Mục về các thể biến đổi.
Các kinh sách của bậc hiền xưa đã ghi chép những ví dụ, ý nghĩa rộng và sâu, mở thẳng lối tắt cho người học. Nhưng đến phép xét ngày giờ với việc người, sự khác nhau giữa sang và hèn, giữa nam và nữ, thì phần nhiều giữ kín không nói ra. Đó là điều gọi là "sách không viết hết lời, lời không nói hết ý", vì muốn người học tự mình lĩnh hội.
Người tận được chỗ tinh diệu của thuật số mà không thấu sự biến đổi của việc người thì có thể gọi là học mà không suy nghĩ. Người hiểu việc người mà không tinh thông lẽ âm dương thì lại có thể gọi là suy nghĩ mà không học. Cái lỗi mờ mịt và nguy hiểm ấy sao có thể [chữ khuyết] được (?).
Người xưa lại lập ra phép thứ khách (phép riêng dành cho người đến xem sau, cùng một giờ với người trước), để đối phó khi nhiều người đến xem cùng một giờ. Không ngờ phép thứ khách đã rườm rà, lại còn lẫn lộn với phép chính, giống như người [chữ khuyết] (?) gỡ mớ tơ rối, rối tung không có đầu mối.
Nay lập ra mục này: trước hết là bỏ cái tệ của phép thứ khách; sau là làm rõ sự biến đổi của âm dương và việc người. Những điều ấy bút và lưỡi không thể viết hết, nên chỉ đưa ra một hai ví dụ, để người học tham cứu như người tu thiền tham thoại đầu, mong có thể nhờ lời mà tỏ ngộ.
Ví dụ: ngày Đinh Hợi, nguyệt tướng (chi ứng với vị trí mặt trời trong tháng, dùng để xoay thiên bàn khi lập quẻ) là Tỵ, giờ Ngọ.
(Bảng khóa Lục Nhâm. Phần bên trái là thiên bàn: mười hai địa chi xếp thành vòng, mỗi chi kèm một thiên tướng ghi tắt. Phần giữa là tứ khóa: bốn cặp chi dùng để lập quẻ, hàng trên cùng ghi thiên tướng. Phần bên phải là tam truyền, gồm sơ truyền, trung truyền và mạt truyền; mỗi dòng ghi lục thân, can chi và thiên tướng. Lục thân là quan hệ ngũ hành với can ngày: Quan là quan quỷ, khắc mình; Tài là thê tài, bị mình khắc; Tử là tử tôn, do mình sinh ra; Phụ là phụ mẫu, sinh ra mình; Huynh là huynh đệ, cùng hành với mình. Tên thiên tướng ghi tắt: Quý là Quý Nhân (Thiên Ất); Xà là Đằng Xà; Tước là Chu Tước; Hợp là Lục Hợp; Câu là Câu Trần; Long là Thanh Long; Không là Thiên Không; Hổ là Bạch Hổ; Thường là Thái Thường; Huyền là Huyền Vũ; Âm là Thái Âm; Hậu là Thiên Hậu.)
Long Không Hổ Thường
Thìn Tỵ Ngọ Mùi | Âm Hậu Không Hổ | Tử Bính Tuất Hậu
Câu Mão … Thân Huyền | Dậu Tuất Tỵ Ngọ | Tài Ất Dậu Âm
Hợp Dần … Dậu Âm | Tuất Hợi Ngọ Đinh | Tài Giáp Thân Huyền
Sửu Tý Hợi Tuất
Tước Xà Quý Hậu
Một người đàn ông năm mươi tư tuổi, sinh năm Mậu Thân, đến xem. Ý của người đến xem: người con ở bên ngoài uống rượu quá nhiều, dạ dày còn thức ăn cũ chưa tiêu, nhiễm khí lạnh mà sinh bệnh.
Vì giờ xem là lục hợp (cặp chi hợp nhau) với can ngày. Phát dụng (sơ truyền, điểm khởi đầu của quẻ) nằm trên chi ngày. Phát dụng và thần trên bản mệnh (chi năm sinh của người xem) đều được hào tử tôn (hào tượng trưng cho con cháu) và đều mang hưu khí (khí đang nghỉ, yếu ớt theo mùa), nên là con cháu bị bệnh. Trên bản mệnh có Tiểu Cát (thần tướng tháng ứng với chi Mùi) và Thái Thường (thiên tướng chủ ăn uống, tiệc tùng), là việc ăn uống, lại đi cùng phát dụng. Tuất là tì vị (lá lách và dạ dày, tức bộ máy tiêu hóa); trên Tuất được Thiên Hậu (thiên tướng thuộc Thủy), là đồ uống lạnh. Lại thêm Trị Sự môn (mục xét bản thân sự việc, ứng với thần trên giờ xem) gặp Bạch Hổ (thiên tướng chủ đường sá, máu me, tang tóc), là đường sá. Cho nên nói rằng con cháu ở ngoài ăn uống, tổn thương tì vị mà sinh bệnh, nên đến xem.
