Phần "Phi tộc" (những giống loài khác với người Trung Quốc), thứ ba mươi lăm
Tử Do (biệt hiệu của tác giả Phùng Mộng Long) nói: Kẻ học ít thấy thì nhiều điều lấy làm lạ. Những nước ở vùng đất cằn cỗi tận cùng xa xôi, người thì ngực có lỗ thủng, bàn chân quay ngược, chỉ có một tay, có hai lưỡi. Phong tục khác lạ, kỳ quái đủ điều, và được ghi chép rất nhiều. Không đọc những điều này thì không biết trời đất rộng lớn; không đọc những điều này thì không biết Trung Quốc tôn quý. Ta riêng chọn những điều đáng kinh ngạc, buồn cười nhất mà ghi ra, kèm thêm các loài như rắn, hổ, như muốn nói "man di cũng như cầm thú" vậy. Đó là thiên "Phi tộc" thứ ba mươi lăm.
Ba chuyện lạ ở Nam Hải
Ở Nam Hải, đàn ông đàn bà đều có tóc dày rậm. Mỗi lần gội đầu, họ bỏ tro vào dòng nước chảy rồi ra chỗ nước ấy mà gội, sau đó lấy mỡ lợn bôi lên tóc. Đến tháng năm, tháng sáu, lúa chín, dân đều cạo trọc đầu, đem tóc bán ở chợ. Cạo xong lại lấy mỡ lợn bôi lên đầu. Tháng năm, tháng sáu năm sau lại có tóc để bán.
Người mổ trâu phần nhiều là đàn bà, gọi là "đồ bà", "đồ nương" (bà đồ tể, nàng đồ tể). Họ trói trâu vào một cây gỗ lớn, cầm dao kể tội nó: "Lúc nọ dắt mày đi cày, mày không chịu tiến; lúc nọ cưỡi mày qua sông, mày không chịu đi. Nay làm sao tránh khỏi chết!" Rồi lấy roi nâng cổ trâu lên, vung dao chém.
Vợ nhà nghèo vừa có thai đã đến nhà giàu chỉ vào bụng mà bán con, tục gọi là "chỉ bụng bán". Có khi con mình còn quá nhỏ, mà con nhà hàng xóm đã khá lớn, bán được, thì sang mượn đứa ấy đem bán. Họ bẻ một cây gậy để đánh dấu chiều cao đứa trẻ, đợi đến khi con mình lớn bằng cây gậy thì đem trả cho nhà đã cho mượn. Họ bán con trai con gái như bán đất phân, cha con hai bên đều chẳng buồn rầu.
Mật tức tức
Phía tây nam vùng Hữu Giang (sông ở Quảng Tây) có nhiều người Liêu (một tộc người thiểu số ở phương nam), họ thích làm món "mật tức tức". Họ lấy chuột con trong bụng mẹ, chưa mở mắt, toàn thân đỏ hỏn còn ngọ nguậy, đem ngâm vào mật ong rồi đặt lên đĩa, chuột vẫn còn lúc nhúc bò. Dùng đũa gắp lên cắn thì nó kêu "chít chít", nên gọi là "mật tức tức" (mật kêu chít chít).
Người đất Ngô (vùng Giang Tô, Chiết Giang) ngâm cua đồng nhỏ vào rượu để ăn. Có con ngâm chưa thấm, vừa giơ đũa lên thì đều bò ra khỏi đĩa. Thế thì khác gì món "mật tức tức".
Sản ông
Sách "Nam Sở tân văn" chép: Phương nam có đàn bà người Liêu, đẻ con xong liền đứng dậy; còn người chồng thì nằm trên giường đệm, ăn uống y như đàn bà mới đẻ. Hơi không giữ gìn cẩn thận là ông ta cũng sinh bệnh như đàn bà đẻ. Người vợ thì chẳng đau đớn gì, vẫn nấu nướng, kiếm củi cắt cỏ như thường. Lại theo tục đất Việt: vợ đẻ con, qua ba ngày thì ra khe suối, sông tắm rửa. Về nhà, nấu cháo cho chồng ăn. Người chồng đắp chăn, ôm con nhỏ ngồi trên giường ngủ, gọi là "sản ông" (ông đẻ). Đảo lộn đến thế!
Tục của người Liêu bản địa
Tục của người Liêu bản địa: con trai mười bốn, mười lăm tuổi thì đánh gãy hai cái răng bên trái và bên phải, sau đó mới cưới vợ. Họ không có thìa đũa, lấy tay bốc cơm mà ăn. Chân đi cà kheo cao, lên xuống sườn núi như hươu chạy. Người chết thì đặt vào quan tài, để trên vách núi cao nghìn nhẫn (nhẫn: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng bảy tám thước), quan tài nào rơi xuống trước là điềm lành.
Nước Oa (tên gọi Nhật Bản thời xưa)
Sách "Bắc sử" chép: Vua nước Oa coi trời là anh, coi mặt trời là em. Lúc trời chưa sáng thì ra ngồi nghe việc nước; mặt trời mọc thì thôi không làm việc nữa, nói: "Giao cho em ta."
Chiêm Thành (vương quốc xưa ở miền Trung Việt Nam)
Cách nấu rượu của nước Chiêm Thành: lấy gạo trộn với men thuốc cho vào vò, bịt thật kín để lâu ngày, đợi đến khi bã rượu sinh dòi thì thành rượu ngon. Hôm khác mở ra, dùng ống tre dài nhiều đốt, chừng ba bốn thước, cắm vào vò bã, tùy số người đông hay ít mà đổ nước vào. Mọi người lần lượt hút ống tre thì rượu chảy vào miệng. Hút hết lại đổ thêm nước. Nếu nhạt thì thôi; còn vị thì bịt lại để hôm sau uống tiếp. Mỗi năm vào dịp nhất định, nhà nước thả cho người ta đi lấy mật (túi mật) của người sống đem bán cho quan. Tù trưởng hoặc thủ lĩnh bộ lạc có được mật thì bỏ vào rượu, uống cùng người nhà, lại dùng để tắm, gọi là "toàn thân là mật" (chơi chữ: chữ "mật" vừa là túi mật, vừa có nghĩa là gan dạ, nên câu ấy còn có nghĩa là "cả người đầy gan dạ").
