái là hiện ra trước mắt. A-nan, lại nói khát ái hiện ra trước mắt, là vì thành tựu hai loại thân. Không còn thể nào khác, nên nói là không có giải thoát. Không có giải thoát, tức là trôi lăn trong sinh tử. Vì nghĩa ấy nên gọi là nhiễm đắm, nên gọi là không soi sáng. Cũng gọi là tranh đấu, cũng gọi là lỗ trên (?), cũng gọi là kẻ biết (?), cũng gọi là thiêu đốt, cũng gọi là sinh ra điều ác. A-nan, nói gọn, mọi nỗi khổ đều do khát ái mà có, nên gọi khát ái là đáng sợ.
A-nan, thế nào là duyên? Đó là nói dối. A-nan, chúng sinh nói dối nói rằng ta làm duyên. Họ xét kỹ rồi thấy rằng mọi duyên đều là khát ái. Nếu có duyên thì họ nói duyên đã đầy đủ. A-nan, oán thù là chỗ hướng về hạt giống của mọi chúng sinh. Nói khát ái là hướng về chỗ ưa thích. Ưa thích là vì ưa thích mà có. Trong đó vì nhân duyên gì mà có tên gọi? Vì đặt ra tên gọi và vì hành, nên gọi là danh (tên gọi) (?). Ai vì có cái "có" mà đầy đủ quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) (?)? Chúng sinh ấy có thể che giấu. Vì việc gì mà họ có thể che giấu, gọi là tín giải thoát (giải thoát nhờ lòng tin)? Thế nào gọi là tín giải thoát? Là giải thoát. Thế nào gọi là giải thoát? Là tự mình giải thoát rồi khiến người khác giải thoát, vì các tập khí (thói quen sâu dày còn sót lại của phiền não) đã diệt. Vì không thấy nên gọi là diệt các tập khí. Diệt các tập khí ấy gọi là không có diệt tập khí. Trong đó không có pháp nào có thể tìm được để mà diệt.
Các ngoại đạo (người theo các đạo ngoài Phật pháp) vì ngã mạn (thói kiêu căng cho mình là hơn) nên chấp vào chỗ diệt mà nói là có diệt. Những người nói như thế, chỗ quả báo của họ, Như Lai đều biết. Họ có quả báo gì? Đó là có địa ngục tên là Nhiệt Não (nóng bức khổ sở). Những người ấy sinh vào đó vì thuận theo pháp tà kiến (cách thấy sai lầm). Vì nhân duyên gì gọi là thuận pháp? Vì thuận theo tùy miên (phiền não ngầm, nằm ẩn trong tâm như đang ngủ) nên hướng về địa ngục. Cũng vì thuận theo tùy miên nên hướng về sinh tử, trôi xuôi theo dòng. Chúng sinh ấy không thể đi ngược dòng nên gọi là thuận theo. Nếu thấy pháp thuận theo như thế, họ lại cứ thuận theo như thế mà đi, thuận theo nối tiếp mãi. Vì nghĩa ấy, những kẻ ngu si ấy gọi là thuận pháp.
Lại vì sao gọi là hành hạnh (tu tập, thực hành)? Họ không có hành hạnh, là lìa bỏ hành hạnh, rơi mất chư Phật và các thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng), mất khối giới, định, tuệ (giới: giữ điều răn; định: tâm lắng yên chuyên nhất; tuệ: trí hiểu thấu sự thật). Vì thế họ gọi là người không chân chính, nên gọi là tụ hợp. Cũng gọi là rơi vào mê lầm. Rơi vào mê lầm nghĩa là mất mát. Cũng gọi là sự nịnh bợ của người đời.
