# Kinh Tương Tục Giải Thoát Địa Ba-la-mật Liễu Nghĩa (Tương Tục Giải Thoát: tên một bộ kinh lớn, kinh này là một phần trong đó; Địa: các bậc tu chứng của Bồ-tát; Ba-la-mật: hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ, giải thoát; Liễu nghĩa: giảng rõ trọn vẹn ý nghĩa, không cần giải thích thêm)
Kinh Tương Tục Giải Thoát Địa Ba-la-mật Liễu Nghĩa
Đời Lưu Tống (triều Tống do họ Lưu lập ở phương Nam Trung Hoa, năm 420–479), Cầu-na-bạt-đà-la dịch.
Kinh Tương Tục Giải Thoát Địa Ba-la-mật Liễu Nghĩa, một quyển.
Đời Tống, Tam tạng (vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Cầu-na-bạt-đà-la dịch.
Như kinh Tương Tục Giải Thoát nói: Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Quán Thế Âm (vị Bồ-tát lắng nghe tiếng kêu khổ của chúng sinh trong đời mà cứu giúp) thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát có mười địa (mười bậc tu chứng), đó là: Hoan Hỷ địa (bậc vui mừng), Ly Cấu địa (bậc lìa nhơ bẩn), Minh địa (bậc sáng suốt), Diệm địa (bậc ngọn lửa), Nan Thắng địa (bậc khó vượt qua), Hiện Tiền địa (bậc hiện ra trước mắt), Viễn Hành địa (bậc đi xa), Bất Động địa (bậc không lay động), Thiện Tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo), Pháp Vân địa (bậc mây giáo pháp). Phật địa (bậc thành Phật) là bậc thứ mười một. Các bậc này được thâu gồm bởi mấy loại thanh tịnh (trong sạch)? Gồm có mấy phần?"
Phật bảo Bồ-tát Quán Thế Âm: "Có bốn loại thanh tịnh và mười một phần thâu gồm các bậc ấy. Này Quán Thế Âm! Hy vọng thanh tịnh (chí hướng mong cầu được trong sạch) thâu gồm bậc thứ nhất. Tăng thượng giới thanh tịnh (sự giữ giới luật ở mức cao vượt được trong sạch) thâu gồm bậc thứ hai. Tăng thượng tâm thanh tịnh (sự tu tâm, tức thiền định, ở mức cao vượt được trong sạch) thâu gồm bậc thứ ba. Tăng thượng tuệ thanh tịnh (trí tuệ ở mức cao vượt được trong sạch), càng lên cao càng vi diệu trong sạch hơn, thâu gồm từ bậc thứ tư cho đến Phật địa. Bốn loại thanh tịnh ấy thâu gồm các bậc kia.
Thế nào là mười một phần? Này Quán Thế Âm! Bồ-tát ở Giải hành địa (giai đoạn trước khi bước vào bậc thứ nhất, tu bằng sự hiểu biết và thực hành theo sự hiểu biết ấy) nương vào mười pháp hành (mười cách hành trì đối với kinh pháp: chép kinh, cúng dường, đem kinh cho người, lắng nghe, đọc, thọ trì, giảng nói, tụng đọc, suy nghĩ, tu tập) mà khéo tu tập giải thoát nhẫn của Bồ-tát (sự chấp nhận và an trụ vững vàng nơi chân lý giải thoát). Vượt qua bậc này rồi, Bồ-tát vượt lên vào ly sinh (thoát khỏi tính phàm phu thô sống, bước vào dòng bậc thánh), phần ấy được đầy đủ. Nhưng chưa thể an trụ trong sự biết rõ đúng đắn đối với những lỗi phạm giới nhỏ nhặt, phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể đầy đủ tam-muội chánh thọ thế gian (tam-muội: trạng thái tâm tập trung vào một chỗ, tức định; chánh thọ: sự nhập định đúng đắn; thế gian: còn thuộc về đời thường, chưa vượt khỏi thế gian), và chưa đầy đủ văn trì đà-la-ni (năng lực nghe điều gì liền ghi nhớ giữ gìn không quên), phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể đối với các pháp bồ-đề phần (những pháp tu giúp đạt đến giác ngộ) như đã đạt được mà tu tập nhiều lần, cũng chưa thể bỏ lòng ưa thích định và ưa thích pháp, phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể quán xét chân đế (các chân lý chân thật), chưa thể bỏ cái ý một mực quay lưng với sinh tử, một mực hướng về niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử), để dùng phương tiện (cách thức khéo léo) mà thâu gồm tu tập các pháp bồ-đề phần, phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể quán sát ngay trước mắt sự sinh khởi của các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành, luôn biến đổi), chưa thể phần nhiều an trụ trong sự chán lìa, phần nhiều an trụ trong vô tướng (không bám vào bất cứ hình tướng nào), phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể phần nhiều an trụ trong sự tư duy về vô tướng liên tục, không gián đoạn, phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể bỏ được sự gắng sức trong khi an trụ vô tướng, và chưa đạt được sức tự tại đối với các tướng, phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể phân biệt rốt ráo các tướng, phân biệt các danh xưng, chưa được tự tại trong việc nói pháp bằng mọi cách, phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể nhận được pháp thân (thân chân lý, tức thể tính giác ngộ của Phật) đầy đủ, phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ.