Một người đàn ông ba mươi lăm tuổi, sinh năm Đinh Mão, đến xem. Ý của người đến xem: ở bên ngoài đi lại với hai người đàn bà thấp hèn, mắc chứng khí bĩ (khí uất tắc, ngực bụng đầy tức) và ho ra máu.
Vì trên bản mệnh thấy Lục Hợp (thiên tướng chủ hòa hợp, việc riêng tư), là cửa riêng tư. Thiên Hậu chủ việc che giấu, lấp liếm (?). Trung truyền thấy Thái Âm (thiên tướng chủ việc kín đáo), chủ việc ẩn nấp. Thiên Khôi (thần tướng tháng ứng với chi Tuất) và Tòng Khôi (thần tướng tháng ứng với chi Dậu) chủ tôi tớ, kẻ thấp hèn; trên chúng lại được Thiên Hậu và Thái Âm, nên nói là đi lại với hai người đàn bà thấp hèn. Thiên Hậu khắc can ngày; mạt truyền Huyền Vũ (thiên tướng chủ trộm cắp, mờ ám) cũng khắc can ngày. Tuất, Dậu, Thân đều là đất tử và mộ (chỗ chết và chỗ chôn trong vòng sinh vượng) của can ngày. Đinh chủ tim và huyết, nên mắc bệnh ho ra máu.
Một người tám mươi mốt tuổi, sinh năm Tân Tỵ, đến xem. Ý của người đến xem: trong nhà có hai đứa tôi tớ bỏ trốn; nhờ một người họ Mã đi về hướng tây nam đuổi theo mà bắt được.
Vì phát dụng là Thiên Khôi, chủ tớ trai; Tòng Khôi chủ tớ gái. Mạt truyền được Huyền Vũ lâm ở cửa, là kẻ nhòm ngó nhà. Lại thêm Trị Sự môn thấy Bạch Hổ, chủ đường sá. Quẻ được thể Trảm Quan (tên một thể khóa, như chém cửa ải mà đi, chủ trốn chạy), chủ bỏ trốn. Nay lại là người già có chức quan đến xem, chẳng phải là tôi tớ bỏ trốn sao? Tiên Phong môn (mục xét khởi đầu sự việc, ứng với giờ xem) là Thắng Quang (thần tướng tháng ứng với chi Ngọ), là người ngang hàng với can ngày hôm nay (?), lại chủ người họ Mã. Nó khắc Huyền Vũ, nên bắt được. Nói là đi về tây nam đuổi bắt, vì đó là chỗ âm thần (thần nằm trên chi của thiên tướng, mặt khuất của nó) của Huyền Vũ ở.
Ví dụ: tháng bảy, ngày Giáp Tý, nguyệt tướng Ngọ, giờ Thân.
Tước Hợp Câu Long
Mão Thìn Tỵ Ngọ | Hổ Huyền Huyền Hậu | Tài (không có can) Tuất Huyền ◎ (dấu trong nguyên bản, có lẽ đánh dấu chi rơi vào không vong (?))
Xà Dần … Mùi Không | Thân Tuất Tuất Tý | Quan Nhâm Thân Hổ ⊙ (dấu trong nguyên bản, chưa rõ ý (?))
Quý Sửu … Thân Hổ | Tuất Tý Tý Giáp | Tử Canh Ngọ Long
Tý Hợi Tuất Dậu
Hậu Âm Huyền Thường
Ý của người đến xem: ở hướng tây nam gấp rút đuổi bắt một tên trộm, ngã ngựa gãy chân phải, nhiễm phong (trúng gió độc), bảy ngày thì chết.
