Chú giải thiên Nhà ở (dương trạch: nhà của người sống, phân biệt với âm trạch là mồ mả) trong "Thiên Nguyên ngũ ca" (Năm bài ca Thiên Nguyên).
Hình chín vị trí của Lạc Thư (đồ hình số cổ, gồm chín con số xếp trong ô vuông chín ô, là nền tảng của phép tính phương vị trong phong thủy), tượng trưng cho số chín, thuộc dương cương (mạnh, cứng).
Xung quanh là các hình tam giác, chia làm ba lớp: lớp giữa có chín cái; lớp trong ba lần chín là hai mươi bảy; lớp ngoài năm lần chín là bốn mươi lăm. Nếu đếm từ trên xuống cũng như vậy. Tổng cộng tám mươi mốt, tức là số bước đi qua cửu cung (chín ô của Lạc Thư, ứng với tám phương và trung tâm). Đếm khởi từ một cũng là tám mươi mốt bước. Vì thế số dương khởi ở một, kết thúc ở chín. Cho nên các cặp số một và sáu, hai và bảy, ba và tám, bốn và chín đi thành đôi, còn năm và mười ở giữa. Đây là chỗ sâu kín của Huyền Không (một phái phong thủy, tính sự thịnh suy của từng phương theo thời vận thay đổi), là bí mật trong bí mật.
Hình Hà Đồ (đồ hình số cổ gồm các chấm đen trắng xếp thành từng cặp số, tượng trưng cho trời đất, âm dương), tượng trưng cho đất, mang số sáu, thuộc âm.
Ở giữa chứa các hình sáu góc, cũng chia làm ba lớp: lớp giữa có sáu cái; lớp trong hai lần sáu là mười hai; lớp ngoài ba lần sáu là mười tám. Trừ phần tâm ra, tổng cộng ba mươi sáu. Nếu từ dưới lên làm ba lớp cũng như vậy. Nếu theo lẽ "mỗi vật một thái cực" (mỗi sự vật đều có một điểm tâm riêng làm gốc, từ đó phân ra âm dương và các phương) thì là năm mươi lăm. Như thế số âm khởi ở bốn, kết thúc ở sáu (?), nên một và sáu ở cùng chỗ (?); đó cũng là chỗ "trong âm có dương" của Hà Đồ.
Năm bài ca Thiên Nguyên
Nguyên tác: Thiền sư Vô Trước đại sĩ.
Do vị quốc sư (thầy của vua) triều Thanh chép ra, đời ít thấy; đến khoảng các niên hiệu Đạo Quang, Hàm Phong mới truyền ra ngoài. Nếu không biết ý chỉ bí mật của Huyền Không là dùng linh thần và chính thần (chính thần: phương ứng với vận đang nắm quyền; linh thần: phương đối nghịch với nó — hai phương này đòi hỏi khác nhau, chỗ nên có núi, vật cao và chỗ nên có nước, khoảng trống) để phân biệt chỗ nên hướng về và chỗ nên quay lưng, thì ít khi ứng nghiệm.
Tưởng Đại Hồng chép.
Bài ca này chuyên dùng cho nhà ở.
Dịch Trai bổ sung.
Tưởng Đại Hồng là đệ tử của Vô Cực Tử; Vô Cực Tử tức là Vô Trước đại sĩ, về sau được gọi là thiền sư.
Nguyên văn: Đời người quan trọng nhất là nền nhà ở, phúc lực lại ngang với mồ mả. Khí nhà không yên thì chuốc tai họa; xương chôn đúng huyệt (chỗ tụ khí tốt nhất của thế đất để đặt mộ) thì sang quý khó mà trông đợi sớm. Dựng nước định đô liên quan đến trị hay loạn; xây thành lập trấn ràng buộc an hay nguy. Thử xem những nhà nông giàu có đầy đủ, phân nửa là do nền nhà tình cờ hợp lẽ.
Giải: Nguyên lý thịnh suy của nhà ở và mồ mả đều cùng dùng linh thần, chính thần, nhưng kỹ thuật vận dụng mỗi bên có chút khác nhau. Mồ mả gắn với huyết thống: con cháu dù ở ngoài nghìn dặm, sự che chở vẫn là một, liên quan đến thịnh suy lâu dài. Nhà ở thì không vậy: không kể dòng họ, nam nữ cùng ở một thời, hoặc cùng một nhà chia phòng, cảm ứng tuy giống nhau, nhưng mỗi phòng tùy theo khí lưu hành (khí của trời đất luân chuyển theo thời gian, mỗi thời đến một phương khác nhau) mà khác nhau. Sự thịnh suy đi theo khí lưu hành; mỗi vật một thái cực, nên mỗi phòng tự lập thái cực riêng.
Dựng nước lập đô thì suy vượng của nó liên quan đến sự thịnh suy của cả nước, văn hóa kinh tế cũng chịu ảnh hưởng. Khí vận một thành thị cũng vậy; huyện thành nào hình thế không đẹp thì ít người đỗ vào Hàn lâm (?). Thử xem những nhà nông giàu đủ, phần nhiều là vì ruộng đồng, lều tranh tình cờ gặp lúc khí lưu hành đến, hợp được khí sinh vượng (khí đang lên hoặc đang thịnh theo thời vận, đem lại điều tốt). Lòng trời rất công bằng, từ thiên tử đến thường dân, không phân sang hèn, đều như một.