A-nan, mọi chúng sinh làm điều nịnh bợ đục nhơ, đều gọi là nói dối, khởi lên từ sự nói dối. Thế nào là nói dối mà nắm lấy cái không có vật? Thế nào gọi là không có vật? Đó là tập (nguyên nhân gom tụ của khổ) và diệt (sự dứt khổ). Thế nào gọi là pháp? Là không có tập; những pháp như thế của Như Lai, họ đều nói theo tà kiến (?). Nói tập là có thể gom tụ. Không có chỗ từ đâu đến, không có kẻ từ đâu đến, cũng không thể đến, cũng không có người đến, thì ai sẽ diệt? Nếu nói có tập thì tức là chấp có thường còn. Nếu nói có diệt thì tức là chấp có đứt đoạn. Các pháp ấy không có chỗ để chấp. Điều Như Lai tuyên nói về chúng, gọi là trống trải. Trống trải nghĩa là gì? Trống trải là hư không, vốn không có gì cả. Nói hư không là hư không ở trên, hư không không bị che. Hư không không bị che là không thể che phủ được nữa, nên gọi là hư không. Tất cả các pháp Như Lai nói đều giống như hư không.
Vì đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, sự thật rốt ráo) nên lại tuyên nói thêm: không thể có khác, không có người nói, không có người biết. Nếu biết theo cách khác thì gọi là không có trí. Nói không có trí là kẻ nói "ta đã đạt được", kẻ ấy gọi là ngoại đạo. Nói ngoại đạo là những người ấy đều nói dối, bị vô minh che tối. Nếu bị vô minh che tối, thì họ vì bóng tối vô minh mà mê lầm, rơi vào trong bóng tối vô minh, không thể dùng tên chữ mà nói được.
Đây là nghĩa chân như đầu tiên của pháp môn chữ A (cách quán chiếu lấy chữ "A" trong tiếng Phạn — vốn mang nghĩa "không", "chẳng" — làm cửa ngõ để hiểu lý không sinh). Nói theo thứ tự: chữ A tức là nói chỗ sinh ra, cũng là nói không có trí. Nói như thế tức là sẽ có sự sinh ra thức ăn lớn, nghĩa là nhiều vô minh. Vì tướng gì mà gọi là phiền não (những điều làm tâm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê)? Chữ A gọi là vô minh, cũng gọi là vua, cũng gọi là hành, cũng gọi là không rơi rớt, thuận theo, không trái với tranh luận (?). Trong phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt), cũng gọi là Bà-da-tư-ca (nghĩa là tối tăm), sẽ đầy khắp trong các pháp (?). Vì pháp không nhiễm đắm, vì không phát tinh tấn (siêng năng, gắng sức) nơi bậc thánh vô thượng, nên họ nói không có bạn bè, không được giải thoát; vì thế gọi là thức ăn.
Tìm cầu chỗ hơn người mà khởi việc chống trái, phỉ báng bồ-đề (sự giác ngộ) của Phật, xa lìa oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đứng đắn của người tu), không có hạnh chân chính, nên gọi là khó chung việc. Nói khó chung việc là lừa dối, nói lời ác, không thuận theo lời dạy; ở chỗ được cúng dường thì không nhận theo đúng phép; việc làm tạp nhạp nhơ bẩn, mất giới hạnh; sắc mặt thô cứng, dáng nhìn không ngay ngắn, rơi vào trong lời người khác. Nói kẻ ác khẩu (nói lời độc ác) là không bỏ nghi ngờ, nghi ngờ chất chồng. Nói nghi là tích tụ lòng nghi. Lại gọi là đến chỗ ngu si. Cũng gọi là sứ giả; vì là sứ giả của ma nên gọi là kẻ nói lời ác. Lại sẽ tạo thêm việc làm thuộc nghiệp ác (hành động gây quả báo xấu) nơi thân, miệng, ý. Vì nhân duyên ấy gọi là kẻ phá hoại. Phá từ đâu? Trong thánh đạo (con đường của bậc thánh) mà mang đủ pháp không phải của thánh, nên gọi là không có hạnh thánh. Cũng gọi là kẻ hành, cũng gọi là thức ăn, cũng gọi là tạo tác, cũng gọi là nói dối, cũng gọi là khát ái, cũng gọi là tụ hợp, cũng gọi là vô minh, cũng gọi là các cõi có (các cõi tồn tại trong sinh tử), cũng gọi là không trụ chân chính. Tất cả các pháp như thế, vì giữ, thọ trì, theo tùy miên mà khởi, sinh, trụ, nên gọi là thức ăn.