Đầu bay
Đàn bà nước Chiêm Thành có người đầu biết bay, ban đêm bay đi ăn phân người. Người chồng biết chuyện mà bịt chặt cổ lại, hoặc dời thân người ấy sang chỗ khác, thì người ấy chết. Trần Cương Trung khi ở An Nam có bài thơ ghi việc rằng: "Uống bằng mũi như ống máng xối, đầu bay tựa ròng rọc." Sách "Lỏa trùng tập" chép người nước Lão Qua (nước Lào) uống nước bằng mũi, đầu bay đi ăn cá.
Trong các khe động vùng Lĩnh Nam (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh, nay là Quảng Đông, Quảng Tây) thường có người đầu biết bay, nên có tên gọi "Liêu tử đầu bay". Một ngày trước khi đầu bay, quanh cổ có một vết vòng như sợi chỉ đỏ. Vợ con bèn trông giữ người ấy. Đến đêm, người ấy trông như ốm, đầu bỗng mọc cánh, lìa khỏi thân bay đi. Đầu ra bùn bờ sông tìm cua, giun mà ăn. Gần sáng bay về, người ấy như tỉnh giấc mộng, bụng đã no.
Thời nước Ngô (thời Tam Quốc), tướng quân Chu Hoàn có một người hầu gái, đêm nào ngủ rồi thì đầu cũng bay đi. Khi qua lỗ chó, khi qua cửa sổ trên mái mà ra vào, lấy tai làm cánh, gần sáng lại bay về. Nhiều lần như thế, người bên cạnh lấy làm lạ, ban đêm đến xem thì chỉ thấy có thân mà không có đầu, thân hơi lạnh, bèn lấy chăn trùm lên. Đến sáng đầu bay về, vướng chăn không gắn vào được, mấy lần rơi xuống đất, còn thân thì thở dồn dập như sắp chết. Bỏ chăn ra, đầu lại bay lên gắn vào, như người thường.
Thổ Phồn (nước Tây Tạng thời xưa)
Đời Đường, niên hiệu Trinh Nguyên, quân triều đình đại phá Thổ Phồn ở Thanh Hải, ngay giữa trận giết được đại binh mã sứ (chức tướng cầm đầu binh mã) của Thổ Phồn là Khất Tạng Già. Có người nói đó là Thượng Kết Tán. Người Thổ Phồn thu xác đem về. Có hơn trăm người vừa đi vừa khóc theo xác, nghi lễ hết sức khác lạ: họ cho một người đứng bên xác nói thay cho người chết. Hỏi: "Vết thương có đau không?" Người kia đáp thay: "Đau", liền lấy thuốc cao bôi vào. Lại hỏi: "Có ăn không?" Đáp: "Ăn", liền dọn đồ ăn. Lại hỏi: "Có mặc áo không?" Đáp: "Mặc", liền sai lấy áo lông mặc cho. Lại hỏi: "Có về không?" Đáp: "Về", liền sắm xe ngựa chở xác đi. Nghi lễ khác thường như vậy, ắt người ấy phải là bậc đại thần quý hiển trong nước.
Khiết Đan
Tục Khiết Đan: mỗi năm vào ngày mười ba tháng giêng, cho người trong nước được làm giặc ba ngày, chỉ không cho trộm từ mười quan tiền trở lên. Người phương bắc gọi là "cốt lý cự thốn" (?), tiếng Hán nghĩa là "lúc được trộm".
Tục ngữ có câu: "Cầm thú dâm thì không biết xấu hổ nhưng có mùa có lúc; người dâm thì biết xấu hổ nhưng chẳng có chừng mực." Ta cũng nói: người rợ trộm cắp không bị cấm nhưng có thời hạn, còn Trung Quốc cấm trộm cắp mà trộm lúc nào cũng có.
Trâu ngựa của Khiết Đan có lúc "được mùa", giống như phương nam nuôi tằm. Năm nào có tuyết mà cỏ còn ló lên khỏi tuyết chừng một tấc thì trâu ngựa được mùa lớn. Nếu không có tuyết, hoặc tuyết vùi hết cỏ, thì không được mùa.
Vua Khiết Đan đến Lâm Thành thì mắc bệnh, đến rừng Sát Hồ thì chết. Người trong nước mổ bụng, nhồi vào mấy đấu muối, chở về phương bắc. Người nước Tấn (nhà Hậu Tấn) gọi đó là "đế ba" (ông vua khô ướp muối).
Đàn bà người rợ
Sách "Di tục ký" của Tiêu Nhạc Phong chép: Đàn bà người rợ vú dài, rủ xuống tận dưới bụng. Lúc đang thêu thùa, đứa con liền kéo vú từ phía sau nách ra mà bú.
Thát Đát (tên gọi người Mông Cổ)
Ruột người Thát Đát rất nhỏ, như ruột lợn. Người họ gầy, cao mà vai rộng. Họ không sợ chết, thắng trận thì hát, thua trận thì khóc. Đàn bà Thát Đát đến Trung Quốc, ai đùa nghịch vú của họ thì họ mừng, cho rằng đó là con mình. Đụng đến chỗ kín họ cũng chẳng để ý. Chỉ có cầm tay họ là họ giận, vì cho rằng cầm tay tức là vợ chồng, động một chút là rút dao đâm người ấy.
Hồn thoát
Người phương bắc giết bê con, khoét một lỗ trên sống lưng, lần lượt lấy hết xương thịt bên trong ra, còn lớp da ngoài vẫn nguyên vẹn. Nhồi cho mềm, dùng để đựng sữa, váng sữa, rượu và sữa ngựa lên men, gọi là "hồn thoát" (túi da nguyên con).
Trồng cừu
Người ở phía tây vùng Đại Hán (?) biết trồng cừu. Họ lấy xương cừu, vào ngày Mùi đầu mùa đông (ngày mang chi Mùi trong cách đếm ngày theo can chi; Mùi ứng với con dê) đem chôn xuống đất, đến ngày Mùi đầu mùa xuân thì thổi kèn già (loại kèn của người Hồ phương bắc) và đọc thần chú, liền có cừu con từ dưới đất chui lên.
Trung Quốc cũng có cách nuôi trồng sò huyết, nuôi trồng ba ba, thì chuyện trồng cừu chưa hẳn là bịa đặt.
