*Địa lý cổ kính ca* (Bài ca "Gương xưa" về địa lý phong thủy), do Tưởng Đại Hồng biên soạn.
(Đại Hồng, tên chữ là Bình Giai, lại có hiệu là Trung Dương Tử, người Hoa Đình phía nam (?).)
【Phân biệt hình thể các sao tốt hay xấu – những điểm cốt yếu】
Lý khí của ngũ tinh (lý khí: phần học thuyết phong thủy về khí vận, phương vị và thời vận; ngũ tinh: năm hình thể của núi và dòng nước, ứng với Ngũ hành – Kim thì tròn, Mộc thì thẳng dài, Thủy thì uốn lượn, Hỏa thì nhọn, Thổ thì vuông) cần được nghiên cứu cho thấu. Cách cục (thế bố trí tổng thể của núi, nước quanh một khu đất) phải rõ ràng thì mới thấy được công của tạo hóa. Trên đất liền, hình tròn đầy thuộc về Kim, Thủy, Thổ. Ở chỗ trống trải, đường nước cũng gặp đúng những hình ấy.
Những sao ngay ngắn chính cách thì ai cũng thấy. Còn những đỉnh lạ do biến hóa mà thành thì người đời chưa hiểu. Sau cơn say, ta nói thẳng hết nghìn vạn lối biến hóa, làm thành tấm gương xưa để mở mắt cho kẻ mê muội.
Chú: Câu này nói rằng quái khí của Ngũ hành (quái khí: khí vận ứng theo các quẻ Bát quái) dĩ nhiên quý ở chỗ phân minh, nhưng hình thể sao theo Ngũ hành cũng cần xét kỹ. Không chỉ trên đất liền mới cần có cách cục của ba sao Kim, Thủy, Thổ, mà hình thế sông, đường nước uốn vòng cũng cần có thể cách của ba sao này. Có điều hình chính cách thì dễ đoán, còn hình biến thể thì khó rõ, cho nên nói kỹ để người đời tỉnh ngộ.
Kim tinh tròn trịa đầy đặn thì người ta biết là đẹp. Nhưng nếu chỗ chuyển góc có đỉnh nhọn như chân gà, chỗ tận cùng kết thành hình móc câu, thân cong lại xoắn như dây câu cá,
chỗ mở rộng rồi chuyển thì giữa lại thắt nhỏ, nửa góc lệch xiêu không đầy đặn, hoặc thành hình chữ "nhân" với đầu tham (?) nhọn hoắt – thì phải biết rằng vàng (Kim) chỉ sợ hình Hỏa quấy nhiễu.
Chú: Đoạn này nói Kim tinh vốn là cục đẹp, nhưng có bốn loại biến thể. Đại để thể Kim dễ biến thành cục Hỏa: như chỗ chuyển góc giống chân gà, hoặc dòng nước đến cuối quặt lại như móc câu, hoặc giống hình chữ "nhân" có đầu tham – trông như thể Kim nhưng thực ra là cục Hỏa. Phân biệt được đó là Hỏa thì mới nắm được chỗ dùng tuyệt diệu của Kim.
Thủy tinh đẹp đẽ như dải đai ngọc. Nếu lắc đầu vẫy đuôi thì lại thành thảm hại. Nước bay xiên lệch thì luận theo hình Hỏa. Chảy ra rồi lại quay về thì khó tránh tai hại.
Dòng chảy thẳng, khô cứng như dây thừng thì không phải mềm mại. Động mà không ngay ngắn là xấu nhất. Thân có cong mà không chạy thành dáng rồng cuộn, thì chớ bảo bài ca đã khen đó là dòng nước đẹp.
Chú: Đoạn này nói ở đồng bằng dĩ nhiên lấy Thủy tinh làm cách quý, nhưng biến thể của nó dễ thành dáng lắc đầu. Còn nước bay xiên thì dĩ nhiên luận theo hình Hỏa. Ngay cả nước chỉ cong một lần rồi chảy đi, không cong thêm để quay lại, thì tuy có cong nhưng vốn không phải thể Thủy. Đại để chỗ nước uốn vòng phải từng đoạn đều đặn ngay ngắn mới tính là Thủy tinh. Nếu lắc đầu vẫy đuôi, hoặc dòng thẳng khô cứng như dây thừng xoắn, không thành dáng rồng cuộn, thì rốt cuộc không phải cách tốt. Phân biệt được cái nào thật tốt thì mới nắm được chỗ dùng tuyệt diệu của Thủy tinh.
Thổ tinh vuông vức ngay ngắn gọi là cách tốt. Dài ngắn khi xem phải phân biệt cho rõ. Cứng, ngắn, nằm ngang như cái máng thì xấu. Thẳng mà dài thì đó chính là tính Mộc sinh ra.
Phía trước có hình chữ "đinh", phía sau lại cũng có hình chữ "đinh", thì vốn đã không bằng phẳng vuông vắn. Hình tròn mà không giống bầu trời thì đều là thể vỡ. Mong ông chớ vội thán phục vẻ cao ngất của nó.
Chú: Đoạn này nói đồng bằng quý trọng Thổ tinh, nhưng biến thể của Thổ như cái máng lợn, hoặc thẳng như khúc gỗ khô, đều không phải cách tốt. Hoặc trước có hình chữ "đinh", sau có hình chữ "đinh" □□□ (Tinh Quang – người hiệu đính – ghi: ba chữ này đọc không rõ, dùng dấu "□" thay; dưới đây cũng vậy.) mà coi là Thổ tinh, thì táng xuống sẽ tuyệt người. Phân biệt được nó là hung thì cái thực chất của Thổ mới lộ ra.
Mộc tinh cứng đơ, thẳng tuột thì không có sinh khí. Có chỗ chuyển thì rõ ràng là hình Thổ. Hình thể giống như tay cầm cái hốt (thẻ bài các quan cầm khi chầu vua), khi chầu về lại như tấm bình phong mây biếc.
Núi vuông như người đội mũ vuông, ngay thẳng không lệch như sân dinh châu huyện. Nếu không phải thẳng một mạch dài cả dặm, thì ai bảo thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi khu đất) không nên có hình chữ "đinh"?
Chú: Đoạn này nói ở đồng bằng kỵ nhất là Mộc tinh, nhưng Mộc tinh có chỗ chuyển thì tức là hình Thổ, hoặc giống tấm hốt, hoặc giống tấm bình phong cắm, hoặc giống lối đi lát gạch trước cửa nha môn – đều là cách đẹp. Tóm lại, dài mà hẹp là Mộc, ngắn mà rộng là Thổ. "Thẳng cả dặm" là nói chung về độ dài; không cần câu nệ chữ "dặm". Nếu giống như xác chết cứng đơ thì dù chưa dài tới một dặm cũng không dùng được.
Ở đồng bằng, chớ để thể Hỏa ở gần. Hỏa nếu đầu tròn thì tức là Kim. Cái gì giống Hỏa thì nói chung đều phải tránh; nếu ham vẻ thanh tú nhọn đẹp thì họa sẽ đến.
Không giống thể Mộc còn có thể cắt sửa mà dùng: hễ gặp đỉnh nhọn đâm xuyên vào tâm huyệt (huyệt: điểm kết tụ khí, nơi đặt mộ hoặc dựng nhà), hoặc hai dòng nước kẹp lại thành hình sừng trâu, thì dù là Lưu Lang (?) đến trước cũng phải sang nơi khác mà tìm (ý nói người giỏi cũng phải bỏ đi).
Chú: Đoạn này nói ở đồng bằng kỵ nhất là Hỏa tinh. Chỉ có chuyện sao tốt bị lẫn vào cục Hỏa, chứ tuyệt không có chuyện cục Hỏa mượn được cách đẹp của sao khác. Cho nên Mộc còn có thể cắt sửa mà dùng, còn Hỏa thì hễ thấy là phải tránh.
Thủy long (mạch khí theo dòng nước ở đồng bằng) vốn khác với sơn long (mạch khí theo thế núi). Cái bị coi là hung thì chớ bảo rốt cuộc vẫn là hung. Ở đồng bằng thì hiền hòa thuận chiều mới là cách đẹp; còn ở núi cao thì lại quý đỉnh nhọn đẹp như cắm hoa phù dung.
Đỉnh nhọn biến hóa nổi lên chầu về huyệt, đó rõ ràng là núi văn bút (núi nhọn như ngòi bút, chủ về văn chương, khoa cử), là gốc sinh ra học sĩ. Nếu có Hỏa, Kim kèm cả Thổ cùng đến, thì tự nhiên tôn quý, được vua phong tước.
Chú: Đoạn này nói đồng bằng kỵ Hỏa, còn núi thì tính dương cương, nên lại dùng Hỏa. "Cắm hoa phù dung" là vì đỉnh phù dung cao vút mà nhọn sắc, nên coi là tốt. Có những đỉnh nhọn như vậy tầng tầng lớp lớp kéo đến thì gọi là văn bút, sẽ phát ngay người giỏi văn chương, làm học sĩ. "Được vua phong" chỉ là cách nói tôn quý, không nên câu nệ.