Trung Quốc đóng đô ở Bắc Bình, nói chung lấy biển Bột Hải ở phía đông làm nơi nước đổ ra biển; cửa sông mới của Hoàng Hà, sông Vô Định ở thành phố Thiên Tân đều đổ về Bột Hải. Theo khí vận của Hạ nguyên (thời kỳ nửa sau trong chu kỳ thời vận lớn của phong thủy; chu kỳ này chia thành Thượng nguyên và Hạ nguyên, mỗi nguyên gồm nhiều vận, mỗi vận hai mươi năm), quẻ Càn (quẻ ứng với phương Tây Bắc) đứng đầu Hạ nguyên.
Nguyên văn: Nhà ở chọn đất giống như phép thủy long (phép xem thế đất theo dòng nước, coi dòng nước như mạch rồng, dùng ở vùng đồng bằng), chẳng ngại lời bàn ở thiên trước lặp lại. Chỉ là so với mồ mả thì nên rộng lớn, không tranh vẻ thanh tú mà ưa thô mạnh hùng vĩ. Sông lớn sông dài thì khí nên dày; dòng nhỏ giọt nước cũng liên quan đến gió. Nếu được dòng chảy chằng chịt như dệt gấm, thì không kể nguyên vận (thời vận đang nắm quyền) cũng hanh thông.
Giải: Xét qua các đô thị lớn, thành nổi tiếng của các nước, đều chọn vùng đồng bằng rộng lớn. Có câu: "nhà ở một mảng, mồ mả một đường". "Một mảng" là nói nó rộng lớn, thô mạnh hùng vĩ, sâu dày, nguồn xa dòng dài, hình thế chặt chẽ, tự nhiên thu được khí của sông lớn vào trong, khí vận tự nhiên lâu dài. Mồ mả là "một đường", nên nói chỉ một chỗ đất rộng bằng chiếc chiếu cũng có thể kết thành.
Như Bắc Bình, Thiên Tân, Thượng Hải, Hán Khẩu, Quảng Đông của nước ta, cũng là những nơi tụ khí lớn, kết khí lớn. "Dòng chằng chịt như dệt gấm" như Tô Châu, Vu Hồ, Vô Tích; Nam Tầm ở Chiết Giang; Động Đình ở vùng Hồ; Nam Hải, Phiên Ngung, Trung Sơn, Thuận Đức ở Quảng Đông — đều là cảng lạch chia nhánh, dòng chảy chằng chịt như dệt gấm, nên thường sinh ra nhân vật tài giỏi. Cái gọi là "suy vượng phần nhiều dựa vào nước", giữ mãi điềm lành là nhờ dòng chằng chịt, chỗ này suy thì chỗ kia vượng; nó quan trọng như vậy.
Nguyên văn: Rồng của nhà (thế khí của nhà) xét ở chỗ đất động, cân định như thủy long; càng coi trọng ba cửa sắp xếp theo bát quái (tám quẻ, ứng với tám phương). Chỉ lấy khí sinh vượng của tam nguyên (chu kỳ thời vận lớn chia thành các nguyên, các vận), dẫn nó vào nhà, đó là gốc rễ. Một cửa được vượng mà hai cửa bị tù (khí bị giam hãm, đã hết thời), ít có điềm lành, không thể ở lâu. Hai cửa cùng tốt mà một cửa nghỉ (khí đã lui), thì việc lớn vui mừng, việc nhỏ buồn.
Giải: Chữ "động" trong "đất động" chỉ chỗ trống trải và đường phố, ngõ hẻm, đó là nơi khí chuyển động. Khí động ở đất động đều coi như nước, nên người xưa có thuyết "hai khí vàng trắng". Có ánh nước dập dềnh gọi là khí trắng; chỗ trống trải, dốc cỏ, bờ ruộng, đường phố ngõ hẻm gọi là khí vàng. Vàng hay trắng thì cái động của nó là như nhau.
Ba cửa là cửa trước, cửa sau và cửa trong. Hai cửa trước sau phải chú ý khí vàng trắng từ ngoài đến. Phàm đường sá, mương rãnh ngoài nhà nằm ở cửa trước thì lập cực (lấy một điểm làm tâm để đặt la bàn phân chia phương vị) ở cửa trước, thu khí đến vào trong cục (toàn bộ thế đất và nhà); nếu là khí sinh vượng thì tốt, nếu là khí suy tử (khí đã hết thời hoặc chết, gây hại) thì xấu.
Như ở ngã tư đường (hình vẽ), một bên ngồi Nam hướng Bắc, một bên ngồi Bắc hướng Nam. Như nhà hướng Nam có hai gian, tự thu khí Đông Nam hoặc Tây Nam; nhà hướng Bắc thì thu khí Tây Bắc hoặc Đông Bắc. Phải xem kỹ, xem khí ấy có thu vào nhà được hay không. Việc này không thể câu nệ vào một vận nào: sinh vượng thì tốt, suy tử thì xấu. Như vận một lấy Càn, Đoài, Cấn, Ly làm sinh vượng; vận bốn lấy Tốn, Chấn, Khôn, Khảm làm sinh vượng; vận bảy lấy Chấn, Khảm, Tốn, Khôn làm sinh vượng (tên các quẻ, mỗi quẻ ứng một phương: Càn Tây Bắc, Đoài Tây, Cấn Đông Bắc, Ly Nam, Tốn Đông Nam, Chấn Đông, Khôn Tây Nam, Khảm Bắc) — vẫn lấy linh thần, chính thần để chọn sinh vượng. Cho nên nhà ở luận khí, không luận hướng.
