Phần Hư Không Mục (nghĩa là "con mắt hư không": cái thấy rỗng rang, không vướng mắc như bầu trời trống; đây là tên một phần của kinh) thứ mười, tiết thứ ba: Phẩm Thánh Mục (con mắt của bậc thánh; phẩm là chương) thứ sáu.
Bấy giờ Bồ Tát (người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ hết thảy chúng sinh) Minh Tinh thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật), người Thanh Văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm tới tự giải thoát) đi theo Thanh Văn thừa (thừa là cỗ xe, tức con đường tu). Người Bích Chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy và thường không giảng dạy cho ai) đi theo Bích Chi Phật thừa. Hai hạng người ấy tu lòng bi (lòng thương xót, muốn cứu chúng sinh ra khỏi khổ) như thế nào? Nghĩ tưởng theo pháp gì, lìa bỏ phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn và đau khổ như tham lam, giận dữ, si mê) nào?"
Phật dạy: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe), nếu có người nam, người nữ hiền lành đi theo Thanh Văn thừa hay Bích Chi Phật thừa, không quán xét những vẻ vui sướng của chúng sinh, không khởi ý phân biệt đây là kẻ thù, đây là người thân, đây là cha mẹ, mà chỉ thương xót chúng sinh và khởi lên lòng bi, rồi trải rộng ra khắp mười phương cũng như thế.
Nếu ta không thể vun bồi lòng bi đối với chúng sinh độc ác, thì nên quán xét tám nỗi khổ của người ấy: từ khổ vì sinh ra cho đến khổ vì chết. Người ấy phải chịu đủ tám nỗi khổ như vậy, sao ta lại không khởi lòng bi đối với người ấy? Người ấy lại có ba nỗi khổ lớn (khổ vì đau đớn, khổ vì cái vui bị mất đi, khổ vì mọi thứ luôn đổi dời không yên), lại cũng chưa thoát khỏi ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức loài quỷ đói, và súc sinh tức loài vật). Sao ta lại không khởi lòng thương xót?
Thế nào gọi là quán xét nỗi khổ vì sinh ra? Do nhân duyên của nghiệp (những hành động thiện ác đã làm, quyết định quả báo về sau), cha mẹ giao hợp, thì bắt đầu tiếp nhận tâm thức. Lúc ở thời kỳ ca-la-la (giai đoạn đầu tiên của bào thai, như một giọt chất nhầy), thân chỉ nhỏ cỡ hạt đình lịch (một loại hạt cỏ rất nhỏ). Lúc ấy chưa có hơi thở ra vào, cũng chưa biết khổ, vui hay không khổ không vui. Đã lìa hình hài trước, chưa có đủ hình hài sau. Không có sức lực, không có ham muốn, không có tinh tấn (sự siêng năng gắng sức), không có kiêu mạn, không có vẻ hình sắc hơn người, tính chất hơn người hay quyền tự tại hơn người. Không có năm dục (năm thứ ham muốn do mắt, tai, mũi, lưỡi, thân khởi lên đối với hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm xúc chạm). Các căn (các giác quan) chưa đủ. Chúng sinh như thế, sao ta lại không khởi lòng thương xót?
Chúng sinh như vậy: ái và thủ (sự ham muốn và sự bám giữ) ở đời quá khứ gọi là vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ sự thật); nghiệp và hữu (sự hiện hữu do nghiệp tạo nên) ở đời quá khứ gọi là hành (những tạo tác thúc đẩy đi tái sinh); tâm lúc mới vào thai gọi là thức; trong thời kỳ ca-la-la, phần thân xác ban đầu cùng bốn ấm (bốn nhóm yếu tố tinh thần: cảm thọ, tưởng tượng, tạo tác, nhận biết) gọi là danh sắc (tâm và thân). Lúc ấy tuy chưa đủ mười hai hữu chi (mười hai mắt xích của sự hiện hữu), nhưng vì có nhân duyên của sự sinh, nên có thể nói là có mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả nối nhau dẫn đến sinh tử luân hồi). Chúng sinh như thế, người có trí nào lại không khởi lòng thương xót?
