Thiên 1 — Phép nhập môn: mười can gửi cung và chín phép lấy khóa

 Lục Nhâm đại toàn, quyển một: Khởi lệ (các phép tắc cơ bản để lập quẻ).

 Nhập thủ pháp (phép bắt đầu lập quẻ)

 Thập can ký cung (mười can gửi vào cung: trong Lục Nhâm, bàn bói chỉ có mười hai vị trí của mười hai địa chi, nên mỗi thiên can phải "gửi" vào một cung địa chi)

 Can Giáp gửi ở Dần, can Ất gửi ở Thìn; Bính và Mậu gửi ở Tỵ, khỏi phải bàn. Đinh và Kỷ gửi ở Mùi, Canh ở Thân; Tân ở Tuất, Nhâm ở Hợi, ấy là đúng thật. Quý vốn ngồi ở cung Sửu. Rõ ràng là không dùng bốn chính thần (bốn chi chính giữa bốn phương: Tý, Ngọ, Mão, Dậu).

 1. Tặc khắc pháp (phép lấy dụng theo quan hệ khắc trong bốn khóa). Chỉ có một khóa mà chữ dưới khắc chữ trên (gọi là "tặc", tức kẻ dưới phạm kẻ trên) thì gọi là khóa Trùng thẩm (xét lại nhiều lần); chỉ có một khóa mà chữ trên khắc chữ dưới thì gọi là khóa Nguyên thủ (đứng đầu).

 Lấy khóa trước hết tìm chỗ dưới khắc trên; nếu không có dưới khắc trên thì lấy chỗ trên khắc dưới làm sơ truyền (chữ thứ nhất trong ba truyền, chỉ khởi đầu sự việc). Chữ thiên bàn nằm trên sơ truyền gọi là trung truyền (chữ thứ hai, chỉ quá trình giữa); chữ thiên bàn nằm trên trung truyền là mạt truyền (chữ thứ ba, chỉ kết cục). Ba truyền đã định rồi thì xếp các thiên tướng (mười hai vị thần như Quý Nhân, Thanh Long, Bạch Hổ... đặt theo vòng thiên bàn) lên thiên bàn. Đó là phép vào thức thứ nhất.

 2. Tỷ dụng pháp (phép chọn chữ cùng loại âm dương để dùng), tức là khóa Tri nhất (biết lấy một).

 Chỗ dưới khắc trên có khi hai, ba, bốn khóa cùng phạm; nếu gặp nhiều chỗ trên khắc dưới thì cũng nói như vậy. Thường lấy thần nào "tỷ" (cùng âm dương) với can ngày mà dùng: ngày dương dùng chữ dương, ngày âm dùng chữ âm. Nếu tất cả đều tỷ hoặc đều không tỷ, thì đã lập phép khác gọi là Thiệp hại để bày ra.

 3. Thiệp hại pháp (phép lội qua chỗ hại: đếm xem chữ nào phải trải qua nhiều sự khắc hơn)

 Thiệp hại là đi từ chỗ chữ đang đứng về đến cung nhà gốc của nó thì dừng; trên đường đi, chữ nào gặp nhiều lần bị khắc nhất thì lấy làm dụng. Nếu bằng nhau thì: chữ đứng trên cung Mạnh (bốn chi đầu mùa: Dần, Thân, Tỵ, Hợi) là sâu, nên lấy trước; đứng trên cung Trọng (bốn chi giữa mùa: Tý, Ngọ, Mão, Dậu) là cạn, lấy sau; đứng trên cung Quý (bốn chi cuối mùa: Thìn, Tuất, Sửu, Mùi) thì thôi không lấy. Nếu vẫn bằng nhau nữa, thì ngày nhu (ngày có can âm) lấy thần trên chi ngày, ngày cương (ngày có can dương) lấy thần trên can ngày.

 4. Dao khắc pháp (phép khắc từ xa: khi bốn khóa không có khắc trực tiếp giữa chữ trên và chữ dưới, thì xét chữ trên các khóa có khắc với can ngày hay không)

 Thần ở xa khắc can ngày gọi là khóa Hao thỉ (mũi tên bằng cỏ ngải, ý nói sức nhẹ); can ngày ở xa khắc thần gọi là khóa Đạn xạ (bắn đạn). Bốn khóa không có khắc thì gọi là khắc xa; can ngày và thần lần lượt vời nhau. Trước hết lấy thần từ xa khắc can ngày; nếu không có mới lấy can ngày khắc thần từ xa. Hoặc có trường hợp can ngày khắc hai thần, lại có trường hợp hai thần cùng khắc can ngày, thì chọn chữ tỷ (cùng âm dương) với can ngày mà dùng: ngày dương dùng chữ dương, ngày âm dùng chữ âm.