Nhưng chưa thể đạt được sự thấy biết không vướng, không ngăn ngại đối với mọi nhĩ-diệm (phiên âm tiếng Phạn, chỉ tất cả những điều cần biết, toàn bộ cảnh giới mà trí tuệ phải thấu suốt), phần này chưa đầy đủ. Vì muốn đầy đủ nên gắng sức tìm cách tiến cầu, đạt tới thì đã đầy đủ. Vì phần ấy đầy đủ nên mọi phần đều đầy đủ. Này Quán Thế Âm! Đó gọi là bốn loại thanh tịnh và mười một phần thâu gồm tất cả các bậc."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao bậc thứ nhất gọi là Hoan Hỷ địa, cho đến Phật địa gọi là Phật địa?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Vì vượt lên đạt được nghĩa lớn, được tâm xuất thế gian (tâm vượt ra khỏi thế gian) và niềm vui thù thắng vi diệu, nên bậc thứ nhất gọi là Hoan Hỷ địa. Vì lìa hết mọi lỗi phạm giới nhỏ nhặt, nên bậc thứ hai gọi là Ly Cấu địa. Vì tam-muội và văn trì ở bậc ấy làm chỗ nương cho ánh sáng trí tuệ vô lượng, nên bậc thứ ba gọi là Minh địa. Vì dùng ngọn lửa trí tuệ đốt cháy các phiền não (những tâm trạng làm rối loạn và ô nhiễm tâm như tham lam, giận dữ, mê muội), tu tập các pháp bồ-đề phần, nên bậc thứ tư gọi là Diệm địa. Vì ở bậc ấy dùng phương tiện tu tập các pháp bồ-đề phần, hết sức gian nan khổ nhọc mới được tự tại, nên bậc thứ năm gọi là Nan Thắng địa. Vì quán sát ngay trước mắt sự sinh khởi của các hành và tư duy nhiều về [vô] tướng (?), nên bậc thứ sáu gọi là Hiện Tiền địa. Vì tư duy vô tướng liên tục không gián đoạn, đi xa vào, gần tới bậc thanh tịnh, nên bậc thứ bảy gọi là Viễn Hành địa. Vì vô tướng mà không cần gắng sức, phiền não về tướng không còn hoạt động, không lay động, nên bậc thứ tám gọi là Bất Động địa. Vì được tự tại trong việc nói pháp bằng mọi cách, đạt trí tuệ rộng lớn không lỗi lầm, nên bậc thứ chín gọi là Thiện Tuệ địa. Vì những lỗi ác [thô nặng] rộng như hư không, được pháp thân như đám mây lớn che phủ khắp cả, nên bậc thứ mười gọi là Pháp Vân địa. Vì dứt trừ những phiền não vi tế và chướng ngại về nhĩ-diệm (sự che lấp làm trí không thấu suốt mọi điều cần biết), đạt được sự giác ngộ mọi phương diện về tất cả những điều cần biết, không vướng không ngại, nên bậc thứ mười một gọi là Phật địa."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các bậc này có mấy thứ ngu (mê lầm) và mấy thứ lỗi cần đối trị?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có hai mươi hai thứ ngu và mười một thứ lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ nhất: cái ngu chấp trước vào chúng sinh và các pháp (cho rằng có cái 'ta' thật và các sự vật có thật), cái ngu về phiền não ác thú (ác thú: những cõi khổ như địa ngục, quỷ đói, súc sinh); đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ hai: cái ngu về những lỗi phạm giới nhỏ nhặt, cái ngu về các loại nghiệp (những hành động tạo ra quả báo) và các nẻo tái sinh; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ ba: cái ngu tham ái dục lạc, cái ngu về văn trì viên mãn; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ tư: cái ngu ưa thích định, cái ngu ưa thích pháp; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ năm: cái ngu một mực tư duy quay lưng với sinh tử, cái ngu một mực tư duy hướng về niết-bàn; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ sáu: cái ngu về việc quán sát ngay trước mắt sự sinh khởi của các hành, cái ngu về các tướng còn hiện hành nhiều; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ bảy: cái ngu về các tướng vi tế còn hiện hành, cái ngu một mực dùng phương tiện tư duy vô tướng; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ tám: cái ngu đối với vô tướng mà không cần gắng sức (?), cái ngu về sự tự tại đối với tướng; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ chín: cái ngu về sự tự tại của tổng trì (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ giữ gìn mọi pháp) và biện tài (tài nói