Thời kỳ ca-la-la kéo dài đến tuần thứ sáu (sáu lần bảy ngày). Qua tuần thứ sáu thì chuyển sang gọi là át-phù-đà (giai đoạn bào thai như cái bọt nước nổi lên); lúc ấy hình dạng như quả táo nhỏ. Đến tuần thứ bảy thì chuyển sang gọi là già-na (giai đoạn bào thai đông lại thành khối cứng); lúc ấy hình dạng như vỏ quả hồ đào. Đến tuần thứ tám thì chuyển sang gọi là bế-thi (giai đoạn thành khối thịt); hình dạng như quả tần-bà-la (một loại quả ở Ấn Độ). Lúc ấy ở quanh thân có năm mụn nhô ra, tức là đầu, hai tay và hai chân. Tuần thứ mười hai mới có hình ruột. Tuần thứ hai mươi thì phân biệt bộ phận nam hay nữ. Tuần thứ hai mươi mốt bắt đầu sinh xương và các khớp. Cho đến tuần thứ ba mươi sáu, thân có đủ máu thịt và chân lông. Tuần thứ ba mươi tám thì có đủ thân thể và tay chân. Bốn ngày bốn đêm (?) nằm trong bụng, ở chỗ hôi hám dơ bẩn. Người như thế, sao ta lại không thương xót?
Lúc ấy, thai nhi lại nhớ việc của đời trước. Nhớ rồi buồn khổ, nghĩ rằng: "Nếu ta ra khỏi thai, sẽ tu các pháp lành, nguyện về sau đừng sinh vào chỗ như thế này nữa; sẽ tu hạnh không buông lung, lìa xa việc phải tái sinh." Khi vừa ra khỏi thai mẹ, khắp thân chịu khổ vì bị chèn ép; gió chạm vào thân cũng chịu khổ; thân vừa chạm đất, người ta lấy nước xoa rửa, lại chịu khổ lớn như ở địa ngục. Lúc ấy lại quên mất chuyện các đời trước. Sinh ra rồi lại có khổ già, khổ bệnh, khổ chết theo đuổi không rời. Lại có các bệnh do gió, do nước trắng (đờm dãi), do nước vàng (mật), và do các thứ ấy hòa trộn với nhau; bốn loại bệnh ấy, mỗi loại có một trăm lẻ một thứ, thường theo đuổi người ấy. Vì vậy gọi sinh là nỗi khổ lớn.
Đã sinh ra rồi thì cái già lại theo đuổi: tóc bạc, mặt nhăn, mất trí khôn và mất lòng biết hổ thẹn, tóc và lông thưa thớt; mọi thứ trong thân đều cũ mòn, các giác quan suy yếu chín rục, dễ vỡ dễ hư, mục nát, mong manh nguy ngập; chỉ còn thèm hai vị là mặn và chua. Cái già phá hoại sự an vui, khiến khắp thân thể đều khổ não. Nó là dòng sông khổ lớn, phá hủy vẻ cường tráng của chúng sinh trong ba đời (quá khứ, hiện tại, tương lai); khiến người ta lẩn thẩn như trẻ sơ sinh, điên cuồng như bị ma nhập. Chúng sinh phải chịu đủ những điều xấu ác như vậy, sao ta lại không khởi lòng thương xót?
Rồi lại bị cái chết bức bách, mất trí tuệ, mất thọ mạng và mọi sự hiện hữu, bỏ lại các ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tưởng tượng, tạo tác, nhận biết); thân hoại, mạng hoại, bốn đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu tạo nên thân) tan rã. Cái chết là kẻ thù của thọ mạng chúng sinh trong ba đời; mọi chúng sinh đều phải chết. Sao ta lại không khởi lòng thương xót?
Lại có những thứ mình không ưa mà cứ đến gần, như lạnh, nóng, đói, khát, kẻ ác, thú dữ. Chúng sinh như thế, sao ta lại không khởi lòng thương xót? Lại có cảnh phải xa lìa những gì mình yêu thích: như tuổi xuân, của cải, sức khỏe, thọ mạng, cha mẹ, vợ con, bà con, quyến thuộc và sáu trần (sáu loại đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm xúc chạm và các ý niệm) tốt đẹp nhất. Chúng sinh đã chịu những nỗi khổ như vậy, sao ta lại không khởi lòng thương xót? Có chúng sinh trong ba đời mong cầu sáu trần tốt đẹp mà không được, vì thế phải chịu đủ mọi khổ. Nếu ta không khởi lòng thương xót đối với loài chúng sinh độc ác này, thì làm sao ta đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật)?