Hồi Cốt (tộc người Duy Ngô Nhĩ thời xưa)
Các tù trưởng Hồi Cốt cùng dựng chung một gian nhà, đắp tượng Phật ở trong. Mỗi lần làm lễ trai (lễ cúng dường Phật, đãi cơm chay), họ ắt mổ cừu, lấy ngón tay nhúng máu bôi vào miệng tượng Phật, hoặc ôm chân tượng mà hà hơi, gọi đó là thân thiết kính trọng.
Mộc nãi y (xác ướp)
Ở đất người Hồi Hồi (người theo đạo Hồi ở vùng Tây Á), có người già tự nguyện bỏ thân mình để cứu giúp mọi người, bèn tắm rửa, nhịn ăn, chỉ ăn mật ong. Mấy tháng sau, phân và nước tiểu đều thành mật. Khi người ấy chết, người trong nước liệm vào quách đá, lại đổ đầy mật vào ngâm, khắc ghi năm tháng. Đợi trăm năm mở ra xem thì đã thành thuốc mật, gọi là "mộc nãi y"; người bị gãy tay chân ăn một chút là khỏi ngay. Xem sách "Bác vật chí bổ".
Cây hoa ở nước Đại Thực (tên gọi xưa của đế quốc Ả Rập)
Ở phía tây nam nước Đại Thực, ngoài hai nghìn dặm, trong khe núi có một loài cây, nở hoa giống như đầu người. Nói chuyện với hoa thì hoa cười, cười rồi thì rụng.
Cổ Mãng
Người nước Cổ Mãng ngủ nhiều, năm mươi ngày mới thức dậy một lần. Họ cho những việc làm trong mộng là thật, còn những điều thấy ban ngày là hư ảo.
Nước Bạch Lang
Rợ phía tây có nước Bạch Lang, dân dựa vào núi mà ở, xếp đá làm nhà, giống như tháp phù đồ (tháp nhiều tầng thờ Phật). Họ dùng thang để lên xuống, của cải cất ở tầng trên, người ở tầng giữa, súc vật nuôi ở tầng dưới. Xem sách "Cương mục".
Người trần truồng
Sách "Thiên Bảo thực lục" chép: Núi Cứu (?) ở Nhật Nam (quận thời xưa, nay thuộc miền Trung Việt Nam) nối liền nhau, không biết dài mấy nghìn dặm. Đó là nơi người trần truồng ở, họ là con cháu của dân Bạch. Họ xăm hình hoa trước ngực, có một thứ như phấn mà màu tím, dùng vẽ dưới hai mắt, lại nhổ hai chiếc răng cửa, cho đó là cách trang điểm đẹp.
Đại Uyển (nước xưa ở Trung Á, vùng thung lũng Ferghana)
Người nước Đại Uyển đều mắt sâu, râu ria rậm rạp. Họ giỏi buôn bán, tranh nhau từng chút một. Họ coi trọng con gái; con gái nói gì, đàn ông mới theo đó mà quyết định.
Nữ quốc (nước đàn bà)
Nữ quốc ở phía nam Thông Lĩnh (dãy núi Pamir). Theo tục nước ấy, đàn bà coi nhẹ đàn ông, nhưng tính không ghen tuông. Đàn ông đàn bà đều bôi màu lên mặt, một ngày có khi đổi mấy lần. Mọi người đều để xõa tóc. Xem sách "Tùy thư".
Rợ Kim Xỉ (rợ răng vàng)
Theo tục rợ Kim Xỉ, con gái chưa chồng dâm loạn như chó lợn. Con gái chưa gả chồng mà chết, những người đàn ông từng tư thông với cô, mỗi người cầm một lá phướn đi đưa tang. Có khi đến cả trăm người, cha mẹ khóc rằng: "Con gái ta được nhiều người yêu như thế, nào ngờ lại chết yểu!"
Ma Dật (nước xưa trên một đảo thuộc Philippines ngày nay)
Người nước Ma Dật trọng tiết nghĩa. Chồng chết, vợ cạo tóc, nhịn ăn, nằm ngủ cùng xác chồng, nhiều người chết theo chồng. Nếu quá bảy ngày mà không chết thì họ hàng mới khuyên ăn uống.
Thổ Hỏa La (nước xưa ở Trung Á)
Nước Thổ Hỏa La đóng đô cách phía tây Thông Lĩnh năm trăm dặm, ở lẫn với người Ấp Đát. Kinh thành vuông vức hai dặm, quân có thể ra trận mười vạn người, đều thạo đánh trận. Tục nước ấy thờ Phật. Anh em cùng chung một vợ, thay phiên nhau ngủ. Mỗi khi một người vào phòng thì treo áo của mình ngoài cửa làm dấu. Đẻ con ra thì thuộc về người anh cả.
Xiêm La (nước Thái Lan thời xưa)
Ở nước Xiêm La, khi cưới hỏi, trước hết mời sư đón chàng trai đến nhà gái. Sư lấy máu trinh (?) của cô gái chấm lên trán chàng trai, gọi là "lợi thị" (lấy may), rồi mới thành thân. Ba ngày sau, lại mời sư đưa cô gái về nhà trai, bấy giờ mới bày rượu, tấu nhạc đãi khách. Về tang lễ: phàm người giàu sang chết thì đổ thủy ngân vào bụng rồi chôn; người thường thì khiêng ra bãi cát bờ biển ngoài đồng cho chim ăn, chim ăn hết rồi bay đi, phần xương còn lại thì người nhà vừa khóc lóc vừa ném xuống biển, gọi là "điểu táng" (chôn bằng chim).
Khải Mộc
Phía đông đất Việt có nước Khải Mộc. Con trưởng sinh ra thì xẻ ra mà ăn, gọi là "nghi đệ" (tốt cho các em). Cha chết thì cõng mẹ đem bỏ, nói rằng: "Vợ của ma thì không thể ở chung." Phía nam nước Sở có nước người Viêm. Khi người thân chết, họ lóc thịt vứt đi rồi mới chôn xương, như thế mới thành con hiếu. Phía tây nước Tần có nước Nghĩa Cừ. Khi người thân chết, họ chất củi đốt xác, khói bốc lên cao, gọi là "đăng hà" (bay lên tầng mây ráng, tức là lên tiên), như thế mới là hiếu. Xem sách "Mặc Tử".