A-nan, lại nói thức ăn là chỗ dẫn đến tai họa. A-nan, thế nào là chỗ dẫn đến tai họa? Không bỏ hành tác, làm chỗ trói buộc, trụ ở chỗ sa đọa; ngã mạn, tăng thượng mạn (kiêu căng cho rằng mình đã chứng đắc điều chưa chứng), càng tạo thêm trói buộc; nịnh bợ cong vạy, điên đảo, khó chung việc; tham cầu lợi lộc cúng dường, không có lòng tin và việc làm; lời nói chê khen hơn kém, lời nói thô cứng; trước mặt nói lời thô, tập lối thiền của loài khỉ (ngồi thiền mà tâm nhảy nhót không yên) (?); trong bốn phương không có hạnh chân chính; luôn muốn gặp người dâm dật. Tất cả các pháp như thế, tự mình làm, không theo lời dạy của người khác, vì phiền não dày nặng, nên gọi là thức ăn.
Đây là gốc rễ của sự trói buộc rộng lớn, tức là gần gũi vui chơi trong năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc chạm), đắm sâu, mê mờ mà chịu khổ. Vì không chứng biết đoàn thực (thức ăn vắt thành nắm, tức thức ăn thông thường đưa vào miệng) nên tùy miên trong ba cõi (cõi Dục: cõi còn ham muốn; cõi Sắc: cõi còn thân hình vi tế; cõi Vô sắc: cõi không còn hình sắc). Thế nào là xa lìa đoàn thực? Là biết rõ việc năm dục, và khát ái bám víu ở tất cả mọi chỗ, tất cả đều xa lìa; vì không nóng bức, không khổ não, nên gọi là dứt hết khát ái. Diệt cái chỗ được ấy; trong đệ nhất nghĩa cũng chẳng được gì. Trong đó, sự diệt này gọi là không được gì.
Vì sao? Cái bị chấp giữ có chỗ có tên gọi thì có thể bỏ lìa. Nếu không có chỗ để chấp thì không có gì để bỏ. Nếu có chỗ có thể được thì nên bỏ lìa. Nếu không có chỗ được thì cũng không có chỗ bỏ. Như khi chớp lóe ra, chúng sinh biết chắc sẽ có sấm trời. Cũng như thế, ở chỗ có sở đắc, Phật Thế Tôn biết sẽ đầy đủ thức ăn (?). Nếu tia chớp không lóe ra, chúng sinh liền biết là không có dấu hiệu chớp, huống chi là sấm. Cũng như thế, đã không có chỗ được thì cũng không có gì để diệt. Vì sao? Chỗ được đã không có thì rốt cuộc diệt cái gì?
Những người hữu học (người đã vào đạo thánh nhưng còn phải học, chưa thành A-la-hán) tự thân sinh ra tư tưởng, đó là sự chấp không có trí. Mọi sự lắng trong vắng lặng đều không có chỗ bám víu thật. Trong đó không có tên gọi "học", huống chi là người hữu học học sự vắng lặng. Nếu có tiếng ốc tù và thì trước hết có thể bỏ. Tên ốc tù và đã không có thì cũng không có tiếng thật. Nếu có người nói: "Mắt tôi thấy tiếng", thì thật ra không có việc ấy. Người ấy không phải người tốt, tức là có lời nói dối, không có chỗ thật.
