Kinh Đại Tập Thí Dụ Vương (Kinh Vua của các thí dụ, thuộc bộ Đại Tập), quyển hạ
Đời Tùy, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Xà-na-quật-đa dịch.
Này Xá-lợi-phất (Śāriputra, vị đại đệ tử nổi tiếng trí tuệ bậc nhất của Phật)! Ví như có người đi vào trong mỏ báu (tức là nơi sinh ra châu báu), hỏi người đã vào trước rằng: "Này anh, các thứ báu giống cái gì, hình dạng ra sao?" Người vào trước đáp lại: "Này anh, anh thật ngốc! Sao lại gọi là đã vào mỏ báu? Chính mắt mình thấy các thứ báu mà còn hỏi về báu ấy!"
Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, nếu có thiện gia tử, thiện gia nữ (người con trai, con gái nhà lành, tức người nam, người nữ có lòng tin hướng về Phật pháp) hỏi rằng: "Pháp giới (toàn thể thực tại, bản tính chân thật của mọi sự vật) giống cái gì? Pháp giới có hình tướng thế nào?" Này Xá-lợi-phất, lúc ấy các Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn: người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) nên mặc áo giáp như thế này (tức là lập lời nguyện vững chắc như mặc áo giáp ra trận): "Nay ta sẽ chỉ cho chúng sinh thấy Pháp giới như thế, giảng nói cho họ để họ an trụ trong đó."
Này Xá-lợi-phất, mỏ báu chính là Pháp giới. Người vào mỏ báu mà còn hỏi về báu, chính là hạng phàm phu ngu muội. Người đã vào mỏ báu trước, chính là Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; A-la-ha là bậc đáng được cúng dường; Tam-miệu-tam-Phật-đà là bậc giác ngộ hoàn toàn chân chính).
Này Xá-lợi-phất, ví như biển lớn không nghĩ rằng: "Ta sinh ra các viên ngọc ma-ni (loại ngọc quý trong suốt, được xem là báu bậc nhất) có giá, hay sinh ra các viên ngọc ma-ni vô giá." Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Pháp giới cũng không nghĩ rằng: "Có người biết rằng ta đã sinh ra trí tuệ có giới hạn, hoặc có người biết rằng ta sinh ra trí tuệ vô biên." Này Xá-lợi-phất, chỉ là đối với Pháp giới, tùy theo chỗ hiểu biết mà người ta được trí tuệ có giới hạn; và cũng đối với Pháp giới, tùy theo chỗ hiểu biết mà người ta được trí tuệ vô biên.
Này Xá-lợi-phất, ví như một ngày chưa hết mà đã biết có bao nhiêu sát-na (đơn vị thời gian cực ngắn), bao nhiêu la-bà (một đơn vị thời gian dài hơn sát-na), bao nhiêu "bình", bao nhiêu "ống" (?) (các đơn vị đo thời gian, có lẽ theo lượng nước chảy trong đồng hồ nước), đều biết một ngày còn lại bao nhiêu. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, chưa xong mà đã sinh ra Khổ, Tập, Diệt, Đạo (Tứ đế, bốn chân lý: khổ đau, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường dứt khổ) (?). Vì thế, này Xá-lợi-phất, Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết: đây là bằng chứng để tin lời ta nói về những thiện gia tử, thiện gia nữ theo Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, con đường tu để thành Phật) khi chưa đến Bồ-đề (giác ngộ) (?).
Này Xá-lợi-phất, ví như khối nước đổ xuống mặt đất, nó không làm cho hư không (khoảng không gian) nhiều thêm (?). Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, tuy chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) nhiều như cát sông Hằng-già (sông Hằng ở Ấn Độ) đã vào Niết-bàn (trạng thái giải thoát hoàn toàn, dứt hết khổ đau và sinh tử), mà Pháp giới không thấy tăng hay giảm; vô số chúng Thanh văn (những người tu hành nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhằm tự giải thoát cho mình) diệt độ (nhập Niết-bàn), mà Pháp giới cũng không thấy tăng hay giảm. Vì thế, này Xá-lợi-phất, Bồ-tát Ma-ha-tát nên mặc áo giáp như thế này: "Tất cả cõi chúng sinh không thấy tăng giảm, Pháp giới cũng không thấy tăng giảm. Chúng ta hãy cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử, ví lời tuyên bố chân lý dõng dạc, không sợ hãi) như thế, cho đến khi giác ngộ A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật)."
Này Xá-lợi-phất, ví như (đây là việc không thể có, ta chỉ phân tích ra mà nói): có người đến bên vua rồng của biển, nói rằng: "Tôi muốn chẻ đầu sợi lông làm trăm phần, dùng một phần lông ấy lấy ra một giọt nước." Bấy giờ vua rồng của biển nói với người ấy: "Này anh, anh muốn chẻ đầu sợi lông làm trăm phần, dùng một phần lông lấy ra một giọt nước, thì ta cũng không vì thế mà mất biển lớn (?)." Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, đối với cõi chúng sinh vô biên, ta dạy bảo, giúp sức, khiến họ vui mừng hớn hở; họ lại nói: "Chúng tôi không kham nổi việc phát tâm cầu A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề." Nhưng ta đối với Pháp cũng không chia phần (không giữ riêng hay phân biệt cho ai) (?).
Này Xá-lợi-phất, ví như sau mùa xuân, vào những tháng hè nóng bức, có người đến sông lớn Hằng-già muốn uống nước, mà có một người ngăn cản không cho uống. Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Người kia ngăn cản ở nơi khối nước lớn không có chủ ấy, có hợp lẽ không?
Xá-lợi-phất đáp: "Bạch Thế Tôn, không hợp lẽ."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, trong Pháp giới không thuộc về ai, trong các pháp của chư Phật không thuộc về ai, có những thiện gia tử, thiện gia nữ phát tâm Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành nhằm cứu độ tất cả chúng sinh và thành Phật) với lòng tin hiểu và khát khao ngưỡng mộ, mà lại có chúng sinh nói xấu Đại thừa, khiến họ rời bỏ, khiến họ đoạn tuyệt. Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Người kia có hợp lẽ không?"
Đáp: "Bạch Bà-già-bà (Bhagavat, Thế Tôn), không hợp lẽ. Bạch Tu-già-đa (Sugata, Thiện Thệ, bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), không hợp lẽ."
Phật nói: "Vì thế, này Xá-lợi-phất, thiện gia tử, thiện gia nữ nghe lời này rồi nên mau phát tâm cầu A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, khởi lòng mong muốn, tinh tấn (siêng năng, nỗ lực không lười biếng), hết sức dụng công cho tương xứng. Thiện gia tử, thiện gia nữ ở trong giáo pháp sâu xa này, nên dùng trí tuệ quán xét mà hiểu rõ pháp vô ngã (không có một cái 'ta' cố định, thường còn)."