pháp trôi chảy, ưa nói pháp) đối với vô lượng cách nói pháp, vô lượng chữ câu của pháp, và trí tuệ càng lúc càng cao hơn; cái ngu về sự tự tại của biện tài; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở bậc thứ mười: cái ngu về thần thông lớn (những năng lực siêu phàm), cái ngu về việc thâm nhập những điều bí mật vi tế; đó chính là lỗi cần đối trị. Ở Phật địa: cái ngu về sự vướng mắc (?) cực vi tế đối với mọi điều cần biết, cái ngu về chướng ngại [cực vi tế]; đó chính là lỗi cần đối trị. Này Quán Thế Âm! Đó gọi là hai mươi hai thứ ngu và mười một thứ lỗi cần đối trị, được đặt ra nơi các bậc ấy, không tương ứng với vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột không gì hơn)."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Lạ thay, bạch Thế Tôn! Vô thượng bồ-đề có lợi ích lớn, quả lớn, khiến các Bồ-tát phá được lưới si mê lớn, vượt qua những lỗi lầm lớn mà đạt được vô thượng bồ-đề."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Trong các bậc này đặt ra mấy điều thù thắng (vượt trội)?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có tám điều, đó là: chí hướng mong cầu thanh tịnh, tâm thanh tịnh, bi (lòng thương xót muốn cứu khổ cho chúng sinh) thanh tịnh, ba-la-mật thanh tịnh, việc được thấy Phật và cúng dường thanh tịnh, việc thành thục chúng sinh (giáo hóa giúp căn lành của chúng sinh chín muồi) thanh tịnh, sự thọ sinh (sinh ra trong các cõi) thanh tịnh, năng lực thanh tịnh. Này Quán Thế Âm! Ở bậc thứ nhất thì tăng thêm chí hướng mong cầu thanh tịnh, cho đến năng lực thanh tịnh; cho đến các bậc càng lên cao, cho đến Phật địa, đều tăng thêm chí hướng mong cầu thanh tịnh, cho đến năng lực thanh tịnh. Nên biết đó là thanh tịnh. Ở Phật địa chỉ trừ ra sự thọ sinh thanh tịnh. Từ bậc thứ nhất đến các bậc trên, những công đức ấy đều như nhau; nên biết công đức của mỗi bậc đều thù thắng hơn [bậc dưới]. Công đức của mọi bậc Bồ-tát đều còn có công đức cao hơn; chỉ có công đức của bậc Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức từ thực tại chân thật) là không gì cao hơn."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì lẽ gì Bồ-tát trong mọi sự thọ sinh đều thù thắng nhất?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có bốn lẽ: vì cùng tích tập những thiện căn (gốc rễ của điều lành) hết sức trong sạch; vì theo trí tuệ mà chọn lựa [nơi sinh]; vì lòng từ bi cứu giúp mọi chúng sinh; vì tự mình lìa nhiễm ô và cũng khiến người khác lìa nhiễm ô."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát phát nguyện vi diệu, nguyện thù thắng, gọi là lực nguyện (lời nguyện có sức mạnh)?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có bốn điều: Bồ-tát ấy khéo biết niềm vui an trụ trong niết-bàn và đủ khả năng mau chứng được; vậy mà lại có thể xả bỏ việc mau chứng ấy; và vui lòng phát nguyện không vì duyên cớ gì, không vì mong cầu gì; vì chúng sinh mà phát nguyện chịu đựng nhiều nỗi khổ trong thời gian lâu dài. Vì thế nên nguyện vi diệu, nguyện thù thắng gọi là lực nguyện."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát có mấy điều phải học?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Bồ-tát có sáu điều phải học, đó là sáu ba-la-mật: từ đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật: hạnh cho đi) cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ ba-la-mật: hạnh trí tuệ thấu suốt thực tướng)." Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Trong sáu điều học này, mấy điều thuộc tăng thượng giới học (môn học giữ giới luật ở mức cao vượt), mấy điều thuộc tăng thượng tâm học (môn học tu thiền định ở mức cao vượt), mấy điều thuộc tăng thượng tuệ học (môn học trí tuệ ở mức cao vượt)?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Ba điều bố thí, trì giới (giữ giới luật), nhẫn nhục (nhẫn chịu) là tăng thượng giới học. Thiền (thiền định: lắng tâm chuyên chú) là tăng thượng tâm học. Tuệ là tăng thượng tuệ học. Tinh tấn (siêng năng không lùi bước) thì thông suốt cả ba."