La La
La La tức là rợ Ô Man, theo tục chuộng thầy cúng đàn ông, gọi là "Đại Hề bà". Họ dùng xương gà để bói lành dữ, việc lớn việc nhỏ đều theo đó mà quyết. Phàm lấy vợ, cô dâu ắt phải ăn nằm với Đại Hề trước, kế đến anh em các phòng trong nhà đều ăn nằm với cô, rồi mới thành hôn. Gọi thế là hòa thuận. Lễ vợ chồng của họ: ban ngày không gặp mặt nhau, ban đêm mới ngủ chung. Con trai chưa đủ mười tuổi thì không được gặp cha. Tù trưởng chết thì lấy da báo bọc xác đem đốt, chôn xương trên núi, không phải người rất thân thì không ai biết chỗ. Chôn xong, làm hình người bằng thất bảo (bảy thứ châu báu) cất trên lầu cao, rồi đi trộm đầu của người quyền quý ở vùng láng giềng về tế. Nếu không lấy được thì rốt cuộc không cúng tế.
Trảo Oa (đảo Java, thuộc Indonesia ngày nay)
Ở nước Trảo Oa, phàm chủ nhà chết, ngày đưa tang, vợ thiếp và tôi tớ đều cài hoa cỏ đầy đầu, khoác khăn năm màu, theo xác ra bờ biển hoặc đồng hoang. Họ khiêng xác ra cho bầy chó ăn. Chó ăn hết là tốt; ăn không hết thì hát bài buồn, khóc gào. Họ chất củi bên cạnh, các bà vợ ngồi lên trên. Hồi lâu thì châm lửa đốt củi mà chết. Ấy là lễ tuẫn táng (người sống chết theo để chôn cùng người chết).
Nước Tai To
Sách "Sơn Hải kinh" chép: Có nước Tai To, người nước ấy khi ngủ thường lấy một tai làm chiếu, một tai làm chăn.
Tháng nóng lại có thể dùng tai làm quạt. Đem Huyền Đức (Lưu Bị thời Tam Quốc, tương truyền tai to rủ tới vai) mà so thì nhỏ bé quá.
Nước Nhiếp Nhĩ
Người nước Nhiếp Nhĩ giống loài thú. Nước ấy ở phía đông nước Vô Phúc (nước người không có bụng). Người có vằn như hổ, tai dài quá thắt lưng, khi đi phải lấy tay nâng tai.
Thìn Hàn (một nước xưa ở phía nam bán đảo Triều Tiên)
Ở nước Thìn Hàn, trẻ con sinh ra thì lấy đá đè lên đầu, muốn cho đầu dẹt. Nay người Thìn Hàn ai cũng đầu dẹt. Xem sách "Ngụy chí".
Nước Hộc
Trần Lê bàn với Tề Hoàn công rằng: Ngoài Tây Hải có nước Hộc, đàn ông đàn bà đều cao bảy tấc. Người nước ấy tự nhiên có lễ phép, thích vái lạy quỳ gối. Ai cũng thọ ba trăm tuổi. Họ đi nhanh như bay, một ngày đi nghìn dặm. Không loài vật nào dám đụng đến họ, chỉ sợ chim hộc biển (một loài thiên nga, ngỗng trời ở biển); chim hộc biển gặp là nuốt chửng, mà chim ấy cũng thọ ba trăm tuổi. Người ấy ở trong bụng chim hộc không chết, mà chim hộc cũng bay được nghìn dặm.
Lặc Tất
Người nước Lặc Tất cao ba tấc, có cánh, giỏi nói năng đùa cười. Vì thế gọi là "nước Nói".
Trần Huyền Tích nói: "Sách truyện có câu 'người Tiêu Nghiêu cao ba thước', đó là lùn nhất rồi. Giả sử người Tiêu Nghiêu đến nước Lặc Tất, hẳn sẽ bị người ta kinh ngạc coi là người khổng lồ ở Lâm Thao (tương truyền đời Tần có người khổng lồ hiện ra ở Lâm Thao)!"
Người tí hon
Trong vùng hoang dã phía tây bắc có người tí hon, cao một tấc, mặc áo đỏ, đội mũ đen, ngồi xe nhẹ có người dẫn đường, trông rất oai nghi. Người nào gặp họ đang ngồi xe thì bắt ăn cả người lẫn xe. Vị cay đắng, ăn rồi thì suốt đời không bị sâu bọ cắn. Lại biết được tên của muôn vật, và diệt được tam trùng trong bụng (theo Đạo giáo, ba con trùng sống trong thân người, làm hại sức khỏe và lên trời tố tội người ta).
Người khổng lồ
Năm Hàm Hy thứ hai (đời Tào Ngụy, năm 265), có người khổng lồ hiện ra ở Tương Vũ, cao hai trượng, vết chân dài ba thước hai tấc. Thời Phù Kiên (vua nước Tiền Tần), giữa sông vớt được một chiếc guốc lớn dài bảy thước ba tấc; lại có hạt đào chứa được năm đấu.
Người cao
Năm Tân Sửu niên hiệu Thành Hóa (đời Minh, năm 1481), mấy chục quân lính thuộc vệ Tô Châu (vệ: đơn vị quân đồn trú thời Minh) đi biển gặp bão. Họ trôi dạt đến một hòn đảo, người trên đảo đều cao ba bốn trượng, lấy dây mây xỏ một người của ta treo ở giữa cây. Người ấy trốn thoát ra đến bờ biển, bỗng chiếc thuyền lúc trước quay lại chở đi. Người cao đuổi đến, thuyền đã rời bờ, hắn đứng trên bờ lấy tay kéo thuyền. Người trên thuyền lấy gươm chặt đứt một ngón tay của hắn. Xem xét thì là một đốt ngón tay giữa. Lấy thước đo thì dài một thước bốn tấc. Gặp quan huyện lệnh huyện Gia Định lấy xem, rồi giữ lại cất trong kho.
Khăn vải dài, áo dài
Sách "Tô Châu phủ chí" chép: Có vị quan trực chỉ sứ (quan được vua phái đi tuần tra các địa phương) đến học cung (trường học của nhà nước, có miếu thờ Khổng Tử), gió to thổi rơi xuống một chiếc khăn vải, chiều ngang chiều dọc đều hơn một trượng, đem cất vào kho của quận. Lại có năm nọ trên biển trôi đến một chiếc áo, dài hai trượng, hai tay áo còn dài gấp đôi.