Cũng như thế, nếu có người nói có cái tôi, thì cái tôi không thành, tức là không có nghĩa. Khi họ tìm cái tôi thì theo lẽ không thể tìm được, huống chi là chữ nghĩa. Nếu có cái tôi thì tức là chỗ không có tôi; đã không có tôi, vì nghĩa ấy, tất cả các pháp vốn không có tôi.
Ví như có một người nói thế này: "Chặt đầu, mà không có người nào để bị chặt đầu, cũng không có vết thương, cũng không thấy người. Ai bị chặt đây? Nghĩ đến lưỡi dao mà cũng không có lưỡi dao, cũng không có người bị chặt đầu." Trong lời nói ấy, người kia há chẳng phải nói dối sao? Không có lời thật. Cũng như thế, nếu nói có cái tôi, khi nói như vậy há chẳng phải nói dối sao? Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không có tôi.
Như có người nói thế này: "Có khối gió kia", mà gió không có khối. Người nói như thế, há chẳng phải nói dối sao? Không thể có chuyện ấy. Cũng như thế, nếu nói: "Sắc là tôi", mà sắc như một khối gom tụ, người nói như thế há chẳng phải nói dối sao? Nếu nói có khối sắc kia, thì chỉ là ví dụ; không nói sắc như bọt nước kia thì cũng không nói thức như trò huyễn thuật kia (?). Có nhân duyên mới nói là như huyễn. Nói huyễn là pháp không thật, hư dối, lời nói dối. Còn Niết-bàn thì không phải là pháp nói dối.
Vì nghĩa ấy, khối năm ấm (năm phần hợp thành thân tâm con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) được nói là như trò huyễn kia. Những kẻ ấy không biết đúng như thật rằng khối năm ấm giống như trò huyễn. Kẻ không biết ấy có thể gọi là gian xảo, cũng gọi là lời không thật. Kẻ biết làm huyễn hóa gọi là nhà ảo thuật. Nếu có ai khởi ý tưởng về lời nói thì gọi là ảo tưởng. Kẻ ấy gọi là không có thể chân chính, gọi là hý luận (lời bàn luận vô ích, rỗng không), gọi là không có tính nhất định, gọi là ngu si. Không có trí thì đi đến chỗ ngu si; vì nghĩa ấy gọi là ngu si. Họ chịu quả báo ngu si ở đâu? Ở trong địa ngục, súc sinh và cõi Diêm-ma-la.
A-nan, vì thế Như Lai không cho người có ý tưởng về khối ấm được xuất gia, cũng không cho thọ cụ túc giới (giới đầy đủ để thành vị tì-kheo, người xuất gia chính thức). Như Lai từng nói thế này: "Nếu người có trí đến, không cong vạy, không nịnh bợ, không có các lỗi lầm, thì có thể cho xuất gia."
A-nan, vì nhân gì, duyên gì mà nói là người có trí? Vì có trí có tuệ nên gọi là người có trí. Thế nào gọi là trí? Vì hiểu sự thật nên gọi là trí. Thế nào là hiểu sự thật? Nếu biết có sự nói dối của thế gian, thì trong giáo pháp của Như Lai gọi là người có trí. Thế nào là biết sự nói dối trong thế gian? Khi nói về khối năm ấm như thế, thì đó là lời nói dối của thế gian; các giới (mười tám yếu tố cấu thành nhận thức), các nhập (mười hai chỗ tiếp xúc giữa sáu giác quan và sáu đối tượng) đều không có. Nói như thế tức là sự nói dối của thế gian. Trong giáo pháp của bậc thánh, các giới, các nhập đều không thật. Các pháp ấy nên biết như thế. Như vậy thì ở trong thế gian là thật, không có nói dối; đối với các bậc thánh cũng là lời thật. Vì nhân duyên ấy, vì Như Lai làm như thế, nên thế gian tranh cãi với ta, còn ta không tranh cãi với thế gian, huống chi lại có khối ấm riêng, có thế gian riêng.