【Ý nghĩa việc dùng từng chữ của hai mươi bốn sơn】 (hai mươi bốn sơn: 24 phương vị trên la bàn phong thủy, mỗi phương rộng 15 độ, gồm 12 địa chi, 8 thiên can và 4 quẻ Càn, Khôn, Cấn, Tốn)
Tý, Ngọ, Mão, Dậu thuộc Thiên nguyên (trong mỗi quẻ có ba phương vị, chia thành Thiên nguyên, Địa nguyên, Nhân nguyên; Thiên nguyên là phương chính giữa của quẻ). Nguồn xa dòng dài thì cách cục ấy rất tôn quý. Công hầu khanh tướng vốn không có giống nòi sẵn; chim nhỏ gặp được đất này cũng hóa thành chim côn khổng lồ.
Chức quan cao hay thấp thì tùy đất mà xét. Chỉ cần dòng nước thẳng từng đoạn đối thẳng vào long môn (cửa rồng; ở đây chỉ đường nước lớn chầu thẳng tới, ví như lối cá chép vượt cửa Vũ Môn hóa rồng, tức đường thăng tiến). Nếu nước chảy ngang qua, lại nhỏ hẹp, thì dù có quay vòng như bánh xe cũng không đáng kể.
Được nước thì như rồng xanh vùng vẫy; mất thời thì như cá gặp cạn, chẳng còn ơn phúc gì. Trai gái tham dâm, tiếng tăm xấu xa; làm giặc, làm tôi tớ đều bắt rễ từ đây.
Muốn phân biệt rõ là chồng hay vợ chịu ảnh hưởng, chỉ cần xem nước chiếu từ xa hay ở sát thân mà luận. Dài hay ngắn lại có chỗ cần phân biệt; Tý, Ngọ thì phát mãi không thôi, không thể lẫn lộn.
Chú: Đoạn này nói các chi tứ chính (bốn phương chính: Tý – Bắc, Ngọ – Nam, Mão – Đông, Dậu – Tây), được thời thì quý, mất thời thì sinh dâm đãng, trộm cắp. Bốn vị này nếu nguồn xa dòng dài thì tự nhiên phát khanh tướng, như chim nhỏ hóa chim côn. Nhưng chức quan cao thấp phải tùy đất mà xem, không thể cố chấp một bề. Tóm lại tứ chính quý ở chỗ dòng nước thẳng từng đoạn đối tới. "Thẳng từng đoạn" không phải thẳng đơ, mà là sông lớn, cảng lớn chảy thẳng từ phương tứ chính đối tới, hoặc chín khúc chầu về, hoặc uốn qua lại như hình chữ "huyền". Còn nước chảy ngang qua thì hoàn toàn vô dụng. Dòng thắt nhỏ, chuyển góc như bánh xe, thì ở tứ duy (bốn phương góc: Càn, Khôn, Cấn, Tốn) là tuyệt đẹp, còn ở tứ chính thì cũng không có sức. Đại khái nguồn dòng dài thì quý và lâu bền; nguồn dòng ngắn thì chức thấp và chỉ tạm thời. Đến khi mất vận, nước ở sát thân thì đàn ông hèn, nước chiếu từ xa thì đàn bà hèn. Còn một chỗ phải phân biệt: hai vị Tý, Ngọ phát thì lâu mà hỏng cũng lâu, vì đó là vị trí cha mẹ của Tiên thiên (Bát quái Tiên thiên: cách xếp tám quẻ theo Phục Hy, Càn – cha ở Nam, Khôn – mẹ ở Bắc; trong lý khí, phương Ngọ và Tý ứng với vị trí cha mẹ này), có thể thống lĩnh ba quẻ còn lại.
Thìn, Tuất, Sửu, Mùi được xem là Địa nguyên. Tuy cục hẹp nhưng sức vẫn rộng. Được vận thì tiền bạc tuôn như suối, phúc lộc đâu lạnh lẽo như cửa hang núi.
Nếu lỡ trái thiên tâm (vận khí đương thời của trời đất) dù chỉ một lần, thì tổn thương ruột thịt, trước hết bóng dáng trở nên lẻ loi. Gái thì dâm, trai thì trộm, thành phường tiểu nhân; trộm gà bắt chó đủ đường.
Chú: Đoạn này nói các chi tứ quý (bốn chi cuối mùa: Thìn, Tuất, Sửu, Mùi), được vận thì phát phúc, mất vận thì hại người trong nhà mà lại hèn kém.
Tinh Quang ghi: Theo lời giải của Nhất Chước Tử, ảnh hưởng của tứ quý là: có vận thì phát đạt, có phúc; không có vận thì hại người trong nhà.
Dần, Thân, Tỵ, Hợi gọi là Nhân nguyên. Con cháu đông đúc, sinh nở trẻ thơ. Nếu mất vận thì con gái chết trước; nếu gặp thế giao cấu thì có người treo cổ trên xà nhà.
Chú: Đoạn này nói các chi tứ mạnh (bốn chi đầu mùa: Dần, Thân, Tỵ, Hợi), được vận thì thúc sinh con cháu, mất vận thì hại con gái. Nếu gặp thế Dần Thân giao cấu, hoặc dòng nước như dây xoắn, hoặc như đầu móc câu, thì sẽ có người tự treo cổ.
Tinh Quang ghi: Theo Nhất Chước Tử, chuyện "treo cổ trên xà" ứng nghiệm rõ nhất ở phương vị hai cung Tỵ, Hợi.
Càn, Khôn, Cấn, Tốn phải phân biệt. Càn, Cấn sinh con trai thì khỏi phải nói; táng vào cung vượng thì có cả trăm con trai, nếu gặp cung suy, tử thì không còn con nối dõi.
Núi Càn, hướng Càn mà nguồn dòng đầy đủ, thì sinh đại tướng nơi biên cương, uy danh lẫy lừng. Nếu cung Cấn long mạch dài, thì mở nhà giữ nghiệp, còn lo buồn gì.
Hai quẻ Tốn, Khôn chủ nhà giàu sang hào phú, coi về ruộng vườn, của cải không cạn. Được vận thì tiền lụa kéo đến; mất thời thì đàn bà đau buồn chết chóc.
Ra người văn hay người võ thì phải xem long. Nước cong ôm như bánh xe thì nối được huyết mạch. Nước đối thẳng từ phía Huyền Vũ (phía sau lưng huyệt) tới nhà cũng không phải không đẹp, nhưng đại khái không giàu thì cũng sinh người cương cường.
Chú: Đoạn này nói các can tứ duy: Càn, Cấn sinh con trai, mất vận thì hại con trai; Khôn, Tốn làm giàu, mất vận thì hại đàn bà. Nhưng long thể ở tứ duy không giống tứ chính: tứ chính quý ở nước đối thẳng tới, tứ duy quý ở nước uốn vòng. Nước nhánh đối thẳng tới không phải là không đẹp, nhưng không giàu có thì cũng theo nghiệp võ.
Tinh Quang ghi: Theo kinh nghiệm của Nhất Chước Tử, Tốn, Cấn được vận không phải không sinh con trai, nhưng vẫn sinh con gái trước. Đã nghiệm qua nghìn nhà, không nhà nào không như vậy: tất trước sinh một hai con gái, rồi sau mới sinh con trai.
Ất, Tân, Đinh, Quý cùng với các chi chính, thì lên ngựa được thúc thăng quan, phẩm cấp tăng thêm. Nếu mất thời mà gặp những vị này, thì như tài tử Lạc Dương (Giả Nghị đời Hán, tài cao nhưng bị biếm) phải thất thế ở Trường Sa.
Nếu đi riêng đứng lẻ, hai bên không có chỗ dựa, thì vận đến nhà áo trắng (nhà dân thường) cũng đỗ đạt; vận dời đi thì quyền mất, người đời đều khinh. Đây không phải lời hoa mỹ của kẻ thợ thuyền.
Chú: Đoạn này nói (bốn can này) hợp cùng các chi tứ chính thì được vận thúc thăng quan, mất vận thì bị giáng cấp. Nếu đi riêng một mình, được vận vẫn giữ được quý, mất vận thì đặc biệt hèn.
Giáp, Canh, Bính, Nhâm giàu không ai bằng, gặp thời (?) thì sửa sang dựng nhà cao cửa rộng. Mất nguyên (thất vận) thì dù có của nghìn vạn, vợ chồng không ở được với nhau, cũng phải ăn cám.
Lại có một chỗ cần phân biệt: thần gặp Đế Thích (tên gọi riêng phương Bính, coi là sao quý) thì hiển quý về làng. Nếu có các chi tứ chính đến phò trợ, thì hoặc vừa quý vừa giàu, hoặc vừa hèn vừa tai ương.
Chú: Câu này nói Giáp, Canh, Bính, Nhâm được vận thì giàu, mất vận thì nghèo. Còn Bính lại thêm quý, gọi là Đế Thích. Nếu cùng đến một lượt với các chi tứ chính, thì được vận vừa giàu vừa quý, mất vận thì vừa nghèo vừa hèn.
【Phân biệt sự lẫn lộn quẻ và phương vị trong hai mươi bốn sơn】
Chia phòng (các nhánh con cháu) trên cùng một mảnh đất mà có nhánh thịnh nhánh suy, thường là do quẻ và phương vị lẫn lộn. Phú quý không toàn vẹn, anh em lộn xộn; tiền của và người (đinh) chỉ vượng lệch một bên, mồ mả tổ tiên hoang phế.
Thử xem vị Khảm (quẻ Khảm, phương Bắc) lẫn với Càn (phương Tây Bắc, ứng sao Lục Bạch) thì phú quý mà không có người nối dõi, cô độc. Nếu cung Càn gặp lẫn một chút Khảm, thì con cháu đông đúc nhưng đều nghèo hèn.