Dân Vô Khải, dân Lục, dân Tế
Dân Vô Khải ở trong hang, ăn đất. Người chết thì tim không mục nát, đem chôn, trăm năm sau hóa thành người. Dân Lục thì đầu gối không mục nát; chôn một trăm hai mươi năm thì hóa thành người. Dân Tế thì gan không mục nát; chôn tám năm thì hóa thành người.
Nước Hàm Đồ
Nước Hàm Đồ dâng cống những vật quý lạ. Sứ giả nước ấy nói: nước ấy cách kinh đô của vua bảy vạn dặm, chim thú đều biết nói. Gà chó chết, đem chôn thì không mục nát. Trải qua mấy đời, người trong nhà đi chơi núi sông, bờ biển, nghe trong lòng đất có tiếng gà gáy, chó sủa. Người chủ bèn đào lấy đem về nhà nuôi. Lông cánh tuy trụi rụng nhưng lại mọc ra, lâu dần thì mượt bóng.
Bán rồng
Sứ giả nước Tần là Cam Tông tâu về việc ở Tây Vực (vùng các nước phía tây Trung Quốc) rằng: Phương sĩ (người có phép thuật) ở nước ngoài, ai biết đọc thần chú thì đến bên sông, bước theo bộ Vũ (lối bước chân đặc biệt khi làm phép trong Đạo giáo, tương truyền do vua Vũ đặt ra) rồi thổi hơi, rồng liền nổi lên. Lúc mới nổi lên, rồng dài mấy chục trượng. Phương sĩ thổi hơi; cứ mỗi lần thổi thì rồng lại co lại một chút. Đến khi chỉ còn dài mấy tấc thì bắt bỏ vào bầu, nuôi bằng một ít nước. Các nước ngoài thường khổ vì hạn hán. Phương sĩ nghe nơi nào hạn hán thì mang rồng đến bán. Một con rồng giá mấy chục cân vàng, cả nước góp tiền lại để trả. Phương sĩ bèn mở bầu thả rồng xuống vực, lại bước theo bộ Vũ mà thổi hơi, rồng dài ra mấy chục trượng. Chốc lát, mưa từ bốn phía kéo đến. Xem sách "Bão Phác Tử".
Rồng muối
Tiêu Chú theo Địch điện tiền (tức Địch Thanh, người giữ chức chỉ huy cấm quân trước điện vua) đi đánh phá các động của người Man, thu được nhiều châu báu, vật quý lạ. Trong đó có một con rồng dài hơn một thước, nói là rồng muối, do người Man nuôi. Họ lót mâm bạc, giữa đặt chén ngọc, dùng đũa ngọc gắp muối biển cho rồng ăn. Mỗi khi trong kẽ vảy rồng tiết ra muối thì thu lấy dùng. Uống một thìa muối ấy với rượu, chuyên làm mạnh dương khí (tăng sức chuyện chăn gối). Về sau vì Thái Nguyên Độ (Thái Biện) liếm muối trên mình nó mà rồng chết. Nhà ấy lấy muối ủ xác rồng, ba bốn ngày sau đem dùng vẫn có công hiệu. Sau nghe nói con rồng ấy về nhà Thái Nguyên Trường (Thái Kinh).
Vảy rồng
Hùng Duy Trinh người Vũ Xương kể rằng ở huyện ông, vì nước sông dâng lên, có một vật như vảy cá trôi dạt vào ruộng, to như chiếc chiếu, có người bảo đó là vảy rồng.
Chim bằng lớn
Đời Gia Tĩnh (đời Minh), trên biển từng rơi xuống một chiếc lông chim bằng lớn. Vạn Nguyên Hiến tận mắt thấy nó trong kho của một quận nọ. Lông vì lâu ngày đã rụng hết, chỉ còn cái ống lông rỗng, đặt nằm ngang dưới đất, người bước thẳng vào trong cũng không vướng. Lại có một nhà bên bờ biển bỗng bị phân vùi lấp, phải đào từ trong ra. Phân đều tanh mùi cá tôm, chất còn một nửa chưa tiêu. Ấy là phân của chim bằng lớn bay qua thải ra.
Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều) Lâm Hàn thấy trong kho của nội cung một chiếc lông cánh chim bằng lớn, dài hơn một trượng, trong ống lông chứa được hai người ngồi. Ông tự viết bài ký ghi lại.
Hải điêu (chim điêu biển)
Cuối đời Chính Đức (đời Minh), có một con chim màu đen, to như voi, xòe cánh ra như mui thuyền, bay vào đậu trên cây lớn phía trong cửa Trường An (cửa thành ở kinh đô). Lấy cung nỏ bắn đều không xuyên thủng. Ngỗng nhà dân nuôi bị nó mổ ăn như nhặt dòi. Mấy tháng sau nó mới bay đi. Người ta cho đó là chim điêu biển.
Vịt biển
Đời Tấn, có người được một chiếc lông chim dài ba trượng. Đem cho Trương Hoa xem, Trương Hoa buồn rầu nói: "Đây là lông vịt biển! Nó xuất hiện thì thiên hạ loạn."
Cá lớn ngoài biển
Sách "Sùng Minh chí" chép: Trên biển có con cá lớn bơi qua huyện Sùng Minh, tám ngày tám đêm mới hết thân nó.
Có chiếc thuyền vượt biển đi Lưu Cầu (quần đảo Ryukyu, nay thuộc Nhật Bản), ban đêm thấy một quả núi dâng lên chạm mây, hai mặt trời cùng mọc, gió cũng nổi lên dữ dội, lắc thuyền như muốn lật. Mọi người kinh hãi hoang mang, người lái thuyền xua tay bảo đừng nói gì, chỉ nhắm mắt ngồi yên. Hồi lâu mới không thấy nữa. Người lái thuyền đặt tay lên trán mừng rỡ: "Chúng ta đều được sống lại rồi!" Cái dâng lên chạm mây ấy là vây cá voi, còn hai mặt trời là đôi mắt của nó. Xem sách "Sứ Lưu Cầu lục".
