Thiên 1 — Kinh Phật nói về châu báu Ma-ni Di Nhật (trọn kinh)

 # Kinh Phật nói về viên ngọc báu ma-ni Di-nhật (Di-nhật: phiên âm một chữ tiếng Phạn, kinh này về sau tự giải là "kho chứa châu báu rất lớn"; ma-ni: loại ngọc báu quý nhất, theo truyền thuyết có thể đáp ứng mọi điều mong muốn)

 Kinh Phật nói về viên ngọc báu ma-ni Di-nhật

 Đời Hậu Hán, Chi Lâu-ca-sấm dịch

 Kinh Phật nói về viên ngọc báu ma-ni Di-nhật

 Đời Hậu Hán, Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị sư tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Chi Lâu-ca-sấm, người nước Nguyệt Chi (một nước ở Trung Á thời xưa), dịch

 Một thời, Phật ở nước Xá-vệ (một vương quốc lớn ở miền bắc Ấn Độ xưa), tại khu tinh xá (ngôi nhà, khu vườn làm chỗ ở cho tăng chúng) trong vườn Kỳ-hoàn do ông A-nan-bân-để (tức ông trưởng giả Cấp Cô Độc, người chuyên giúp kẻ nghèo không nơi nương tựa) dâng cúng. Cùng ở với Phật có đại chúng tỳ-kheo tăng (đoàn thể các vị tỳ-kheo; tỳ-kheo là người nam xuất gia đã nhận giới luật đầy đủ) gồm một nghìn hai trăm năm mươi người, và một vạn hai nghìn vị Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi người).

 Bấy giờ Phật bảo tỳ-kheo Ma-ha Ca-diếp (một vị đại đệ tử của Phật) rằng: Bồ-tát có bốn điều làm cho trí tuệ giảm sút. Bốn điều ấy là gì? Một là không kính kinh, không kính thầy. Hai là có người muốn nghe kinh thì mình cắt ngang làm gián đoạn. Ba là có người tìm cầu kinh sâu xa thì mình tiếc giữ, không chịu trao cho. Bốn là tự cao, khinh rẻ người khác. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát lại có bốn điều làm cho trí tuệ tăng thêm. Bốn điều ấy là gì? Một là cung kính kinh, tôn trọng thầy. Hai là có người đến nghe kinh thì không cắt ngang. Ba là có người muốn được kinh sâu xa thì không tiếc giữ, cất giấu. Bốn là giảng kinh cho người một cách đầy đủ, không mong cầu được gì nơi người ta; thường tự siêng năng, thường làm đúng theo pháp, không nói năng ồn ào khoe khoang. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều khiến đời đời quên mất chí hướng theo đạo Bồ-tát. Bốn điều ấy là gì? Một là lừa dối thầy mình. Hai là chuyên moi móc chuyện hay dở của người khác, người ta không có lỗi gì cũng bịa ra mà nói xấu. Ba là phá hoại đạo Bồ-tát. Bốn là mắng chửi người tu theo đạo Bồ-tát. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều khiến đời đời sinh ra ở đâu cũng nhớ đạo Bồ-tát không quên, cho đến khi tự mình thành Phật. Bốn điều ấy là gì? Một là không lừa dối thầy, suốt đời không nói hai lưỡi (nói đâm thọc, đặt điều gây chia rẽ), không nịnh bợ dối trá. Hai là suốt đời không nói hai lưỡi, không chê cười người khác. Ba là đem lòng thương đối với người, không nghĩ đến điều xấu của người. Bốn là nhìn các vị Bồ-tát như nhìn thấy Phật, kể cả người mới phát tâm cầu đạo cũng không khác. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều khiến việc tu pháp bị đứt đoạn giữa chừng, làm cho Bồ-tát ngày càng sa sút. Bốn điều ấy là gì? Một là tự cao, đi học ngoại đạo (các đạo, các học thuyết ngoài Phật pháp). Hai là chỉ muốn riêng mình được cúng dường, không muốn người khác được. Ba là trái lại đem lòng ghét Bồ-tát, quay ra nói xấu lẫn nhau. Bốn là có người thường đến nghe kinh thì mình ngăn cản bừa, làm cho họ phải bỏ dở. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều khiến việc tìm cầu kinh, đạo và những điều mình mong cầu không bị đứt đoạn giữa chừng. Bốn điều ấy là gì? Chỉ tìm cầu kinh pháp tốt, tức là sáu Ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, siêng năng, thiền định, trí tuệ), kinh Tỳ-la của Bồ-tát (?) và các phẩm kinh của Phật; bỏ lòng giận dữ, kính trọng phục vụ mọi người khắp mười phương trong thiên hạ như đầy tớ phục vụ chủ; ưa thích kinh, không vì ngoại đạo mà mưu lợi cho bản thân; tự giữ mình, không nói điều xấu của người, không gièm pha hãm hại người; với những kinh mình chưa được nghe thì không cho rằng trí tuệ của Phật chỉ giới hạn ở đó; ai ưa thích kinh nào thì để người ấy tự được nghe kinh ấy. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều khiến tâm quanh co không ngay thẳng, cần phải xa lìa. Bốn điều ấy là gì? Một là do dự, ngờ vực đối với Phật pháp. Hai là tự cao, giận dữ, ngang bướng, đem áp đặt lên người khác. Ba là tham lam, ganh ghét, nịnh bợ, dối trá. Bốn là nói chỗ kém của Bồ-tát. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều để sống ngay thẳng, hết lòng thành thật. Bốn điều ấy là gì? Một là mình có lỗi lầm điều ác thì không che giấu, tự ăn năn, muốn trừ bỏ tội ấy. Hai là nói đúng sự thật, dù phải mất mạng, mất nước, mất của cũng không nói hai lưỡi. Ba là nếu có tai họa bất ngờ nổi lên, đến mức bị mắng chửi, nhiều lần bị khinh rẻ, bị đánh đập, bị nhốt vào lao ngục, khi gặp những việc ấy thì tự hối rằng đó là do điều ác mình làm trong đời trước gây ra. Bốn là không oán hận, không giận dữ, tự tin vững vàng. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều khiến mình khó dạy bảo. Bốn điều ấy là gì? Một là học kinh theo ý riêng, không theo phép tắc của thầy. Hai là lời dạy đã nhận mà không làm theo, không thương kính hiếu thuận với thầy. Ba là nhận những câu kinh mà chúng tỳ-kheo tin giữ rồi đem trao bừa cho người khác (?). Bốn là không kính trọng những vị Bồ-tát đã tu thành tựu. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều khiến mình dễ dạy bảo. Bốn điều ấy là gì? Một là kinh pháp đã nghe thì làm theo lời dạy, không vượt quá; khi nghe chỉ lấy phần giáo pháp, không chuộng lời lẽ văn hoa trau chuốt. Hai là cung kính thầy mà không nịnh bợ. Ba là ăn uống biết đủ, giữ giới và tam-muội (sự định tâm, giữ tâm chuyên chú vào một điểm, không tán loạn) đúng theo pháp. Bốn là thấy Bồ-tát đã tu thành tựu thì đem lòng tốt hướng về các vị ấy, cả lòng, miệng, thân cũng đều như thế, và cũng mong đạt được công đức như các vị ấy. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều khiến mình mắc lỗi. Bốn điều ấy là gì? Một là vốn không quen biết người ta thì không nên tin bừa. Hai là Phật có pháp sâu xa, không nên đem dạy bừa cho người, đó là lỗi lớn. Ba là có người ưa thích đạo Bồ-tát, mình lại dạy họ theo đạo La-hán (A-la-hán: bậc tu hành đã dứt hết phiền não, nhưng chỉ chú trọng giải thoát cho riêng mình), đó là lỗi lớn. Bốn là khi bố thí trong chúng tỳ-kheo mà lòng không đồng đều, thiên vị người này người kia, đó là lỗi lớn. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều để đạt được đạo Bồ-tát. Bốn điều ấy là gì? Một là đem lòng bình đẳng đối với mọi người khắp mười phương. Hai là bố thí với lòng bình đẳng đối với mọi người khắp mười phương. Ba là mọi việc làm đều với lòng bình đẳng đối với mọi người khắp mười phương. Bốn là giảng kinh với lòng bình đẳng đối với mọi người khắp mười phương. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều là giả mạo xưng mình là Bồ-tát. Bốn điều ấy là gì? Một là dựa vào kinh để kiếm sống. Hai là chỉ muốn danh tiếng, không cầu Phật đạo. Ba là chỉ muốn bản thân được yên ổn, không nghĩ đến người đau khổ. Bốn là chỉ nói nhiều ngoài miệng, không muốn cứu độ người khác. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều để thành tựu công đức (phúc lành và năng lực tốt đẹp do tu tập mà có). Bốn điều ấy là gì? Một là tin vào lẽ hư không (tức tánh Không: mọi sự vật đều không có thực thể riêng, cố định). Hai là điều ác đã làm thì tin rằng phải sám hối. Ba là trong lòng nghĩ rằng muôn vật đều không phải là của ta. Bốn là hết sức thương xót mọi người khắp mười phương. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn loại ác tri thức (bạn xấu, người dẫn dắt mình đi sai đường). Bốn loại ấy là gì? Một là người dạy người khác theo đạo La-hán, diệt ý chí lớn của mình. Hai là người dạy người khác theo đạo Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không đi giáo hóa người khác), chỉ tự giữ lấy cảnh lặng yên vô vi (trạng thái không còn tạo tác, ý chỉ sự giải thoát riêng cho mình). Ba là người thích dạy người khác theo các đạo giáo bên ngoài (?). Bốn là người có kẻ đến cầu học kinh thì đem của cải ra mà dụ dỗ, xoa dịu (?) chứ không chịu dạy. Đó là bốn loại.