Tất cả chúng sinh đều mang gánh nặng năm ấm, ta cũng như vậy. Nếu ta không tu tâm đại bi (lòng thương xót lớn lao), thì làm sao bỏ được gánh nặng ấy? Tất cả các bậc thánh đã lìa xa được gánh nặng năm ấm. Còn người nào không tu ba loại giới thanh tịnh (giữ gìn trong sạch thân, lời nói và ý nghĩ), không khéo suy nghĩ, tâm buông lung, không đi theo chánh đạo (con đường đúng đắn), thì không được giải thoát; người như thế phải chịu trăm thứ khổ. Chúng sinh đã chịu trăm thứ khổ như vậy, sao ta lại không tu lòng bi?
Nếu có chúng sinh nào trong một ngày một đêm quán xét được như thế, thì người ấy được tâm rộng như hư không; người ấy có thể vun bồi lòng đại bi đối với hết thảy chúng sinh; người ấy được thân tâm vắng lặng; người ấy không còn xa pháp giới (toàn thể thực tại, cõi của chân lý) chân chính và pháp tánh (bản tính chân thật của mọi sự vật). Dùng phương tiện (cách thức khéo léo để tu) như thế, người Thanh Văn và Duyên Giác (tức Bích Chi Phật) đạt được lòng bi duyên chúng sinh (lòng bi lấy chúng sinh làm đối tượng, bậc đầu trong ba bậc của lòng bi).
Nếu có Bồ Tát khi mới tu đạo mà suy nghĩ thế này: "Giả sử ta có số thân nhiều như cát sông Hằng, mỗi thân to lớn như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), ta sẽ dùng các thân ấy, vì một người mà chịu khổ cực dữ dội suốt vô lượng đời, để người ấy được an vui, thì ta trọn không hối tiếc, cũng không thối lui tâm bồ-đề (tâm nguyện cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh)." Lại nghĩ: "Giả sử tất cả chúng sinh, mỗi người cầm một cái chùy lớn như núi Tu-di, đến đánh thân ta suốt vô lượng năm, ta cũng nhẫn chịu, không khởi ác tâm dù chỉ một niệm." Lại nghĩ: "Trăm thứ khổ mà người này chịu, hết thảy chúng sinh cũng đều chịu, vậy mà họ không biết nghĩ đến sự giác ngộ tối thượng. Ta nay đang học đạo giác ngộ tối thượng, sao lại không chịu nổi dao kiếm, lửa, đá cũng như thế?
Nếu ta khởi ác tâm đối với chúng sinh, thì chư Phật và các bậc hiền thánh sẽ quở trách mà nói rằng: 'Người này muốn đạt giác ngộ tối thượng, sao lại không nhẫn nhục như thế?'" Bồ Tát Ma-ha-tát (bậc Bồ Tát lớn) tu ý thanh tịnh, chính là nhẫn nhục. Nhẫn nhục chính là chuỗi ngọc anh lạc (chuỗi ngọc trang sức quý), là tinh tấn, là đạo, là tính, là đồ chứa, là bốn thứ của báu (?).