Đời Tống Cao Tông, niên hiệu Thiệu Hưng, ở bãi biển Chương Phố có một con cá cao mấy trượng. Người ta cắt thịt nó được mấy trăm xe. Đến khi khoét mắt, nó mới biết, quẫy vây một cái mà các thuyền bên cạnh đều lật. Gần đây, quan tham tướng (một chức võ quan) Lưu Bỉnh Văn đi qua biển, thấy trên đám đá ngầm có một con cá lớn nằm ngang bãi cát. Mấy trăm người cầm búa chặt, hồi lâu mới mở được một chiếc xương sườn. Thịt không ngon lắm. Gai xương trong thịt cũng dài hơn một trượng. Ông Lưu mang mấy chiếc về cho người ta xem. Nghĩ rằng đều là loài này cả. Xem sách "Quái viên".
Người Nam Hải thường từ trên thành trông thấy giữa biển nổi lên một quả núi đen cao mấy nghìn thước. Cách xa hơn mười dặm thì biết đó là cá lớn. Con cá này tình cờ mắc cạn, mất nước, nằm ngoằn ngoèo trên đảo. Mấy trăm người dân kéo đến chia nhau cắt mỡ nấu dầu, cả tháng không hết. Lại có kẻ tham muốn lấy mắt cá làm đèn, cùng nhau leo trèo, giẫm đạp mà lên. Mắt nó to, chứa được mấy thạch (thạch: đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng một trăm thăng), tính mãi không lấy ra được, cùng lúc có bảy người trượt chân rơi vào trong mắt mà chết đuối, bấy giờ mới thôi. Xem sách "Quái viên".
Ngày xưa có người đi chơi Đông Hải, rồi gặp gió dữ, thuyền vỡ, sửa chữa không được, đành trôi theo sóng gió, không biết đi đâu. Được một ngày một đêm thì gặp một cồn đất lẻ loi. Bạn đồng hành vui mừng thả neo đá, buộc dây thuyền, lên cồn nấu ăn, cơm chưa chín thì cồn chìm. Người còn ở trên thuyền chặt đứt dây, thuyền lại trôi dạt đi. Cái cồn lẻ lúc nãy chính là một con cá lớn! Nó hút sóng nhả sóng, đi nhanh như gió. Những người ở trên cồn chết hơn mười người.
Cá tầm
Viên Lục Phòng ở Đại Nhai từng đánh lưới được một con cá tầm, dài mà rất gầy. Lúc đầu lấy làm lạ, mổ ra thì thấy trong bụng có một cái bát thô, là do cái bát ấy cọ xát làm nó gầy như vậy. Xem sách "Quái viên".
Cá trong giếng Hán Tuyền
Núi Quảng Vũ ở phía nam Hà Âm, dưới chân núi có miếu thờ Hán Cao Hoàng (Lưu Bang, vua sáng lập nhà Hán). Trước điện có một cái giếng tám góc, gọi là "Hán Tuyền". Trong giếng có ba con cá: một con vảy vàng, một con màu đen, một con trông như thường nhưng một nửa bên thân không còn vảy, thịt và xương, chỉ có đầu là còn nguyên. Nó bơi cùng hai con kia chẳng khác gì. Chỉ là bơi hơi chậm, không có dáng giương vây quẫy nước. Tục truyền rằng vua Hán ăn gỏi cá, người đầu bếp làm cá được một nửa thì quân Sở kéo đến, vội vàng ném cá xuống giếng mà chạy.
Bôn phù
Bôn phù, còn có tên là Kế, không phải cá cũng không phải giao long (loài thuồng luồng), to như chiếc thuyền, dài hai ba trượng, giống cá nheo. Dưới bụng có hai vú, con đực con cái có bộ phận sinh dục giống người. Bắt con nó đặt lên bờ thì kêu như trẻ con khóc. Trên đỉnh đầu có lỗ thông vào trong đầu, hơi phì ra kêu "hách hách", hễ thế ắt có gió lớn. Người đi đường lấy đó làm dấu hiệu báo trước. Tương truyền đó là do người đàn bà lười hóa thành. Giết một con được ba bốn hộc mỡ (hộc: đơn vị đo dung tích thời xưa). Lấy mỡ ấy thắp đèn, soi để đọc sách hay kéo sợi thì đèn tối; soi chỗ vui chơi thì đèn sáng.
Cá nghê, cá nạp
Sách "Song Hòe tuế sao" chép: Cá nghê có ở vùng Tam Hiệp. Nó giống cá nheo, có bốn chân, đuôi dài, biết leo cây. Trời hạn hán thì ngậm nước lên núi, lấy lá cỏ phủ lên mình. Nó há miệng, đợi chim đến uống nước thì hút chim vào mà ăn. Tiếng kêu như trẻ con. Khi muốn ăn nó, trước hết phải trói vào cây, quất roi cho nó tiết ra nhựa như mồ hôi trắng, như thế mới hết độc. Cá nạp có ở Nhã Châu, Tứ Xuyên. Giống cá nghê, cũng biết leo cây. Người đất Thục ăn loài cá này. Mạnh Tử nói "leo cây tìm cá", cho là việc ắt không có lý nào, chẳng biết rằng trong trời đất quả thật không thể biết hết được.
Người cá
Đời Tống, quan đãi chế (chức quan hầu cận, chờ vua hỏi việc) Tra Đạo phụng mệnh đi sứ Cao Ly (nước Triều Tiên thời xưa). Tối đến, thuyền đậu ở một hòn núi, thấy trên bãi cát có một người đàn bà, mặc váy đỏ, để trần hai cánh tay, tóc búi rối bời, phía sau khuỷu tay lấm tấm có vây đỏ. Tra Đạo nói: "Đây là người cá." Ông sai thủy thủ lấy sào đỡ nàng xuống nước, dặn chớ làm bị thương. Người đàn bà được xuống nước, ngửa nghiêng trở mình, nhìn Tra Đạo chắp tay vái, tỏ vẻ cảm động lưu luyến rồi lặn mất.
Nghe nói phương bắc có người cá, thân trắng trẻo. Đực cái giao hợp không khác gì người. Những người góa vợ, góa chồng thường bắt về nuôi trong ao. Chưa biết có phải là giống này không.
Cá Hãm (?)
Sách "Dị uyển" chép: Cá Hãm (?), phàm các loài cá sắp đẻ thì nó lấy đầu húc vào bụng chúng. Đời gọi nó là "mẹ đỡ đẻ của các loài cá".