Vì giờ xem là nhật hình (chi hình phạt với ngày) và nhật phá (chi xung phá với ngày), lại đi cùng nhật mã (dịch mã của ngày, chủ đi lại, di chuyển), nên chủ việc động ở bên ngoài. Phát dụng là Thiên Khôi, là tài của can ngày; trên đó được Huyền Vũ, là trộm cướp. Cho nên biết là ở tây nam đuổi bắt và đánh trộm. Tiên Phong môn là Truyền Tống (thần tướng tháng ứng với chi Thân), làm trung truyền, là nhật mã mang theo Bạch Hổ khắc can ngày, lại đi cùng hình sát của ngày, nên chủ việc ngã ngựa. Mã gia lên Thìn, Tuất là vấp ngã. Tuất là chân, nằm bên phải can chi ngày, đó là gãy chân phải. Bạch Hổ là thần gió; tháng bảy thì Thân là phong sát (sát khí về gió), nên nhiễm phong.
Giáp Mộc đến mùa thu là ở thế tử (chết, kiệt khí), lại bị quỷ Kim đang vượng khắc. Thân mang số bảy, nên nói ngày thứ bảy là ngày Canh Ngọ, lại hợp khởi Bạch Hổ, nên biết bảy ngày thì chết. Mạt truyền là Thắng Quang, nhưng không xét nó làm cứu thần (thần cứu giải, chế được quỷ), vì mùa thu Hỏa đã ở thế tử.
Ví dụ: tháng giêng, ngày Giáp Tý, nguyệt tướng Tý, giờ Dần.
Tước Hợp Câu Long
Mão Thìn Tỵ Ngọ | Hổ Huyền Huyền Hậu | Tài (không có can) Tuất Huyền ◎
Xà Dần … Mùi Không | Thân Tuất Tuất Tý | Quan Nhâm Thân Hổ ⊙
Quý Sửu … Thân Hổ | Tuất Tý Tý Giáp | Tử Canh Ngọ Long
Tý Hợi Tuất Dậu
Hậu Âm Huyền Thường
Ý của người đến xem: làm thất thoát tiền công, bị gọi lên quan mà kinh sợ, đến nỗi mắc bệnh tì hư (lá lách, dạ dày suy yếu) và bệnh hạ tạng (bệnh ở các tạng phủ phía dưới bụng). Người bệnh thấy ma quỷ cầm dao dọa mình. Có thể dời người bệnh sang phương nam, giăng màn đỏ. Đến ngày thứ chín, ở phương nam sẽ có một thầy thuốc kiêm thầy cúng tuổi Ngọ, tên họ có dính đến chữ Hỏa (?), cho uống thuốc đỏ, cứu ngải (đốt ngải trên huyệt để chữa bệnh), viết bùa son; ma quỷ ấy sẽ tự trừ.
Làm sao biết là làm thất thoát tiền công mà kinh sợ? Vì phát dụng là Thiên Khôi, là tài; trên đó được Huyền Vũ, là tượng mất của. Giờ xem là nhật đức và nhật lộc (chỗ có đức và có lộc của can ngày), chủ việc động đến quan. Trị Sự môn thấy Đằng Xà (thiên tướng chủ việc kinh sợ, quái lạ), chủ kinh sợ.
Làm sao biết bệnh ở tì vị và hạ tạng? Vì phát dụng là Thiên Khôi, chủ tì. Mùa xuân Thổ vô khí, lại bị Giáp Mộc khắc, nên biết là tì hư. Trên đó được Huyền Vũ thuộc Thủy, đánh nhau với Thiên Khôi thuộc Thổ ở bên trong, nên biết là bệnh hạ tạng.
Lại nói có ma quỷ, vì Thân Kim ở trung truyền là quỷ. Kinh nói: "Trong ba truyền thấy Khôi thì bệnh ắt có ma quỷ quấy." Trên đó được Bạch Hổ, là đao binh, nên nói thấy ma cầm dao dọa. Dời sang phương nam, chỗ Ngọ, giăng màn đỏ, là vì phương nam và màn đỏ đều là tượng Hỏa, chế được ma quỷ thuộc Kim.
Mạt truyền là Thắng Quang, mang số chín, nên nói chín ngày. Ngọ là ngựa, là Hỏa, là màu đỏ, là cứu ngải, là cứu thần, nên nói là thầy thuốc kiêm thầy cúng. Kinh nói: "Thổ dùng thuốc viên, Mộc dùng thuốc bột, Thủy dùng thuốc thang, Hỏa dùng cứu ngải, Kim dùng châm." Nay Truyền Tống (Thân Kim) là quỷ, nếu châm thì bệnh thêm nặng, nếu cứu ngải thì bệnh giảm. Kim là quỷ của can ngày, nên viết bùa triện bằng son để trấn áp. Sang xuân thì Mộc vượng, Kim vô khí; cứu thần lại mang tướng khí (khí đang lên, mạnh thứ hai theo mùa), bệnh ắt sẽ khỏi.