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Trong sáu điều này, mấy điều là tư lương phước đức, mấy điều là tư lương trí tuệ (tư lương: những thứ cần tích lũy, ví như hành trang lương thực cho chặng đường đi tới giác ngộ)?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Tăng thượng giới học là tư lương phước đức. Tăng thượng tuệ học là tư lương trí tuệ. Thiền và tinh tấn thì thông cả hai."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát học sáu điều này như thế nào?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có năm cách, tương ứng với ba-la-mật: trước hết hết sức tin hiểu Bồ-tát tạng (kho kinh điển dành cho Bồ-tát, tức kinh điển Đại thừa) nói về chánh pháp (giáo pháp chân chính); đối với kinh ấy thực hành mười pháp hành; dùng trí tuệ do nghe, do suy nghĩ, do tu tập mà gìn giữ tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh); gần gũi thiện tri thức (thầy lành bạn tốt chỉ dẫn đường tu); tìm cách tu học các thiện nghiệp (việc lành) không gián đoạn."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các điều học này được đặt ra thành sáu thứ?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có hai việc: một là thâu nhiếp chúng sinh (thu phục, gần gũi để giáo hóa chúng sinh), hai là đối trị phiền não. Ba môn học kia thâu nhiếp chúng sinh, ba môn học này đối trị phiền não. Bồ-tát bố thí các vật dụng, lấy vật dụng làm lợi ích mà thâu nhiếp chúng sinh. Bồ-tát giữ giới, không làm não hại, cũng không bức bách khiến người sợ hãi, lấy sự không sợ hãi làm lợi ích mà thâu nhiếp chúng sinh. Bồ-tát nhẫn nhục, đối với những sự não hại, bức bách, khủng bố, đều chịu đựng được, lấy đó làm lợi ích mà thâu nhiếp chúng sinh. Dùng ba môn học này để thâu nhiếp chúng sinh. Dùng sự siêng năng tinh tấn để chế ngự phiền não; dù phiền não sinh khởi [chưa] dứt hết (?) vẫn tu học thiện nghiệp; tu học thiện nghiệp thì không bị mọi phiền não làm lay động. Dùng thiền để hàng phục phiền não, dùng tuệ để dứt trừ các sử (tên gọi khác của phiền não ngầm, vì nó sai khiến tâm như sai sứ giả). Dùng ba môn học này để đối trị phiền não."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao lại đặt ra thêm bốn ba-la-mật nữa?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Vì chúng là bạn đồng hành trợ giúp cho sáu ba-la-mật. Ba ba-la-mật kia thâu nhiếp chúng sinh; Bồ-tát dựa vào các nhiếp sự (những cách thu phục lòng người: cho tặng, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) và phương tiện thiện nghiệp mà xây dựng việc ấy. Vì vậy Ta nói phương tiện ba-la-mật (hạnh khéo léo trong cách giáo hóa) là bạn của ba ba-la-mật kia.
Lại nữa, này Bồ-tát Quán Thế Âm! [Có Bồ-tát] trong đời hiện tại phiền não hoạt động nhiều, không đủ sức thường xuyên tu tập nhẫn (?); vì ham thích cõi thấp, chí hướng yếu kém nên không thể giữ tâm chuyên nhất bên trong; và đối với Bồ-tát tạng không thể lấy việc nghe làm duyên mà tu tập, nên không thể khai mở, dẫn khởi tuệ xuất thế gian. [Vị ấy] thọ nhận và thực hành chút ít phước, nguyện đời sau phiền não được mỏng nhẹ; đó là nguyện ba-la-mật. Phiền não mỏng nhẹ rồi thì có thể siêng năng tinh tấn. Vì vậy Ta nói nguyện ba-la-mật là bạn của tinh tấn ba-la-mật. [Vị ấy] gần gũi thiện tri thức, lắng nghe pháp lành, bên trong suy nghĩ đúng đắn, chuyển chí hướng yếu kém thành chí hướng có sức mạnh, [hiểu biết] thù thắng về cõi cao, có thể giữ tâm chuyên nhất bên trong. Vì vậy Ta nói lực ba-la-mật (hạnh có sức mạnh) là bạn của thiền ba-la-mật. Đối với Bồ-tát tạng, lấy việc nghe làm duyên mà tu thiền, đó là trí ba-la-mật, có khả năng khai mở, dẫn khởi tuệ xuất thế gian. Vì vậy Ta nói trí ba-la-mật là bạn của bát-nhã ba-la-mật."