 Bồ-tát có bốn loại thiện tri thức (bạn tốt, người dẫn dắt mình đi đúng đường). Bốn loại ấy là gì? Một là người đến xin mình điều gì mà mình không từ chối, vì nhờ việc ấy mà thành Phật đạo. Hai là thầy dạy kinh, đó là thiện tri thức, vì nhờ thầy mà được nghe nhiều kinh. Ba là người khuyến khích, làm cho người khác vui vẻ phát tâm cầu thành Phật, giúp thành tựu công đức. Bốn là Phật, bậc Trời trong các Trời (danh hiệu tôn xưng Phật là bậc cao quý nhất, hơn cả các vị trời), là thiện tri thức, vì đầy đủ mọi pháp của chư Phật. Đó là bốn loại.

 Bồ-tát có bốn món châu báu. Bốn món ấy là gì? Một là thấy Phật rồi thì hết lòng cúng dường, không có hai lòng. Hai là được nghe trọn đủ pháp sáu Ba-la-mật. Ba là thường giữ lòng trong sạch hướng về thầy. Bốn là dứt bỏ ái dục (lòng ham muốn, đắm luyến), thường ở nơi vắng vẻ yên tĩnh. Đó là bốn món.

 Bồ-tát có bốn điều để ra khỏi cõi ma (ma: thế lực ngăn trở người tu đạo; cõi ma ở đây chỉ vòng trói buộc của dục vọng và phiền não). Bốn điều ấy là gì? Một là không bỏ tâm Bồ-tát. Hai là không có lòng giận dữ đối với mọi người khắp mười phương, dù chỉ nhỏ bằng sợi lông sợi tóc. Ba là học hiểu hết các đạo khác bên ngoài. Bốn là cung kính các vị Bồ-tát. Đó là bốn điều.

 Bồ-tát có bốn điều để được công đức không thể đếm xuể. Bốn điều ấy là gì? Một là đem giáo pháp ban cho người mà không mong được đền đáp gì. Hai là có người phạm giới thì nên thương xót họ. Ba là dạy nhiều người theo đạo Bồ-tát. Bốn là có kẻ hèn hạ đến hủy báng, làm nhục Bồ-tát thì đều phải nhẫn chịu. Đó là bốn điều.

 Phật bảo Ca-diếp: Không phải chỉ mang cái tên mà được gọi là Bồ-tát. Phải làm theo pháp, đứng vững và hành động theo pháp, vì thế mới gọi là Bồ-tát. Bồ-tát có tất cả ba mươi hai điều. Ba mươi hai điều ấy là gì? Đó là: lòng từ (lòng thương muốn đem vui cho người) an ổn; với mọi người thì tự xét lại mình; bớt đi sự mưu tính khôn lanh; không tự cho ý mình là cao; tự tích chứa đức tốt, đứng vững không lay động; với người mình đã thân thiết thì giữ trọn sự thân thiết cho đến khi Bát-nê-hoàn (nhập Niết-bàn: tắt hẳn mọi khổ đau, ra khỏi vòng sống chết); đối với thiện tri thức (bạn tốt) và ác tri thức (bạn xấu) đều giữ lòng bình đẳng, không phân biệt; việc làm không lười biếng; luôn hòa nhã vui vẻ với mọi người khắp mười phương; lòng bình đẳng không đứt đoạn, trải khắp mọi nơi; không dứt lòng từ; tìm cầu các kinh pháp không quên; đối với kinh pháp không bao giờ cho là đủ; điều ác mình có thì không che giấu, đều bày tỏ ra; người khác có chỗ kém thì không nghĩ đến chỗ kém, điều xấu của họ; mọi phúc đức, công đức đều làm đến nơi đến chốn; khi bố thí thì chỉ phát tâm cầu thành Phật mà thôi, ngoài ra không cầu gì cả; hễ khởi tâm hướng về mọi người khắp mười phương thì không hề có chút ghét bỏ; với loại thiền vô tưởng (phép thiền định dứt hết mọi tư tưởng, nhận biết) thì không mong cầu ở trong đó; dùng ổ-hòa câu-xá-la (phương tiện khéo léo: những cách thức linh hoạt, khéo léo để giúp người theo từng hoàn cảnh) để giữ gìn trí tuệ; bố thí đủ bốn món cần dùng (áo mặc, thức ăn, chỗ ở, thuốc thang); không ưa thích việc bên ngoài; không thích đạo nhỏ (Tiểu thừa: con đường chỉ cầu giải thoát cho riêng mình); trong lòng ưa thích đạo lớn (Đại thừa: con đường cứu độ khắp mọi người); xa lìa ác tri thức; gần gũi thiện tri thức; lấy năm điều (?) mà tự vui; như vầng trăng lúc mới mọc lớn dần lên từng chút, trí tuệ cũng lớn dần lên từng chút như thế; không rơi vào điều trái pháp; lời nói trước sau không khác; cung kính người nói chân lý.

 Phật nói: Như vậy đó, Ca-diếp, vì có ba mươi hai điều ấy nên gọi là Bồ-tát.