Nước Càn chảy vào phương Bắc thì bà chủ phóng đãng, đem lòng yêu tôi tớ trai. Nước Khảm chảy về Càn thì ông chủ yêu tì nữ, coi trọng hơn cả chính thất (?).
Lật xem trên dưới của tam nguyên (cách chia thời vận thành Thượng nguyên, Trung nguyên, Hạ nguyên, mỗi nguyên 60 năm), tính toán rõ ràng thì không có sai lệch.
Chú: Đoạn này phân biệt sự lẫn lộn giữa hai quẻ Càn và Khảm. Nước Khảm đang hợp vận mà lẫn cung Càn thì phú quý mà không có con. Nước Càn đang đắc lệnh mà lẫn vào Khảm thì người đông mà nghèo hèn. Ở Thượng nguyên, nước Càn chảy vào Khảm thì bà chủ lấy tôi tớ làm chồng; nước Khảm chảy vào Càn thì ông chủ lấy tì nữ làm vợ (?). Ở Hạ nguyên thì ngược lại.
Tinh Quang ghi: Đọc đến đây, quay lại phần trên thì thấy "được vận" và "mất vận" vẫn nên hiểu theo khí vận tam nguyên là thỏa đáng.
Nước Khảm đang nắm quyền mà nước Cấn cũng đến, thì trước mắt vui đẹp nhưng về già buồn khổ. Cung Cấn làm chủ mà cung Khảm đến, thì con trai tuy nhiều nhưng như sâu mọt phá hao.
Cô khổ lẻ loi mà lại phú quý; đầy nhà vợ chồng mà vận nhà suy. Nếu gặp Giáp, Mão đến phò trợ, thì quý thì không gì hơn, hèn thì cùng đường.
Chú: Đoạn này phân biệt sự lẫn lộn giữa hai quẻ Cấn và Khảm. Khảm nắm quyền mà Cấn đến lẫn vào thì phú quý mà ít con. Cấn đang làm chủ mà Khảm đến lẫn vào, thì người hợp vận mà quý lại càng quý, người mất vận mà hèn lại càng hèn.
Hai quẻ Tốn và Ly phải phân minh; nếu không rõ thì chặt đứt huyết mạch. Tốn gặp Ly thì phần nhiều giàu mà hèn, khuê môn không đứng đắn, đàn bà dâm đãng.
Ly gặp vị Tốn thì quý mà nghèo, vợ chồng khó hòa hợp như đàn cầm đàn sắt lệch dây, phải thay dây luôn (?). Nước Ly xông chảy lên nước Tốn thì chú em với chị dâu loạn luân, nhà cửa suy bại.
Gió Tốn thổi vào cung Ly thì chị theo tình lang bỏ đi khắp nẻo.
Chú: Đoạn này phân biệt sự lẫn lộn giữa hai quẻ Tốn và Ly. Nước Tốn đang đắc lệnh mà phương Ly có nước thì giàu mà hèn. Cung Ly đang đắc lệnh mà phương Tốn có nước thì quý mà nghèo, lại hại con gái. Chỉ cần xem đường nước chảy đi là biết rõ dấu vết của cái hèn.
①: Tinh Quang ghi: câu "Cầm sắt nan điều huyền giảo □" đối chiếu bản *Hội đồ địa lý tứ bí toàn thư* là "Cầm sắt nan điều huyền sổ dịch" (vợ chồng khó hòa, như đàn phải thay dây luôn). Nhất Chước Tử cho rằng: vị trí Tốn, Ly của Hậu thiên (Bát quái Hậu thiên: cách xếp tám quẻ theo Văn Vương, dùng để định phương vị) vẫn là đất của "cha già" (Càn) và "con gái út" (Đoài) trong Tiên thiên, phối ngẫu không chính đáng, nên chủ về dâm đãng, hèn kém.
Hai vị Đoài và Khôn phải xét kỹ; hễ gặp chỗ lởm chởm như răng chó thì lập tức sai lệch (?). Đoài có Khôn thì quý mà nghèo; Khôn gặp vị Đoài thì giàu mà không có danh giá.
Công khanh được phong tước mà nhà chỉ còn bốn bức tường trống; của cải trăm vạn mà vợ mất đức hạnh. Càn, Cấn sinh con trai mà lại mất con trai; Tốn, Khôn làm giàu mà lại bị nghèo bức bách.
Tứ duy phát quý nhưng cái hèn cũng kéo đến; tám quẻ so le phải suy đoán lẫn nhau. Chỉ có các vị Càn, Chấn, Đoài, Tốn là dù các nguyên lẫn lộn cũng không lo hại.
Chú: Đoạn này nói kỹ sự lẫn lộn giữa hai quẻ Đoài và Khôn. Đoài đắc lệnh mà có Khôn thì quý mà nghèo; Khôn đắc lệnh mà có Đoài thì giàu mà hèn. Tám quẻ mỗi quẻ có vị trí nhất định, nên suy tính lẫn nhau mà xét cho rõ cái hung trong cái cát, cái cát trong cái hung. Chỉ có Càn, Đoài, Chấn, Tốn là không lo bị lẫn lộn.
【Phân biệt sự sai lệch âm dương ở từng vị của hai mươi bốn sơn】
Tám quẻ nên rõ phép quyết ba chữ; cũng có phép một chữ. Cùng vợ chồng thì đầy nhà xuân sắc; cách hợp thì tư tình, chớ cho là hòa hợp (?),
Nhâm, Tý, Quý ở giữa vốn là phú quý. Hợi lẫn vào thì con gái gặp kỳ chết (?). Bên trái chữ Sửu là vô tình nhất, vừa đến trong cung là thiếu con trai nối dõi.
Chú: Đoạn này phân biệt phép một chữ của quẻ Khảm: bên phải lẫn Hợi thì hại con gái, bên trái kẹp Sửu thì hại con trai. Dù có phú quý cũng khó tránh bị giảm đôi phần, thậm chí đến hao tài.
Tinh Quang ghi: Đoạn này dường như sót chữ. Nay theo bản *Hội đồ địa lý tứ bí toàn thư*, câu thứ hai phải là "Một cung cũng có phép một chữ", còn câu "cùng vợ chồng đầy nhà xuân" là "Cùng cung thì vợ chồng đầy ba xuân", câu "cách hợp tư tình chớ điều hòa" là "Cách nhà mà tư tình thì chớ bảo là hòa hợp". Theo bản *Hội đồ địa lý tứ bí toàn thư* mà sửa thì thông suốt hơn.
Cung Cấn đầy đặn thì đủ cả người lẫn của; nếu gặp sai lệch thì tai họa đến. Chớ bảo Quý đến Cấn là văn chương; hễ gặp vị Quý thì sinh ra thai dâm hèn.
Bên trái kề chữ Giáp thì con cháu nghèo khó. Khi xuất sát thu sơn (đẩy khí xấu ra, thu khí tốt vào) phải cắt sửa cho khéo.
Chú: Đoạn này phân biệt phép một chữ của quẻ Cấn: lẫn Quý thì dâm hèn, lẫn Giáp thì nghèo khó.
Giáp, Mão, Ất ở giữa thì nhiều phú quý; hợp cùng quẻ Tốn thì phúc dồi dào. Hai cung này cũng có phép một chữ: bên phải lẫn cung Dần thì đàn bà chết yểu,
bên trái gặp vị Bính thì của cải tổn hại trước; phát phúc tuy nhiều cũng phải lo tàn lụi. Sai lệch ở khoảng giữa thì vốn cùng một thể, không như quẻ đơn mà họa ập đến.
Chú: Đoạn này phân biệt phép một chữ của hai quẻ Chấn, Tốn. Lẫn lộn ở khoảng giữa thì vốn cùng nguyên, càng nhiều càng đẹp. Bên trái kẹp Bính thì tổn tài, giáng cấp; bên phải kẹp Dần thì hại con gái.
Ba vị dương (Bính, Ngọ, Đinh của quẻ Ly) phú quý mãi không thôi, nhưng xen vào cung khác thì cũng phải lo. Chớ bảo Đinh đi về vị Khôn là đẹp; hễ thông với vị Mùi thì con trai lo trước.
Nếu gặp nước Tỵ thì con gái lo chết; một khi vượt qua thì quỷ có thể tự tương (?)... Nhà phú quý mà trai gái chết non; Tỵ (rắn) và Mùi (dê) đại khái ngày một thưa thớt.
Chú: Đoạn này phân biệt phép một chữ của quẻ Ly: lẫn Mùi thì hại con trai, lẫn Tỵ thì hại con gái.
Cung Khôn được vận thì đủ người đủ của; một khí trong thuần thì phúc mới lâu dài. Thêm Canh vào thì của cải tổn hao; hễ gặp vị Đinh thì hèn kém không sai.
Dù sức lớn có thể chống đỡ được, giàu lớn mà tổn nhỏ cũng thấy lo. Danh gia vọng tộc nhiều chuyện xấu ngấm ngầm, chỉ vì lẫn lộn mà mang nỗi lo (?).
Đoạn này phân biệt phép một chữ của quẻ Khôn: mang Canh thì tổn tài, mang Đinh thì sinh hèn kém.
Đoài và Càn biến quẻ vốn cùng một thể, vợ chồng hòa hợp như đàn cầm đàn sắt, vui vầy đôi lứa. Bên trái có nước từ phương Nhâm chảy đến, thì cung sinh tuy thịnh nhưng trong giàu có đã suy.