A-nan, con chớ thấy như thế. Các hành đều là không. A-nan, phước đức chính là nghĩa của khối năm ấm. Phương tiện ấy gọi là có thể tạo ra các hành hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), nên gọi là tạo hành chăng? Như thế, khối sắc, khối thọ, khối tưởng, hành, thức tạo tác, tức gọi là sắc. Vì sao? Ai là người tạo tác thì người ấy lại là người nhận chịu. Thọ, tưởng, hành, thức cũng thế: người tạo tác tức là người nhận chịu. Vì sao? Ai là người tạo tác thì lại là người nhận chịu. Như Lai như thế không tìm thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Như Lai đã không tìm thấy, mà bảo chúng sẽ tạo tác, thì không có lẽ ấy.
Vì nhân duyên ấy, Như Lai nói tất cả các pháp không có các hành. Khi các pháp sinh thì tự sinh, khi các pháp diệt thì tự diệt. Nếu nói có cái sinh, có cái diệt, đó là điều phàm phu (người thường chưa chứng đạo) chấp giữ. Như các bậc thánh khiến thọ nhận (?), trong đó không có cái sinh diệt. Vì sao? Vì tất cả các pháp rốt ráo đều là không, tất cả các pháp rốt ráo đều hư giả. Nếu giữ các pháp không thật, thì họ xoay chuyển cái thật trong cái không thật. Đã là không thật thì không có thức ăn, không có chỗ nương tựa. Vì không nương vào mười đại (?) nên tâm cũng không khởi, không giữ của cải. Nếu thức không trong sạch thì là vì ý đi trước. Vì thế tất cả các pháp đều do ý đi trước. Vì ý giữ lấy nghĩa, nên về sau không sợ hãi; vì thế nói là thức ăn.
A-nan, tuy vậy, cái gọi là thức ăn là thức ăn mà mình muốn được. Năm mươi bốn loại sắc là ý tưởng về thức ăn; đó là thức ăn sinh ra từ các loài trùng (?). Tám mươi loài giòi lại lấy sắc làm thức ăn. Loài người lấy nghiệp làm thức ăn, vì phiền não. Thức ăn phiền não là để chịu quả báo. Quả báo là thức ăn của các pháp. Như thế, nghiệp và quả báo làm thức ăn của ý. Thức ăn của ý là các pháp lành; vì thọ trì nên gọi là thức ăn. Vì có ý tưởng về sắc cho đến ý tưởng về pháp, nên gọi là thức ăn. Trong cõi hữu vi, các loài súc sinh ăn thịt lẫn nhau. Cõi Diêm-la và các địa ngục lấy hòn sắt làm thức ăn. Loài người có hai mươi mốt tâm (?), lấy công đức làm thức ăn; tâm vô minh là phiền não. Các tiên nhân ngoại đạo lấy sự đục nhơ của ý làm thức ăn; vì tâm đục nhơ nên thành tựu đầy đủ chỗ không vui, phân biệt đầy đủ. Như thế, sắc, tiếng, hương, vị, xúc cho đến ý đều lấy pháp làm thức ăn. Người nhiễm đắm bốn loại thức ăn, thì nói mười hai duyên sinh (mười hai mắt xích nhân duyên nối nhau làm nên vòng sinh tử) là thức ăn. Người siêng cầu thiền định lấy niềm vui vắng lặng làm thức ăn. Người quán tướng không lấy sự vắng lặng làm thức ăn. Người không có ý niệm lấy cái không làm thức ăn.
Nếu nơi thân này không có vật ấy, thì những thức ăn ấy, cái gì là thức ăn? Đó là: bốn niệm xứ (bốn phép quán: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp), bốn chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn), bốn như ý túc (bốn nền tảng thần thông: mong muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), bốn thiền định (bốn bậc định từ thấp đến cao), năm căn (năm gốc lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (sức mạnh của năm căn ấy), bảy bồ-đề phần (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), tám thánh đạo phần (tám nẻo đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), minh và giải thoát của đấng Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), cho đến, nói gọn, người có ý tưởng giải thoát thì lấy giải thoát làm thức ăn.