Này Xá-lợi-phất, ví như trên mặt đất lớn này có những vùng đất mà người ở Diêm-phù châu (châu lục phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta) không dùng được. Đó là những gì? Đó là hố hầm, vách núi sụt lở, gai góc, chỗ cao chót vót, đất hoang bỏ. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, trong cõi chúng sinh có những chúng sinh đối với các chúng sinh khác cũng không có ích gì. Đó là ai? Đó là những người phát tâm theo Thanh văn thừa (con đường của Thanh văn) và Độc giác thừa (con đường của bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, cũng chỉ lo tự giải thoát). Những người ấy đối với các chúng sinh khác thì không có ích gì.
Này Xá-lợi-phất, ví như có những vùng đất lớn mà người ở Diêm-phù châu dùng được. Đó là những gì? Đó là những nơi có đầy đủ vườn rừng, ao hoa, hoặc nơi có mỏ vàng bạc. Những nơi ấy người Diêm-phù châu được hưởng dùng. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, trong cõi chúng sinh có những chúng sinh đối với các chúng sinh khác thì có ích, nhưng những người ấy rất ít. Đó là ai? Đó là những người phát tâm cầu A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Họ làm chỗ nương tựa cho các chúng sinh, vì rốt cuộc họ đem lại an vui cho chúng sinh.
Này Xá-lợi-phất, ví như trong biển lớn có các viên ngọc ma-ni vô giá, mà người ở Diêm-phù châu không được hưởng dùng. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, tuy các vị A-la-hán (bậc tu hành đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) Thanh văn có vô biên thiện căn (gốc rễ lành, tức các công đức đã gieo trồng), có giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (năm phần công đức của bậc giác ngộ: giữ giới, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và sự thấy biết rõ mình đã giải thoát), nhưng những vị ấy đối với các chúng sinh thì không có ích gì. Còn như thiện căn, giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến của các Bồ-tát Ma-ha-tát thì được các chúng sinh hưởng dùng. Vì thế, này Xá-lợi-phất, Bồ-tát Ma-ha-tát nên mặc áo giáp như thế này: "Nếu không được các chúng sinh hưởng dùng, nếu rốt cuộc không đem lại an vui được cho họ, thì đó không phải là thiện căn của ta."
Này Xá-lợi-phất, ví như hạt cây ni-cù-đà (cây đa Ấn Độ, cây rất lớn, tán che rộng) tuy hình dạng nhỏ, nhưng khi mọc lên lớn dần thì vươn xa và che phủ rộng. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, thiện căn của Bồ-tát Ma-ha-tát mới phát tâm, khi sinh ra và lớn lên, nên biết rằng các thiện căn khác đều không theo kịp, nó đứng ở bậc cao nhất. Vì thế, này Xá-lợi-phất, thiện gia tử, thiện gia nữ phát tâm theo Bồ-tát thừa, dù thiện căn còn nhỏ cũng không được coi thường, chớ nói rằng nó sẽ không tăng trưởng. Vì sao? Vì thiện căn của người phát tâm Đại thừa khi tăng trưởng, nên biết sẽ thành vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được).
Này Xá-lợi-phất, ví như có người giàu lớn, nhiều của cải, nhiều đồ dùng, có nhiều ốc quý, ngọc, san hô, vàng bạc..., như con nhà lớn dòng Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc, võ tướng ở Ấn Độ), con nhà lớn dòng Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ), con nhà lớn hàng trưởng giả (người giàu có, có uy tín). Khi họ ra chợ, ai muốn xem thì xem, ai muốn đến thì đến, ai muốn hỏi thì hỏi. Bấy giờ, tất cả các thứ báu, các viên ngọc ma-ni lớn đáng giá hàng trăm ngàn, ai muốn xem thì xem, muốn đến thì đến, muốn hỏi thì hỏi. Vì sao? Vì lòng họ rộng lớn đối với việc mua bán này. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát ở trong Đại thừa này, trong các pháp của chư Phật, ai muốn hỏi thì hỏi, ai muốn nói thì nói. Vì sao? Vì lòng tin của họ rộng lớn, nên lời giảng nói như thế không dứt. Ai muốn đến thì đến, muốn hỏi thì hỏi, muốn xem thì xem, muốn nói thì nói.
Này Xá-lợi-phất, ví như có viên ngọc ma-ni lớn, giá rất cao, đáng giá hàng trăm ngàn. Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Viên ngọc ma-ni giá lớn ấy có thể để chung một chỗ với pha lê không?
Đáp: "Bạch Bà-già-bà, không. Bạch Tu-già-đa, không. Vì sao? Bạch Thế Tôn, ngọc ma-ni thì chỉ ở chung với ngọc ma-ni, không ở chung với pha lê các thứ, cũng không thể đem ra so sánh được."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, thiện gia tử, thiện gia nữ theo Bồ-tát thừa nên cùng ở, cùng đi, cùng du hành với những chúng sinh đã phát tâm Đại thừa; gần gũi, vâng thuận, hầu hạ, làm việc lành, cùng tu nhiều việc. Trong lúc ấy, những người kia sẽ thức tỉnh, nhắc nhở họ; nhờ như thế, họ liền theo đó mà học."
Này Xá-lợi-phất, ví như có người muốn học bắn cung, thì phải để tâm gần gũi thầy dạy bắn. Vì sao? Vì người ấy học ở chỗ thầy, cần được thầy luôn chỉ bảo, nhắc nhở và khích lệ: cầm cung như thế này, nắm tay như thế này, giữ cung như thế này, buông tên như thế này. Nhờ thầy dạy bắn chỉ bảo, nhắc nhở và khích lệ, người ấy theo đó mà học, sẽ được thành tựu. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, các thiện gia tử, thiện gia nữ đã phát tâm Đại thừa nên gần gũi Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà, thuận theo và cúng dường; và đối với các thiện gia tử, thiện gia nữ đã phát tâm Đại thừa khác, nên cùng ở, cùng đi, cùng du hành, cùng một tâm niệm. Sau khi các thiện gia tử, thiện gia nữ ấy gần gũi, thuận theo, cúng dường rồi, những người kia sẽ trong lúc ấy chỉ bảo, nhắc nhở, lại khích lệ. Khi được chỉ bảo, nhắc nhở và khích lệ, họ liền theo đó mà học: "Đây là Đàn-na ba-la-mật (bố thí: đem tài vật, giáo pháp, sự an ổn cho người khác; ba-la-mật nghĩa là pháp tu đưa sang bờ giải thoát). Đây là Thi-la ba-la-mật (trì giới: giữ gìn giới luật, không làm điều ác). Đây là Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục: nhẫn chịu điều trái ý, không giận hờn). Đây là Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn: siêng năng nỗ lực). Đây là Đệ-da-na ba-la-mật (thiền định: giữ tâm lắng đọng, chuyên nhất). Đây là Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ: hiểu thấu thực tướng của mọi sự vật). Đây là Phương tiện ba-la-mật (khéo dùng các cách thích hợp để giáo hóa chúng sinh)." Nên học như thế. Về nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết khắp tất cả mọi điều, trí tuệ của Phật) và mọi thiện căn, những người kia sẽ trong lúc ấy chỉ bảo, nhắc nhở, lại khích lệ, và họ liền theo đó mà học, được thành tựu.