Bởi nhà ở lấy người làm tâm: phòng khách chính giữa thì lấy điểm giữa, phòng ngủ thì lấy cửa phòng ngủ làm tâm, văn phòng cũng lấy cửa của nó làm tâm, bàn làm việc phải thu được sinh khí, vượng khí từ cửa; còn kho chứa, chỗ không có người thì coi là không có tâm. Nếu một cửa được vượng, hai cửa bị khí suy xâm vào, thì suy nhiều vượng ít, ít có điềm lành. Nếu hai cửa được vượng mà một cửa suy cũng ắt gặp lỗi; phải lớp lớp đều đón khí tốt vào. Như nhà lầu hiện đại, phòng chính và cửa lớn phải chọn sinh vượng; nếu có khí suy tử thì để trống, không cho người ở; nếu cửa chính không tốt thì ít khi được tốt.
Nguyên văn: Ba cửa thì trước hết đo cửa chính, cửa sau và cửa phòng cũng sắp đặt như vậy.
Giải: Đoạn này nhắc lại rằng được mất của nhà ở là ở cửa, không ở chỗ hình nhà hướng về phương nào. Giả như kiểu nhà hướng Đông mà cửa đi lại mở ở phía Nam hoặc phía Bắc, thì bất kể thành thị hay thôn quê, nhà thấp hay cao ốc, đều lập tâm ở cửa thứ nhất khi vào nhà, rồi xét khí động ngoài tâm ấy, cùng đường phố, hành lang, mương rãnh và khí đến từ cổng phố.
Như vận bảy, cửa hướng Bắc, vào cửa rồi từ phía Tây rẽ vào phòng khách, mà cửa phòng lại mở ra phía Nam; đó là một cửa sinh, hai cửa suy, ít khi không gặp lỗi. Nếu cửa chính suy tử mà chia cho thuê, mỗi người lại tự lập tâm ở phòng mình, thì phòng sinh vượng được điềm lành, phòng suy tử gặp lỗi; ấy là mỗi vật một tâm, không thể cố chấp vào một. Còn các phép du niên, thiên y (các sao tốt xấu trong phép Bát trạch thông thường), thước Môn Quang (thước đo kích thước cửa để định tốt xấu) và phép Bát trạch (phép chia nhà làm tám loại theo hướng ngồi, coi tốt xấu cố định không đổi theo thời gian) đều không bằng Huyền Không.
Nguyên văn: Lại có cửa bên và cửa hông, hễ thông với khí bên ngoài là khí liền chia tách. Nếu cửa phụ không có vị trí tốt, chỉ ra vào một cửa mới là hay.
Giải: Mỗi nhà phải lấy khí chung ở cửa chính để định sinh vượng của cửa đầu, từ đó luận chung sự thịnh vượng của nhà. Như cửa chính được vượng, mà cửa bên cửa hông đều không có khí sinh vượng, thì chỉ có cách đóng những cửa thông với khí suy tử bên ngoài, giữ lại cửa sinh vượng để đón khí sinh vượng từ ngoài đến. Nếu cửa phụ đang vượng mà cửa chính đang suy, thì giữ cửa vượng, bịt cửa suy. Nắm được cơ trời của nhà ở hoàn toàn là ở chỗ đặt cửa đi; có câu: "có cửa vượng thì không có nhà suy".
Nguyên văn: Cửa là xương của nhà, đường là gân; gân xương nối liền thì máu thịt đều hòa. Nếu cửa tốt mà đi đường xấu, thì như nước chua đổ vào sữa đông, không thể rót ra uống.
Giải: Cửa là xương của nhà, là chủ của khí động trong cả nhà, cai quản nội lục sự và ngoại lục sự (sáu yếu tố trong nhà như cửa, lối đi, bếp, giếng, nhà xí, cối xay; và các yếu tố ngoài nhà như đường sá, cầu, nhà cao, tháp xung quanh), và đều kiêm con đường thông suốt cả nhà. Cao thấp lớn nhỏ của cửa, dài ngắn, cong thẳng, rộng hẹp của đường, khí giao lưu dẫn đến sinh vượng hay suy tử, là điều quyết định thịnh suy của cả nhà.
Tức như tục nói: nội lục sự — cao thấp của cửa và rộng hẹp của đường, uốn dẫn đến khí nào — phải lấy tỷ lệ mà định, không được quá cũng không được thiếu, cốt cho cân đối; quá hay thiếu đều không nên dùng. Ở Thượng nguyên (nửa đầu của chu kỳ thời vận) nên lấy khí bên ngoài ở các phương Ly, Đoài, Tốn, bên trong cũng nên vậy; ở Hạ nguyên thì lấy việc thu được vượng khí của đường sá trong ngoài ở các phương Càn, Chấn, Cấn làm tốt. Trái lại thì như nước chua đổ vào sữa, sao dùng được.
Nguyên văn: Đường trong thường phải xem kèm đường ngoài; nhà sâu thì đường ngoài chạm tới ngưỡng cửa. Đường ngoài vừa đón thần (đón khí đến) vừa giới khí (ngăn giữ khí lại); đón thần và giới khí là hai lớp cửa ải.