Bên phải có dòng nước từ vị Thân chảy đến, thì đoán chắc vợ con gặp nguy. Xếp từng chữ, xoay từng chữ, ai tinh (phép xoay xếp các sao theo vận và phương hướng) nhất định thấy rõ như soi gương.
Chia phòng còn có quyết "công đầu" (?): bên trái gặp hung tinh thì con trưởng bị thiệt, bên phải thì con út khó thoát tai hại, còn phòng giữa thì xem sát tinh (sao xấu gây hại) ở trước sau mà suy.
Chú: Hai quẻ Càn, Đoài mang Nhâm thì tổn tài, mang Thân thì hại con gái. Còn chia phòng mà có người bệnh hay chết thì phải xem thủy khẩu mạnh hay yếu để luận tai họa nặng nhẹ. Chữ "trùy" ở đây đại để mang nghĩa là "nhỏ" (?).
【Hết phần: Phân biệt sự sai lệch âm dương ở từng vị của hai mươi bốn sơn】
【Phân biệt cách nước đến và nước đi】
Thủy thần (khí của dòng nước) suy hay vượng có sự cân nhắc; đường nước đến đi há chỉ một lối? Nước từ phương hung chảy vào phương cát thì họa hơi nhẹ, như giặc thù đến gây nạn mà con cháu chống đỡ được.
Nước từ phương cát chảy về chỗ hung thì cát vẫn thành hung, những năm đầu thấy họa, về sau thì không bệnh tật (?). Long âm thì đường nước cần có dương chầu về; nước dương chảy về thì cần có âm sánh đôi.
Định hướng, cắt sửa có chuẩn mực nhất định, thì ba năm, chín năm ắt được lộc.
Chú: Đoạn này phân biệt nước đến nước đi để đoán cái hung trong cát, cái cát trong hung. Nước phương hung chảy vào phương cát, như giặc ngoài đến xâm lấn, cả nhà ruột thịt đồng lòng hợp sức thì tự chống được. Nước phương cát chảy đến chỗ hung, thì như giặc ngoài chỉ rình rập ở ngoài chưa dám vào, mà kẻ cướp trong nhà lại nổi loạn trước, khiến chủ nhà trơ trọi không ai giúp, lấy gì mà chống đỡ. Lý này rất tinh diệu. Hoặc cát chảy sang hung thì những năm đầu có phúc, về sau có tai; hoặc hung chảy sang cát thì những năm đầu bất lợi, về sau có mừng. Tóm lại phải phối đúng âm dương, thu giữ được dương thần.
【Phân biệt chỗ giống và khác của cách cục long trên dưới】
Mặt nước sóng sánh dĩ nhiên hùng tráng, nhưng long và cục (thế đất và thế nước) so le thì chớ tự cao. Phú quý rạng rỡ tổ tiên không phải là không đẹp, nhưng để phúc lại cho con cháu thì tìm đâu ra đứa con giỏi giang?
Chuôi sao Bắc Đẩu ở phương Bắc chỉ về Ngọ; vị Ly nếu lệch xiên thì nhọc công làm gì? Đường nước vòng phía Đông là cách thấp; ở Thượng nguyên mà nước quay vòng phía Tây thì vui vẻ hân hoan.
Long đến vị Đoài mà cục không ở Mão, thì một vị long và nguyên ngay từ đầu đã khác máng. Nếu cùng ở trong một nguyên thì không cần phải đối nhau, danh tiếng vẫn hiển hách, cơ nghiệp vững bền.
Chú: Đoạn này phân biệt trường hợp long và cục giống nhau mà không cùng nguyên, thì phát phú quý mà không phát người. Như ở Hạ nguyên phương Khảm có nước □□ cục phương Ly; ở Thượng nguyên phương Dậu có nước thì nên lấy cục phương Mão. Tóm lại, Thượng nguyên nước vòng phía Tây, Hạ nguyên nước vòng phía Đông, mới là long và cục cùng nguyên. Nếu phương Khảm có nước mà phương Ly không hợp, thì dĩ nhiên không cùng nguyên. Nhưng nếu cùng ở trong một nguyên, hoặc Đoài, hoặc Càn, hoặc Cấn, thì cũng là long cục cùng nguyên, không cần câu nệ vào cách đối nhau.
【Quyết phân biệt vận của quẻ dài hay ngắn】
Mỗi nguyên, mỗi quẻ, mỗi thời đều thay đổi; một chính vận (vận chính thức của quẻ) và một thôi vận (vận thúc đẩy, đi kèm) mỗi thứ hai mươi năm. Khôn, Cấn nắm quyền hai mươi năm, chỉ vì là quẻ đơn nên sức lệch một bên.
Đoài, Càn, Chấn, Tốn có mạch đi đôi, anh em hòa hợp nên công lực gấp bội. Ly, Khảm là vị cha mẹ của Tiên thiên, bao trùm được sáu quẻ nên phúc dài lâu.
Quẻ đi đơn thì quản ba chữ; mạch đôi hai cung thì nối liền sáu chữ. Nam Bắc tám thần mười hai vị, nguồn dòng xa xôi thì phúc vô cùng.
Chú: Đoạn này phân biệt: quẻ đơn thì chính vận hai mươi năm, thôi vận hai mươi năm, như Cấn, Khôn. Còn Càn, Đoài, Chấn, Tốn thì một quẻ kiêm được sức hai quẻ, một thôi một chính, trên dưới mỗi bên bốn mươi năm. Lại Càn có thể phò Đoài, Tốn có thể phò Chấn, Chấn, Đoài cũng có thể phò Tốn, Càn; cục quẻ đôi đủ cả nguyên thì càng thấy lâu dài.
Còn hai quẻ Khảm, Ly lại ở vị trí Càn, Khôn của Tiên thiên, thống lĩnh sáu quẻ, trên dưới mỗi bên có mười hai vị sơn. Khi nắm quyền nếu gặp được cái tốt của hai quẻ Nam Bắc, thì từ đầu đến cuối không hề suy, chẳng phải chỉ một quẻ quản một quẻ, hay một quẻ kiêm sức hai quẻ mà thôi.
Bởi vì phương vị thì lấy Bát quái Hậu thiên làm chủ, còn lý khí thì lấy Bát quái Tiên thiên làm chủ. Chia bốn quẻ dương của Tiên thiên làm Thượng nguyên: như Càn là cha, thống lĩnh được Chấn là con trai trưởng, Khảm là con trai giữa, Cấn là con trai út; thì khi Nhất Bạch đương lệnh (trong phép Cửu tinh, chín sao Nhất Bạch, Nhị Hắc, Tam Bích, Tứ Lục, Ngũ Hoàng, Lục Bạch, Thất Xích, Bát Bạch, Cửu Tử lần lượt nắm vận, mỗi sao 20 năm; "đương lệnh" là đang nắm vận), liền lấy Càn của Tiên thiên làm thứ nhất. Tuy lấy Càn của Tiên thiên làm thứ nhất, nhưng thực ra lại lấy Chấn là con trưởng làm đầu; vì sao? Vì con trưởng thay được chức của cha. Như Chấn của Hậu thiên tức là ở chỗ Ly của Tiên thiên, nên vẫn lấy Ly của Hậu thiên làm quẻ đắc lệnh, vì cha (Càn) và con trưởng cùng cung vậy. Như Chấn của Tiên thiên tức là Cấn của Hậu thiên; lấy Chấn của Tiên thiên làm con trưởng,
(từ đây trở xuống nguyên bản bị hỏng chữ, dịch theo cách suy đoán hợp lý nhất dựa vào đoạn văn song song ở dòng sau (?)) nên khi Nhị Hắc đương lệnh thì lấy Cấn của Hậu thiên làm thứ hai. Như Khảm của Tiên thiên tức là Đoài của Hậu thiên, Khảm là con trai giữa, nên khi Tam Bích đương lệnh thì lấy Đoài của Hậu thiên làm thứ ba. Như Cấn của Tiên thiên tức là Càn của Hậu thiên, Cấn là con trai út, nên khi Tứ Lục đương lệnh thì lấy Càn của Hậu thiên làm thứ tư. Nếu có vận Ngũ Hoàng thì Càn – cha của Tiên thiên không chỉ kiêm quản được những gì thuộc Ly Tiên thiên nằm ở Chấn Hậu thiên, mà còn kiêm quản được những gì thuộc Khảm Tiên thiên nằm ở vị Đoài Hậu thiên (?).