Cá Hoành Công
Ngoài vùng hoang dã phương bắc có một hồ đá, sinh ra cá Hoành Công, ban đêm hóa thành người. Đâm không thủng, nấu không chết, phải lấy hai mươi bảy quả ô mai (quả mơ hun khói) nấu cùng thì mới nhừ, ăn vào chữa được tà bệnh (bệnh do ma quỷ, khí độc gây ra theo quan niệm xưa).
Chợ trên lưng con đà
Ở bờ Nam Hải có một cái chợ trên lưng con đà (loài cá sấu lớn). Con đà phơi lưng ở góc biển, bề ngang bề dọc không biết mấy trăm dặm. Dân ở đó tưởng là cồn đá, dần dần dựng lều tranh, nhà cửa san sát như vảy cá, thành chợ, cũng không biết đã bao lâu rồi! Về sau có kẻ đục lỗ trên vai nó làm lò rèn sắt. Gặp trời hạn, lửa cháy mạnh, con đà không chịu nổi nóng, nổi giận mà dời đi. Bị chìm cả thảy mấy nghìn nhà.
Chốn bụi hồng (cõi đời trần tục) phần lớn đều là "chợ trên lưng con đà" cả. Chỉ là chưa gặp lúc bị chìm nên không biết đấy thôi.
Tại Thử
Nhà họ Đổng ở Thái Thương từng bắt được một con ba ba đầu người, ra khỏi nước thì phát ra tiếng thở dài. Sợ quá nên giết đi. Theo sách "Dậu Dương tạp trở", con vật ấy tên là "Tại Thử" (Ở Đây). Thân ba ba, đầu người, kêu lên như nói "ở đây", nên đặt tên như vậy.
Cua
Thẩm Tông Chính, người núi Can Sơn ở Tùng Giang, mỗi độ cuối thu thường đặt đăng (hàng rào tre chắn ngang dòng nước để bắt cá cua) ở đầm, bắt cua làm món ăn. Một hôm thấy hai ba con cua dính vào nhau mà bò lên. Đến gần xem thì thấy một con rụng cả tám chân, không đi được, hai con kia khiêng nó vượt qua đăng.
Ông thiên hộ chui vào bụng rắn
Ông hiếu liêm (người đã đỗ cử nhân) họ Từ ở Thượng Ngu cùng các cử nhân lên kinh đô dự thi, ở chung nhà trọ với một ông thiên hộ (chức võ quan cai quản khoảng một nghìn quân). Ông ta là người đất Thục, dáng người rất khôi ngô nhưng khắp mình có vân như vảy, sần sùi như vỏ cây thông xanh đỏ, trên mặt có những vết lốm đốm nổi lên, to cỡ đồng tiền "tam đương" (đồng tiền có giá trị bằng ba đồng thường), trông như người mắc bệnh hủi. Hỏi thì ông kể rõ rằng: hồi trẻ ông thích rượu, phóng túng không chịu bó buộc. Một hôm theo người thân đi uống rượu ngoài đồng, lúc ấy trời đã dần tối, không kịp về thành, bèn say nằm ngủ trong đống cỏ bên đường. Nửa đêm, hơi men mới tan, thấy ngột ngạt vô cùng, đầu như bị trùm chăn, trăn trở mãi mà không biết mình đang ở đâu. Rồi sờ thử thì thấy hơi ấm, ngửi thì tanh không chịu nổi. Chợt nghĩ ra bên hông có con dao găm, vội rút ra cắt, được một miếng thịt, ngửi thì hôi lắm, liền vứt đi. Vừa cắt vừa vứt, như thế được mấy chục miếng, dần dần thấy lọt ánh sáng vào, bèn dốc hết sức mà làm. Chốc sau, cái lỗ dần rộng ra, lát nữa thì to như cái hang đất. Ông bèn khom mình nhảy ra, nhìn lại thì là một con rắn lớn, liền kinh hãi ngã lăn ra đất. Hôm sau, đứa đầy tớ nhỏ dò tin tìm đến chỗ ấy, thấy chủ và con rắn đều nằm chết trên đường. Nó chạy về báo cho hàng xóm, vội khiêng về cứu chữa. Ông tỉnh lại, nhưng da ngứa không chịu nổi. May gặp được thầy thuốc giỏi nên không chết, ba tháng thì hết ngứa. Đến khi đứng dậy được thì da đã đổi màu, gần như người bôi sơn lên mình.
Rắn thần
Sách "Sưu thần ký" chép: rắn sống nghìn năm thì bị đứt lại liền được. Sách "Hoài Nam Tử" nói: rắn thần tự đứt rồi tự liền. Tùy Dạng Đế sai người vào những núi sâu ven biển vùng Lĩnh Nam tìm, được bốn năm con rắn loại này. Đưa về đến Lạc Dương, con rắn dài chừng ba thước, màu vàng đen, đầu có vân như gấm màu vàng. Nó không cắn chết người được. Nó biết ăn thịt; nếu muốn thân nó đứt ra thì trước hết chạm vào cho nó giận, làm nó tức tối đến không chịu nổi, thì nó tự đứt ra làm ba bốn khúc. Chỗ đứt như bị dao cắt, cũng hơi có vết máu. Nhưng lâu dần, khi hết giận, ba bốn khúc ấy lại từ từ tự tìm đến nhau mà nối liền, thân lại như cũ. Quan trước tác lang (chức quan lo việc soạn văn thư, sử sách) đời Tùy là Đặng Long nói: "Đây là loài rắn thiêng, giống này vốn tự đứt được, chẳng cần phải sống đến nghìn năm."
Hắt hơi làm hổ sợ
Đời Đường, Phó Hoàng Trung làm huyện lệnh huyện Chư Kỵ thuộc Việt Châu. Có người trong hạt uống rượu say khướt, ban đêm đi đường núi, nằm ngủ ở mép vực. Bỗng có con hổ đến đứng phía trên ngửi người ấy. Râu hổ chọc vào mũi người say, người ấy liền hắt hơi vang dội, hổ giật mình ngã xuống vực, rồi bị người ta bắt được.