 Phật bảo Ca-diếp: Ví như mặt đất, mọi người muốn trồng gì tùy ý, đất cũng không bỏ ai. Bồ-tát phát tâm cũng như thế, tự mình đi đến chỗ thành Phật, làm lợi ích cho mọi người khắp mười phương, cũng không bỏ sót ai.

 Ca-diếp, ví như mùa xuân mùa hè ấm áp, những gì đã gieo trồng đều chín. Trí tuệ của Bồ-tát làm cho công đức của mọi người khắp mười phương chín muồi cũng như thế.

 Ví như nước, trăm loài lúa thóc cỏ cây đều nhờ nước mà tươi tốt. Bồ-tát cũng như thế, từ tâm phát nguyện mà mọi kinh pháp đều sinh ra.

 Ví như gió, làm nên mọi cõi nước của chư Phật. Bồ-tát cũng như thế, nhờ ổ-hòa câu-xá-la (phương tiện khéo léo) mà thành tựu mọi kinh của chư Phật.

 Ví như mặt trời, không chỗ nào không chiếu tới, cả thiên hạ đều thấy ánh sáng của nó. Bồ-tát cũng như thế, ánh sáng trí tuệ chiếu khắp mọi người mười phương, đó là ánh sáng của kinh đạo.

 Ví như vầng trăng lúc mới mọc, ngày ngày lớn thêm. Bồ-tát cũng như thế, siêng năng làm cho công đức được đầy đủ.

 Ví như sư tử đi một mình, bước một mình, không sợ hãi gì. Bồ-tát cũng như thế, mặc áo giáp đức giới, đi một mình, bước một mình, không sợ hãi gì.

 Ví như cỏ cây, dù không còn cành ở trên, nhưng nhờ rễ ở dưới vẫn mọc lại. Bồ-tát cũng như thế, dù đã dứt ba chỗ (?) (có lẽ chỉ ba cõi, hoặc ba thứ độc tham, giận, si), nhờ lòng đại từ mà vẫn tiếp tục hiện ra trong thế gian.

 Ví như muôn sông từ bốn phương chảy về đều đổ vào biển, hòa thành một vị. Bồ-tát cũng như thế, đem bao nhiêu hạnh tu khác nhau gom lại thành công đức, dùng để thành tựu nguyện lực thành một vị, đi vào Tát-vân-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật).

 Ví như núi Tu-di (núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), trời Đao-lợi (cõi trời của ba mươi ba vị trời) ở trên đỉnh núi ấy. Bồ-tát cũng như thế, từ tâm phát nguyện mà thành tựu Tát-vân-nhã.

 Ví như bóng cây che được mưa. Bồ-tát cũng như thế, đem lòng đại từ mà tuôn mưa kinh đạo (?).

 Ví như nhà vua có các quan cận thần cùng giúp cai trị thì việc nước tốt đẹp. Phương tiện khéo léo cũng như thế: Bồ-tát có nó thì việc làm giống như Phật.

 Ví như trời quang tạnh (?) mà muốn tìm mưa thì không thể được. Bồ-tát cũng như thế, nếu không học kinh đạo thì biết trước rằng sẽ không sáng suốt cao vời.

 Ví như nơi vua Già-ca-việt-la (Chuyển luân thánh vương: vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) ở, sau đó bảy món báu (bảy thứ quý tự nhiên đến với vị vua ấy: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, người nữ báu, quan giữ kho báu, tướng quân báu) tự nhiên xuất hiện. Bồ-tát cũng như thế, khi vừa mới khởi ý cầu Tát-vân-nhã, sau đó tự nhiên sinh ra ba mươi bảy phẩm kinh (ba mươi bảy pháp tu giúp đi tới giác ngộ).

 Ví như đem viên ngọc ma-ni ra mài giũa lại, giá trị của nó tăng gấp bội, đem lại nhiều lợi ích. Một vị thầy giúp một người thành tựu theo đạo Bồ-tát, thì đông đảo các vị A-la-hán và Bích-chi Phật đều nương vào đó mà được cứu độ.

 Ví như thuốc độc ở trong tay người (biết dùng) thì không làm hại người. Bồ-tát dù ở giữa ái dục, nhờ giữ trí tuệ nên không rơi vào đường ác.

 Ví như trong quận huyện chứa nhiều phân bón, đất mục thì có ích cho ruộng lúa vườn rau. Bồ-tát dù ở giữa ái dục mà vẫn làm lợi ích cho cõi trời và cõi người.

 Phật bảo Ca-diếp: Nếu có Bồ-tát muốn học kinh Di-nhật-la, kho chứa châu báu rất lớn, thì nên theo pháp gốc của kinh này mà siêng năng tu tập. Pháp gốc là gì? Không có pháp, không có ta, không có người, không có thọ mạng, không có thường còn, không có sắc (hình tướng vật chất), không có thống dưỡng (cảm thọ: cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), không có tư tưởng (sự nhận biết, hình dung về sự vật), không có sinh tử (?) và thức (sự hay biết phân biệt). Đó là gốc rễ của pháp.

 "Thường còn" là một bên, "vô thường" (không thường còn) là một bên; cái vừa đúng ở giữa thường còn và vô thường thì không có sắc, không thể thấy, không thể biết. Vì thế đó là gốc của trí tuệ trung đạo (con đường ở giữa, không nghiêng về hai cực đoan).

 Ví như đại địa là một cõi, lại có một cõi Phật; chỗ ranh giới giữa hai cõi thì không có sắc, không thể thấy, không thể biết, không có ta, không có thức, không có chỗ vào, không có lời nói. Đó là gốc của trí tuệ.

 "Có tâm" là một bên, "không có tâm" là một bên; nếu không có tâm, không có thức, không có ta, không có biết, đó là gốc của con đường ở giữa.

 Các kinh pháp của chư Phật đều bình đẳng, không có khác biệt: có đức hay không có đức, việc bên trong hay việc bên ngoài, có thế gian hay không có thế gian, người đã được độ hay chưa được độ, đã thoát ái dục hay chưa thoát ái dục, cho đến Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh tắt hết khổ đau phiền não, ra khỏi vòng sống chết) cũng bình đẳng, không có khác biệt. "Có" là một bên, "không có" là một bên, cái vừa đúng ở giữa có và không, đó là gốc của trí tuệ trung đạo.

 Phật bảo Ca-diếp: Ta giảng pháp cho các ông về thân này được sinh ra từ lúc sinh cho đến lúc chết: khổ và si mê là một bên, sáng suốt là một bên, không si mê cũng không sáng suốt, vừa đúng ở giữa, đó là gốc của trí tuệ ở giữa.

 Phật bảo Ca-diếp: Không phải lấy cái "Không" làm cho các pháp thành không, mà các pháp vốn tự là không. Không phải lấy cái "vô tướng" (không có hình tướng để bám vào) làm cho các pháp thành vô tướng, mà các pháp vốn tự vô tướng. Không phải lấy cái "vô nguyện" (không có gì để mong cầu, tạo tác) làm cho các pháp thành vô nguyện, mà các pháp vốn tự vô nguyện. Không phải lấy cái "không sống chết" làm cho các pháp thành không sống chết, mà các pháp vốn tự không sống chết. Sống chết không có chỗ sinh ra, không có chỗ diệt mất, không có nơi chốn. Không phải lấy cái "không hình" làm cho các pháp thành không hình, mà các pháp vốn tự không hình. Nên theo pháp gốc ấy, đó là cách nhìn pháp gốc theo con đường ở giữa.