Bồ Tát vun bồi sự nhẫn nhục như thế thì làm thanh tịnh được thân tâm, làm thanh tịnh được sự trang nghiêm, sự trang nghiêm bền chắc; được trí tuệ lớn, không chung với hàng Thanh Văn, Bích Chi Phật; là bậc thù thắng nhất trong các chúng sinh. Tất cả bốn ma (bốn thứ ma chướng: ma phiền não, ma năm ấm, ma chết, ma cõi trời) không thể thừa cơ hãm hại; tà kiến không lay động được; phiền não bị bẻ gãy giảm bớt; mọi kẻ thù oán không làm hại được. Lời nói ra không bao giờ cạn. Trí tuệ sâu thẳm như biển cả. Tinh tấn bền chắc như núi Tu-di. Bình đẳng với mọi chúng sinh như nước biển chỉ một vị mặn. Làm lợi ích lớn lao như mặt đất. Rửa sạch cấu bẩn của mọi người như nước trong. Tỏa sáng như mặt trời rạng rỡ. Đi giữa mọi người không bị ngăn ngại như gió mạnh. Không bị việc đời làm nhơ như hoa sen. Nhìn xuống chúng sinh như chim kim sí (loài chim thần cánh vàng, bay rất cao). Chúng sinh thích nhìn thấy như mây ngày hè. Chúng sinh vui đón nhận như mưa mùa hè. Gặp được rồi không còn cầu gì khác, như người bệnh gặp thầy thuốc. Phá tan mọi nghèo khổ như viên ngọc như ý (ngọc thần, muốn gì được nấy). Ban thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ) cho mọi người như Phạm Thiên (vị trời làm chủ cõi trời Sắc giới, sống trong thiền định). Đi trong sinh tử không bị ngăn ngại như hư không. Chỉ rõ chỗ bằng phẳng và chỗ gồ ghề như ngọn đèn sáng. Được người và trời cung kính như Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi).
Nếu có Bồ Tát khởi tâm giận dữ thì mọi kẻ thù giặc cướp đều thừa cơ được; mất hết của báu là thiện căn (gốc lành, những công đức làm nền cho quả tốt); các ma đều bắt được lỗi; bị phiền não làm nhơ nhiễm; rơi vào chỗ tối tăm lớn, mất hết thiện căn; bị các bậc thánh quở trách. Nếu có Bồ Tát khởi tâm giận dữ dù chỉ một niệm, thì mất hết mọi pháp lành. Giả sử ta phải chịu hết sự đánh mắng, hủy nhục của tất cả chúng sinh nhiều vô lượng ức lần, cũng không nên khởi một niệm giận. Vì sao? Vì những chúng sinh ấy không học từ bi (từ là lòng thương mong cho chúng sinh được vui; bi là lòng xót muốn cứu chúng sinh khỏi khổ). Nếu những chúng sinh kia trong lòng không giận, không đánh, thì ta làm sao vun bồi được từ bi? Vì lẽ ấy, khi chúng sinh giận dữ, ta nên vui mừng. Vì sao? Vì đó chính là nhân duyên để ta tu lòng bi. Nếu có người nam, người nữ hiền lành quán xét được như thế, thì đạt được lòng bi duyên chúng sinh không chung với Thanh Văn, Duyên Giác, và cũng mau đạt được giác ngộ tối thượng.
Thiện nam tử, lại có chúng sinh sau khi quán xét các chúng sinh khổ trong ba đường ác thì vun bồi lòng bi. Lại có người quán xét hết thảy chúng sinh chịu khổ trong ba cõi (cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc có thân tinh tế, cõi Vô sắc không còn thân xác) mà tu lòng bi. Lại có người quán xét chúng sinh là năm ấm mà tu lòng bi; đối với các nhập (mười hai cửa tiếp xúc: sáu giác quan và sáu đối tượng) và các giới (mười tám yếu tố: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức) cũng vậy. Thiện nam tử, vì lẽ ấy, Bồ Tát Ma-ha-tát muốn đạt giác ngộ tối thượng thì nên tu từ bi. Vì sao? Vì từ bi là hạt giống của mọi pháp lành. Nếu có chúng sinh được thân ở cõi Sắc, đó cũng là nhờ nhân duyên vun bồi từ bi; hoặc được thân ở cõi Vô sắc, hoặc đạt đạo Thanh Văn, đạo Duyên Giác, hoặc các Bồ Tát trang nghiêm bền chắc, thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), điều phục chúng sinh, đạt vô sinh nhẫn (sự an trú vững chắc vào chân lý rằng mọi sự vật vốn không sinh không diệt), thành tựu giác ngộ tối thượng, đều nhờ nhân duyên của hạt giống từ bi."