Chia bốn quẻ âm của Tiên thiên làm Hạ nguyên: như Khôn là mẹ, thống lĩnh được Tốn là con gái trưởng, Ly là con gái giữa, Đoài là con gái út; thì khi Lục Bạch đương lệnh, liền lấy Đoài của Tiên thiên làm thứ sáu, mà thuộc về vận Ngũ Hoàng. Đoài là con gái út mà vận lại đến trước, là vì Đoài của Tiên thiên ở chỗ Tốn của Hậu thiên, còn Tốn của Tiên thiên lại ở chỗ Khôn của Hậu thiên, điều đó đã rõ; hơn nữa phàm con trai út, con gái út đều phải thuộc về Ngũ Hoàng. Như Ly của Tiên thiên tức là Chấn của Hậu thiên, Ly là con gái giữa, nên khi Thất Xích đương lệnh thì lấy Chấn của Hậu thiên làm thứ bảy. Như Tốn của Tiên thiên tức là Khôn của Hậu thiên, Tốn là con gái trưởng, nên khi Bát Bạch đương lệnh thì lấy Khôn của Hậu thiên làm thứ tám. Như Khôn của Tiên thiên tức là Khảm của Hậu thiên, Khôn là mẹ; cha Càn ở đầu, mẹ Khôn ở cuối, còn các con trai con gái nằm ở giữa, nên khi Cửu Tử đương lệnh thì lấy Khảm của Hậu thiên làm thứ chín. Như vậy thì Khôn – mẹ của Tiên thiên không chỉ kiêm quản được những gì thuộc Đoài Tiên thiên nằm ở Tốn Hậu thiên, mà còn kiêm quản được những gì thuộc Ly Tiên thiên nằm ở Chấn Hậu thiên, và những gì thuộc Khôn Tiên thiên nằm ở vị Khảm Hậu thiên.
Đại để quẻ dương thì đi từ trưởng đến út, quẻ âm thì đi từ út đến trưởng; cha mẹ ở hai đầu, con trai con gái ở khoảng giữa. Vì sao vậy? Đem Tiên thiên, Hậu thiên xếp ra tỉ mỉ, thì lý khí của quẻ đã rõ, mà vận dài hay ngắn cũng rõ.
Quyết ai tinh đã nói kỹ trong lời chú đoạn đầu *Thanh Nang Kinh* thuộc sách *Địa lý biện chính*; ở đây là truy ra lý do vì sao lại như vậy. Đoạn này chính là ý mà Dương công (Dương Quân Tùng, tổ sư phong thủy đời Đường) gọi là "điên điên đảo" (đảo lộn ngược xuôi). Truy về gốc thì ở đồng bằng vốn không có đảo lộn, lý khí của núi mới thật là đảo lộn. Tóm lại, không phải người thông minh hơn người thì không ngộ ra được.
【Quyết phân biệt khoảng cách xa gần khi thu sơn, định huyệt】
Đặt huyệt ở đồng bằng theo quyết thành môn (lối nước và khí ra vào khu huyệt), phải xem xa gần cho rõ. Đầm lớn sông lớn thì nên đón nhận thong thả (đặt huyệt xa); khe nhỏ suối nhỏ thì nên đón gấp (đặt huyệt gần).
Nông sâu rộng hẹp phải xét kỹ; sông rộng mười trượng thì cân bằng với khoảng một trượng (?). Một hơi hút cạn nước Tây Giang (hình ảnh lấy từ lời nhà Thiền, ý nói chuyện không thể làm được) – (đặt huyệt sát sông lớn thì không thu nổi khí); còn đặt mộ xa nước thì quỷ sẽ đến.
Nước ngang ép quá sát, cuống họng nhỏ hẹp, thì dù xuất sát có trong sạch, mầm họa vẫn nảy. Như cá cạn chỉ được một thăng một đấu nước, dù có phát phúc thì rốt cuộc cũng vô tình.
Đo núi, bước nước, dài ngắn khác nhau; từng tấc từng li cũng phải tinh tường.
Chú: Đoạn này phân biệt: hình sông, đường sông rộng lớn bao nhiêu thì cũng phải cách bờ bấy nhiêu mà đặt huyệt, nặng nhẹ tương xứng thì mới có phúc mà không có họa. Nếu thủy khẩu quá lớn mà đặt huyệt sát gần, thì như nước Tây Giang, một hơi há hút cạn được sao? Miệng hút không hết thì thân cũng bị nước tràn ngập mà chết đuối. Nếu thủy khẩu chỉ rộng vài trượng mà đặt huyệt cách bờ vài chục trượng, thì đó là đặt mộ xa nước, tử khí xâm vào. Ví như cá cạn đã lâu, chỉ được một thăng một đấu nước thì có ích gì? Đã không cứu được, mà tử khí bốn phía lại kéo đến lẫn vào, nên có họa mà không có phúc. Cho nên từng li từng tấc đều phải cân xứng với nước.
【Quyết phân biệt huyệt tinh dày hay mỏng】
Vòng nước sát thân chính là huyệt tinh (chỗ đất nổi kết huyệt); ở chỗ "phi biên" (mép đất bay ra) hay "quải giác" (góc đất treo ra) thì huyệt yên ổn. Lùi lại xem địa thế mỏng hay dày; hùng tráng hay thấp kém phân biệt ở hình.
Rộng lớn hùng hào thì nhân vật mạnh mẽ; thấp kém thì đại khái yếu ớt lẻ loi. Uy nghiêm lẫm liệt thì làm quan lớn; nhỏ mà thanh tú thì ra văn nhân, chỉ được lanh lợi.
Thế đón rước nghìn dặm là nơi thiên tử trấn giữ; cương vực trăm dặm là sân của chư hầu. Còn một chỗ phải phân rõ: thế thô cứng thì ra người võ, thế thanh tú thì ra người linh lợi.
Chú: Đoạn này nói huyệt tinh ở đồng bằng không ở chỗ phi biên thì ở chỗ quải giác. Nhưng chỗ phi biên, quải giác ấy hình thế phải hùng tráng thì quan chức lớn, tài lực dày; nếu thấp kém thì đại khái thanh mà yếu. Như thiên tử ở kinh kỳ ra lệnh khắp bốn phương, uy trùm thiên hạ; còn chư hầu cương vực trăm dặm thì khó tránh phải nơm nớp giữ phép, thế lực chấn động nhỏ hơn. Nhưng nếu lầm tưởng là hùng tráng mà xếp sai, thì cái thô cứng chỉ sinh ra người ngang ngạnh, dùng sức võ. Vốn phải vừa thanh tú vừa hùng tráng, chứ không phải lấy thô cứng làm hùng tráng. Vả lại thanh tú là phải sinh động, hữu tình, chứ không phải lấy thấp hẹp làm thanh tú.
【Quyết phân biệt đặt huyệt nông hay sâu】
Đắp núi đặt huyệt là việc ở đồng bằng, nhưng cố chấp vào lời ấy thì rốt cuộc mơ hồ. Địa khí nổi lên trên thì nên táng nông; chôn sâu mà được sức thì quý vô cùng.
Táng sâu hay nông phải xem hình thế; hùng tráng rõ ràng thì táng sâu mới yên. Nếu ở mép nông, bờ mỏng, thì đắp núi cao lên, phúc mới dài lâu.
Lại xem một khu đất có chỗ lành chỗ dữ khác nhau, thì sâu hay nông ắt không thể giữ một chủ trương cố định.
Chú: Đoạn này phân biệt đặt huyệt sâu hay nông phải xem hình thế. Hình thế rộng lớn dày chắc thì nên táng sâu; hình thế hẹp nông mỏng thì nên táng nông; hoặc đắp núi, hoặc chôn sâu, đều phải xem trên mặt đất cho rõ. Tóm lại táng sâu thì phát chậm, táng nông thì phát nhanh, nên ở đồng bằng đại khái phần nhiều là huyệt nông, nhưng cũng không thể coi đó là phép cố định tuyệt đối.
Quyết phân biệt vận của sơn rộng hay hẹp
Nam Bắc sáu hào bao ba quẻ (hào: mỗi vạch trong một quẻ); bốn nhân ba là mười hai, đều là anh em ruột. Trong đó cũng có dài ngắn khác nhau: Tý, Ngọ, Mão, Dậu thì không bao giờ tàn. Càn, Khôn, Cấn, Tốn vốn luận giống nhau; tổ tông vốn khác với hai hào bên cạnh. Giáp, Canh, Nhâm, Bính là dương đứng đơn; Dần, Thân, Tỵ, Hợi là hai rồng thành đôi. Cục và nguyên rộng hẹp không cùng đường, phát phúc dài ngắn, mỏng dày khác nhau. Quý, Đinh, Ất, Tân là vị hai âm; Thìn, Sửu, Tuất, Mùi là âm giữ một mình. Hoặc chẵn hoặc lẻ thì xem khác nhau; rút hào đổi tượng (thay đổi cách chọn hào, chọn phương cho hợp) tùy cơ mà phối.
Đoạn này phân biệt vận của Tý, Ngọ là dài. Phàm vị tổ tông của tám quẻ thì vận càng dài. Còn các vị hai dương, hai âm thì nguyên vẫn còn dày; chỉ có các vị dương đơn, âm đơn thì nguyên nông hẹp, phát phúc không lâu. Hai dương như Dần với Cấn, Tỵ với Tốn, sát vai nhau đều là dương; hai âm như Quý với Tý, Tân với Dậu, sát vai nhau đều là âm. Dương đơn như Giáp, Bính, một vị đi một mình; âm đơn như Sửu, Mùi, một vị đi một mình. Đại khái trong ba hào của một quẻ, một hào là tổ tông của bản vị, sức rất lớn; hai hào bên cạnh, gặp đôi thì còn dày, gặp đơn thì mỏng. Khi đặt huyệt nên thu vị đôi, không nên thu vị đơn. Đó là cái gọi là "rút hào đổi tượng tùy cơ mà phối".