 Không tự phân biệt mà hiểu rằng thân là không. Cái không của sự buông bỏ, cái không trong cái không, vốn tự là không; vị lai là không, hiện tại là không (?).

 Phật bảo Ca-diếp: Người thà chấp vào sự si mê lớn như núi Tu-di, cho rằng có, lỗi ấy còn chưa đáng nói. Còn người chấp vào "không", nói rằng có cái "không", thì lỗi ấy rất lớn. Người chấp vào si mê nếu hiểu được "không" thì được giải thoát; còn người chấp vào "không" thì không được giải thoát.

 Phật bảo Ca-diếp: Ví như người bệnh gặp thầy thuốc giỏi cho thuốc, thuốc vào bụng mà không tan ra. Ý Ca-diếp nghĩ sao, người ấy có khỏi bệnh được không? Ca-diếp thưa: Rất khó. Phật nói: Người ngoại đạo hiểu được "không" thì được giải thoát, còn chấp vào "không" thì không được giải thoát.

 Ví như có người sợ hư không, khóc lóc bảo người ta đuổi hư không đi. Phật bảo Ca-diếp: Người ấy có đuổi được hư không không? Ca-diếp thưa: Không thể đuổi được. Phật nói: Như vậy đó, Ca-diếp, nếu sa-môn (người xuất gia tu hành) hay Bà-la-môn (tu sĩ của đạo Bà-la-môn, tôn giáo truyền thống ở Ấn Độ) mà sợ hư không, thì người ấy cũng chính là không, lại nói về không rồi lại sợ không; người như thế là điên cuồng, không khác gì.

 Phật bảo Ca-diếp: Ví như thợ vẽ tự vẽ hình quỷ thần, rồi lại tự mình sợ hãi. Người chưa đắc đạo cũng như thế, vì sắc, thanh, hương, vị (hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm) mà rơi vào vòng sống chết, không hiểu pháp.

 Ví như lửa từ trong gỗ bốc ra rồi lại đốt cháy chính khúc gỗ ấy. Từ sự quán (quán: dùng trí tuệ nhìn sâu, xét kỹ) mà được trí sáng thì tự đốt cháy cái thân (tức đốt sạch sự chấp vào thân).

 Ví như nhà ảo thuật hóa ra một người, người huyễn ấy lại quay ra ăn thịt nhà ảo thuật. Sắc, thanh, hương, vị và các đối tượng cũng như thế: từ trong đó nảy ra ý niệm, ăn cái không, mà ăn chẳng có gì lạ (?).

 Phật bảo Ca-diếp: Ví như ánh sáng ngọn đèn không tự nghĩ rằng: "Ta sẽ đuổi bóng tối, xua bóng tối đi." Nhưng khi đèn thắp lên chiếu sáng thì không biết bóng tối đã đi đâu. Trí sáng cũng như thế, không nghĩ rằng: "Ta sẽ xua đi ngu si để được sáng suốt", và cũng không biết ngu si đã đi đâu. Trí sáng ấy không từ đâu đến, cũng không có ai mang nó đến. Ánh sáng ngọn đèn ấy và bóng tối ấy đều là không, không thể nắm giữ được. Trí sáng ấy và si mê ấy, cả hai đều là không, không có gì để nắm giữ.

 Ví như những căn nhà lớn nhà nhỏ, trăm năm hay nghìn năm chưa từng thắp đèn lửa trong đó; về sau mỗi nhà đều thắp đèn lửa lên. Ca-diếp, ý ông nghĩ sao, bóng tối đã ở trong đó nghìn năm, có thể nói: "Ta mạnh, ta không ra đi" chăng? Ca-diếp bạch Phật: Không thể. Bóng tối dù đã ở trong đó lâu, thấy ánh lửa sáng thì không dám chống lại, liền đi mất. Phật nói: Như vậy đó, Ca-diếp, Bồ-tát trong hàng nghìn ức vạn kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) ở giữa ái dục, bị dục vọng che lấp, nhưng nghe kinh Phật một lần, khởi một niệm lành, thì tội lỗi liền tiêu hết. Ánh sáng ngọn đèn chính là trí sáng trong Phật pháp; bóng tối là ái dục, liền bị tiêu hết.

 Ví như trong hư không không mọc ra lúa thóc; chỉ có đất mới mọc ra lúa thóc. Cũng như thế, trong Nê-hoàn không sinh ra Bồ-tát. Khi bón phân, sửa đất thì hạt giống được thấm ướt mà nảy mầm; Bồ-tát cũng sinh ra ở giữa ái dục.

 Phật bảo Ca-diếp: Ví như giữa đồng hoang hay trên núi không mọc hoa sen và hoa ưu-bát (hoa sen xanh). Bồ-tát cũng không sinh ra từ pháp của các vị A-la-hán và Bích-chi Phật. Ví như trong bùn của ao hồ lớn thì mọc lên hoa sen, hoa ưu-bát. Pháp của Bồ-tát cũng sinh ra từ giữa ái dục.

 Ví như bốn biển lớn đứng yên một chỗ; Bồ-tát ở trong công đức của ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc: toàn bộ thế giới của chúng sinh còn trôi lăn trong sống chết), được thấm nhuần mà thành tựu đạo Bồ-tát.

 Ví như con mọt ăn rỗng hạt cải; trí tuệ của La-hán và Bích-chi Phật chỉ được chừng ấy thôi. Ví như với dầu mè, chẻ một sợi tóc làm trăm phần, lấy một phần nhúng vào dầu mè, được mấy giọt; trí tuệ của La-hán và Bích-chi Phật cũng như thế. Còn như hư không trải khắp mười phương rộng đến đâu, Bồ-tát hiểu trí tuệ của Phật cũng như thế.

 Ví như vua Già-ca-việt-la có một nghìn người con, mà không có một người con nào mang tướng của Chuyển luân vương, thì dù có ngần ấy người con cũng không được tính vào hàng con nối dõi. Có hàng nghìn ức vạn vị La-hán mà không có một vị Bồ-tát thì không được tính vào hàng nối dõi Phật. Phật dù có ngần ấy vị La-hán, nhưng các vị La-hán chưa đủ tư cách làm con của Phật.

 Ví như hoàng hậu của vua Già-ca-việt-la tư thông với một người nghèo khó, từ đó sinh ra con. Phật bảo Ca-diếp: Đứa con ấy có đáng là con của vua Già-ca-việt-la không? Ca-diếp thưa với Phật: Không. Phật nói: Như vậy đó, Ca-diếp, dù có vị La-hán sinh ra từ trong pháp, nhưng đó không phải là con của Phật, không giống như Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát không làm đứt dòng Phật pháp.

 Ví như vua Già-ca-việt-la ăn ở với một người tớ gái, về sau sinh con, có đủ tướng của Chuyển luân vương; tuy sinh ra từ người tớ gái nhưng vẫn là con của vua Già-ca-việt-la. Cũng như thế, Bồ-tát dù ở trong vòng sống chết, sức tu hành còn ít, rốt cuộc vẫn là con của Phật.

 Ví như hoàng hậu của vua Già-ca-việt-la mang thai được bảy ngày, đứa bé chắc chắn sẽ có tướng Chuyển luân vương. Các vị trời đều nhìn thấu thấy bào thai trong bụng. Dù những người con khác cũng là con của vua Già-ca-việt-la, nhưng phần nhiều không có tướng Chuyển luân vương, nên các vị trời nói: "Vẫn không bằng cúng dường đứa con bảy ngày tuổi trong bụng." Bồ-tát mới phát tâm cũng như thế, trong lòng đã có hướng về Phật đạo. Các vị trời trong lòng nghĩ rằng: "Dù có hàng nghìn vạn ức vị La-hán cao quý, cũng không bằng cúng dường một vị Bồ-tát mới phát tâm."

