Thiên 15 — Thiên Cắt gọt và bồi đắp

 Thiên bàn về tài thành

 Kế đến lại phải biết tài thành (nghĩa là con người ra tay sửa sang, cắt gọt chỗ thừa, bồi đắp chỗ thiếu, để hoàn chỉnh cái thế đất mà trời đất đã tạo ra). Tài thành là nói về phần việc của con người. Người mà không có trời thì không có chỗ để dựa vào; trời mà không có người thì không làm nên trọn vẹn.

 Từ khi có trời đất là đã có núi sông, số lượng không vì thế mà nhiều thêm, đem dùng cũng không vì thế mà ít đi. Nếu cứ nhất định phải đợi trời sinh ra sẵn một cách tự nhiên rồi mới định được, thì công tạo hóa của trời đất cũng có giới hạn mà thôi. Vì vậy, núi sông dung kết (tức là khí của núi sông tụ lại, kết thành chỗ đất tốt) là ở trời, còn núi sông được tài thành là ở người.

 Chỗ nào thái quá thì ta cắt bớt phần thái quá, khiến cho vừa phải. Chỗ nào chưa tới thì ta bồi thêm phần còn thiếu, khiến cho vừa phải. Cắt chỗ dài, bù chỗ ngắn, bớt chỗ cao, đắp chỗ thấp, việc nào cũng có lẽ phải tất nhiên của nó.

 Lúc đầu, chẳng qua chỉ nhờ vào sự tinh tường của con mắt và công cụ của sức người. Đến cuối cùng thì giành được cả công của thần linh, đổi được cả mệnh trời, và con người với trời không còn cách biệt nữa.

 Cho nên, người giỏi thì làm hết những điều nên làm, mà không làm hại đến cái vẻ tự nhiên của nó. Người không giỏi thì bám chặt vào cái tự nhiên, rốt cuộc chẳng biết điều gì nên làm. Bởi thế mới nói đạo không tự nó đi được, mà cốt ở con người thực hiện.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video