Quyết phân biệt chỗ ngồi huyệt khô hay ẩm
Ở đồng bằng, chỗ thấp chứa nước là nơi các dòng chầu về, nhưng cũng phải đi qua đi lại xem kỹ long. Đột ngột trũng xuống ruộng thấp hay lạch nước, thì quan tài mục, xương nát, không gì hung bằng. Hơi hơi thấp xuống, ẩm nhẹ, mới là nơi chân long nghỉ; còn đặc biệt trũng thành máng nước thì khí không theo về. Không bị bệnh phù thũng thì bị bệnh trướng bụng, lại lo con cháu ít ỏi đến tuyệt dấu. Dù cách cục khác thường, của cải có kéo đến dồi dào thì rốt cuộc vẫn hung. Ít người nhiều của thì có gì đẹp? Mong ông chớ đắp mộ ở đó.
Đoạn này nói đặt huyệt ở đồng bằng dĩ nhiên quý ở chỗ thấp chứa, nhưng nhìn bốn phía thấy đất hơi hơi thấp dần xuống mới là nơi chân long (mạch khí thật) nương nghỉ. Nếu bốn phía bằng phẳng, đến chỗ ngồi huyệt, rộng vài mẫu hay vài phân, bỗng trũng xuống mấy thước hay một thước, thì không phải là thấp chứa: tròn thì là ao nước, dài thì là máng nước, chân khí dần tuyệt, không liền với huyệt tinh; táng vào thì xương mục quan nát, không bị phù thũng thì lo trướng bụng. Dù thủy pháp hợp nguyên hợp vận, lại quanh co hữu tình, mà huyệt tinh không hợp, thì của tuy nhiều mà người lại rất ít. Khuyên ông không nên chọn.
Quyết phân biệt vị trống kỵ lưu thần
Thủy thần suy vượng có cân nhắc; lập hướng, xê dịch phải phân rõ. Lưu thần (các dòng nước nhỏ, nhánh phụ chảy qua) ở vị trống là dễ phạm nhất; sơ suất một li là thành vô tình. Cự Môn lật hướng bay đến Cấn, thì vị Dần gọi là vị trống. Nhâm, Cự Môn lật đến Bính, thì cung Đinh là chỗ cửa trống. Nếu gặp ngòi nhánh, sông nhánh quấy nhiễu, xông phá âm dương thì nhiều kinh hãi. Xông phá cung dương thì con trai không nuôi được; cung âm bị xông phá thì con gái không thành. Cung đơn bị xông thì người và của giảm; vị đôi bị xông thì ít người. Lại lo làm quan nhiều lần bị giáng truất; vừa đến triều đường là gốc họa nảy sinh. Công lao lẫy lừng, tên khắc chuông vạc, chỉ sợ giữa đường như chó săn bị nấu (thỏ chết thì chó săn bị làm thịt – ý nói xong việc thì bị giết bỏ). Chớ bảo dòng nước chằng chịt như gấm dệt là đẹp; hễ gặp kiếp này thì phúc rốt cuộc nhẹ mỏng.
Đoạn này nói suy vượng dĩ nhiên hoàn toàn do nước, nhưng lập hướng càng phải phân minh, vì lưu thần ở vị trống hễ phạm phải là nhiều hung họa. Thế nào là vị trống? Như Khôn, Nhâm, Ất thì Cự Môn khởi đầu (Cự Môn: một trong Cửu tinh của phép phong thủy – Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân, Tả Phụ, Hữu Bật – được xoay xếp lên các phương). Lập núi Khôn hướng Cấn thì Cự Môn ở Cấn; Cấn là dương nên đi thuận, xoay Lộc Tồn đến Mão, thì Dần là chỗ mà Cửu tinh xoay không tới, gọi là vị trống. Lại như lập núi Nhâm hướng Bính, Cự Môn cũng ở Bính, xoay Lộc Tồn đến Mùi, thì Đinh cũng là chỗ Cửu tinh xoay không tới, cũng là vị trống. Ở vị trống kỵ nhất bị lưu thần xông phá. Lưu thần không phải là thành môn, mà là các sông nhánh, ngòi lạch, hoặc chảy xiên tới, hoặc ngang dọc chảy ra, đều tính là lưu thần xông phá. Xông phá vị Đinh – Đinh là âm – thì chắc chắn con gái không sinh nở, có sinh cũng không lớn được. Nếu xông phá Dần – Dần là vị dương – thì chắc chắn con trai không sinh nở, có sinh cũng không khỏe mạnh. Nếu xông phá Đinh, là lập ở vị một chữ âm đơn, thì người tuy không nhiều nhưng chưa hẳn không có. Như Cự Môn ở Sửu thì Quý, Tý đều là vị trống, đó là vị hai âm; nếu Tý, Quý đều bị xông phá thì người sẽ không còn ai. Người đời có của mà không có con, đại khái là như vậy. Ít người mà phú quý thì cũng chưa giảm; có điều không con thì dễ thấy, còn của ít, địa vị hèn thì khó thấy. Tóm lại, bất kể đắc nguyên hay thất nguyên, đều không thể chịu kiếp này; điều đó hoàn toàn do việc xê dịch khi lập hướng. Quyết về lưu thần này còn tinh hơn một tầng so với thuyết "lậu đạo" (đường rò rỉ khí) trong *Thiên nguyên ca*.
Quyết phân biệt sao tốt chiếu đến
Quyền cân nhắc suy vượng nằm ở nước, còn chính lệnh những năm đầu nằm ở Cửu tinh. Nước ở vị tốt mà sao không tốt, khắc chế cung sinh thì đất không linh; dù có phát cũng giảm mất một nửa, tuy là đất lớn cũng vô tình. Nước gặp hung sát mà sao lại tốt, xoay đến cung hung thì họa nhẹ bớt; đáng chết, đáng bệnh mà cũng tự giải, chớ nói chuyện diệt môn khiến người kinh sợ. Như nước ở Ly, Cấn, Đoài, Càn, vận là Thượng nguyên thì khí tốt sinh ra; bốn vị xếp sao, sao nào là tốt? Cũng phải là các sao một, hai, ba (Nhất Bạch, Nhị Hắc, Tam Bích) chiếu đến. Xét riêng núi Càn hướng Tốn (?): Phá Quân ở chỗ đó thì Ly không linh; Tả Phụ ở phương Khôn là sát chồng sát; Hữu Bật ở cung Đoài thì phúc về sau nhẹ; Tham Lang ở phương Càn thì tốt càng thêm tốt; Cự Môn đến vị Khảm thì chế được hung tinh; Lộc Tồn ở Cấn là sao tốt chiếu; nước gặp sao tốt chiếu thì mới phồn vinh.
Đoạn này nói nước dĩ nhiên phải tốt, sao cũng phải tốt. Nước tốt mà sao không tốt thì phúc nhẹ; nước hung mà sao không hung thì họa giảm. Như ở Thượng nguyên, nước ba vị Ly, Cấn, Đoài là tốt, nhưng cũng phải xoay các sao Nhất Bạch, Nhị Hắc, Tam Bích của Thượng nguyên vào chỗ có nước thì hiệu nghiệm mới thần. Như lập núi Tốn hướng Càn, Tốn là Vũ Khúc, xoay thuận đến Ngọ: Ngọ tuy là nước tốt, nhưng Phá Quân là sát tinh của Thượng nguyên, khắc chế phương Ly, nên nước tốt không có hiệu nghiệm. Xoay Tả Phụ đến Khôn: Khôn là nước sát của Thượng nguyên, Tả Phụ cũng là sát tinh của Thượng nguyên, thế là giúp vua Kiệt làm ác (Kiệt: bạo chúa đời Hạ – ý là trợ giúp cho cái xấu thêm xấu). Xoay Hữu Bật đến Đoài, cũng là sát tinh khắc chế. Tham Lang đến Càn: Càn là vị tốt của Thượng nguyên, Tham Lang cũng là sao tốt của Thượng nguyên, thế là thêu hoa trên gấm. Cự Môn đến Khảm là tốt, khắc được cái hung. Lộc Tồn đến Cấn là tốt trong tốt. Văn Khúc đến Mão, Liêm Trinh về trung cung. Suy ra như vậy thì tự nhiên không sai một li.
Quyết phân biệt cao thấp ở trước sau trái phải
Đặt huyệt ở đồng bằng lấy nước làm căn cứ, nhưng cao thấp của đất thực cũng phải khảo xét. Trong vòng trăm bước là đất cổ họng, lưỡi (chỗ hệ trọng); sơ suất một li là hèn như bùn. Phương vượng thì đất phải từ cao xuống như đang dâng lễ hưng thịnh; nếu gặp linh thần (phương thất vận, đối lập với chính thần là phương đắc vận) thì lại phải thấp. Chính thần mà không cao thì khí không đến; linh thần mà không thấp để tiết đi thì sát khí kéo đến đủ. Chớ chê một bên bị gọt thấp là tiết khí quá nhiều; phía Tây thấp để tiết thì khí mới về Tây (?). Có phía Tây thấp để ngăn khí, thì sát khí phía Tây không thể leo lên; có phía Đông cao như dâng lễ, thì sinh khí phía Đông cùng kéo đến. Đây là lý vi diệu của phép kham dư (phong thủy), mong được nhắc nhở cho người đời.