Khi Phật nói pháp nhân duyên từ bi này, Bồ Tát Minh Tinh đạt vô sinh pháp nhẫn; sự nhẫn ấy không chung với Duyên Giác, Thanh Văn. Tám vạn bốn nghìn chúng sinh đạt như pháp nhẫn (sự chấp nhận, an trú thuận theo đúng chân lý) (?). Năm vạn năm nghìn na-do-tha (đơn vị số đếm rất lớn, khoảng hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu) chúng sinh phát tâm cầu giác ngộ tối thượng. Mười vạn tám nghìn chúng sinh được tâm không thối lui. Hai vạn chúng sinh thành tựu từ bi. Năm nghìn tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) đạt quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh; quả vị cao nhất của hàng Thanh Văn). Năm trăm tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ) dứt hết mọi lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm). Mười vạn ức chúng sinh phá bỏ tà kiến lớn, được tâm chánh kiến (cái thấy đúng đắn).
Bấy giờ Thế Tôn bảo đồng tử (người trẻ tuổi; ở đây chỉ một vị Bồ Tát) Vô Thắng Ý: "Thiện nam tử, thời quá khứ có đức Phật tên là Phát Công Đức Ý, cũng nói về đại từ đại bi 'như' thế." Đồng tử Vô Thắng Ý thưa: "Bạch Thế Tôn, chữ 'như' ấy, thế nào gọi là 'như' (tính như thật, chân như: bản thể chân thật, không đổi khác của mọi sự vật)?" Phật dạy: "Thiện nam tử, xa lìa tướng thân gọi là 'như'." Đồng tử Vô Thắng Ý thưa: "Cái gọi là thân ấy chính là thật tánh (bản tính chân thật), chính là vắng lặng, chính là pháp giới, chính là vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy), chính là vô tận." Phật dạy: "Thiện nam tử, thân 'như' chính là thân của hết thảy chúng sinh, chính là ranh giới của quá khứ và tương lai, chính là vắng lặng." Đồng tử Vô Thắng Ý thưa: "Bạch Thế Tôn, vậy cái 'như' của hết thảy chư Phật chính là thân chăng?" Phật dạy: "Lành thay, lành thay! Thiện nam tử, pháp giới như vậy không tăng không giảm, ba đời bình đẳng, không sinh, không xuất hiện, không diệt, giống như hư không; thân 'như' cũng vậy." Khi nói pháp này, ba vạn chúng sinh đạt như pháp nhẫn.
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ Tát Minh Tinh: "Thiện nam tử, thế nào là vun bồi tâm hỷ (lòng vui mừng theo niềm vui của người khác) duyên chúng sinh? Thiện nam tử, nếu có Bồ Tát không tu từ bi, không nghĩ đến những vẻ vui sướng của chúng sinh, cho đến không quán xét mọi nỗi khổ trong ba đường và ba cõi, mà chỉ quán xét sự sinh khởi và hoại diệt của năm ấm; quán xét như vậy rồi sinh tâm vui mừng. Chỉ thích quán xét pháp, quán xét rồi sinh vui mừng, và nguyện cho tâm vui mừng ấy lan đến chúng sinh. Đó gọi là hỷ."
"Bạch Thế Tôn, thế nào là tu xả (tâm buông bỏ, bình đẳng, không thương không ghét)?" "Thiện nam tử, nếu có Bồ Tát không tu từ bi và tâm hỷ, mà tu xả, nghĩ đến việc buông xả đối với cha mẹ, cho đến đối với Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát và chư Phật. Khi tu xả như vậy, người ấy xa lìa mọi tâm yêu thích và giận ghét đối với các pháp. Người ấy vun bồi ba cửa giải thoát là không (thấy mọi sự vật không có tự thể cố định), vô tướng (không bám vào hình tướng) và vô nguyện (không mong cầu gì). Vun bồi xong rồi, không lâu chắc chắn sẽ vào Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử). Nếu ai vun bồi bốn tâm vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng không giới hạn đến mọi chúng sinh) như thế, người ấy được chư Phật, Bồ Tát mười phương, trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần), Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ), Tỳ-xá (giai cấp buôn bán, làm nghề), Thủ-đà (giai cấp nô lệ, người làm thuê), tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới) cúng dường. Ở bất cứ đất nước nào, nếu bốn chúng (bốn hạng đệ tử Phật: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di) vun bồi bốn tâm vô lượng như thế, thì đất nước ấy đã xa lìa mọi điềm suy vong tai họa; chúng sinh trong đó vui vẻ lìa bỏ điều ác, tiếp nhận và giữ gìn điều lành. Thiện nam tử, bốn tâm vô lượng có đủ vô lượng phúc đức như vậy."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video