Bồ-tát Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao sáu ba-la-mật được nói theo thứ tự như thế?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Vì cái trước làm chỗ nương để dẫn khởi cái sau cao hơn. Bồ-tát xả bỏ thân mạng, của cải, thọ trì giới thanh tịnh; vì giữ giới nên nhẫn nhục; nhẫn rồi thì tinh tấn; tinh tấn rồi thì có thể thiền định; thiền định đầy đủ rồi thì được tuệ xuất thế gian."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các ba-la-mật ấy được phân biệt thành mấy loại?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Mỗi thứ có ba loại. Đàn ba-la-mật có ba loại là: pháp thí (đem giáo pháp cho người), tài thí (đem của cải cho người), vô úy thí (đem sự không sợ hãi, sự che chở cho người). Thi-la ba-la-mật (giới ba-la-mật: hạnh giữ giới) có ba loại là: giới chuyển bỏ điều bất thiện, giới chuyển sinh điều thiện, giới chuyển làm lợi ích chúng sinh. Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục ba-la-mật) có ba loại là: nhẫn chịu những điều không lợi ích [người khác gây ra], nhẫn an chịu khổ đau, nhẫn quán xét pháp. Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn ba-la-mật) có ba loại là: tinh tấn với thệ nguyện rộng lớn, tinh tấn khéo dùng phương tiện, tinh tấn làm lợi ích chúng sinh. Thiền ba-la-mật có ba loại là: thiền lìa vọng tưởng (những ý nghĩ sai lầm, hư dối), lắng yên, đối trị khổ phiền não, an trụ trong niềm vui; thiền dẫn khởi công đức; thiền dẫn khởi việc lợi ích chúng sinh. Bát-nhã ba-la-mật có ba loại là: [trí tuệ] duyên theo thế đế (chân lý theo cách hiểu quy ước của thế gian), duyên theo đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, thực tại rốt ráo), duyên theo việc lợi ích chúng sinh."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao các ba-la-mật này được gọi là ba-la-mật?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có năm lẽ: một là không vướng mắc, hai là không ngoái nhìn luyến tiếc, ba là không lỗi lầm, bốn là không vọng tưởng, năm là hồi hướng (đem công đức đã làm hướng về mục đích cao cả). Không vướng mắc là không nhiễm đắm những việc trái với ba-la-mật. Không ngoái nhìn luyến tiếc là tâm không bị trói buộc vào quả báo của ba-la-mật và những lợi ích trong đời này. Không lỗi lầm là đối với các ba-la-mật, lìa những pháp tạp nhiễm ô và những cách làm không đúng phương tiện. Không vọng tưởng là đối với các ba-la-mật, không theo lời nói mà chấp trước vào tự tướng (hình tướng riêng) của chúng. Hồi hướng là các ba-la-mật này đã làm, đã nuôi lớn, đều để cầu quả vô thượng đại bồ-đề."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là những việc trái với ba-la-mật?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Nên biết có sáu việc. Một là ham muốn tiền của, sự tự tại làm chủ trên người, tự thấy trong đó có an vui, công đức, phước lợi. Hai là buông thả thân, miệng, ý theo điều mình muốn. Ba là đối với người khác có tâm khinh mạn, không nhẫn chịu được. Bốn là đối với các pháp lành không siêng năng tìm cách thực hành. Năm là gần gũi những việc tạp loạn của thế gian, những điều thấy, nghe, hay, biết. Sáu là coi hý luận (những lời bàn suông vô ích) của thế gian là phước lợi."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các ba-la-mật này có quả báo gì?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Cũng có sáu thứ: một là của cải lớn, hai là sinh vào thiện thú (các cõi lành), ba là không có oán thù, bốn là không bị hư hoại, năm là nhiều vui mừng và làm chủ dẫn dắt chúng sinh, sáu là không bị tổn hại thân mình và có năng lực lớn."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các ba-la-mật này bị xen tạp bởi những pháp nhiễm ô nào?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Nên biết có bốn thứ: một là thực hành mà không có lòng bi; hai là thực hành mà không suy nghĩ đúng đắn; ba là thực hành không thường xuyên; bốn là thực hành không chuyên chú hết lòng. Thực hành mà không suy nghĩ đúng đắn là khi tu ba-la-mật này lại tu xen lẫn rối loạn với ba-la-mật khác."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là không đúng phương tiện?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Đã thực hành, nuôi lớn các ba-la-mật này, thâu nhiếp chúng sinh, mà chỉ đem chút của cải làm lợi ích cho họ là lòng đã vui mừng, không giúp chúng sinh tỉnh ngộ ra điều bất thiện và an lập họ vào chỗ lành; đó gọi là không đúng phương tiện. Vì sao vậy? Vì đó không phải là cách Bồ-tát làm lợi ích cho chúng sinh. Ví như vật dơ bẩn, dù nhiều hay ít, cũng không có cách nào làm cho nó thơm được. Cũng vậy, chúng sinh vì các hành mà bản tính là khổ, không thể dùng chút lợi ích nhỏ mà khiến họ được an vui bậc nhất. Thâu nhiếp [chân chính] là an lập họ vào chỗ lành."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các ba-la-mật này có mấy loại thanh tịnh?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Ta không nói rằng ngoài năm loại kia ra các ba-la-mật còn có sự thanh tịnh nào khác. Nhưng hôm nay Ta sẽ dựa vào chính những việc ấy mà phân biệt theo chung và theo riêng.
Nói chung thì sự thanh tịnh của tất cả ba-la-mật, nên biết có bảy loại. Bảy loại là gì? Đó là: Bồ-tát đối với pháp này không cầu người khác biết đến; đối với pháp này không chấp trước; đối với pháp bồ-đề thừa (con đường đưa tới giác ngộ) này không sinh nghi ngờ; dù đúng dù sai cũng không tự đề cao mình, không hạ thấp người; không kiêu ngạo, không buông lung; không vì chút ít kém cỏi mà cho là đã đủ; không đối với pháp này mà khởi tâm keo kiệt, ganh ghét.