 Ví như ngọc ma-ni: dù có khối thủy tinh lớn như núi Tu-di cũng không bằng một viên ngọc ma-ni. Các vị Bồ-tát mới phát tâm thì các vị A-la-hán và Bích-chi Phật không thể sánh kịp.

 Ví như vua Già-ca-việt-la có người con nhỏ, các vị tiểu vương và quan cận thần đều cúi lạy. Bồ-tát mới phát tâm cũng như thế, các vị trời, Thích (Đế Thích: vua của trời Đao-lợi), Phạm (Phạm thiên: vị trời làm chủ các cõi trời Phạm), người thế gian, rồng, quỷ thần đều cúi lạy.

 Ví như các loại cây thuốc trên núi lớn, đều mọc ở đỉnh núi, cũng không có ai làm chủ; ai có bệnh gì thì đem cho, mọi bệnh đều khỏi. Bồ-tát cũng như thế, đem thuốc trí tuệ chữa lành cho mọi người khắp mười phương thiên hạ khỏi bệnh sinh, già, bệnh, chết, với tấm lòng bình đẳng.

 Ví như vầng trăng lúc mới mọc, mọi người đều cúi lạy; khi trăng đã tròn đầy thì không còn ai cúi lạy nữa. Cũng thế, nếu có người tin Phật, trong Phật pháp thì Bồ-tát phát tâm; những người tin Phật phần nhiều cúi lạy Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì từ Bồ-tát mà thành Phật.

 Ví như người có trí không bỏ mặt trăng mà đi lạy các vì sao. Người cao thượng cũng như thế, không bỏ Bồ-tát mà đi lạy La-hán.

 Ví như cả cõi trời và cõi người cùng mài giũa một khối thủy tinh, rốt cuộc cũng không thể có được ngọc ma-ni. Tất cả những vị tự giữ mình, giữ giới, thiền định, tam-muội, có trí sáng là La-hán, dù đông đảo đến đâu, cũng không thể ngồi dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật ngồi thành đạo), không thể thành Phật.

 Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Ma-ha Ca-diếp: Bồ-tát tu học là vì mọi người khắp mười phương, nên Bồ-tát làm công đức; vì mọi người khắp mười phương nên Bồ-tát làm công đức, mà không tự cao. Bồ-tát phải thường dạy cho mọi người khắp mười phương để chữa lành bệnh của họ. Chữa bệnh như thế nào?

 Người nặng lòng dâm dục thì lấy phép quán (quán sự nhơ nhớp của thân) làm thuốc. Người hay giận dữ thì lấy lòng bình đẳng làm thuốc. Người si mê thì lấy mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau làm thành vòng sống chết, từ vô minh cho đến già chết) làm thuốc. Người nghi ngờ không tin thì lấy "Không" làm thuốc. Đối với cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, nếu muốn giác ngộ thấu suốt thì lấy vô tướng làm thuốc. Đối với "đây là của ta, đây không phải của ta" và những ý niệm của ái dục thì lấy vô nguyện làm thuốc.

 Bốn điên đảo (bốn cách thấy đảo ngược sự thật) mỗi thứ có thuốc riêng. Mỗi thứ có thuốc riêng là thế nào? Một là thấy có thường còn thì lấy vô thường làm thuốc. Hai là thấy có vui thì lấy khổ làm thuốc. Ba là nói "đây là của ta" thì lấy "không phải của ta" làm thuốc. Bốn là chấp có thân (cho là sạch đẹp) thì lấy phép quán làm thuốc.

 Bốn ý chỉ (bốn chỗ an trú tâm niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán pháp) lấy thân và tâm làm chỗ niệm, đó là thuốc. Bốn ý đoạn (bốn sự siêng năng chính đáng: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm lành chưa sinh, tăng lành đã sinh) đoạn trừ hết thảy điều ác, đó là thuốc. Bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông nhờ thiền định) niệm rằng thân do các thứ hợp lại mà thành, lấy sự buông bỏ trong không làm thuốc (?). Năm căn và năm lực (năm khả năng và năm sức mạnh tu tập: niềm tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định tâm, trí tuệ) chữa sự không tin và lười biếng, lấy niệm công đức làm thuốc. Bảy giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) đi vào trí sáng của pháp, đó là thuốc. Người ngoại đạo và người không tin thì lấy tám đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) làm thuốc. Đó là các thứ thuốc được phân biệt riêng cho từng bệnh.

 Phật bảo Ca-diếp: Ở cõi Diêm-phù-lợi (cõi đất loài người ở, nằm phía nam núi Tu-di), dù là thầy thuốc hay học trò của thầy thuốc, hoặc những vị vua thầy thuốc bậc nhất đầy khắp ba nghìn cõi nước (tam thiên đại thiên thế giới: một vùng vũ trụ rộng lớn gồm vô số thế giới), dù có ngần ấy vị vua thầy thuốc, cũng không thể chữa lành cho người ngoại đạo và người không tin, vì không biết phải dùng thuốc pháp nào để chữa.

 Bồ-tát nghĩ thế này: "Ta không dùng thuốc thế gian để chữa bệnh cho người; phải dùng thuốc Phật pháp để chữa bệnh cho người." Thuốc Phật pháp là gì? Là tùy theo nhân duyên của mỗi người; trong trí tuệ sáng suốt thì không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng; tin vào "Không" thì được độ thoát; nghe về "Không" và "không có cái không" mà không kinh hãi, không sợ sệt; dùng sự siêng năng mà suy xét tâm.

 Tâm nào đi vào dâm dục? Tâm nào đi vào giận dữ? Tâm nào đi vào si mê? Là tâm quá khứ, tâm vị lai hay tâm hiện tại đi vào chăng? Quá khứ thì đã hết, vị lai thì chưa đến, hiện tại thì không dừng lại chỗ nào.

 Phật bảo Ca-diếp: Tâm không có sắc, không thể nhìn, không thể thấy. Phật bảo Ca-diếp: Chư Phật cũng không thấy được tâm. Tâm vốn không có gì, không có chỗ nương. Tự mình tạo ra nhân duyên ấy, tự mình chịu sống chết ấy. Tâm đi xa và đi một mình.

 Tâm ví như bọt nước nổi trên dòng nước chảy, chốc lát rồi tan. Tâm ví như trời bỗng đổ mưa rào, đến bất ngờ không hẹn trước; ái dục cũng như thế, đến bất ngờ không hẹn trước. Tâm ví như chim bay, như khỉ vượn, không chịu dừng một chỗ; chỗ tâm nương vào cũng không chịu dừng một chỗ.

 Ví như thợ vẽ tô mỗi chỗ một màu, tâm cũng mỗi lúc một khác, đều tùy theo việc mình làm mà thành. Ví như nhà vua là bậc trên hết trong mọi người, tâm cũng là bậc trên hết trong mọi công đức. Ví như con ruồi đậu trên đống phân mà tự cho là sạch, tâm cũng như thế, đi vào ái dục mà tự cho là sạch.