Đoạn này phân biệt cao thấp bốn phía của chỗ ngồi huyệt. Quyết rằng phương sinh nên cao, cao thì khí tự cao mà thấm xuống trong huyệt; phương sát nên thấp, thấp thì sát khí không thể từ dưới lên trên. Hơn nữa có phương sát thấp thì có thể dẫn động sinh khí ở phương cao, lại có thể ngăn giữ sinh khí ở phương cao. Như ở Thượng nguyên, phía Tây là phương sát, phía Đông là phương sinh: phía Tây thấp thì sát khí không đến được; phía Đông cao như dâng lễ thì sinh khí lại càng tụ được. Nếu chỉ lấy thủy thần mà đặt huyệt, không quản cao thấp của đất thực, thì hễ có sai lệch, đoán là đại phú đại quý thì phú quý không ứng, đoán là nhiều người nhiều của thì người và của đã giảm một nửa. Người nay thường nói bên nào đó tiết khí nhiều, là vì chưa biết lý này. "Dâng lễ hưng thịnh" là nói về khí, không phải nói về nước.
Quyết kỵ nước cắt chân trước huyệt
Ở đồng bằng không lo nước dội lên đầu, nhưng nước cắt chân đến thì tự đáng lo. Nước chảy ngầm lấp ló trong ruộng mà gặp phải kiếp này thì đoán chắc sinh lo. Thầy địa lý thường chỉ nói nước đến tụ, nhưng có biết trước mộ có bị xông tan không? Cách huyệt đầy đủ thì chẳng đáng lo; nước tụ ở thiên tâm (giữa minh đường trước huyệt) thì tự nhiên yên.
Đoạn này nói nước vòng ôm dĩ nhiên đáng quý, nhưng ở chỗ nước vòng ấy, bên bờ đối diện bên kia sông có nước ở ruộng thấp đến tụ; đặt huyệt mà đầu đội vòng nước, đối với ruộng thấp bên kia sông, gọi là "đưa nước về ao", trông giống như "hai ngựa chung máng". Nhưng "hai ngựa chung máng" là hai đường sông cùng vòng ôm, rõ ràng dễ thấy; còn "đưa nước về ao" thì một đường là sông rõ ràng, còn ruộng thấp bên kia sông là đường nước ngầm theo nhau, hoặc thấp mấy thước hoặc một thước, không như sông rõ, nên gọi là "ngầm đến". Như ở chỗ chuyển góc phương Càn, đối diện bên kia sông có vô số ruộng thấp, làm núi Càn hướng Tốn là trường hợp này; còn làm núi Tốn hướng Càn thì lại không phải là đưa nước.
Phân biệt cách sa tốt xấu (sa: các gò, đồi, vật nổi bao quanh huyệt)
Huyệt được nước thì không cần sa; có sa che chở cũng đáng khen. Ở linh thần nếu thấp phục mà không nổi cao, thì ngăn sát đón sinh rốt cuộc vẫn sai. Ở chính vị mà sa bay cao vùng vẫy, thì có thể làm sát khí quay lại, che lấp vượng thần. Một tấc dài, một thước ngắn phải xét kỹ; sơ suất một li là mầm họa. Sa nằm ngang che trước huyệt gọi là cách đẹp; hai bên ôm vòng che bánh xe (vòng nước). Nếu bốn phía có đầu nhọn bắn tới mà lầm là núi văn bút, thì có gì đáng tiếc thương (?).
Đoạn này nói sa ở linh thần nên cao, sa ở chính thần nên thấp. Không cao thì sát khí không thể bị ngăn cắt, sinh khí không thể dẫn động; không thấp thì sát khí theo gió quay về, sinh khí bị đè cao mà che lấp. Lại phải xem hình tượng: phía trước là sa che, hai bên trái phải là sa hộ vệ; thanh tú sinh động thì tự nhiên hợp tốt. Nếu như hình Hỏa bốn phía bắn tới thì hung không gì hơn.
Phân biệt cách tên nhà (góc mái, nóc nhà chĩa tới) tốt xấu
Lầu đài cung điện sừng sững cao, sống chết suy vượng phải xét từng sợi lông thu. Ai tinh đã định theo quyết linh thần, xem xa gần mà nắm lành dữ. Khí trả gió hồi mà không biến, thì cát hung họa phúc ứng đúng thời; nếu xoay ngược lại mà tùy cơ biến đổi, thì cái tốt không tốt nữa mà cái hung có thể thoát. Một nóc chĩa tới thì phát một đời; hai gian chĩa nóc thì hào phú hai thời. Ở cung suy mà xông lên thì lật lại mà xem: một nóc chĩa tới y như một lưỡi dao. Đại khái ở cung vượng thì gọi là sao tốt; hễ gặp suy tử thì lo nhọc. Trong vòng trăm bước phải xét kỹ; ngoài ra thì cần gì phải kêu ca.
Đoạn này nói nhà cửa nổi cao gọi là kiệu tinh (vật nổi cao như nhà, gò... được coi như một "sao" ảnh hưởng đến huyệt). Nếu ở linh thần thì che chở được huyệt tinh; nếu ở chính thần thì thành sát diệu (sao gây hại). Nhưng phải xem xa gần: nếu ngoài trăm bước, thì gió quay về, khí trả lại chưa biến đổi được cát hung mới ứng; nếu trong trăm bước, thì gió quay về, khí trả lại xông vào huyệt, đã có thể biến đổi, tốt thành không tốt, hung thành không hung. Như nhà ở Càn, huyệt ở Tốn, khí xông đến nhà ở phương Càn, đụng tường quay về trong vòng trăm bước, chưa kịp biến đổi, vẫn là khí Tốn; nếu ngoài trăm bước, cách huyệt đã xa, quay về đến huyệt thì đã biến thành khí Càn, không còn là khí Tốn nữa. Các trường hợp khác cứ theo đó suy ra.
Phân biệt cách gò đống tốt xấu
Chớ lấy gò đống mà tìm long mạch; cao ba thước là đã thành một sao. Nếu ở linh thần thì che chở được; hễ gặp chính vị là gặp hình phạt. Lại xem hình tượng: Thổ, Kim thì thanh tú; hình Mộc, Hỏa thì đều không yên. Đỉnh nhọn ở cung vượng cũng phải tránh; ở cung suy dù đẹp cũng lẻ loi. Thầy địa lý chỉ nói là chỗ rồng nghỉ, làm hại nhà người, chết hết con cháu.
Đoạn này nói gò cao ba thước đã thành thể sao, có thể nắm quyền họa phúc. Ở linh thần thì tốt, ở chính thần thì hung, điều đó đã rõ. Lại phải xem hình thể: hoặc Thổ hoặc Kim thì ở cung vượng có phúc, ở cung suy có họa; như Mộc và Hỏa thì ở cung vượng còn phải tránh, cung suy thì khỏi phải nói.
Cầu
Kiệu tinh sừng sững là giống hưu tù (suy bại); nếu gặp cầu cống thì họa phúc theo đó. Ở linh vị mà hùng mạnh thì dẫn được khí; ở chính thần mà đặc biệt nổi thì làm tắc sinh cơ. Ở xa trăm bước vẫn thấy khốn, há như gò đống bên cạnh còn để trống (?). Ở cung vượng xông lên thì như cột chống trời; suy tử xông tới thì hung ác tha hồ. Cầu đá với cầu gỗ còn phải phân biệt: cầu gỗ không nặng bằng cầu đá. Cửa mộ, cột dựng, cổng chào ngay ngắn, nghĩa của chúng há khác dấu vết cầu đường.
Đoạn này tiếp nối đoạn trên mà nói: nhà cửa, gò đống là kiệu tinh sừng sững, dĩ nhiên nắm quyền họa phúc; còn cầu cống lại càng hơn, vì nhiều người qua lại đi động, cái cơ càng linh hoạt. Ở linh thần thì xông lên sinh khí, ở chính thần thì cũng xông lên sát khí. Cho nên được thời thì rất tốt, mất thời cũng rất hung. Ngoài trăm bước còn đáng lo, huống chi chiếu gần. Còn cửa mộ, bia đá lớn, cổng chào thì luận cùng một cách.
Đường
Đường có thể ngăn khí cũng có thể đón khí, nên luận giống như thủy thần. Đường lớn uốn vòng như hình chữ "huyền", dương thần ba lần gấp khúc vòng trước huyệt. Thẳng đến thẳng đi thì không có sinh ý; uốn thân như chữ "ất" là hữu tình nhất. Hợp với cung vượng lại kèm nước, thì càng nhiều càng đẹp, phúc nghìn điều lành. Đường mộ nhỏ, lối ruộng nhỏ cũng phải xét kỹ: suy tử mà đến thì gọi là "tên đất"; xuất sát thu sơn thì cũng phải tránh, mới cho phép "tiên La" (?) đi trên đất liền.
Đoạn này nói đường cũng rất quan hệ đến phong thủy: sinh vượng mà uốn vòng thì tốt, suy tử mà cứng thẳng thì hung. Nếu được nước ở cung vượng, lại được đường ở cung vượng giúp thêm, thì phát phúc càng mạnh. Còn đường nhỏ giữa ruộng cũng phải xem kỹ: nếu thẳng đơ chĩa tới thì gọi là "tên đất", cũng phải tránh mới là hoàn mỹ, không thì khó tránh bệnh thổ huyết, đau tim.
Đập
Chỗ vòng nước chuyển lo có đê ngăn; có đê ngăn dương (?) thì sinh khí bị thương. Ở cung vượng thì phúc giảm nửa; nếu gặp vị suy thì càng chia lìa như sao Sâm sao Thương (hai sao không bao giờ gặp nhau). Nếu không bị bệnh kín, gù vẹo, điếc và câm, thì cũng què chân, còng lưng, đều là tai ương. Nếu là dòng chảy trơn tuột khiến sinh khí tan, thì gặp một con đập dương lại chứa đầy nước như túi. Các ao nối nhau như chuỗi ngọc thì không tính là đê đập; từng đoạn liền nhau, chắc là ao cỏ. Đây là cách kỳ diệu ở đồng bằng, chớ nhận lầm, quý ở chỗ suy xét kỹ.