Nay sẽ nói riêng từng tướng thanh tịnh của các ba-la-mật, nên biết mỗi thứ có bảy loại. Bảy loại là gì? Đó là: Bồ-tát đối với bảy loại bố thí thanh tịnh mà Ta đã nói thì thọ trì tu hành: vật bố thí thanh tịnh mà bố thí thanh tịnh; giới thanh tịnh; thấy biết thanh tịnh; tâm thanh tịnh; lời nói thanh tịnh; trí thanh tịnh; [lìa] cấu uế (nhơ bẩn) thanh tịnh mà bố thí thanh tịnh. Bảy loại ấy gọi là đàn ba-la-mật thanh tịnh.
Đó là: Bồ-tát khéo giữ giới luật nghi (những quy tắc giới luật ngăn ngừa điều ác) về mọi mặt; giới khéo léo ra khỏi tội (biết sám hối khi lỡ phạm); giới hằng giữ; giới kiên cố; giới thường làm; giới thường chuyển (thường thực hành không dừng); giới thọ học (học theo các điều giới đã nhận). Bảy loại ấy gọi là thi-la ba-la-mật thanh tịnh.
Đó là: Bồ-tát tự tin vào nghiệp báo của mình, đối với mọi việc không lợi ích, tâm không sân hận; dù bị mắng, bị giận, bị đánh, bị tranh cãi, mọi điều không lợi ích đều không trả đũa; đối với những kẻ oán ghét, lòng không ôm hận; nếu họ xin sám hối thì rộng lòng chấp nhận không ngăn ngại; nếu bị người khác xúc phạm thì không mong họ tạ lỗi; đúng như pháp mà thương xót chấp nhận, không sợ hãi, không cầu mong; thường làm việc lợi ích, tâm không bỏ dở. Bảy loại ấy gọi là sằn-đề ba-la-mật thanh tịnh.
Đó là: Bồ-tát khéo biết tinh tấn quân bình (đều đặn, không quá căng không quá chùng), không vì tinh tấn mà tự đề cao mình, hạ thấp người, đối với các pháp lành chuyên tâm tinh tấn, có năng lực, kiên cố không bỏ. Bảy loại ấy gọi là tỳ-lê-da ba-la-mật thanh tịnh.
Đó là: Bồ-tát khéo nhập thiền tam-muội vô tướng; thiền tam-muội viên mãn; thiền tam-muội đi cùng giới (?); thiền đại tam-muội; thiền tam-muội không nương tựa; thiền tam-muội khéo tu sửa; và đối với Bồ-tát tạng, lấy việc nghe làm duyên mà tu tập thiền tam-muội vô lượng. Bảy loại ấy gọi là thiền ba-la-mật thanh tịnh.
Đó là: Bồ-tát lìa bỏ cả hai lối chấp, là lối xây dựng (cho rằng có cái không thật có) và lối phỉ báng (phủ nhận cái thật có), phát sinh tuệ trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai cực đoan); dùng tuệ ấy biết đúng như thật ý nghĩa của các cửa giải thoát; biết đúng như thật ý nghĩa tự tính của ba cửa giải thoát là không (mọi pháp không có thực thể), vô tướng (không có hình tướng để bám vào), vô tác (không mong cầu tạo tác); biết đúng như thật ý nghĩa lìa tự tính của ba tự tính là vọng tưởng (cái do tâm tưởng tượng sai lầm mà có), duyên khởi (cái do nhân duyên mà sinh), thành tựu (chân tính trọn vẹn chân thật); biết đúng như thật ý nghĩa lìa tự tính và ý nghĩa thế đế của ba thứ là tướng, nhân duyên, đệ nhất nghĩa; biết đúng như thật ý nghĩa đệ nhất nghĩa đế của năm minh xứ (năm ngành học: giáo lý Phật, luận lý học, ngôn ngữ học, y học, kỹ thuật – công nghệ); an trụ nhiều trong bảy loại chân như (thực tại như thật) không vọng tưởng; lìa hư dối, [đi vào] một cửa duy nhất (?); khởi lên vô lượng pháp duyên của các bậc dưới (?); quán sát và thực hành pháp tùy pháp (thực hành đúng theo giáo pháp, pháp nhỏ thuận theo pháp lớn) (?). Bảy loại ấy gọi là bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Năm loại kia mỗi loại có tác dụng gì?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Nên biết có năm tác dụng. Bồ-tát không vướng mắc thì trong đời hiện tại đối với ba-la-mật thường chuyên chú hết lòng thực hành, không buông lung. Không ngoái nhìn luyến tiếc thì thâu giữ được nhân không buông lung cho đời sau. Không lỗi lầm thì tu đầy đủ ba-la-mật trong sạch. Không vọng tưởng thì nhờ phương tiện khéo léo ấy mà mau đầy đủ ba-la-mật. Hồi hướng thì ở mọi đời thường được thọ quả báo tốt lành, ba-la-mật vô tận, cho đến A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật)."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Trong các ba-la-mật này, điều gì là thù thắng nhất?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Đó là không vướng mắc, không ngoái nhìn luyến tiếc, và hồi hướng. Điều gì không nhiễm ô? Đó là không lỗi lầm và không vọng tưởng. Điều gì rực sáng mạnh mẽ? Đó là không tính đếm (?). Điều gì không lay động? Đó là bước vào bậc pháp không thoái lui. Điều gì rất trong sạch? Đó là an trụ ở bậc thứ mười mà cầu Phật địa."