Giải: Đường trong và đường ngoài có quan hệ liên đới, ở thị trấn càng quan trọng. Đường ngoài là phố lớn ngõ nhỏ bên ngoài cửa; đường trong là hành lang bên trong cửa. Cũng như ở ngoại ô, dòng nước nhỏ hội vào dòng nước lớn, nên trong ắt phải kiêm ngoài. Trước hết xem sinh khí của đường ngoài đủ hay không, đường trong thuộc quẻ nào, có hợp sinh vượng không.
Như nhà lầu ở thị trấn, sinh khí ở đầu phố mà nhà lại ở cuối phố, thì khí bên trong không nối được sinh vượng ở đầu phố, phố lại bị khí suy tử xâm vào, chỉ được sinh vượng trong nhà mà thôi. Tóm lại phải lớp lớp đón khí tốt vào; nếu không thì khí lưu hành chớp mắt đã sao dời vật đổi. Chỉ nối được sinh vượng của riêng nhà mình tuy có thể đem lại tốt, nhưng như đã nói, khí lưu hành không thể giữ mãi, nên dời đi tránh là hơn; vì thế mới nói là hai lớp cửa ải.
Nguyên văn: Lại có cửa gió thông với tám khí; tường trống, nhà khuyết thì khó tránh. Nếu gặp gió lành thì phúc liền tăng, nếu gặp gió sát (gió mang khí xấu) thì tai ương đến ngay.
Giải: Cửa gió là nói về hình. Ở thôn quê là chỗ lõm hút gió bên ngoài, tức chỗ lõm kẹp giữa hai núi, hoặc núi xa và núi gần, xa gần hợp lại cũng thành hình như chữ "Y", cũng gọi là chỗ lõm, đặt tên là cửa gió. Ở thị trấn thì phố ngang, ngõ nhỏ hoặc ngõ tối, hoặc xiên chéo, hoặc đâm vào sau lưng, hoặc đến chính diện, đều gọi là cửa gió, vì có gió từ đó thổi đến. Nếu ở thị trấn mà cách một con phố ngăn giữ được khí thì cũng có thể đem lại tốt.
Tôi đã từng thấy những cửa gió như vậy sức rất lớn: nếu là vận Thượng nguyên mà khí suy của Hạ nguyên tràn vào thì nhà đó suy sụp càng nhanh; nếu là vận Hạ nguyên mà khí suy từ cửa ngõ thuộc quẻ khí Thượng nguyên tràn vào thì cũng vậy. Nếu Thượng nguyên đón được khí sinh vượng của Thượng nguyên, vận Hạ nguyên thu được khí sinh vượng sắp đến của Hạ nguyên, thì gọi là gió lành. Đều lấy Huyền Không để chọn bỏ: Thượng nguyên là Ly, Khôn, Đoài, Tốn; Hạ nguyên là Càn, Cấn, Chấn, Khảm, phân bố vào hai mươi bốn sơn (hai mươi bốn phương vị trên la bàn phong thủy, mỗi phương rộng mười lăm độ) của Huyền Không.
Nguyên văn: Sừng sững đứng cao gọi là kiệu tinh (vật cao nhọn nổi bật như núi nhọn, tháp, nhà cao tầng); lầu đài, điện vũ cũng đánh giá như nhau. Hoặc ở cạnh nhà, hoặc ứng từ xa, đều có thể xoay tám luồng gió về đến nhà. Kiệu tinh đè lên phương vượng thì được che chở; kiệu tinh đè lên phương hung thì khí ma quỷ thấm vào.
Giải: Đoạn trên nói chỗ trống, đoạn này nói chỗ đặc. Phàm nhà lầu cao đứng một mình, gác văn, đài tháp, nhà thờ, hoặc điện vũ, lầu cao đều coi như sơn long (thế núi, mạch đất cao), hoặc gần nhà hoặc ứng từ xa, đều coi là ở phương chính thần. Nếu Thượng nguyên ở Càn, Cấn, Chấn, Khảm, Hạ nguyên ở Khôn, Ly, Tốn, Đoài, thì việc thúc quan (thúc đẩy sớm được thăng quan, có chức tước) càng nghiệm. Trái lại thì sinh khí ma quỷ.
Tức là nó đè lên phương chính thần thì tự đem lại điềm lành; trái lại, nó đè lên phương linh thần thì khí ma quỷ thấm vào. Muốn trừ mối uy hiếp này thì ở phương linh thần dùng cửa để tiêu trừ, hoặc dùng cửa sổ cũng có thể dẫn khí sinh vượng vào nhà, tự nhiên tiêu trừ được; nhưng vẫn phải xét nặng nhẹ.
Nguyên văn: Cầu đâm, đường đâm chớ đoán xem nhẹ, phải xếp chung một lệ với nguyên long (mạch khí của nguyên vận đang nắm quyền). Đâm vào cung vui (phương đang được vận tốt) là của báu vô giá, đâm vào cung tù (phương đã hết vận, khí bị giam) thì hóa thành tro.