Đoạn này nói chỗ vòng nước không được có đập; có đập thì cắt đứt sinh khí, nếu không bị khí uất (?) thì sinh con câm. Còn nước chảy trơn tuột mà có đập chặn lại thì lại rất đẹp. Lại có phép "chuỗi ngọc": như sáu bảy cái ao nối nhau từng đoạn, ở giữa bị ngắt quãng, đó không phải là đập, chớ nhận lầm mà bỏ cách đẹp này.
Giếng
Giếng nước tuy nhỏ mà khí xông trời; quyết bấm tay xếp sao không được sai. Xếp đúng cung sinh thì chân khí đến; nếu gặp suy tử thì xuyên thủng tâm huyệt. Lúc vượng thì đẹp hơn cả núi văn bút; sát khí thì xông thẳng treo giữa trời. Không ngây dại câm điếc thì cũng mù lòa bệnh tật; tối kỵ mộ phần ở cạnh đáy giếng. Trong vòng trăm bước nên tránh xa; mất nguyên thì đoán chắc họa liên miên.
Câu này nói giếng ở phương sinh thì hơn cả núi văn bút; ở phương suy thì tai hại hơn cả sao dữ.
Chuồng trâu, hố phân
Phàm các sao dữ đều có thể hóa giải, riêng hố phân, chuồng trâu thì không được ở gần. Hương thơm hễ gặp mùi hôi là tan; mười năm vẫn còn thối, không gột được. Mùi hôi thấu đến làm ô uế quan tài, xương cốt; khuê môn ô uế tất sinh lỗi lầm. Bất kể sinh hay tử đều nên tránh; làm bại hoại thanh danh gia đình thì phải dời đi.
Đoạn này nói phàm các sao, đỉnh đều có sinh vượng để luận, chỉ có chuồng trâu, hố phân là chỉ có hung mà không có cát; hễ thấy là phải tránh.
Góc ruộng
Thủy thần và đất thực đều nên có thể sao; góc ruộng so le cũng phải xem. Hợp hình Kim và đức Thổ thì tự hộ vệ cho trong huyệt yên. Nếu gặp đỉnh nhọn như lửa bắn tới, thì dù hợp vận cũng xót xa. Một mũi bắn tới thì mất một con; gặp hai mũi thì hai con khổ. Lại xem lưng cung cong ra và chỗ lõm vào: cong ngược ra thì kẻ trộm trong nhà tàn hại nhau trước; thử xem chỗ lõm vào thì kẻ gian đến, ngày đêm đề phòng sợ không xuể.
Đoạn này nói góc ruộng có đỉnh nhọn bắn tứ phía là cách xấu nhất. Hướng chầu về góc ruộng cũng phải có hình Kim, Thổ; hai bên trái phải cũng nên tròn đầy. Nếu đỉnh nhọn lởm chởm thì chắc hại trẻ nhỏ; cong ngược mà ra thì chắc chủ có kẻ trộm trong nhà; lõm lồi mà vào thì chắc nhiều trộm cướp từ ngoài. Luận đến đây là vi diệu đến cùng cực, nhưng tóm lại vẫn lấy nguyên vận làm chủ.
Hố vôi
Hố vôi tuy nhỏ mà không nên coi nhẹ: thấp ba thước là đã thành sao. Luận giống gò đống, kiệu tinh; xét được một li thì thông linh. Nếu khoét phá thể của huyệt tinh, thì đều tính là Phá Quân, chớ đặt huyệt. Sau huyệt trước huyệt nên đầy đặn; bảy cong tám chĩa thì huyệt ít yên.
Đoạn này nói hố vôi phải luận giống như gò đống, ý đã rõ. Lại có trước huyệt sau huyệt bảy cao tám thấp, bảy lõm tám lồi, thì dù ở phương vượng cũng đều thuộc Phá Quân, tuyệt đối không được nhận là sao tốt mà đặt huyệt vào.
Cách đường nước tốt xấu
Nước cong ngược như lưng cung thật đáng lo, phải lo như sa bay đi. Chảy ngược ra không quay lại thì ra hạng sư sãi đạo sĩ; nếu có quay lại thì làm khách buôn rong ruổi. Gió thổi thì đàn bà bỏ trốn khắp nẻo; trộm cướp, họ hàng ức hiếp e không dứt. Người ra làm quan phần nhiều bị giáng truất, lại gặp việc quan, nửa phải tù đày. Nên tham khảo *Đô Thiên bảo chiếu kinh*, hợp với cung nào thì hiệu nghiệm tự rõ.
Đoạn này nói nước cong ngược luận giống như sa bay đi trên núi, hung không gì hơn. Nhưng hiệu nghiệm của cái hung ắt tùy chỗ: ở quẻ vị này thì ứng thế này, ở quẻ vị kia thì ứng thế kia.
Chỗ vòng nước lo có sông nhánh rẽ; sau huyệt trước huyệt đều có điều lạ. Dù không ra khỏi cung thì chân khí cũng tán; nếu ra khỏi quẻ thì tàn hại nhiều. Bờ cao nhọn hoắt như đỉnh núi bắn loạn, hình như răng cưa thì họa ẩn trong ổ. Bảy nhánh tám khúc đều là chảy phá; mỗi nhánh bắn tới như một ngọn giáo. Chớ vì cung vượng mà tham chiếu từ xa; thể sao Phá Quân thì nước mắt ròng ròng. Tay chân tổn thương cùng trẻ nhỏ; hói đầu, mù lòa như cán rìu (?). Hợp với thể kiệu tinh mà xét lành dữ, phải xem cung nào thì hiệu nghiệm không sai.
Đoạn này nói trong vòng trăm bước, thể sao phải toàn vẹn. Nếu gò cao, sông ngòi lởm chởm chĩa nhánh như răng cưa, như cán rìu, thì hung không gì hơn. Tóm lại, cùng với kiệu tinh đều phải xem: ở vị nào thì việc nào ứng, ở vị nào thì chỗ nào ứng.
Phàm các thể vỡ phải xem ở vị nào, hai mươi bốn vị đều phải xét từng vị. Ở giữa Nhâm, Tý, Quý mà gặp kiếp này, thì chắc bà mẹ trong nhà phải chịu họa. Lệch về vị Quý thì đàn bà chịu; nghiêng về phương Nhâm thì đàn ông gặp nạn. Xếp tám quẻ cũng luận như vậy; đến mộ người ta là biết tốt xấu.
Đoạn này tổng kết hai đoạn trên mà nói: phàm sao dữ dĩ nhiên rất hung, nhưng chỗ hung phải xem ở vị nào, người nào gánh chịu. Như quẻ Khảm ở vị Khôn của Tiên thiên, Khôn là mẹ, nên nói "bà mẹ trong nhà"; Quý là vị âm, nên nói "đàn bà"; Nhâm là vị dương, nên nói "đàn ông". Lại phải xem tám quẻ thuộc bộ phận nào trên thân người: như Cấn là tay thì chắc bị thương tay, Chấn là chân thì chắc bị thương chân, Ly là mắt thì chắc bị thương mắt, v.v. Nhưng tóm lại phải lấy Bát quái Tiên thiên làm chủ: như Ly của Tiên thiên tức là Chấn của Hậu thiên, nếu Khảm, Chấn có gò đống che lấp, hoặc sông nhánh cắt ngang, thì có thể đoán là bệnh mắt. Quyết dùng tám quẻ để xét mộ, bí mật đã lộ hết ở đây. Ý nghĩa tám quẻ chia ứng thân thể có nói kỹ trong thiên *Hệ từ* của *Kinh Dịch*, có thể tra cứu.
Diệu quyết của Dương công là bí mật để dưới gối, chỉ truyền miệng không có sách, rất quý tiếc. Ta đã chú rõ ý quyết bấm tay, lại đem các quyết còn lại gói thành lời ca ngâm. Lời lời đều là tiên hiền truyền dạy, tuyệt không nửa điểm tự bịa đặt. Gặp người có phúc duyên cũng chớ tiết lộ bừa, giấu kỹ quý trọng mới là người đồng điệu.
Đoạn này nói diệu quyết của Dương công chỉ truyền miệng không có sách; ta đã đem yếu quyết chú rõ trong phần chú của sách *Biện chính*, lại đem các quyết còn lại gói thành bài ca này để bảo cho người đời.
Hai quyển trên dưới của *Thiên nguyên cổ kính ca*, câu chữ quê kệch, chắc chắn là sách giả mạo danh tiên sinh Đại Hồng; vậy mà con cháu họ Tưởng vẫn phụ vào quyển cuối của *Đại Hồng quy hậu lục*, là để người mở sách tự biết, không cần phải bác bỏ. Tuy nhiên sách dù là giả mạo, nhưng ý nghĩa cũng nhiều chỗ đáng lấy; hoặc vì nó có thể làm sáng tỏ sách của Đại Hồng nên mới giữ lại chăng.
Đêm mồng chín tháng tám năm Bính Tý niên hiệu Gia Khánh (năm 1816), dưới đèn, Đỗ Vi Chi viết lời bạt.
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video