 Tâm ví như kẻ thù, ném người vào đường ác không biết bao giờ ra. Ví như lấy tro mà xây thành, tâm lấy cái vô thường mà cho là thường còn. Ví như cầm lưỡi câu đi câu được cá, tâm lấy cái không phải của ta mà cho là của ta. Tâm ví như kẻ giặc, công đức mình làm ra lại quay sang tự làm nhục mình. Ví như lên xuống con dốc, tâm chốc lát thì yêu, chốc lát thì ghét. Tâm ví như kẻ thù, chỉ rình chỗ sơ hở của người.

 Tâm luôn muốn ngửi mùi thơm, ví như chiếc bình vẽ đẹp mà đựng phân, có gì là lạ đâu. Tâm ưa thích mùi vị, ví như đầy tớ theo chủ sai khiến. Tâm ưa thích sự xúc chạm, ví như con thiêu thân tự lao mình vào lửa đèn.

 Phật bảo Ca-diếp: Tìm tâm thì hoàn toàn không thể nắm được. Đã không thể nắm được thì đó là không có. Đã không có thì vì thế không có chỗ sinh ra. Đã không có chỗ sinh ra thì cũng không có chỗ xuất hiện. Đã không có chỗ xuất hiện thì cũng không có chỗ hư hoại. Đã không có chỗ hư hoại thì cũng không có chết, cũng không có sinh. Đã không sinh không chết thì vốn không có nhân duyên của sống chết. Đã vốn không có nhân duyên, không sinh, thì cũng không có mong cầu. Đã không có mong cầu thì cũng không có gì để nắm giữ. Đã không có gì để nắm giữ, đó là sự tịch diệt (sự lặng tắt hết phiền não) của La-hán.

 Đó là sự tịch diệt của La-hán, không có giới cấm (?). Dù là sống chết hay tính đếm những tội đã làm, gốc của chúng hoàn toàn không có. Không có sống chết ấy, đó là sự tịch diệt của La-hán. Sự tịch diệt của La-hán cũng không có hành động của thân, không có hành động của miệng, không có hành động của tâm. Sự tịch diệt ấy không có khác biệt. Vì sao vậy? Vì các kinh đều cùng một vị.

 Sự tịch diệt ấy đều bình đẳng như hư không. Sự tịch diệt ấy không có chỗ nương tựa (?), cũng không phải là của ta, cũng không phải là không của ta. Sự tịch diệt ấy là chân thật, mà vốn không có cái chân thật. Sự tịch diệt ấy vốn trong sạch, không có vết nhơ của ái dục. Vốn đã tịch diệt, lại lìa cả cái vốn tịch diệt. Sự tịch diệt ấy theo thứ lớp đi đến Nê-hoàn. Sự tịch diệt ấy không có cùng tận. Vốn không có sinh. Sự tịch diệt ấy là an ổn, vì đưa đến Nê-hoàn nên an ổn, đó là tịch diệt. Thường tịch diệt, là con đường thường hằng, không có gốc (?). Sự tịch diệt ấy khéo rời bỏ, vốn không có sống chết.

 Phật bảo Ca-diếp: Hãy tự lo việc của thân mình, chớ lo việc bên ngoài. Các tỳ-kheo ở đời sau ví như cầm cục đất ném con chó, con chó chỉ đuổi theo cục đất chứ không đuổi theo người ném. Các tỳ-kheo đời sau cũng như thế, muốn ở chỗ vắng vẻ trong núi, luôn muốn được an ổn vui sướng, nhưng không chịu quay vào bên trong mà quán xét thân mình. Như thế là không hiểu rõ sắc, tai, mũi, lưỡi, thân; như vậy thì nhờ đâu mà được giải thoát?

 Từ đó họ vào thành khất thực, hoặc đến các làng xóm, thấy sắc, thanh, hương, vị và những đồ mịn màng êm ái thì muốn có được, liền bị sa sút ngay cả khi ở trong núi. Nếu giữ giới ít nhiều mà không quán xét bên trong, chết đi thì sinh lên cõi trời; từ cõi trời lại sinh xuống thế gian, từ đó về sau không lìa khỏi ba đường ác (địa ngục, quỷ đói, súc sinh).

 Phật bảo Ca-diếp: Tỳ-kheo như con chó đuổi cục đất: người ta mắng thì mình mắng lại, người ta đánh thì mình đánh lại. Người không chế ngự được tâm cũng như thế.

 Ví như người thầy luyện ngựa, gặp con ngựa hay nhảy chồm, chạy trốn (?), thì phải dạy đi dạy lại nhiều lần, lâu dần mới thuần. Tỳ-kheo thường xuyên dùng pháp quán xét để chế ngự tâm cho thuần thục, thì cũng không còn thấy cái xấu của tâm, cũng như thế.

 Ví như người bị bệnh đau cổ họng mà cả thân thể đều đau. Lòng người bị trói buộc vào "đây là của ta, đây không phải của ta", chạy theo ngoại đạo, cũng như thế.

 Phật bảo Ca-diếp: Sa-môn có hai điều khiến mình rơi vào lao ngục. Một là nói "đây là của ta". Hai là tìm cầu người khác để được cúng dường.

 Sa-môn lại có hai điều trói buộc. Hai điều ấy là gì? Một là học ngoại đạo. Hai là ham muốn nhiều, tích chứa áo mền, y ca-sa (áo của người xuất gia) và bát.

 Sa-môn lại có hai điều khiến mình bị đứt đoạn giữa đường tu. Hai điều ấy là gì? Một là thân thiết với người áo trắng (người thế tục, tại gia). Hai là thấy sa-môn giữ giới tốt thì lại ghét.

 Sa-môn lại có hai điều khiến mình rơi vào chỗ nhơ đục. Hai điều ấy là gì? Một là thường nghĩ đến ái dục. Hai là thích kết giao bạn bè.

 Sa-môn lại có hai điều chấp dính. Hai điều ấy là gì? Tự mình có lỗi mà không chịu hối cải, lại chỉ nghĩ đến điều xấu của người khác.

 Sa-môn lại có hai điều khiến mình rơi vào nê-lê (địa ngục). Hai điều ấy là gì? Một là phỉ báng kinh đạo. Hai là hủy phạm giới luật.

 Sa-môn lại có hai điều. Hai điều ấy là gì? Một là phạm hết mọi giới. Hai là trong pháp không đạt được gì.

 Sa-môn lại có hai điều đáng hối hận. Hai điều ấy là gì? Một là không đáng mà gượng khoác y ca-sa. Hai là bản thân không giữ giới mà lại được các tỳ-kheo giữ giới phụng sự.

 Sa-môn lại có hai thứ bệnh khó chữa. Hai thứ ấy là gì? Một là tâm tà vạy rối loạn. Hai là có người tu đạo Bồ-tát thì mình ngăn cản, làm cho họ bỏ dở.

 Phật bảo Ca-diếp: Vì sao mà được gọi đúng là sa-môn? Có bốn hạng được gọi là sa-môn. Bốn hạng ấy là gì? Một là hình dáng, áo mặc giống như sa-môn. Hai là bề ngoài giống sa-môn mà bên trong ôm lòng gian giả dối trá (?). Ba là tìm cầu tiếng tăm ồn ào, tự cao. Bốn là hạnh không phạm lỗi, là sa-môn chân thật.

 Thế nào là hình dáng, áo mặc giống như sa-môn? Là cạo đầu cạo râu, mặc y ca-sa, cầm bát, nhưng tâm không ngay thẳng, không giữ giới, chỉ muốn làm điều ác, thích học ngoại đạo. Đó là hạng chỉ có áo mặc giống như sa-môn.