Lại nữa, cho đến tùy theo có ý tưởng gì, nếu là người theo ý tưởng ấy: kẻ sát sinh, kẻ lấy của không cho, kẻ nói dối, cho đến, nói gọn, kẻ tà kiến thì lấy tà kiến làm thức ăn. Khát ái đối với sắc, khát ái đối với tiếng, hương, vị, xúc, pháp, thì lấy khát ái đối với pháp làm thức ăn. Mọi vô minh lấy vô minh làm thức ăn. Mọi điều nghĩ nhớ không chân chính lấy sự nghĩ nhớ không chân chính làm thức ăn. Vì có thức ăn nên sinh vào ba cõi, tìm cầu sự hiện hữu.
Lại nữa, những thức ăn như thế là điều Như Lai nói: vì có điều yêu thích nên lấy sự yêu thích làm thức ăn. Có chỗ mắt bám víu, đó là phiền não. Không phải chỗ không có phiền não mà bị phiền não làm đục nhơ. Như Lai (nói) người mất chánh niệm (sự nhớ nghĩ tỉnh thức đúng đắn), không phải người không mất chánh niệm; người mất chánh niệm khắp cả, không phải người không mất chánh niệm khắp cả; người có chấp thủ, không phải người không chấp thủ (?).
Thế nào là thủ (sự bám chặt, nắm giữ)? Có bốn loại thủ: dục thủ (bám vào ham muốn), kiến thủ (bám vào quan điểm của mình), giới thủ (bám vào những giới cấm, nghi thức sai lầm), ngã thủ (bám vào cái tôi). Vì duyên gì mà trong các thủ lại nói ngã thủ? Vì nhân duyên của dục nên nói ngã thủ. Thế nào là dục? Là bị trói buộc, đắm chặt vào dục. Thế nào là thể của dục? Sự vật là thể của dục, và các phiền não là thể của dục. Trong đó, cái không phải sự vật là phiền não dục. Vì sao? Vì mọi sự vật của phiền não đều không thể tìm được. Trong đó, mọi thể của phiền não dục không phải là dục về sự vật. Vì thế đúng ra chỉ có một dục, không có hai loại. Người có dục về sự vật thì đó là điên đảo. Nếu có điên đảo thì không có thật. Nếu không có thật thì đó là pháp của ý. Lại nữa, nếu có ý ấy và cái do ý sinh ra, thì đó là phân biệt. Mọi phân biệt đều không phải lành, vì do nghĩ nhớ không chân chính mà sinh. Dục không có chỗ trụ thì sao có sự vật?
Ví như có một người nói thế này: "Tôi làm nhà cửa, lợp mái trên hư không, ra vào không ngăn ngại." A-nan, ý con nghĩ sao? Lời người ấy nói có đáng tin chăng? Chưa đặt nền móng, mà có thể lợp mái trên không trung chăng? A-nan thưa: "Không thể, bạch Thế Tôn." – "Đúng như thế, đúng như thế. A-nan, không có chỗ trụ cho phân biệt, lẽ nào lại có thể sinh ra sự phân biệt nghĩ nhớ không chân chính?" – "Không thể, bạch Thế Tôn." – "A-nan, các bậc thánh thanh văn biết sự phân biệt là không thật, nên không bị phân biệt lôi kéo. Vì nghĩa ấy, các bậc thánh thanh văn không có phân biệt, vì thế gọi là không bị pháp khác lôi kéo thu giữ. Phàm phu thì như thế, bị các phiền não lôi kéo thu giữ. Vì thế nói không thể lôi kéo thu giữ, tức là bậc thánh thanh văn không có thức ăn. Vì thế không khởi phân biệt về tam muội (trạng thái tâm định, chuyên chú một chỗ), không còn mặc áo giáp nữa. Há còn gọi là Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh) nữa sao? Há còn ở địa vị Tu-đà-hoàn nữa sao? Nay đã dứt bỏ đạo Tu-đà-hoàn, ở trên không còn phải tu tập gì nữa.
