Thiên 0 — Lời đề yếu

 Phát vi luận (sách bàn về việc làm sáng tỏ những điều tinh vi, ẩn kín trong thuật xem đất) — đời Tống — Thái Nguyên Định soạn.

 Đề yếu (bài giới thiệu tóm tắt về tác giả và nội dung sách, do các quan biên soạn bộ sách Tứ khố toàn thư viết).

 Phát vi luận.

 Đề yếu.

 Sách "Phát vi luận" gồm một quyển, do Thái Nguyên Định đời Tống soạn. Nguyên Định có tên tự (tên chữ, tên gọi thứ hai dùng trong giao tiếp) là Quý Thông, người Kiến Dương (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc). Ông theo học ở cửa Chu Tử (tức Chu Hy, nhà Nho lớn đời Tống).

 Trong khoảng niên hiệu Khánh Nguyên (1195–1200, đời vua Tống Ninh Tông), triều đình ban lệnh cấm "ngụy học" (nghĩa là "học thuyết giả", tên mà phe cầm quyền gán cho học phái của Chu Hy để đàn áp). Ông bị liên lụy vì có tên trong đảng tịch (danh sách những người bị khép vào bè đảng bị cấm), bị đày tới Đạo Châu (nay thuộc tỉnh Hồ Nam), và mất tại nơi bị đày. Về sau, khi Hàn Thác Trụ (quyền thần chủ trương lệnh cấm ấy) thất bại, triều đình truy tặng ông hàm Địch công lang (một bậc hàm quan văn thấp), và ban thụy (tên hiệu đặt cho người đã mất để đánh giá cuộc đời) là Văn Tiết. Sự tích của ông chép đầy đủ trong sách "Tống sử", thiên "Nho lâm truyện" (phần truyện ký về các nhà Nho).

 Học vấn của Nguyên Định lan sang cả thuật số (các môn chiêm đoán, bói toán dựa trên số, âm dương, ngũ hành), mà ông đặc biệt dốc lòng nghiên cứu môn địa lý (ở đây là thuật phong thủy: xem thế đất, núi sông để chọn chỗ đặt mộ, dựng nhà). Sách này chính là sách xem đất của ông.

 Ý chính của sách cho rằng đạo của đất có một mặt cương (cứng) và một mặt nhu (mềm); từ đó mà làm rõ động tĩnh (thế đất chuyển động hay đứng yên), xem tụ tán (khí đất quy tụ hay tản mát), xét hướng bối (núi sông chầu về hay quay lưng đi), xem thư hùng (âm dương, mái trống, tức sự phối hợp giữa thế đất mạnh và thế đất mềm), phân biệt mạnh yếu, chia thuận nghịch (thế đất xuôi theo hay đi ngược lại), nhận ra sống chết (mạch đất có khí sống hay đã chết), xét kín rõ (dấu hiệu nhỏ nhặt hay hiển nhiên), tìm hiểu phân hợp (chỗ mạch đất, dòng nước tách ra và hợp lại), phân biệt phù trầm (mạch khí nổi lên nông hay chìm xuống sâu), định nông sâu (độ sâu cạn khi đào huyệt), chỉnh nhiêu giảm (nhích vị trí, hướng huyệt mộ thêm hay bớt một chút cho vừa với khí đất), xét kỹ xu tị (nên theo điều gì, nên tránh điều gì), biết tài thành (dùng sức người sửa sang, bổ khuyết cho hình thế tự nhiên) — tất cả gồm mười bốn phép, lần lượt suy diễn trình bày. Sách kết thúc bằng thiên "Nguyên cảm ứng" (truy tìm gốc của sự cảm ứng, tức sự tác động qua lại giữa con người với trời đất), làm sáng tỏ cái lẽ trời ban phúc cho người thiện, giáng họa cho kẻ gian tà.

 Đại khái, các nhà làm thuật chỉ bàn đến số (các quy tắc, công thức máy móc của thuật), còn Nguyên Định thì suy xét đến tận cùng bằng lý lẽ của nhà Nho, nên học thuyết của ông không trái với đạo lý. Chẳng hạn ông nói: nước vốn động, nên mong nó tĩnh; núi vốn tĩnh, nên mong nó động. Tụ tán là nói về đại thế (dáng thế lớn, tổng thể) của núi sông; diện bối (mặt quay về hay lưng quay đi) là nói về tính tình của núi sông. Biết được đại thế của núi sông, ngầm định liệu ở ngoài các con số và lý lẽ, rồi sau mới có thể suy ra thuận nghịch trong những chỗ gang tấc mờ mịt, nhỏ nhặt. Người khéo xem thì lấy cái có hình mà xét ra cái không hình; người không khéo xem thì để cái không hình che lấp mất cái có hình. Những lời ấy đều gạn lọc được chỗ tinh túy sâu xa, không thể so với kiểu lan man, hoang đường, dối trá của những kẻ làm nghề thuật vặt.

 Sách "Địa lý đại toàn" cũng có chép sách này, đề là Thái Mục Đường soạn. Xét ra cha của Nguyên Định là Thái Phát, tự xưng hiệu là Mục Đường lão nhân, vậy thì sách này lẽ ra do chính tay Thái Phát viết, hoặc người đời sau gán nhầm cho Nguyên Định, cũng chưa biết chừng. Tuy vậy, đối chiếu các bản, bản đề Nguyên Định soạn thì nhiều hơn, nên nay vẫn ghi tên Nguyên Định vào mục lục.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video