Này Xá-lợi-phất, ví như vua Chuyển luân (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp, không dùng binh đao), đi đến nơi nào trong Diêm-phù châu, người Diêm-phù châu ở đó không kinh hãi, không sợ sệt, không bị tổn thương, không bị thiệt hại; vua bố thí nhiều vàng bạc, khiến họ an trụ trong Thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến). Vua làm như thế. Khi vua Chuyển luân ra đi, có rất nhiều trăm ngàn câu-trí na-do-tha (câu-trí là mười triệu, na-do-tha là con số cực lớn; ý nói vô số) chúng sinh khóc lóc, nhớ nghĩ công đức của vua. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát khi đi, khi du hành trong các cõi Phật, nên học theo đức tốt thù thắng của chư Phật; đi đến bất cứ nơi đâu cũng thuận theo Pháp giới mà hành. Nơi Bồ-tát đi đến, khiến các chúng sinh không kinh hãi, không sợ sệt, không bị tổn thương, không bị thiệt hại; bố thí nhiều vàng bạc, khiến các chúng sinh an trụ trong Thập thiện nghiệp đạo, và khiến họ từ Thập thiện nghiệp đạo càng tiến lên cao hơn nữa. Nên hành như thế cho đến bậc vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy, tức đã giải thoát). Nên làm như thế. Ở mọi nơi Bồ-tát đi qua, người ở đó sẽ học theo và nhớ nghĩ: "Đây là việc làm của bạn lành của chúng ta, là nơi đi qua của bậc thu nhiếp chúng ta vào các pháp lành, giúp sức cho chúng ta, làm chúng ta giác ngộ, giảng nói những chỗ sâu xa, và nâng đỡ chúng ta." Này Xá-lợi-phất, Bồ-tát Ma-ha-tát nên học công đức thù thắng cao tột như thế.
Này Xá-lợi-phất, ví như những nơi vua Chuyển luân lần lượt đi đến, lúc ấy có rất nhiều trăm ngàn câu-trí na-do-tha vô lượng chúng sinh vui mừng mong vua đến. Vì sao? Vì vua dùng pháp lành dạy dỗ các chúng sinh, dùng pháp lành thu nhiếp các chúng sinh. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát nên mặc áo giáp như thế này: "Những nơi ta lần lượt đi đến, trong các cõi Phật ở khắp các phương, lúc ấy có rất nhiều trăm ngàn câu-trí na-do-tha chúng sinh vui mừng mong ta đến." Vì sao? Vì Bồ-tát sẽ dạy các chúng sinh pháp lành, lại có đủ loại phương tiện khéo léo để thu nhiếp chúng sinh.
Này Xá-lợi-phất, ví như viên ngọc ma-ni giá lớn đáng hàng trăm ngàn, khi muốn tìm thì tìm ở đâu? Phải tìm ở chỗ bán. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát tùy phương tiện mà nhìn các chúng sinh xem ai có thể thành đồ dùng được (tức có căn cơ để giáo hóa), rồi ở nơi này nơi kia dùng phương tiện dạy họ gieo thiện căn, sau đó sẽ trao cho và thu nhận họ. Dùng đủ loại phương tiện khéo léo tìm cầu rồi, dạy các chúng sinh hòa hợp vào pháp lành, khuyến khích họ vào trong tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh).
Này Xá-lợi-phất, ví như các vị vương tử hoặc con các vị đại thần của vua tụ họp ngồi lại cùng bàn bạc: "Sẽ lấy ngôi vua như thế này, sẽ đặt ra phép tắc của vua, sẽ giữ ngôi vua, sẽ ban truyền lệnh vua." Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, các Bồ-tát Ma-ha-tát mạnh mẽ tu các thiện căn, đã phụng sự rất nhiều trăm ngàn câu-trí na-do-tha chư Phật, gieo trồng các thiện căn; khéo tu tâm từ (lòng thương yêu, muốn đem vui cho người), luôn nghĩ khắp đến mọi người; thực hành tâm bi (lòng xót thương, muốn cứu khổ cho người), tâm hỷ (vui theo điều tốt của người) và tâm Bồ-đề; vì nghĩ đến đạo tràng (nơi thành Phật) nên thực hành tâm xả (buông bỏ, bình đẳng, không vướng mắc). Những bậc có lòng tin lớn như thế: những vị muốn cất tiếng sư tử hống, muốn tuôn mưa pháp, muốn đánh trống pháp, muốn thổi tù và pháp, muốn dựng cờ pháp, muốn sắp đặt thuyền pháp, muốn cứu độ những chúng sinh đang chìm trong bốn dòng thác (bốn thứ cuốn trôi con người: tham dục, sự tồn tại, tà kiến, vô minh), muốn mặc áo giáp suốt vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), muốn mặc áo giáp bền chắc của đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, muốn chuyển bánh xe pháp vô thượng (tức giảng dạy chân lý cao nhất), muốn hàng phục ma-la (ma vương, kẻ ngăn cản người tu hành) cùng quyến thuộc, muốn mặc áo giáp không thể nghĩ bàn, muốn mặc áo giáp không gì sánh bằng, muốn mặc áo giáp thù thắng cao tột nhất trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử). Những thiện gia tử như thế cùng tụ họp ngồi một chỗ bàn bạc: "Chúng ta nên thu nhiếp các chúng sinh vào trong các thiện căn vô lậu kia; chúng ta nên khiến các chúng sinh hướng về cõi Niết-bàn; chúng ta nên làm cho các chúng sinh được nghỉ ngơi trong cõi Niết-bàn vô vi (không do điều kiện tạo thành, không sinh không diệt)."
Này Xá-lợi-phất, ví như khi các vị vương tử hoặc con các vị đại thần của vua tụ họp ngồi lại, những người thấp hèn khác không được đến chỗ ấy. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, khi các Bồ-tát Ma-ha-tát tụ họp ngồi lại, những chúng sinh khác chỉ có chút ít trí tuệ thì không thể thấy được cảnh giới như thế, như các Bồ-tát Ma-ha-tát hiển bày.
Này Xá-lợi-phất, ví như trong biển lớn có chúng sinh thân nhỏ như trứng chấy, lại có chúng sinh thân lớn trăm du-xà-na (do-tuần, đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), lại có chúng sinh thân lớn đến bảy trăm du-xà-na. Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Lẽ nào biển lớn kia không dung chứa những chúng sinh thân nhỏ ấy, hay những chúng sinh thân lớn ấy sao?