Ba con hổ ở Kinh Khê
Ngô Khang Hầu ở Kinh Khê từng nói: Trong núi có nhiều hổ, thợ săn bắt rất khó, nhưng có ba chuyện có thể đem ra làm chuyện cười. Một là: có đứa trẻ trong núi sáng sớm ra đầu làng đổi muối gạo, đùa nghịch lấy cái đấu đan bằng mây úp lên đầu. Hổ bất ngờ vồ tới, ngoạm cái đấu mang đi. Đứa trẻ thoát chết. Mấy ngày sau, trong núi có con hổ tự chết. Bởi cái đấu mắc vào miệng hổ quá sâu, cứ theo miệng mà mở ra khép vào, hổ không ăn được nên chết đói. Hai là: có con hổ ngoạm lợn nhảy qua tường, răng cắm vào lợn quá sâu, mà tường thì cao khó vượt, lợn và hổ mắc kẹt hai bên tường mà treo lủng lẳng, hôm sau đều chết ở đó. Ba là: một quán rượu trong núi, ban đêm có con hổ vào nhà, thấy rượu thì uống trộm, say quá không đi được, hôm sau bị người ta bắt.
Cắn hổ
Gần đây có một tráng sĩ coi cối giã gạo chạy bằng sức nước, bị hổ vồ rồi ngồi đè lên. Bánh xe của cối quay nhanh như bay, hổ nhìn hồi lâu. Người kia dần tỉnh lại, tay chân đều bị đè, không cử động được. Vừa lúc thấy dương vật của hổ dựng lên ngay gần miệng, anh ta bèn hết sức cắn. Hổ giật mình, gầm lên một tiếng rồi nhảy chạy. Người ấy nhờ vậy mà thoát.
Người xưa vuốt râu hổ (ví việc làm hết sức liều lĩnh, nguy hiểm), người nay lại đi mút hòn dái hổ sao?
Bướm lớn, rết lớn
Trong các loài vật, gầy nhất là rết, nhẹ nhất là bướm. Sách "Lĩnh Nam dị vật chí" chép: Có người thấy một vật như cánh buồm cói bay qua biển, sắp đến gần thuyền, mọi người tranh nhau lấy đồ vật đánh, nó vỡ nát rơi xuống. Xem ra thì là con bướm. Người miền biển bỏ cánh và chân đi, cân phần thịt được tám mươi cân. Ăn vào rất béo ngon. Bài "Hà quan phú" của Cát Hồng viết: con rết lớn dài trăm bước, đầu như thùng xe. Mổ lấy thịt, thịt trắng như quả bầu. Sách "Nam Việt chí" chép: con rết lớn thì da có thể dùng bịt mặt trống, thịt phơi làm khô, ngon hơn thịt bò.
Năm Thiên Bảo thứ tư (đời Đường), ở phủ Quảng Châu, nước triều đánh dạt một con rết lên bờ mà chết. Người ta cắt một cái chân của nó được một trăm hai mươi cân thịt.
Phí phí (một loài khỉ lớn)
Sách "Vật loại tương cảm chí" chép: Phí phí có ở vùng người Man phía tây nam. Đời Tống (nhà Lưu Tống thời Nam triều), niên hiệu Kiến Vũ, huyện An Xương dâng lên một con đực một con cái. Vua nói: "Ta nghe nói phí phí vác được nghìn cân. Sức mạnh đến thế thì làm sao bắt được?" Người kia đáp: "Phí phí thấy người thì thích cười trước, cười thì môi trên lật lên che cả trán, nên có thể đóng đinh môi nó lại." Lông nó có thể làm râu giả, máu có thể nhuộm áo. Mình nó giống khỉ, mặt như người mà đỏ, nói được tiếng người, giọng như chim, biết được người sống hay chết. Uống máu nó thì người ta thấy được ma. Vua sai thợ vẽ hình nó lại.
Xét ra, phí phí còn gọi là phí phí (viết bằng chữ khác), lại gọi là Hiêu Dương. Nó để tóc xõa, gót chân quay ngược. Bắt được người thì nắm lấy cánh tay mà cười to, cười xong thì hại người. Người địa phương cắt tre lớn làm ống, đeo ở dưới cổ, xỏ tay vào trong ống. Khi phí phí cười, môi trên che trán, người ta rút tay ra khỏi ống, lấy đinh đóng môi nó vào trán, rồi gọi nhiều người đến bắt. Thơ Nguyên Chẩn có câu: "Phí phí bị bắt nhờ ống tre, đười ươi bị bắt nhờ đặt guốc" (tương truyền đười ươi thích rượu và guốc, người ta bày ra để dụ bắt).
Ngoa thú (con thú nói dối)
Sách "Thần dị kinh" chép: Trong vùng hoang dã phía tây nam có ngoa thú, hình dạng như con thỏ, mặt người, biết nói. Nó hay lừa người, nói đông thì là tây, nói xấu thì là tốt. Thịt nó ngon, nhưng ăn vào thì nói năng không thật.
Mạo
Nước Cẩu Anh dâng một con thú tên là Mạo. Đến thời Ngô Đại Đế (Tôn Quyền), vẫn còn có người trông thấy. Con thú ấy giỏi lẩn vào nhà người, ăn trộm xong thì kêu to. Người ta đi tìm thì lại không thấy đâu. Vì thế đến nay, theo tục đất Ngô, người ta nắm tay không lại để đùa trẻ con: "Ta ăn thịt mày đây." Rồi mở tay ra nói: "Mạo!"
Sơn thát (rái cá núi)
Có loài rái cá núi, dâm độc lạ thường, các con cái đều tránh xa, nên nó không có bạn đôi. Nó thường ôm cây mà cây khô chết, dương vật nó cắm vào gỗ sâu đến mấy tấc.
Trốn trong trống rách
Nhà quan lang trung (chức quan đứng đầu một ty trong bộ) Bộ Binh là Trịnh Sư Nam từng nuôi hai con vượn. Con cái rất dâm, một sáng nọ con đực biến mất, con cái kêu gào không thôi. Chủ nhà tìm khắp nơi không thấy. Qua một đêm, con đực tự chui ra từ trong một cái trống rách. Nay người ta gọi kẻ trốn tránh "việc nhà" (tức bổn phận chăn gối với vợ) là "trốn trong trống rách".
Đặng Chấn Khanh nói: Ra sông lên núi, phòng sư, viện đạo sĩ, đều là "trống rách" cả! Người muốn tiết chế dục vọng để dưỡng sinh không thể không biết điều này.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video