 Vì sao gọi là bề ngoài giống sa-môn mà bên trong ôm lòng gian giả? Là đi đứng khoan thai, ra vào khoan thai; bề ngoài thì sống khắc khổ thô sơ, dựng lều cỏ trong núi làm chỗ ở; nhưng bên trong không có lòng tin, chấp vào ta, chấp vào của ta; trong số đó, có ai vì khổ đau mà thật lòng tin đạo thì lại đem lòng ganh ghét.

 Vì sao gọi là hạng tìm cầu tiếng tăm ồn ào? Là giả bộ giữ giới để người khác khen ngợi, giả bộ học kinh để người khác khen ngợi, giả bộ ở nơi vắng vẻ để người ta khen ngợi; không tự trách mình để cầu giải thoát, chỉ toàn giả dối.

 Thế nào là hạnh không phạm lỗi, là sa-môn chân thật? Là không tiếc mạng sống, không tiếc thân mình, huống gì đi tìm cầu quà biếu và cúng dường. Nếu có tỳ-kheo giữ hạnh "Không", luôn khuyến khích và vui theo, thấy hết thảy các pháp đều trong sạch, vốn không có vết nhơ; tự mình làm nên trí sáng, không nhận trí sáng từ người khác; ngay cả Phật pháp cũng không chấp, huống gì thường chấp vào sắc; cũng không có ai bị trói, cũng không có ai được thoát; trong bản vô (bản chất chân thật, vốn là không) thì không thấy có Nê-hoàn, cũng không có sống chết, cũng không có Nê-hoàn. Đó là sa-môn chân thật.

 Phật bảo Ca-diếp: Sa-môn hết lòng thành thật nên thường nghĩ thế này: "Ta nên bắt chước sa-môn chân thật, chớ bắt chước sa-môn chạy theo tiếng tăm, nịnh bợ dối trá."

 Ví như người nghèo mà tự xưng là đại phú, chỉ có cái tên giàu mà chẳng có gì cả. Phật bảo Ca-diếp: Người ấy có đáng mang cái tên ấy không? Ca-diếp thưa: Không. Phật nói: Như vậy đó, Ca-diếp, dù có tên là sa-môn mà không làm theo pháp của sa-môn, thì cũng như người nghèo tự xưng là đại phú.

 Ví như người bị chìm trong nước mà lại khát gần chết. Sa-môn cũng như thế, tụng đọc nhiều kinh, tài cao, nhưng không bỏ được tình dục, ở giữa tình dục mà khát gần chết, vì thế rơi vào nê-lê (địa ngục), làm cầm thú, làm tiết-lệ (quỷ đói).

 Ví như thầy thuốc có đầy một bộ đồ đựng thuốc mà không tự chữa được bệnh của mình; người tụng nhiều kinh mà không giữ giới cũng như thế. Ví như người bệnh được thuốc của nhà vua ban mà không tự giữ gìn nên phải chết; người tụng nhiều kinh mà không giữ giới cũng như thế. Ví như viên ngọc ma-ni rơi vào đống phân; người tụng nhiều kinh mà không giữ giới cũng như thế. Ví như người chết mà đeo đồ trang sức bằng vàng; người không giữ giới mà khoác y ca-sa, trông giống như sa-môn giữ giới, cũng như thế. Ví như con nhà trưởng giả ăn mặc chỉnh tề, mặc áo mới, đeo đồ trang sức mới; người tụng nhiều kinh mà giữ giới tốt cũng đẹp đẽ như thế.

 Phật bảo Ca-diếp: Có bốn hạng không giữ giới mà trông giống người giữ giới. Bốn hạng ấy là gì? Một là có tỳ-kheo không phạm, không khuyết những điều giới cấm đã dạy, nhưng dù vậy vẫn chấp có, cho rằng có người (có cái ta thật). Hai là có tỳ-kheo biết rõ hết kinh luật (những kinh sách quy định giới luật cho người xuất gia), nhưng chấp rằng việc mình làm là việc của ta làm. Ba là có tỳ-kheo chấp vào ta và của ta. Bốn là thường thực hành lòng bình đẳng, bình đẳng với mọi người, nhưng lại chấp vào sự sợ hãi sống chết. Đó là những sa-môn không giữ giới mà mang tiếng là giữ giới.

 Phật bảo Ca-diếp: Giới cấm không có hình tướng, không chấp vào ba cõi. Vì sao gọi là giới? Vì không có tôi, không có ta, không có người, không có mạng, không có ý, không có tên, không có giống loại, không có biến hóa, không có dạy bảo, không có người làm ra; không từ đâu đến, không đi về đâu; không có kiềm chế, không có diệt mất; không có điều thân phạm, không có điều miệng phạm, không có điều tâm phạm; không có đời, không có tính toán, không có chỗ dừng ở đời; cũng không có giới, cũng không phải là không có giới; cũng không có gì để nghĩ tưởng, cũng không có hư hoại, cũng không có ngồi đứng. Vì thế mới là giới cấm.

 Bấy giờ Phật nói rằng: Giới không có vết nhơ chấp trước. Giới là không buông thả, không giận dữ, an định mà đi đến Nê-hoàn; như thế là giữ giới. Không tiếc thân, cũng không tiếc mạng, không ham vui trong năm đường (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, quỷ đói, địa ngục), hiểu thấu suốt con người đối với pháp; ở trong Phật pháp, vì thế mà gọi là giới. Không dừng ở giữa, cũng không dừng ở bên; giữa và bên đều không chấp, không chấp thì không bị trói, ví như gió trong hư không. Đó là giữ giới, tên gọi và giống loại đều không có chỗ dừng.

 Người có tâm định thì không chấp vào đâu, không có ý tưởng về ta, không có ý tưởng về người; hiểu được điều ấy là giữ giới trong sạch. Không coi nhẹ giới cấm, không tự cao, luôn muốn giữ đạo giữ giới; như thế thì không ai vượt hơn được. Lìa bỏ ý tưởng về "của ta", từ cái ta cho đến cái của ta, đều không hề có. Tin vào "Không" và làm theo Phật pháp, không bị thế gian làm nhơ, không chấp vào thế gian; từ chỗ tối vào chỗ sáng mà không nương vào đâu, không chấp vào ba cõi. Đó là giữ giới.

 Khi Phật giảng kinh pháp này, có hai vạn hai nghìn vị trời và người, cùng nhân dân thế gian, các loài rồng, quỷ thần đều đắc đạo Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên trong bốn quả vị tu chứng: người đã bước vào dòng thánh, không còn rơi vào đường ác); tám trăm sa-môn đều đắc đạo A-la-hán.

 Có năm trăm sa-môn vốn đều tu phép thủ ý (giữ gìn ý, tức thiền định bằng cách chú tâm theo dõi hơi thở) và đã được thiền định, nghe Phật giảng kinh sâu xa thì đều không hiểu, không tin, liền rời khỏi chỗ ngồi giữa đại chúng mà bỏ đi.

 Tỳ-kheo Ca-diếp bạch Phật: Năm trăm vị tỳ-kheo giữ thiền này nghe kinh sâu xa không hiểu không tin mà bỏ đi (?). Phật bảo Ca-diếp: Năm trăm vị tỳ-kheo giữ thiền này tin vào những điều khác quá nhiều, nên nghe lời dạy về pháp sâu xa thì không hiểu không tin.