Đáp: "Bạch Bà-già-bà, không phải. Bạch Tu-già-đa, không phải. Không phải biển lớn không dung chứa. Bạch Thế Tôn, do nghiệp (hành động đã tạo ra, dẫn đến quả báo) đã tạo mà các chúng sinh ấy thành thân nhỏ; do nghiệp đã tạo mà các chúng sinh ấy thành thân lớn."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, do sức phát nguyện mà các Thanh văn có ít trí tuệ; còn Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà thì có trí tuệ không thể lường, a-tăng-kỳ, không thể nghĩ, không thể cân, vô biên, không thể nói hết. Vì sao? Vì xưa kia khi thực hành hạnh Bồ-tát, Phật đã có những lời nguyện không thể lường, a-tăng-kỳ, không thể nghĩ, không thể cân, vô biên, không thể nói hết; do tạo nghiệp ấy mà thành tựu, cho đến đạt được công đức thù thắng nhất là trí vô ngại (trí tuệ thông suốt, không gì cản trở)."
Này Xá-lợi-phất, ví như trong biển lớn có những chúng sinh không hề gần gũi ngọc ma-ni, không biết đến tên của nó, huống gì là được hưởng dùng. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, có những thiện gia tử sinh ra trong giáo pháp và giới luật này, du hành đầy đủ trong biển pháp ấy; còn các Thanh văn, Độc giác thì ngay cả tên các tam-ma-địa (định, trạng thái tâm tập trung sâu lắng) ấy còn không biết, huống gì là muốn thực hành đầy đủ các tam-ma-địa. Do đầy đủ các tam-ma-địa nên gọi là Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà.
Này Xá-lợi-phất, ví như người thầy bắn cung đã luyện thuần tay, thuần phép, mũi tên bắn tới đâu thì không trượt. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát có phương tiện khéo léo, dùng phương tiện khéo léo mà thu nhiếp, đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật; khi vị ấy phát tâm thì liền không uổng phí, không gì là không thu nhiếp, không gì là không hồi hướng (hướng công đức về) A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Tâm Bồ-đề ấy không rơi vào tham, sân, si (ba thứ độc trong tâm: tham muốn, giận dữ, mê muội); không bị tham dục làm nhiễm, không bị sân hận làm hư hại, không bị si mê làm lầm lạc. Khi vị ấy phát tâm Bồ-đề thì không rơi vào sắc (thân thể, vật chất) cho đến không rơi vào thức (sự nhận biết của tâm) — tức năm uẩn, năm yếu tố hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức; không rơi vào "ta" cho đến không rơi vào thọ (cảm giác) (?); không phải nhãn giới (mắt), không phải sắc giới (hình sắc mà mắt thấy), không rơi vào nhãn thức giới (sự nhận biết của mắt); cho đến không phải ý giới (ý), không phải pháp giới (các đối tượng của ý), không rơi vào ý thức giới (sự nhận biết của ý) — đây là mười tám giới, toàn bộ các giác quan, đối tượng và sự nhận biết. Khi vị ấy phát tâm Bồ-đề thì lìa tham, sân, si. Nếu không có tham, sân, si thì có đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả. Nếu có đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả thì chúng cũng không thể nắm bắt được (không có thực thể cố định). Nếu không thể nắm bắt được thì không có sinh diệt. Nếu không có sinh diệt thì không có đoạn thường (không rơi vào chấp đứt mất hẳn hay chấp còn mãi). Nếu không có đoạn thường, đó gọi là phát tâm Bồ-đề. Rộng cùng tận như cõi hư không, rốt ráo như Pháp giới; trí tuệ phương tiện hòa hợp với việc làm rộng như cõi hư không, đó gọi là phát tâm Bồ-đề.
Này Xá-lợi-phất, ví như cây báu khi mọc lên và lớn dần, không phải không có công năng của các thứ báu. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát đem các thiện căn hồi hướng A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, cùng thu nhiếp đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả. Này Xá-lợi-phất, vì lẽ ấy, nên biết Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề giống như cây báu.
Này Xá-lợi-phất, ví như tất cả cây cối, cỏ, cành lá trong cõi tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới như thế giới của chúng ta) này đều làm thành bấc đèn; tất cả các núi chúa Tu-di (núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), núi Luân và núi chúa Đại Luân (núi vây quanh bờ ngoài thế giới), núi Mục-chân-lân-đà và núi chúa Đại Mục-chân-lân-đà, các núi Đen và các núi đá khác trong cõi tam thiên đại thiên thế giới này đều làm thành chén đèn; tất cả suối chảy, đầm ao, hồ, sông, sông nhỏ, sông lớn, biển lớn trong cõi tam thiên đại thiên thế giới này đều làm thành dầu đầy đèn. Nếu có thiện gia tử, thiện gia nữ theo Thanh văn thừa, Độc giác thừa ở trước Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà thắp những ngọn đèn ấy. Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Thiện gia tử, thiện gia nữ ấy nhờ nhân duyên đó, phúc đức có nhiều không?
Đáp: "Rất nhiều, bạch Đại đức Bà-già-bà. Rất nhiều, bạch Đại đức Tu-già-đa."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Nếu thiện gia tử, thiện gia nữ đã phát tâm Đại thừa, dù chỉ dâng một ngọn đèn, thì do nhân duyên ấy, bên nào phúc nhiều hơn?"
Nghe nói vậy, Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, người phát tâm Đại thừa dù chỉ dâng một ngọn đèn thì phúc đức nhiều hơn; chứ không phải người theo Thanh văn thừa, Độc giác thừa dâng vô biên a-tăng-kỳ vô lượng ngọn đèn."
Nghe nói vậy, Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, hay lắm, hay lắm! Này Xá-lợi-phất, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Vì sao? Vì Đàn-na ba-la-mật của các Bồ-tát Ma-ha-tát chính là Đàn-na ba-la-mật cho các chúng sinh. Nhờ Đàn-na ba-la-mật của các Bồ-tát, các chúng sinh được các vật dụng như đồ ăn, đồ uống, quần áo, chuỗi ngọc, xe cộ. Nhờ Đàn-na ba-la-mật của các Bồ-tát, các chúng sinh được các vật dụng như của cải, thóc lúa, kho đụn của bậc trưởng giả; cũng được các thứ như ruộng nhà, vườn rừng, cung điện, thành ấp, làng xóm, đất nước, kinh đô."