Giải: Cầu và đường là thứ động nhất trong các khí động, lại mạnh nhất, là lối qua lại của mọi người. Gọi là "đâm" là khi từ chính diện, hoặc bên phải bên trái, thẳng từ trái phải mà tới, đều gọi là đâm. Nhà cửa ở thành thị, thôn làng, sự đâm có phân ra quá mức và vừa phải. Phàm sự đâm này với cửa gió phần lớn giống nhau, chỉ khác chút ít.
Thân nhà nếu bị đường đâm, mà hợp được nguyên vận, thì theo Huyền Không có "ngũ quỷ vận tài" (cách đón khí để tiền của kéo đến nhanh) đến; đến lúc mất vận thì cũng theo vận mà đi. Cung vui thì phát nhanh, một khi gặp tù thì hóa tro. Cái gọi là "nguyên long" là long của nguyên đang nắm vận, nên nói "một lệ".
Như vận bốn gặp bốn cung vui Tốn, Khôn, Chấn, Khảm, trong đó Tốn, Khôn là chính. Vận bốn thuộc Thượng nguyên, chớp mắt sao dời vật đổi, một khi sang vận sáu thì bốn cung này vào tù, trong đó Tốn, Khôn có thế đi nhanh như sấm, không phải sức người có thể cứu vãn, vì Tốn là số bốn, hết số bốn là hết khí Thượng nguyên. Đến vận bảy thì Chấn, Khảm mới là cung vui chính, Tốn, Khôn chỉ là phụ mà thôi.
Huyện Tân Hội quê tôi có hai làng bị người làng đối diện dùng cầu đâm vào; mấy năm sau gặp lúc tù, hai làng này rốt cuộc tàn lụi, phải dời đi nơi khác. Cũng là cái gọi là đến nhanh thì đi cũng nhanh; xem thủy triều lên xuống thì tự hiểu.
Nguyên văn: Trước nhà sát gần có đỉnh núi kỳ dị, không phân suy vượng đều thành công cốc. Ngẩng đầu trong gang tấc núi cao vời vợi, như núi Thái Sơn đè xuống thì còn có công gì.
Giải: "Kỳ dị" là đá lởm chởm, đây nói về hình thế hung ác. Nếu quá gần trước nhà hoặc hai bên, dù nguyên vận đang vượng, nhưng vì quá gần, không thể xoay vòng vượng khí tám phương vào nhà, nên nói rốt cuộc thành cục rỗng. Nếu quá sát gần thì dù đẹp cũng vô dụng. Như cung vui, cung tù ở đoạn trên, nếu gặp cung tù thì còn ra sao nữa.
Nguyên văn: Ở làng trống trải không có quan tỏa (thế núi, nước khép lại như then khóa để giữ khí), thì đất, nước và cửa cùng xét chung. Ngõ phố thành thị ở đông đúc, đất và nước thưa, thì đường sá, cửa gió, kiệu tinh cùng nắm quyền.
Giải: Khí ở thôn quê trống trải không thu lại được; nói "không có quan tỏa" không phải nói thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi vùng đất) có được khóa giữ hay không, mà vì đất rộng nước nhiều nên khí ngăn giữ do đó tản mạn, không như phố xá thị trấn đông đúc. Nên nói phép làm về đất, bất kể thôn làng hay thị trấn, đều lấy xa gần, hư thực (chỗ trống và chỗ đặc) làm chủ.
"Đất, nước và cửa cùng xét chung" nghĩa là phải xem kỹ khí có vào trong hay không, giống như mồ mả xem nước có chảy vào lòng huyệt hay không; khí trên mặt đất cũng coi như nước, nên nói kiêm cả cửa. Hình kiệu tinh ở thành thị nhiều, thôn làng ít. Còn đường phố ở thành thị vẫn coi là khí vàng trắng; kiệu tinh thì phân sinh vượng, khỏi phải nói.
Nguyên văn: Hễ chia phòng thì khí nhà dời đổi, một cửa thường phải suy tính như hai cửa. Có khi đường trong lại làm đường ngoài, cửa riêng vào phòng mới là then chốt. Phải phân biệt thân sơ và xa gần, rút hào đổi tượng (thay đổi vị trí cửa, lối đi để biến đổi quẻ khí của nhà, như rút một vạch — gọi là hào — trong quẻ Dịch thay vạch khác thì quẻ thành quẻ khác) mà sinh ra điều thần kỳ.
Giải: Câu "chia phòng thì khí nhà dời" là chỗ phép làm của Huyền Không khác các phái khác, đây là phép làm thượng thừa nhất của Huyền Không. Như các khu nhà có sân ở phương Bắc, một nhà chia làm nhiều gian, cùng ra vào một cổng chung, mà khí nhà của mỗi phòng đều tự lập tâm riêng. Như nay ở thành phố, một tòa lầu vào cửa rồi chia ra ở riêng, tự nhiên mỗi nơi có tâm riêng. Như nhà lớn, giữa có một sảnh lớn, đông tây chia chủ, mỗi gian ở riêng, khí giữa các gian khác nhau, sinh vượng thu được cũng khác.
Giả như ở thành phố, phòng hướng Đông vượng ở vận bốn, vận bảy, phòng mở ra phía Tây vượng ở vận ba, vận sáu; nên chia phòng thì mỗi phòng có chủ riêng, mỗi người lập tâm khác nhau. Lại như lầu sáu, bảy tầng cũng vậy; hoặc dùng hình dạng sảnh để đón khí khẩu (chỗ khí đi vào). Đó là rút hào đổi tượng; phép này như cán sao Bắc Đẩu của tâm (?), cực kỳ quan trọng: sao Đẩu một khi chuyển, khí tám phương xoay vòng đều do trung tâm, giống như phép số nhị phân trong toán học, một chỗ động thì tất cả đều động.