Ví dụ: tháng sáu, ngày Ất Sửu, nguyệt tướng Ngọ, giờ Mùi.
Câu Long Không Hổ
Thìn Tỵ Ngọ Mùi | Hậu Quý Tước Hợp | Phụ Giáp Tý Quý
Hợp Mão … Thân Thường | Hợi Tý Dần Mão | Phụ (không có can) Hợi Hậu ◎
Tước Dần … Dậu Huyền | Tý Sửu Mão Ất | Tài (không có can) Tuất Âm ◎⊙
Sửu Tý Hợi Tuất
Xà Quý Hậu Âm
Ý của người đến xem: có việc ở phương tây bắc, được thừa kế tài sản của một người họ Vương, nhờ cậy một người có chức quan tuổi Tý; trong tháng chín ắt thành. Lại nữa, trước mắt đang trông mong hão một món tiền của công ở phương tây nam, nhưng trên đường có điều đáng sợ, ngăn trở, nên không dám đi.
Vì mạt truyền là Thiên Khôi, là tài của can ngày; Thiên Khôi lâm Hợi chủ chữ Vương (?). Phát dụng là Thần Hậu (thần tướng tháng ứng với chi Tý), tam hợp với can ngày (?), trên đó thấy quý thần Thiên Ất (thiên tướng đứng đầu, chủ người sang, quan chức giúp đỡ), nên biết là thừa kế tài sản người họ Vương, nhờ sức một quý nhân tuổi Tý. Nói tháng chín thành, vì Quy Kế môn là Tuất, mà Tuất là nguyệt kiến (chi của tháng) tháng chín.
Lại nói trông mong hão tiền của ở tây nam, vì Mùi là tài của can ngày, trên đó thấy Thiên Không (thiên tướng chủ hư dối, trống rỗng), chủ hư dối. Lại thêm Trị Sự môn thấy Bạch Hổ, chủ đường sá. Bạch Hổ thuộc Kim, là quỷ của can ngày, nên sợ mà không dám đi.
Ví dụ: tháng sáu, ngày Bính Dần, nguyệt tướng Ngọ, giờ Mùi.
Long Không Hổ Thường
Thìn Tỵ Ngọ Mùi | Xà Tước Câu Long | Quan Giáp Tý Xà
Câu Mão … Thân Huyền | Tý Sửu Mão Thìn | Quan (không có can) Hợi Quý ◎
Hợp Dần … Dậu Âm | Sửu Dần Thìn Bính | Tử (không có can) Tuất Hậu ◎⊙
Sửu Tý Hợi Tuất
Tước Xà Quý Hậu
Ý của người đến xem: ở mặt bắc, trong một bữa tiệc rượu gần nước, cãi nhau với một người trán nhọn mắt nhỏ. Lại có một quý nhân giúp kẻ kia, muốn đưa nhau lên quan. Nhưng nhờ một người họ Vương khuyên hòa nên không có chuyện gì.
Vì Trị Sự môn thấy Thái Thường, chủ rượu và ăn uống. Phát dụng là Hợi, Tý, thuộc phương bắc; lại lâm Hợi, là gần nước. Thần Hậu là quan quỷ của can ngày, thấy Đằng Xà, là người mắt nhỏ trán nhọn. Trung truyền là Đăng Minh (thần tướng tháng ứng với chi Hợi), cũng là quỷ của can ngày, thấy Quý Nhân, nên biết có người giúp kẻ kia. Do trên can ngày có Thiên Cương (thần tướng tháng ứng với chi Thìn), chủ giận dữ, hung ác, chế được Thủy của Hợi, Tý, nên biết là đã nguôi cơn giận dữ dù định đưa nhau lên quan (?). Thể quẻ là Bỉ Dụng (tên một thể khóa: khi có nhiều khóa khắc, chọn khóa cùng âm dương với can ngày làm phát dụng), chủ hòa hợp. Mạt truyền Thiên Khôi lâm Hợi, chủ chữ Vương, nên nói người họ Vương khuyên hòa.
Trên đây: ba khóa đầu thì mệnh người xem khác nhau; hai khóa kế thì nguyệt tướng khác nhau; hai khóa sau thì can chi ngày khác nhau. Tai họa mà chúng chủ về, theo vượng tướng và tương sinh, cách xa nhau một trời một vực (?). Người học hiểu được chỗ này thì có thể nắm được phép.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video