Này Xá-lợi-phất, nói tóm lại, nhờ Thi-la, Sằn-đề, Tỳ-lê-da, Đệ-da-na, Bát-nhã của các Bồ-tát, những chúng sinh phạm giới cho đến những chúng sinh không có trí tuệ sẽ được trí tuệ. Vì sao? Vì lúc mới phát tâm của Bồ-tát giống như gieo hạt giống, nên thấy như thế; tu hành rồi giống như hạt giống lớn lên; đến bậc Bất thoái chuyển (bậc tu hành không còn thối lui) giống như thành cành lá; đến bậc Nhất sinh bổ xứ (bậc chỉ còn một đời nữa là thành Phật) giống như nở hoa; đến bậc Như Lai giống như kết trái; tùy theo mong muốn của chúng sinh mà gom trái như thế; Như Lai nhập Niết-bàn nên thấy như thế. Này Xá-lợi-phất, vì lẽ ấy, nên biết do lúc mới phát tâm mà có Như Lai ra đời; do Như Lai mà sinh ra mọi đồ dùng an vui của chúng sinh; cũng do Như Lai mà có các Thanh văn, Độc giác. Này Xá-lợi-phất, vì lẽ ấy, mọi thiện căn của thiện gia tử, thiện gia nữ đều nên hồi hướng về A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Này Xá-lợi-phất, ví như khi vầng trăng mọc, ở tất cả suối chảy, đầm ao, hồ, sông, sông nhỏ, sông lớn trong Diêm-phù châu này, nơi nào cũng thấy vầng trăng; mà vị thiên tử mặt trăng (vị thần cai quản mặt trăng) vẫn ở yên trong cung của mình không động; vầng trăng ấy không đến gần một chỗ nào, mà ở mọi nơi đều hiện bóng trăng. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát đã an trụ ở Thập địa (mười bậc tu chứng cao của Bồ-tát trước khi thành Phật) hiện thân ở nhiều cõi Phật, cho đến nhiều trăm ngàn câu-trí na-do-tha cõi Phật. Ở khắp các nơi làng mạc, thành ấp, xóm làng, đất nước, kinh đô trong những cõi Phật ấy, Bồ-tát Ma-ha-tát đều hiện thân.
Có nơi Bồ-tát thị hiện Đàn-na ba-la-mật: hoặc xả bỏ đầu, tay chân, mắt tai; hoặc xả bỏ da thịt, gân xương, tủy, tim; hoặc xả bỏ con trai con gái, vợ thiếp, nhà cửa, làng mạc, thành ấp, xóm làng, đất nước, kinh đô; hoặc mở hội lớn cúng tế bằng pháp không tội lỗi (cúng dường, bố thí mà không giết hại sinh vật): ai cần ăn thì cho ăn, ai cần uống thì cho uống, cho đến xe ngựa, quần áo, vòng hoa, hương thơm, dầu thơm xoa thân, giường ghế, gối tựa, đèn đuốc... Khi thị hiện việc xả bỏ như thế, là để thu nhiếp những chúng sinh keo kiệt, cho đến để họ buông bỏ năm thủ uẩn (năm yếu tố hợp thành thân tâm mà con người bám víu, cho là "ta").
Có nơi Bồ-tát thị hiện Thi-la ba-la-mật: giữ giới không sứt mẻ, không thủng lỗ, không lốm đốm, không pha tạp; cũng như con bò Tây Tạng giữ gìn cái đuôi của nó (con vật này quý đuôi mình đến mức thà chết chứ không để mất một sợi lông, ví người giữ giới hết sức cẩn thận); là để thu nhiếp những chúng sinh phạm giới, cho đến khiến họ an trụ ở ba cửa giải thoát (Không: thấy mọi sự không có thực thể; Vô tướng: không bám vào hình tướng; Vô nguyện: không mong cầu, tạo tác).
Có nơi Bồ-tát thị hiện Sằn-đề ba-la-mật: dù bị chặt tay chân, bị khoét mắt, tự mình vẫn không giận hờn; là để thu nhiếp những chúng sinh kiêu mạn, bị độc giận dữ, đắm say giàu sang, cho đến khiến họ an trụ ở Vô sinh pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt rằng mọi sự vốn không thật sinh, không thật diệt).
Có nơi Bồ-tát thị hiện Tỳ-lê-da ba-la-mật: vì những chúng sinh lười biếng mà hăng hái tinh tấn; chán bỏ niềm vui riêng của mình để khiến các chúng sinh được an vui; để thu nhiếp những chúng sinh lười biếng, ít tinh tấn, khiến họ an trụ trong tinh tấn, cho đến khiến họ an trụ ở Thập địa.
Có nơi Bồ-tát thị hiện Đệ-da-na ba-la-mật: tự tại dạo chơi trong các thiền định, giải thoát, tam-ma-địa và tam-ma-bát-đề (các trạng thái thiền định sâu, nơi tâm và thân được điều hòa, bình đẳng); là để thu nhiếp những chúng sinh hay quên, không tỉnh biết đúng đắn, không có định, tâm tán loạn, cho đến khiến họ an trụ ở Kim cương tam-ma-địa (định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não).
Có nơi Bồ-tát thị hiện Bát-nhã ba-la-mật: vì giảng nói những pháp Phật sâu xa khó hiểu; vì tùy theo căn tính, việc làm của chúng sinh mà giảng nói về điều hợp lẽ và không hợp lẽ, bậc tu chứng và không phải bậc tu chứng.
Này Xá-lợi-phất, như thế, Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ ở Thập địa khéo thu nhiếp phương tiện, đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật, muốn được điều gì thì làm được như thế. Chúng sinh tin các ba-la-mật như thế nào thì Bồ-tát thị hiện các ba-la-mật cho chúng sinh như thế ấy; chúng sinh tin vào hình sắc như thế nào thì Bồ-tát thị hiện hình sắc cho chúng sinh như thế ấy; chúng sinh tin vào gốc của pháp như thế nào thì Bồ-tát giảng pháp cho chúng sinh như thế ấy, khiến các chúng sinh ấy đạt được A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề không còn thối lui.
Này Xá-lợi-phất, ví như có loại cây có thể ban cho mọi điều mong muốn. Nếu có chúng sinh muốn được các thứ báu mà đến bên cây ấy, cây khiến cho chúng sinh ấy được thỏa nguyện: hoặc đồ ăn, hoặc quần áo, hoặc chuỗi ngọc, hoặc những thứ báu mà chúng sinh cần dùng như vàng, bạc, tỳ-lưu-ly (ngọc lưu ly xanh biếc), pha lê, ngọc trai đỏ, mã não, xà cừ. Chúng sinh cần muốn thứ gì thì các thứ báu ấy liền sinh ra. Cây ban cho chúng sinh mọi điều mong muốn ấy, dù bị cắt, bị bẻ, hay bị chặt, cũng không thấy chỗ bị cắt, chỗ bị bẻ hay chỗ bị chặt hư hại trên cây, mà cây càng lớn thêm, sinh ra đủ loại báu.
Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ ở Thập địa, có nơi thị hiện Đàn-na ba-la-mật, có nơi thị hiện Thi-la, Sằn-đề, Tỳ-lê-da, Đệ-da-na, Bát-nhã ba-la-mật, lấy phương tiện khéo léo làm đầu. Có nơi thị hiện sinh lên cõi trời Tứ Thiên vương (cõi trời của bốn vị vua trời giữ bốn phương), trời Ba mươi ba (trời Đao-lợi, nơi trời Đế Thích ở), trời Tu-dạ-ma, trời Đâu-suất-đa, trời Hóa lạc, trời Tha hóa tự tại (các tầng trời thuộc cõi dục, nơi chúng sinh còn hưởng dục lạc), các cõi trời của thân ma-la, cho đến các cõi trời thuộc thân Phạm (các tầng trời cõi sắc, nơi chúng sinh có thân thanh tịnh và an trú trong thiền định): trời Phạm quang, trời Phạm chúng, trời Phạm phụ, trời Đại Phạm; trời Quang, trời Thiểu quang, trời Vô lượng quang; trời Tịnh, trời Thiểu tịnh, trời Vô lượng tịnh, trời Biến tịnh; trời Quảng, trời Thiểu quảng, trời Vô lượng quảng, trời Quảng quả; trời Vô nhiệt, trời Thiện kiến, trời Thiện hiện, cho đến sinh lên trời A-ca-ni-trá (tầng trời cao nhất của cõi sắc), hiện thân giảng pháp. Có nơi thị hiện làm chúng sinh có tưởng, không có tưởng, cho đến trời Phi tưởng phi phi tưởng (tầng trời cao nhất trong ba cõi, nơi tâm ở trạng thái không phải có tri giác cũng không phải không có tri giác). Có nơi thị hiện ở Diêm-phù châu này làm thân vua Chuyển luân, giảng pháp cho chúng sinh. Có nơi thị hiện hình dáng vị vua chỉ cai trị một phần trong bốn phần thiên hạ của vua Chuyển luân. Có nơi thị hiện hình dáng vua Chuyển luân dùng sức mạnh. Có nơi thị hiện hình dáng Sát-đế-lợi, trưởng giả, đại thần, quan của vua, bé trai, bé gái, phụ nữ, đàn ông, sa-môn (người xuất gia tu hành), Bà-la-môn, Ni-kiền (người tu theo đạo Kỳ-na, lõa thể khổ hạnh), Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn), kiền-thát-bà (thần nhạc ở cõi trời), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với trời), ca-lưu-đồ (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát, hình dáng nửa người), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và loài chẳng phải người..., cho đến hình dáng người sống nương vào thành. Có nơi thị hiện hình dáng Thanh văn, Độc giác.
Có nơi thị hiện từ cung trời Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật) giáng xuống; hoặc vào thai mẹ; hoặc ra đời; hoặc được trời Phạm vương và Đế Thích nâng đỡ đón lấy; hoặc đi bảy bước; hoặc miệng nói: "Ta là bậc tôn quý thù thắng nhất thế gian, sẽ chấm dứt sinh tử"; hoặc đến trường học; hoặc vào đền thờ trời; hoặc ở trong cung; hoặc ngồi dưới cây diêm-phù; hoặc xuất gia; hoặc đến đạo tràng; hoặc hàng phục quân chúng ma-la; hoặc chứng Bồ-đề vô thượng; hoặc chuyển bánh xe pháp; hoặc giảng pháp cho bốn chúng (tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) và tám bộ (trời, rồng và sáu loài thần kể trên); hoặc thị hiện nhập Niết-bàn; hoặc để lại toàn thân; hoặc để lại xá-lợi nhỏ như hạt cải; hoặc làm cho chánh pháp hưng thịnh, hoặc thị hiện cảnh chánh pháp diệt mất.
Này Xá-lợi-phất, nói tóm lại, chúng sinh tin vào người giảng pháp như thế nào thì các Bồ-tát Ma-ha-tát hiện thân như thế ấy, để làm cho các chúng sinh được thuần thục (chín muồi căn lành). Chúng sinh tin vào gốc của các pháp như thế nào thì các Bồ-tát Ma-ha-tát giảng gốc của pháp cho chúng sinh như thế ấy, khiến các chúng sinh ấy đạt được A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề không còn thối lui.
Này Xá-lợi-phất, ví như nhà ảo thuật, hoặc học trò của nhà ảo thuật, đứng ở ngã tư đường lớn biểu diễn đủ loại ảo thuật, như hóa ra quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ. Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Bốn đạo quân ấy từ đâu đến, đi về đâu, trong mười phương thế giới có thể biết được không?
Đáp: "Bạch Bà-già-bà, không. Bạch Tu-già-đa, không. Ảo thuật ấy đến và đi không thể biết được, nhưng ảo thuật ấy không phải không có nguyên nhân."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, trí tuệ của Phật hoặc đến hoặc đi, trong mười phương thế giới cũng không thể biết được. Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà do đầy đủ trí tuệ ấy, nên đối với tâm ý và việc làm của mọi chúng sinh trong mười phương thế giới đều biết đúng như thật; nhưng trí tuệ ấy không phải không có nguyên nhân. Nên thấy rằng trí tuệ ấy là cao tột nhất."
Này Xá-lợi-phất, ví như có người bị nắm lấy cổ họng thì mọi giác quan ở khắp nơi trên thân đều bị nắm giữ. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, nếu thiện gia tử, thiện gia nữ dùng tâm cầu nhất thiết trí, trong tâm Bồ-đề mà đi vào các pháp của Phật, thì mời gọi các chúng sinh, thu nhiếp các chúng sinh, nâng giữ các chúng sinh.
Này Xá-lợi-phất, ví như có người sống trăm tuổi, đem một giọt nước đến dâng Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà và nói: "Bạch Thế Tôn, con gửi giọt nước này, xin Ngài giữ giùm, đừng để lẫn với nước khác." Như Lai nhận rồi ném vào sông lớn Hằng-già; ném rồi, giọt nước ấy trôi ra biển lớn. Bấy giờ người sống trăm tuổi ấy, qua một năm trở lại nói: "Bạch Thế Tôn, xin trả lại cho con giọt nước con đã gửi trước kia, mà không để lẫn với nước khác." Này Xá-lợi-phất, Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà có trí tuệ như thế, gọi là trí tuệ không thể nghĩ bàn, trí tuệ không gì sánh bằng, trí tuệ vượt ra khỏi ba cõi. Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà đầy đủ trí tuệ ấy, liền từ biển lớn lấy ra giọt nước người kia gửi trước đây, không lẫn với nước khác, trả lại cho người ấy. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà không phải chỉ giảng pháp trong một cõi Phật, cũng không phải hai, ba, bốn, năm, cho đến không phải chỉ giảng pháp trong một ngàn cõi Phật, mà dùng đủ loại phương tiện khéo léo để giáo hóa chúng sinh. Vì sao? Vì Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà giảng pháp trong vô lượng ngàn cõi Phật, không thể lường, a-tăng-kỳ, không thể cân, không thể nói hết, dùng đủ loại phương tiện khéo léo giáo hóa chúng sinh.