Nguyên văn: Luận về nhà thì đền thần, từ đường là lẽ nghiêm nhất; người xưa dựng nhà lấy việc dựng miếu làm trước.
Giải: Người xưa dựng đô, lập thành hoặc lập làng: dựng đô thì lập Thiên Đàn (đàn tế trời), đô thị thì có thành và miếu Thành Hoàng (thần giữ thành), để định chủ tể một phương; làng thì có xã đàn (đàn tế thần đất) hoặc miếu, đều là chủ của phương ấy. Trước xem hình thế, sau nghiên cứu lý khí (phần tính toán phương vị và thời vận của phong thủy).
Phàm miếu mạo uy linh hiển hách thì hương khói thịnh vượng liên miên, cõi âm thanh tịnh; còn miếu cũ chùa vắng thì ắt lạnh lẽo, tản mát không thu khí. Đó là lẽ mà phái hình gia (phái phong thủy chú trọng xem hình thế núi sông) ắt phải bàn, có thể biết vậy. Hình thể bất động làm chủ, khí lưu hành của lý khí làm chỗ dùng. Miếu là nơi hương khói của muôn người, còn từ đường thì riêng của con cháu một họ.
Tôi từng thấy một làng ở Tân Hội, lúc ấy cả làng đều nghèo; vừa có một thầy âm dương (thầy phong thủy) đi qua, trong làng có một cụ già nghỉ dưới gốc cây đa đầu làng, thầy âm dương cũng đang nghỉ ở đó; cụ già dâng trà mời thuốc, thầy cảm lòng thành, bèn bảo nên lập xã đàn ở chỗ nọ, dựng từ đường ở chỗ kia, và nói hai mươi năm sau có thể vừa giàu vừa sang. Quả nhiên làng ấy sinh ra một danh y, đời vua Quang Tự nhà Thanh được triệu vào kinh, ban tiến sĩ; người làng từ đó cũng nhiều người sang Mỹ. Chỗ ấy ngồi phương Giáp, hướng về phương Canh (Giáp: phương hơi lệch về bắc của chính Đông; Canh: phương hơi lệch về nam của chính Tây), mà ngọn núi ở phương Giáp nổi cao ở phía sau.
Nguyên văn: Phòng trong của vợ chồng càng đặc biệt quan trọng; âm dương phối hợp là gốc rễ của nhà.
Giải: Sáu phép của Huyền Không đến đây đã hết mức huyền diệu. Vì vợ chồng là khởi đầu của luân thường, ngũ luân (năm mối quan hệ cơ bản: vua tôi, cha con, vợ chồng, anh em, bạn bè) cũng lấy vợ chồng làm trước. Sau khi sinh nở thì có cha con, anh em, rồi con cháu, cháu con nối dài không dứt. Cho nên phòng vợ chồng là chỗ sâu kín quan trọng của cả nhà, cũng coi như sao chủ.
Phàm cửa và lối đi của phòng, khí bên ngoài ắt phải thu được khí sinh vượng; cửa phòng và vị trí giường cũng phải thu được vượng khí của cửa phòng. Cho nên lấy giường làm tâm, để âm dương sinh cho nhau, trống mái gặp nhau. Đầu giường ở phương chính thần, hành lang thu được sinh vượng, cửa là "đại kim long" (?) thì ắt sinh con trai tuấn tú. Như vận bảy, được Chấn, Khảm là tốt nhất, còn Khôn, Tốn là khí Thượng nguyên, dù vượng cũng không dùng; lại như vận tám, phòng ở Càn, Cấn cũng tốt.
Nguyên văn: Tám kiểu nhà vì cửa mà tọa hướng không (ngồi và hướng đúng chính giữa đường ranh, rơi vào khoảng rỗng), sự suy vượng của tam nguyên định ra dấu thật. Vận gặp dời đổi thì khí nhà đổi, sự thịnh suy của nhà người ta khéo tình cờ gặp nhau.
Giải: "Tọa hướng không" tức là cái mà tục gọi là đường không vong (đường ranh rỗng, khí không tụ). Bát trạch ở đây là hai mươi bốn sơn của địa bàn (vòng chia phương vị trên la bàn): vòng trời ba trăm sáu mươi lăm độ, mỗi cung mười lăm độ, trên bảy độ rưỡi, dưới bảy độ rưỡi. Như ngồi Tý hướng Ngọ (ngồi chính Bắc, hướng chính Nam), phía trước không kiêm Nhâm, phía sau không kiêm Quý (kiêm: lệch nhẹ sang phương kề bên; Nhâm và Quý là hai phương kề hai bên phương Tý), gọi là hướng không. Đó là cái gọi là đường đơn, hợp dùng cho đàn thần, miếu xã, cửa nhà chùa; nhà thường của người đời không nên dùng đường này.