 5. Mão tinh pháp (phép lấy theo sao Mão; sao Mão ứng với vị trí Dậu)

 Không có khắc xa, không có khắc gần, đến cùng đường thì dùng phép Mão tinh: ngày dương "ngửa lên" (lấy chữ thiên bàn nằm trên chữ Dậu của địa bàn), ngày âm "cúi xuống" (lấy chữ địa bàn nằm dưới chữ Dậu của thiên bàn), xét ở vị trí Dậu (đây là nói về sơ truyền). Ngày cương thì trước lấy thần trên chi rồi sau lấy thần trên can; ngày nhu thì trước lấy thần trên can rồi sau lấy thần trên chi (đây là nói về trung truyền và mạt truyền).

 6. Biệt trách pháp (phép xét riêng, dùng cho trường hợp bốn khóa thiếu một khóa). Ba ngày cương Mậu Thìn, Mậu Ngọ, Bính Thìn mỗi ngày một khóa; ngày Tân Mùi hai khóa, ngày Tân Sửu hai khóa, ngày Đinh Dậu, Tân Dậu mỗi ngày một khóa.

 Bốn khóa không đủ, chỉ có ba khóa, không có khắc xa cũng không có khắc gần, thì theo lệ Biệt trách. Ngày cương lấy thần thiên bàn nằm trên cung gửi của can hợp với can ngày (can hợp: mỗi can dương kết đôi với một can âm, như Giáp hợp Kỷ, Mậu hợp Quý); ngày nhu lấy chữ tam hợp (ba chi kết thành một cục, như Thân Tý Thìn) đứng phía trước chi ngày. Đều lấy chữ trên trời (thiên bàn) làm sơ truyền; trung truyền và mạt truyền, bất kể ngày âm ngày dương, đều lấy thần ở trên can ngày. Ngày cương ba khóa, ngày nhu sáu khóa, cộng chín khóa; khóa này các bậc tiền bối đều giấu kín. Mậu Ngọ, Mậu Thìn cùng Bính Thìn, trên can đều là Ngọ, ấy là thân thiết. Tân Sửu, Tân Mùi mỗi thứ hai ngày, dưới và trên đều là Sửu, Mùi, thật vậy. Đinh Dậu thì nên là Kỷ, Đinh (?); Tân Dậu vốn là Dậu, Tân.

 7. Bát chuyên pháp (phép dùng cho khóa mà can và chi ngày ở cùng một cung, nên bốn khóa thực chỉ có hai); chỉ xét khắc gần, không xét khắc xa.

 Hai khóa không có khắc gọi là Bát chuyên. Ngày dương thì từ dương thần của can ngày (chữ thiên bàn trên can ngày) đi thuận ba vị, đếm cả vị gốc; ngày âm thì từ âm thần của chi ngày (chữ trên khóa thứ tư) đi ngược ba vị. Trung truyền và mạt truyền đều nằm ở trên can ngày.

 8. Phục ngâm pháp (phép dùng cho khóa "nằm rên": thiên bàn trùng khít với địa bàn, mọi chữ nằm yên tại chỗ)

 Phục ngâm nếu có khắc thì vẫn lấy chữ khắc làm dụng; không có khắc thì ngày cương lấy thần trên can, ngày nhu lấy thần trên chi. Rồi lần lượt lấy chữ bị nó hình (hình: quan hệ làm tổn hại nhau giữa các chi, như Dần hình Tỵ, Tỵ hình Thân) làm trung truyền và mạt truyền; điều này sách "Ngọc lịch" đã ghi đúng thật (?). Nếu chữ phát dụng là chữ tự hình (chữ tự hình chính nó như Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi), thì trung truyền lấy đảo lại theo can và chi ngày (?). Nếu trung truyền lại cũng là chữ tự hình, thì lấy chữ xung (chữ đối diện, như Tý xung Ngọ) với nó làm mạt truyền, không xét đến hình nữa.

 9. Phản ngâm pháp (phép dùng cho khóa "rên ngược": thiên bàn xoay ngược hẳn, mỗi chữ nằm trên chữ đối xung với nó)

 Phản ngâm có khắc thì cũng lấy làm dụng; không có khắc thì có tên riêng là khóa Tỉnh lan (lan can giếng). Nên biết sáu ngày không có khắc là: các ngày Sửu, Mùi cùng với can Đinh, Kỷ, Tân. Ngày Sửu lấy Đăng Minh (tên thiên tướng của chữ Hợi), ngày Mùi lấy Thái Ất (tên thiên tướng của chữ Tỵ) làm sơ truyền; lấy chi và can làm trung, mạt truyền thì hiểu được nguyên do (ngày dương dùng chi trước, ngày âm dùng can trước; thần trên chi làm trung truyền, thần trên can làm mạt truyền).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video