Những thức ăn này là của hàng phàm phu. Vì mê lầm trôi lăn trong sinh tử, trụ trên đường không chân chính, nên gọi là phàm phu. Họ mang đủ pháp như xác chết (?), luôn có việc làm, quên mất chánh niệm mà nói các pháp theo nghiệp (?), cầm dao kiếm mà giả làm tướng bậc thánh, mang đủ sự đục nhơ của phiền não, thuận theo phiền não, nhiều sân hận, tâm không định tính, thuận theo kiêu mạn, bị ma sai khiến, ở không chỗ nhất định, mặt hướng về phía sắp rơi vào địa ngục, súc sinh và cõi Diêm-la, coi trọng một cách rỗng tuếch những pháp thấy được ở vị lai (?), tuy có da bọc mà thọ mạng vô ích. Như gió mạnh thổi bông đâu-la (loại bông rất nhẹ, như bông gòn), hễ được chỗ nào thì ở lại chỗ ấy, ở đó sinh yêu thích, ở đó sinh trói buộc, chưa thoát khỏi năm tội vô gián (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn; phạm thì đọa địa ngục khổ không ngừng). Ở mọi việc làm, họ thường nói có cái tôi, nói có chúng sinh, nói có thọ mạng, nói có phú-già-la (chủ thể cá nhân đi luân hồi). Họ chán bỏ, không ưa phạm hạnh Đại thừa (giáo pháp lớn, nhằm cứu độ khắp mọi chúng sinh) của bậc thánh. Ở mọi việc làm, họ nhiều ưa tranh đấu, nói lời ác, chửi mắng, như kẻ oán thù, đáng chán, đáng xa lánh. Phàm phu như thế thành tựu đầy đủ các pháp phiền não, lại trên đó còn có phiền não khác nữa; vì thế phàm phu gọi là phàm phu.
Trong đó có nghĩa gì mà gọi là phàm phu? Là mỗi kẻ có thể riêng biệt: hoặc mặt lạc đà, hoặc mặt bò, hoặc mặt lừa, do đủ loại nhân duyên của thế gian; vì thế gọi là phàm phu. Họ mỗi kẻ nhận thân, mỗi kẻ bỏ thân, nên gọi là phàm phu. Không có bốn loại thức ăn thì không phải là người chưa lìa dục (?). Vì sao? Ai lìa hết dục thì dục cũng hết; dục trong ba cõi ấy cũng hết. Thế nào là ba cõi? Là cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc. Thức ăn diệt trong ba cõi. Vì A-la-hán đã diệt năm loại trói buộc, vì không ưa thức ăn, nên không bị các thức ăn lôi kéo thu giữ. Như thế, vì thức ăn mà sẽ có các thức ăn. Những thức ăn như thế, ở chỗ đất đáng khen, có tên riêng là các loại thức ăn. Thế nào là chỗ đất đáng khen? Là ý tưởng không có tướng. Thế nào là tướng? Tướng có năm loại. Năm loại là gì? Một là niệm a-na-ba-na (phép thiền theo dõi hơi thở ra vào) huân tập, nhân duyên của hơi thở ra hơi thở vào. Hai là nghĩ: ta đi lại, nhân duyên của cái ta. Ba là ta thở ra vào bao nhiêu hơi, nhân duyên đếm hơi thở, thân không nhơ bẩn, đó là nhân duyên của thân. Bốn là ta sẽ được Niết-bàn, đó là nhân duyên Niết-bàn. Năm tướng này vì đầy đủ (?) nên sẽ sinh ra tà kiến.
Kinh Đại Uy Đức Đà-la-ni, quyển thứ mười ba.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video