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát thường được ba-la-mật vô tận, thọ quả báo [vô tận] và ba-la-mật vô tận?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Vì lần lượt nương vào nhau mà tu tập không ngừng (?)."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát vui thích sâu xa với ba-la-mật [hơn là với] quả báo (?)?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Bồ-tát có năm lẽ: một là các ba-la-mật là nhân chân thật của niềm vui thù thắng; hai là nhân thâu nhiếp mình và người; ba là nhân thọ quả báo ở đời sau; bốn là lìa xa những việc phiền não; năm là không sinh vào đường ác."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các ba-la-mật này mỗi thứ có những năng lực công đức gì?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Nên biết mỗi thứ có bốn loại. Một là khi Bồ-tát tu các ba-la-mật thì xả lìa được keo kiệt, phạm giới, lười biếng, tâm tán loạn và các tà kiến (những cách thấy sai lầm). Hai là làm tư lương chân thật cho vô thượng bồ-đề. Ba là trong đời hiện tại thâu nhiếp được mình và người. Bốn là ở đời sau được thọ quả báo rộng lớn vô tận."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các ba-la-mật này lấy gì làm nhân, lấy gì làm quả, lấy gì làm nghĩa?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Các ba-la-mật này lấy lòng bi làm nhân, lấy việc thọ quả báo và thâu nhiếp chúng sinh làm quả, lấy việc viên mãn đại bồ-đề làm nghĩa lớn."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát có của cải vô tận và có lòng bi, thì vì sao thế gian vẫn có chúng sinh nghèo khổ?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Đó là lỗi do nghiệp của chính chúng sinh mà thôi. Nếu không phải vậy, thì người khác [là Bồ-tát] luôn làm lợi ích cho họ, lẽ ra họ phải có của cải vô tận, thế gian sao còn có chúng sinh nghèo khổ? Nếu như thế thì việc chúng sinh làm ác lẽ ra không thành chướng ngại. Này Quán Thế Âm! Ví như ngạ quỷ (loài quỷ đói) bị cơn khát bức bách, chỉ thấy toàn hang hố trống khô, đó không phải lỗi của biển cả, mà chỉ là lỗi do nghiệp của chính ngạ quỷ ấy mà thôi. Như biển cả kia không có lỗi gì, Bồ-tát không có lỗi cũng như vậy. Như ngạ quỷ kia chịu quả báo do nghiệp của chính mình, nghiệp báo của chúng sinh cũng như vậy."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Tất cả các pháp đều không có tự tính (bản chất riêng tồn tại độc lập, cố định). Bồ-tát dùng ba-la-mật nào để nắm bắt [điều ấy]?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Bát-nhã ba-la-mật." Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu bát-nhã ba-la-mật nắm bắt cái không có tự tính, thì vì sao không nắm bắt tự tính?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Ta không nói lấy cái không tự tính để nắm bắt cái không tự tính. Nhưng cái không tự tính thì không có chữ nghĩa, tự mình biết lấy; mà không thể lìa chữ nghĩa để nói, nên phải nói ra (?). Vì thế, lìa tự tính mà nắm bắt sự lìa tự tính."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! [Thế Tôn] đã nói ba-la-mật, thượng ba-la-mật, đại ba-la-mật. Thế nào là ba-la-mật? Thế nào là thượng ba-la-mật? Thế nào là đại ba-la-mật?" Phật bảo Bồ-tát Quán Thế Âm: "Trong thời gian vô lượng tu tập bố thí v.v..., pháp lành được thành tựu, phiền não vẫn còn hoạt động nhưng có thể hàng phục được, không bị nó thắng; tức là ở Giải hành địa, sự hiểu biết từ mức yếu mềm và trung bình chuyển lên, gọi là ba-la-mật. Lại trong thời gian vô lượng tu tập như thế, pháp lành được thành tựu, phiền não vẫn còn hoạt động nhưng có thể dứt trừ phiền não, không bị nó thắng; tức là từ bậc thứ nhất trở đi, gọi là thượng ba-la-mật. Lại trong thời gian vô lượng tu tập như thế, pháp lành được thành tựu, tất cả phiền não hoàn toàn không còn hoạt động; tức là từ bậc thứ tám trở đi, gọi là đại ba-la-mật."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Ở các bậc này có mấy loại phiền não sử?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có ba loại. Một là [sử] hại bạn, ở năm bậc đầu. Này Quán Thế Âm! Phiền não bất câu sinh (phiền não không sinh ra cùng thân, mà do học theo tà thuyết, suy nghĩ sai lầm mà có) hoạt động làm bạn cho phiền não câu sinh (phiền não bẩm sinh, có sẵn cùng với thân) (ghi chú: bản Đan Hương có thêm chữ 'kia'); lúc ấy [bạn ấy] không còn nữa, nên gọi là hại bạn. Hai là sử yếu ớt, ở bậc thứ sáu và thứ bảy, chỉ còn hoạt động vi tế (ghi chú về cách đọc chữ 'hành' ở đây), nhờ tu tập mà đè nén không cho hoạt động. Ba là sử vi tế, ở bậc thứ tám và các bậc trên nữa, tất cả phiền não hoàn toàn không còn hoạt động, chỉ còn chút ít chỗ nương của chướng ngại về nhĩ-diệm."