Kinh Thanh Nang (sách kinh điển của phong thủy) tuy có ý chỉ "song sơn song hướng" (ngồi và hướng gộp hai phương làm một), nhưng nhà âm nhà dương nói chung nên tránh. Như hình cục vì sa thủy (núi đồi và dòng nước xung quanh) mà cửa lệch một hai độ thì cũng phải kiêm, vì khí giới hạn của trái đất có trục ở chỗ phân ranh giữa Thìn và Tuất (?).
Không chọn không vong là vì: khí tam nguyên tuy có phát, nhưng hướng ấy rỗng, khi vận gặp dời đổi, cán sao Bắc Đẩu vừa chuyển, như nhà ngồi Tý Ngọ, Càn Tốn, vào lúc giao vận giữa Thượng nguyên và Hạ nguyên thì sụp đổ thảm nhất. Qua vận ấy rồi, bỗng có người đang gặp vận vượng dọn vào ở thì cũng phát lớn, nên nói "khéo gặp nhau". Đây là trước kia là nhà ma không tốt, người đến sau lại rất tốt.
Nguyên văn: Đây là bát trạch thật của Chu Công, do Vô Trước đại sĩ truyền lại. Thiên y, phúc đức chớ sắp đặt, chỉ nên dùng du niên (phép Bát trạch thông thường, từ quẻ của nhà lần ra tám sao tốt xấu: sinh khí, thiên y, diên niên, phục vị là tốt; ngũ quỷ, tuyệt mệnh, họa hại, lục sát là xấu) để định ngày giờ. Gặp lúc thịnh thì ngũ quỷ, tuyệt mệnh lại càng hưng thịnh; gặp lúc suy thì sinh khí, diên niên đều khốn quẫn.
Giải: Vô Trước đại sĩ, sau gọi là thiền sư, là thầy của quốc sư nhà Thanh Tưởng Đại Hồng; Vô Trước còn có tên là Vô Cực Tử. Bát trạch bắt đầu từ việc Công Lưu nhà Chu dời đến đất Bân (?). Họ Tưởng được Vô Trước đại sĩ chân truyền y bát (truyền thụ trọn vẹn đạo pháp, như thầy trao áo và bát cho trò), mới hiểu rõ bí ẩn của Huyền Không. Sách địa lý của các thầy âm dương ngoài chợ nhiều vô kể, chất đầy nhà, mà rất ít thấy dùng Huyền Không.
Bí quyết bát trạch của Chu Công này là đạo của Dịch; nói cách khác, đều dựa vào ba loại đại quái (quẻ lớn) của Huyền Không mà diễn biến thành sáu phép. Người đời dùng các lệ quẻ thiên y, phúc đức, du niên mang tên Chu Công để luận bát trạch, đều là cách lừa kiếm ăn của thầy giang hồ, đều nói theo ai tinh (phép xếp sao vào các cung theo thời vận). Vì thời đại đổi thay, kiểu dáng nhà cửa đời nào cũng thay đổi, mà Dịch thì lấy cái bất biến để ứng vạn biến, cách lập tâm thì vẫn là một.
Khí trời là khí lưu hành, xoay vần mặt trời mặt trăng, dời đổi tự có quy luật. Đất không phân nam bắc, thịnh suy đều do khí đến nơi đó thế nào thì đất ấy cũng thế ấy. Như nhà Khảm (nhà ngồi phương Bắc), quẻ du niên lấy Cấn làm ngũ quỷ, có cửa, có đường ở đó thì xấu; lấy Khôn làm tuyệt mệnh, có cửa, có đường cũng xấu, mãi mãi đều đoán như vậy. Đâu biết Cấn, Khôn mỗi phương có khí lưu hành riêng, sinh vượng suy tử đều phải suy ra trong quẻ Huyền Không; như các cặp một sáu, hai bảy, ba tám, bốn chín thì thật giả phân rõ ngay, ắt là bí mật của quẻ Huyền Không.
Nguyên văn: Thái tuế (vị thần cai quản một năm, mỗi năm đóng ở một phương theo năm âm lịch), sát thần nếu đến, họa phúc ập đến như sét đánh. Trong cửa mỗi gian đều có thần nhà; sao chủ giờ, sao chủ vận phải xét đan xen. Đây là then chốt phán đoán của du niên; không biết ba loại quẻ lớn thì đều phí công.
Giải: Thái tuế là vua của mỗi năm: năm Tý thì Thái tuế đóng ở phương Tý, năm Ngọ thì Thái tuế đóng ở phương Ngọ. Nếu gặp Thái tuế đến, vượng thì theo vượng, suy thì theo suy; trong đó lục hợp, tam hợp (các cặp hai hoặc nhóm ba địa chi hợp nhau) đều có ảnh hưởng; vượng thì điềm lành, suy thì gặp lỗi. Quyết Tử Bạch (bí quyết xem chín sao bay chuyển theo năm, tháng) cùng sách Bí Chỉ đều lấy linh thần, chính thần mà định sinh vượng suy tử, cũng là bí mật "mỗi vật một thái cực".
Cho nên Nam Bắc Đông Tây mỗi nơi nhận khí lưu hành riêng. Sự biến đổi của quẻ tượng cũng như Càn là đầu, Khôn là bụng, Chấn là chân, Cấn là gân mạch; nên nhà có người bệnh thì quẻ khí của tượng biến đổi rất nghiệm. Trời đất vạn vật đều cảm ứng với tâm của mình; cũng như phía đông, phía tây của trái đất, người và vật đều có tâm riêng; nhỏ nhất như một bông hoa, một chiếc lá cũng có tâm riêng của hoa, còn lá lại là một tâm khác.