Này Xá-lợi-phất, ví như sau mùa xuân, vào những tháng hè đang lúc nóng gắt nhất, có một người đàn ông cùng đông đảo mọi người muốn vượt qua đồng hoang. Trong lúc đi, người ấy nhìn xa thấy hơi nóng bốc lên chập chờn (như ảo ảnh nước), liền an ủi đám đông rằng: "Các người cứ đi tới, có nước để uống." Lúc ấy người đó khiến cho đám đông không ngừng trông mong nước, nhờ vậy mau ra khỏi đồng hoang, liền được nghỉ ngơi, không tổn hại, không thương tích, an ổn không sợ hãi về đến quê mình. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà vì các Thanh văn muốn chứng quả A-la-hán mà giảng pháp, khiến họ siêng năng dốc sức tương ứng với việc làm của bậc A-la-hán; họ làm xong rồi liền được lợi ích ấy. Này Xá-lợi-phất, nếu tin pháp này thì tức là tin pháp không bụi nhơ (pháp thanh tịnh, không phiền não). Nếu tin pháp không bụi nhơ thì tức là tin Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà. Nếu tin Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà thì liền được giải thoát trong pháp không bụi nhơ. Nếu được giải thoát trong pháp không bụi nhơ thì liền giải thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não.
Này Xá-lợi-phất, ví như vị A-la-hán đã lậu tận (đã dứt hết phiền não) ở chốn núi a-lan-nhã (nơi vắng vẻ, yên tĩnh dành cho người tu hành) xa xôi hiểm trở tụng kinh, nơi ấy có tiếng vang dội lại. Lúc ấy có một người khác nghe tiếng vang, liền chứng quả A-la-hán. Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Người ấy được ai điều phục (dạy dỗ, chế ngự tâm)?
Đáp: "Bạch Thế Tôn, là vị A-la-hán."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Vị A-la-hán đã lậu tận ấy có nghĩ rằng: 'Khi ta tụng kinh sẽ có chúng sinh được điều phục' không?"
Đáp: "Bạch Bà-già-bà, không. Bạch Tu-già-đa, không."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Tiếng vang ấy phát ra từ bên trong, từ bên ngoài, hay từ cả trong lẫn ngoài? Chớ có thấy như thế. Đối với lời nói, âm thanh mà chúng sinh phát ra, nên tin hiểu như thế. Nếu có ai nói được như vậy, người ấy cũng là theo ta."
Này Xá-lợi-phất, ví như người đàn ông, đàn bà trong giấc mộng thấy Như Lai được chúng Thanh văn vây quanh đang giảng pháp. Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Như Lai và Thanh văn có thật sự đến không?
Đáp: "Bạch Bà-già-bà, không. Bạch Tu-già-đa, không."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, nếu có người tận mắt thấy ta được chúng Thanh văn vây quanh giảng pháp, nên tin rằng đó như mộng; người ấy liền thấy ngay trước mắt ta cùng Pháp và Tăng."
Này Xá-lợi-phất, ví như biển lớn không phải không có báu, mà người ta không lấy được báu. Vì sao? Vì đời trước họ chưa từng tạo nghiệp được lấy báu. Vì thế đối với ngọc ma-ni, họ tối tăm không nhận ra, không lấy được. Nếu người nào đã từng tạo nghiệp về ngọc ma-ni thì liền được vào châu báu (hòn đảo có châu báu); vào châu báu rồi thì lấy được ngọc ma-ni. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, không phải không có Pháp giới, mà người ta không giác ngộ A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Này Xá-lợi-phất, chỉ vì đời trước họ đối với cảnh giới của Phật không gieo thiện căn, cũng không phát khởi, cho nên nay vào hàng Thanh văn. Họ không đi trên con đường Như Lai đi, cũng không có công đức của Như Lai, không đủ các sức mạnh, các điều không sợ hãi của Như Lai (thập lực, tứ vô úy: những năng lực và sự tự tin tuyệt đối riêng có của Phật) và trí vô ngại. Còn Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà thì đầy đủ các sức mạnh, các điều không sợ hãi của Như Lai và trí vô ngại.
Này Xá-lợi-phất, ví như người đàn ông, đàn bà cầm gương tự soi khuôn mặt, thấy dung mạo của mình liền sinh lòng vui sướng. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, phàm phu ít học hiểu, vì không biết gốc của pháp vốn như bóng trong gương, nên chạy đuổi theo, trôi lăn trong sinh tử mà sinh lòng ưa thích. Vì thế, này Xá-lợi-phất, Bồ-tát Ma-ha-tát nên mặc áo giáp như thế này: "Nay ta giảng pháp cho các chúng sinh, khiến họ đối với sự trôi lăn sinh tử nên biết rõ và nên dứt bỏ." Này Xá-lợi-phất, Bồ-tát Ma-ha-tát nên tin rằng các pháp đều trống rỗng, không bền chắc, và nên thực hành như thế.
Này Xá-lợi-phất, ví như Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà hóa hiện ra điều gì, thì vật hóa hiện ấy khi sinh không có gì sinh, khi diệt không có gì diệt. Trong cảnh giới của Phật, dù hỏi hay đáp, đây không phải là hai pháp: vật do Như Lai hóa hiện, khi sinh không có gì sinh, khi diệt không có gì diệt. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát đã được Vô sinh pháp nhẫn thì giác ngộ các pháp vốn không sinh; giác ngộ rồi thì không nắm bắt được một pháp nào. Khi sinh thì sinh mà không có chỗ nào có pháp sinh ra; khi diệt thì diệt mà cũng không có hữu vi (do điều kiện tạo thành) hay vô vi. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát giác ngộ các pháp không hai (không có đối lập phân biệt).
Này Xá-lợi-phất, ví như khối bọt không hề bền chắc; nên thuận theo mà biết rõ sự không bền chắc ấy. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, các pháp không bền chắc, các pháp là không (không có thực thể riêng), nên thuận theo mà biết rõ. Các pháp như biển, bản tính không có hai tướng.