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát dứt trừ mấy loại lỗi thì gọi là dứt trừ các sử ấy?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có ba loại: thứ nhất là dứt lỗi ở lớp da ngoài, thứ hai là dứt lỗi ở lớp da trong, thứ ba là dứt lỗi ở tận xương. Lìa hết tất cả các sử thì Ta nói chỉ có ở Phật địa."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát trải qua bao nhiêu a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn không thể đếm được; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) để dứt trừ các lỗi ấy?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có ba [a-tăng-kỳ kiếp] vô lượng; [mà thời gian ấy được tính] hoặc bằng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), la-bà, ma-hầu-đố-lộ (các đơn vị đo thời gian ngắn của Ấn Độ xưa), nửa thời, một thời, ngày đêm, nửa tháng, một tháng, ly-đâu (ghi chú: ba tháng — bản Đan Hương ghi hai tháng — là một tiết; một tiết gọi là ly-đâu)."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ở các bậc này khi phiền não khởi lên thì có tướng gì, có lỗi gì, có công đức gì?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Có tướng không nhiễm ô. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ở bậc thứ nhất đã thâm nhập khắp cả pháp giới (toàn thể mọi pháp, cũng chỉ chân lý trùm khắp), biết rõ phiền não khởi lên chứ không phải không biết; vì thế gọi là tướng không nhiễm ô. Vì không làm cho tự thân sinh khổ nên không có lỗi. Vì làm nhân lìa khổ cho cõi chúng sinh, nên Bồ-tát khởi phiền não có vô lượng công đức."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Lạ thay, bạch Thế Tôn! Cho đến nghĩa lớn bồ-đề, khiến các Bồ-tát dù khởi phiền não mà vẫn hơn công đức thiện căn của tất cả chúng sinh, của Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát) và Duyên giác (người tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ), huống chi là những công đức khác."
Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế Tôn nói Thanh văn thừa và Đại thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu chở người tới giải thoát; Đại thừa: cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ mình và mọi người) chính là một thừa, ý nghĩa là thế nào?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Ta nói pháp Thanh văn thừa, tức là năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm thọ, tưởng tượng, hành động tâm ý, nhận thức), sáu nhập trong (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), sáu nhập ngoài (sáu đối tượng tương ứng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm); những điều như thế Ta nói chính là một pháp giới, một con đường của Đại thừa. Vì vậy Ta không nói có nhiều thừa khác nhau. Nhưng họ theo nghĩa lời nói mà khởi vọng tưởng, hoặc xây dựng hoặc phỉ báng, nói là có nhiều thừa; vì cách thấy trái ngược nhau, mỗi bên tranh cãi, nên mới nói như vậy." Lúc ấy Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ (bài thơ tụng) rằng:
Nói các tự tính khác nhau, thảy đều cùng một con đường;
Thừa thấp kém hay thừa cao diệu, chẳng có nhiều thứ khác biệt.
Theo lời nói mà khởi vọng tưởng, hoặc xây dựng hoặc phỉ báng;
Cách hiểu nghĩa trái ngược nhau, kẻ ngu mê hiểu ra nhiều kiểu.
Các bậc, sự thâu gồm, [những cái ngu,] lỗi cần đối trị, điều thù thắng, sự thọ sinh, cùng lời nguyện và các điều học,
Đây là nói con đường Đại thừa; siêng tu thì mau thành Phật.
Lúc ấy Bồ-tát Quán Thế Âm thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Trong kinh Tương Tục Giải Thoát, kinh này tên là gì, phải thọ trì thế nào?" Phật bảo Quán Thế Âm: "Kinh này tên là Địa Ba-la-mật Liễu Nghĩa Thuyết (lời giảng rõ trọn nghĩa về các bậc và các ba-la-mật). Hãy thọ trì như vậy." Khi nói lời giảng Địa Ba-la-mật Liễu Nghĩa này, bảy vạn năm nghìn vị Bồ-tát đạt được tam-muội Đại thừa quang (định ánh sáng Đại thừa).
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video