Nguyên văn: Sao của gian nhà và số tầng để bàn cao thấp, khung gian theo số quẻ Tiên thiên (thứ tự tám quẻ tương truyền do Phục Hy đặt, mỗi quẻ có một con số) mà suy tính; tuy có sách truyền lại nhưng đều không nghiệm, uổng công người thợ cả hao tâm tốn sức.
Giải: Kiểu dáng nhà cửa xưa nay khác nhau, ngày càng đổi mới. Đoạn này bao gồm cả nội lục sự và ngoại lục sự: có nhà trệt, có nhà mấy dãy nối vào sâu, có nhà cao mấy tầng hoặc mười mấy tầng. Ở đây cần ngoại lục sự không sinh ta, cùng loại mà khắc cùng số (?); sách Bí Chỉ đã giải rõ. Nội lục sự cũng lấy cửa và đường sinh vượng để định sinh vượng: gặp sinh vượng thì sinh vượng, gặp suy tử thì suy tử.
Ngoại lục sự thì xem từ sân thượng: nhà lầu cao, gác nhọn bên ngoài ảnh hưởng lớn nhất. Cái nên ở phương linh thần lại ở phương chính thần, gọi là "thủy thần lên núi", gặp lỗi; cái nên ở phương chính thần lại ở phương linh thần, gọi là "sơn thần xuống nước", chủ hao người hoặc bệnh tật, phạm nặng thì chết. Trong hoàn cảnh này phải xem kỹ ngoại lục sự xa hay gần, xem khí có vào nhà hay không; văn ở trước đã nói hết.
Nguyên văn: Phép xem nhà ở vùng núi có công dụng gì? Bốn mặt núi vây cũng phải xét gió; hoặc có suối núi đến phối hợp, thì kiêm gió kiêm nước, hai bên theo nhau. Nếu luận long đến (mạch núi chạy tới) thì đừng luận tuyệt (?); long kết lại thì giấu huyệt chứ không giấu nhà. Dù là hoàng cung và đô hội, chỉ xét khai dương (thế đất mở rộng, sáng sủa, thoáng đãng), không xét long.
Giải: Bàn về đồng bằng và vùng núi. Ở vùng núi thì lấy hình kín đáo, thế chỗ ở bằng phẳng chặt chẽ; nước suối núi chảy đến hợp với sinh vượng, thủy khẩu chảy ra thì từ chỗ ở không nhìn thấy; núi non của ngoại lục sự bao quanh có tình, tám gió không tràn vào, tránh được gió mà được nước. Còn ở đồng bằng thì lấy sự bao chứa rộng lớn, rộng rãi xa xôi, gọi là khai dương; nên nói chỉ lấy khai dương, để thu khí Đông Tây Nam Bắc, chỉ cầu được khí sinh vượng của nguyên đang nắm vận đến cửa vào nhà, nên đừng luận long đến.
Còn ở vùng núi thì phải luận long, lấy trung hòa làm chủ, chậm và gấp tương xứng; nếu thế đến gấp gáp, không mở ra bằng phẳng, lại không hoãn lại, thì chỗ ở dù gặp sinh vượng nhưng hình thế đã không dùng được. Cái gọi là "gió kiêm nước" là bất kể ở núi hay đô thành ở đồng bằng, hoặc thành trấn: ở núi thì lấy sự chặt chẽ, đồng bằng tụ cư đông người thì ắt phải có cái gọi là minh đường (khoảng đất trống phía trước nhà hay mộ) chứa được vạn ngựa, còn thủy khẩu thì hẹp không lọt thuyền. Nhà dương nhà âm nói chung không lìa được chữ "bằng phẳng".
Nguyên văn: Tục nói long chạy tới thì kết thành nền nhà ở, đó là kiến thức tầm thường của thầy thời thượng. Muốn lấy nhà ở để cầu phúc cho nhà, thì ở núi không bằng ở vùng sông nước mà vinh hiển.
Giải: Thế đất vùng sông nước rộng lớn; vùng núi thì chật hẹp, bốn mặt hưu tù (khí bị ngưng trệ, giam hãm). Nếu hình thế tốt mà dùng làm mồ mả thì được, nhưng dù được sinh vượng cũng chỉ một hai đời. Còn vùng sông nước người đông đúc, bãi rộng mênh mông, có thể tụ dân cư đông đúc. Thầy thời thượng thường lấy long mạch mà lừa người.
Nguyên văn: Nhà âm che chở xương cốt và con cháu, nhà dương khí ấm áp nuôi thân này. Ngẫu nhiên ở trọ và quán khách, am đường có hương khói đều có thần linh. Liên quan đến tam nguyên mà luận khí xoay vần, tốt xấu như tiếng vang, chẳng nể tình. Hiểu thấu quyển Thiên Nguyên ca này, một khi đến nhà người là biết thịnh suy.
Giải: Đoạn này nói chung ý lớn của cả thiên. Mồ mả liên quan đến huyết thống, con cháu dù ở xa cũng được che chở; nhà ở thì dù ở trọ, ở quán khách cũng có cảm ứng. Nếu đọc thuộc quyển Thiên Nguyên ca này, thì sự thịnh suy của mọi người đều rõ như lòng bàn tay.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video