 Phật bảo Ca-diếp: Năm trăm vị tỳ-kheo này, vào thời Phật Ca-diếp (một vị Phật trong quá khứ, trước Phật Thích-ca) trước kia, đều theo đạo Bà-la-môn. Tại chỗ Phật Ca-diếp, họ nghe kinh đạo một lần mà trong lòng vui mừng; ngay lúc ấy năm trăm người tự nói rằng: "Điều Phật Ca-diếp giảng thật hay!" Nhờ vậy năm trăm người ấy được phúc lành, khi hết tuổi thọ đều sinh lên cõi trời Đao-lợi.

 Phật nói: Năm trăm vị tỳ-kheo ấy được phúc lành rồi, về sau trong pháp của ta làm sa-môn, nay nghe kinh sâu xa thì không hiểu không tin. Phật bảo Ca-diếp: Năm trăm vị tỳ-kheo này nhờ những kinh sâu xa đã nghe được mà không rơi vào đường ác; ngay trong đời này, họ đều sẽ đắc quả A-la-hán và Bát-nê-hoàn mà đi.

 Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ Không): Ông đi khuyên bảo năm trăm vị tỳ-kheo đã bỏ đi kia trở lại. Tu-bồ-đề bạch Phật: Năm trăm vị tỳ-kheo ấy còn không muốn nghe lời Phật giảng, đâu chịu nghe lời một vị La-hán nhỏ như con?

 Ngay lúc ấy Phật hóa ra hai vị tỳ-kheo, đi thong thả phía trước năm trăm vị tỳ-kheo. Năm trăm vị tỳ-kheo đều rảo bước, đuổi kịp hai vị tỳ-kheo đi trước. Năm trăm vị hỏi hai vị tỳ-kheo đi trước rằng: "Hai vị hiền giả định đi đâu?" Hai vị tỳ-kheo đáp: "Chúng tôi muốn đến nơi an ổn, vắng vẻ trong núi, tự giữ mình ngồi thiền, không thể lo nghĩ chuyện gì khác nữa." Năm trăm người lại hỏi: "Vì sao vậy?" Hai vị tỳ-kheo lại đáp: "Kinh sâu xa mà Phật giảng, chúng tôi không tin, không hiểu."

 Năm trăm người lại nói: "Chúng tôi cũng muốn vào núi ở nơi vắng vẻ, thong thả ngồi thiền, không ai đến quấy rầy. Chúng tôi cũng nghe Phật giảng kinh mà không tin, không vui."

 Hai vị tỳ-kheo lại nói: "Việc này chúng ta nên cùng nhau bàn bạc cho kỹ, không phải chuyện đùa. Không tranh cãi, đó là phép của tỳ-kheo. Vì sao gọi là Nê-hoàn? Trong thân có ta, có thần (linh hồn), có mạng, có người, có ý chăng? Có ai đi đến chỗ Nê-hoàn chăng?"

 Năm trăm người đáp: "Thân này cũng không có người, cũng không có ta, cũng không có tên, cũng không có ý, cũng không có ai đi đến chỗ Nê-hoàn."

 Hai vị tỳ-kheo lại hỏi: "Hết cái gì thì sẽ được Nê-hoàn?" Năm trăm người lại đáp: "Hết dâm dục, hết giận dữ, hết si mê, đó là Nê-hoàn." Hai vị tỳ-kheo lại hỏi: "Dâm dục, giận dữ, si mê của các vị đã hết chưa?" Năm trăm người lại đáp: "Cũng không có bên trong, cũng không có bên ngoài."

 Hai vị tỳ-kheo lại nói: "Hiền giả chớ chấp, cũng chớ không chấp; dù không chấp cũng chớ chấp vào cái không chấp, đó là Nê-hoàn. Giới cấm không ở trong sống chết, cũng không ở trong Nê-hoàn. Trí sáng vừa bình đẳng, độ thoát, thấy được trí sáng, cũng không ở trong sống chết, cũng không ở trong Nê-hoàn. Pháp gốc ấy là không, không có sắc, cũng không có gì để thấy. Bỏ tư tưởng, bỏ cả ý tưởng về Nê-hoàn; diệt tư tưởng và thống dưỡng (cảm thọ), thì mau đến được. Đối với mọi pháp chớ nghĩ tưởng, cũng chớ không nghĩ tưởng; diệt tư tưởng và thống dưỡng, đó là vô vi (không còn tạo tác)."

 Bấy giờ hai vị tỳ-kheo giảng kinh pháp ấy xong, năm trăm người đều đắc đạo A-la-hán. Năm trăm người quay trở về chỗ Phật.

 Tu-bồ-đề hỏi năm trăm người: "Các vị hiền giả đã đi đến đâu, từ đâu trở về?" Năm trăm người đáp: "Kinh Phật giảng thì không từ đâu đến, đi cũng không đến đâu."

 Tu-bồ-đề hỏi năm trăm người: "Ai là thầy của các vị?" Năm trăm người đáp: "Vốn không có sinh, thì do đâu mà có xuất hiện?"

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Ai đã giảng kinh cho các vị?" Năm trăm người đáp: "Không có năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc thân, cảm thọ, tưởng, hành, thức), không có bốn đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió), không có sáu suy (sáu đối tượng của giác quan: sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp — gọi là suy vì làm hao mòn tâm), đó là thầy của chúng tôi."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Thầy đã giảng cho các vị kinh gì?" Năm trăm người lại đáp: "Không trói, cũng không mở."

 Tu-bồ-đề hỏi: "Vốn do nhân duyên gì mà giữ đạo?" Năm trăm người đáp: "Cũng không có giữ, cũng không có không giữ."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Việc làm nên như thế chăng?" Năm trăm người lại đáp: "Cũng không có việc gì nên làm như thế."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Các vị đã hàng phục ma chưa?" Năm trăm người lại đáp: "Không có năm ấm và ma."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Bao giờ các vị sẽ Bát-nê-hoàn?" Năm trăm người lại đáp: "Khi nào người được Phật hóa ra Bát-nê-hoàn, lúc ấy chúng tôi cũng sẽ Bát-nê-hoàn."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Ai chữa lành cho các vị?" Năm trăm người lại đáp: "Không thân, không tâm, đó là thầy của chúng tôi, sẽ chữa lành cho chúng tôi."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Ái dục của các vị đã hết chưa?" Năm trăm người lại đáp: "Gốc của các pháp do duyên hợp đã hết."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Các vị đã đứng ở bậc La-hán chưa?" Năm trăm người lại đáp: "Cũng không có gì để lấy, không có gì để bỏ."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Sống chết của các vị đã dứt chưa?" Năm trăm người lại đáp: "Vốn đã dứt, cũng không thấy có gì."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Các vị có đứng vững được ở nhẫn địa (bậc nhẫn: địa vị an nhiên chấp nhận chân lý các pháp vốn không sinh không diệt, không còn lay động) chưa?" Năm trăm người lại đáp: "Hết thảy đã thoát ra khỏi mọi chấp trước mà đi."

 Khi Tu-bồ-đề hỏi những điều ấy và năm trăm người đáp như vậy, bấy giờ có một trăm hai mươi vạn người cùng các vị trời, quỷ thần, rồng đều đắc đạo Tu-đà-hoàn; một nghìn ba trăm vị tỳ-kheo đều đắc đạo A-la-hán.

 Phật giảng kinh xong, các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã nhận giới đầy đủ), ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia, giữ năm giới), ưu-bà-di (người nữ tu tại gia, giữ năm giới), các vị trời, người thế gian, quỷ thần, rồng đều vui mừng, tiến lên cúi lạy Phật rồi lui ra.

 Kinh Phật nói về viên ngọc báu ma-ni Di-nhật

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video