Này Xá-lợi-phất, ví như bong bóng nước do nhân duyên (nhiều nguyên nhân và điều kiện hợp lại) mà sinh ra, chỉ một nguyên nhân riêng lẻ thì không thể sinh được. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, phàm có chúng sinh do suy nghĩ không đúng đắn mà muốn nắm lấy sự sinh, thì tất cả đều hư không, trống rỗng, không bền chắc. Các chúng sinh ấy đối với thật tế (chân lý tối hậu, thực tại chân thật) không biết đúng như thật, không thấy, không vào được, không giác ngộ. Ta vì các chúng sinh ấy, xưa kia đã mặc áo giáp như thế này: "Làm sao khiến các chúng sinh ấy thấy được thật tế? Ta nên vì họ giảng nói về sự trôi lăn luân hồi (vòng sinh tử xoay vần không dứt)."
Này Xá-lợi-phất, ví như chim bay giữa hư không, không có gì cản trở. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, các thiện gia tử, thiện gia nữ theo Bồ-tát thừa, đối với các pháp ở chỗ tận cùng không chướng ngại, chỗ tận cùng không bụi nhơ, chỗ tận cùng không hai, tin vào nhất thiết trí. Ta nói các thiện gia tử, thiện gia nữ theo Bồ-tát thừa ấy chắc chắn sẽ đạt A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Này Xá-lợi-phất, ví như vị tỳ-kheo (người xuất gia tu hành theo Phật) có thần thông đi giữa hư không, tuy thấy vị ấy đi mà không thấy dấu chân. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, thấy hạnh của Bồ-tát mà không thể nói ra pháp của Bồ-tát và chỗ hồi hướng thiện căn của Bồ-tát. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì pháp ta giác ngộ không thể dùng lời nói diễn tả. Pháp ấy trời, rồng, dạ-xoa, kiền-thát-bà, a-tu-la, ca-lưu-đồ, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài chẳng phải người... không thể thành tựu được; chỉ trừ các Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ trí tuệ cao thượng thù thắng nhất trong các thế giới, đã mặc áo giáp lớn. Vì sao? Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, các cõi trời và thế gian đều không theo kịp.
Này Xá-lợi-phất, ví như tay chân làm được mọi việc. Này Xá-lợi-phất, đối với gốc của pháp này cũng nên thấy như thế.
Này Xá-lợi-phất, ví như có người dùng một ngón tay mà có thể thị hiện thành năm ngón tay. Ông nghĩ sao? Việc ấy có khó làm không?
Xá-lợi-phất thưa: "Rất khó, bạch Bà-già-bà. Rất khó, bạch Tu-già-đa."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, điều ta nói là khó ở đây là: Pháp giới như hư không; giác ngộ được pháp như hư không rồi lại giảng giải cho người khác, việc này còn khó hơn việc kia. Ta nói đó là điều hiếm có. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy giác ngộ pháp như hư không rồi, không bàn luận suông (hý luận: lời bàn luận phân biệt vô ích, không đúng thật tướng) mà vẫn làm cho tăng trưởng được. Này Xá-lợi-phất, như thế, mọi thiện căn mà Bồ-tát Ma-ha-tát dùng để giác ngộ A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, các thiện căn ấy đều là hư không, trống rỗng, không bền chắc; nhưng khi đã thị hiện A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề rồi, các thiện căn ấy lại không dối gạt, mà giác ngộ A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề."
Vì thế, này Xá-lợi-phất, Bồ-tát Ma-ha-tát nên mặc áo giáp như thế này: "Ta tin các pháp là không bền chắc." Nếu không vào được sự nhẫn (sự chấp nhận, thấu suốt) này thì không thể thành tựu pháp của bậc Bát nhân (bậc thứ tám tính ngược từ quả A-la-hán, tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn), pháp Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên, nhập dòng thánh), pháp Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), pháp A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục), pháp A-la-hán, huống gì là giác ngộ A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề; chỉ trừ các Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ trí tuệ cao thượng thù thắng nhất trong ba cõi.
Này Xá-lợi-phất, vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát nên gần gũi bạn lành, phụng sự, cúng dường. Thế nào là bạn lành? Đó là người chỉ dạy cho thực hành sáu ba-la-mật. Nếu dạy điều khác thì đó không phải là bạn lành. Nếu vị Bồ-tát Ma-ha-tát nói như thế, dạy như thế: "Nên học các ba-la-mật như thế này, nên học các pháp của Bồ-tát như thế này", nên biết đó gọi là bạn lành chân thật của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Này Xá-lợi-phất, ví như đem một giọt váng sữa ném vào biển lớn. Ông nghĩ sao? Như thế có nhiều không?
Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Bà-già-bà, không. Bạch Tu-già-đa, không. Ở trong nước ấy, nó vẫn chỉ là một giọt."
Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy. Này Xá-lợi-phất, giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến của các Thanh văn, Độc giác thu nhiếp được ít, không thể làm lợi ích cho các chúng sinh. Này Xá-lợi-phất, ví như đem một giọt dầu ném vào ao hoa, nó liền loang khắp, không còn biết đâu là giọt dầu nữa. Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, cho đến mọi thiện căn của các Bồ-tát Ma-ha-tát, đều để cho các chúng sinh được hưởng dùng, cho đến rốt ráo Niết-bàn."
Này Xá-lợi-phất, ví như có một người đàn ông ở trong biển lớn dùng một phần trăm của sợi lông chẻ ra để lấy một giọt nước. Ông nghĩ sao? Giọt nước ấy so với khối nước biển lớn, bên nào nhiều hơn?
Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, giả sử có lấy đến trăm du-xà-na nước thì vẫn còn là ít, huống gì người ấy dùng một phần trăm sợi lông chẻ ra mà lấy một giọt nước."
Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, cũng vậy, trí tuệ của các Thanh văn, Độc giác như một giọt nước; sự thấy biết của các Bồ-tát Ma-ha-tát như khối nước biển lớn. Do các Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ sự thấy biết ấy, nên có thể làm cho các chúng sinh thuần thục, cho đến đưa họ tới cõi Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân và mọi phiền não)."
Khi Phật giảng nói gốc pháp ca ngợi công đức của các Bồ-tát Ma-ha-tát này, có vô lượng a-tăng-kỳ vô biên chúng sinh phát tâm A-nốc-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề; vô lượng a-tăng-kỳ vô biên Bồ-tát Ma-ha-tát có thiện căn bừng sáng tăng trưởng, được khuyến khích tu hành và thành tựu; vô lượng a-tăng-kỳ vô biên trời, người và thế gian xa lìa bụi nhơ, lìa bỏ cấu uế, đối với các pháp được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trí tuệ trong sáng thấy rõ chân lý, tức bước đầu chứng ngộ).
Khi Phật giảng nói kinh này, tôn giả Xá-lợi-phất cùng các vị tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia), ưu-bà-tắc-ca (nam cư sĩ tại gia), ưu-ba-tư-ca (nữ cư sĩ tại gia), trời, người, kiền-thát-bà, a-tu-la... nghe lời Phật dạy, thảy đều vô cùng vui mừng.
Kinh Thí Dụ Vương, quyển hạ
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video