Thiên 4 — Phẩm 2 – Bồ-tát Đà-la-ni Tự Tại Vương (phần 3)

 Phẩm "Bồ-tát Đà-la-ni Tự Tại Vương", phẩm thứ hai, phần ba (phẩm: chương. Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài. Đà-la-ni: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất. Đà-la-ni Tự Tại Vương là tên vị Bồ-tát đang thưa hỏi Phật, nghĩa là "vua tự tại về năng lực ghi nhớ giáo pháp").

 Này thiện nam tử (người con trai lành, cách Phật gọi người nghe)! Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc đến từ chân lý như thật") còn có ba mươi hai nghiệp (ở đây là ba mươi hai việc làm, ba mươi hai công năng đặc biệt của Như Lai). Ba mươi hai nghiệp ấy là gì?

 Này thiện nam tử! Như Lai biết rõ "thị xứ" và "phi xứ" (điều hợp lẽ, có thể xảy ra và điều trái lẽ, không thể xảy ra). Thế nào là điều có thể xảy ra? Thế nào là điều không thể xảy ra?

 Này thiện nam tử! Nếu có người làm điều ác bằng thân, miệng, ý (việc làm, lời nói, ý nghĩ) mà lại được hưởng an vui thì không có lẽ ấy; đó gọi là điều không thể xảy ra. Nếu có người làm điều lành bằng thân, miệng, ý mà được hưởng quả vui thì có lẽ ấy; đó gọi là điều có thể xảy ra.

 Nếu quen keo kiệt, tham lam mà được giàu lớn thì không có lẽ ấy; tu hạnh bố thí (đem của cải, sức lực giúp người) mà được giàu lớn thì có lẽ ấy. Phá giới cấm (những điều răn cấm người tu phải giữ) mà được sinh làm thân trời (chư thiên, các vị sống ở cõi trời sung sướng) thì không có lẽ ấy; giữ gìn giới trong sạch mà được thân trời thì có lẽ ấy.

 Người hay giận ghét mà được thân hình đoan chính, đẹp đẽ thì không có lẽ ấy; tu tập nhẫn nhục mà được thân hình đoan chính thì có lẽ ấy. Người lười biếng mà được thần thông (năng lực siêu phàm như bay đi, biết tâm người…) lớn thì không có lẽ ấy; siêng năng tu tinh tấn (nỗ lực không lùi trong việc lành) mà được thần thông lớn thì có lẽ ấy.

 Buông lỏng tâm, tán loạn mà đạt cảnh giới định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ) thì không có lẽ ấy; thu nhiếp tâm không tán loạn mà đạt cảnh giới định thì có lẽ ấy. Người ngu si mà dứt được tập khí phiền não (phiền não: những trạng thái ô nhiễm của tâm như tham, giận, si mê, làm khổ con người; tập khí: thói quen còn sót lại của chúng) thì không có lẽ ấy; người tu trí tuệ mà dứt được tập khí phiền não thì có lẽ ấy.

 Nếu phạm năm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng đoàn) mà đạt vô lậu (trạng thái không còn phiền não rỉ chảy, tức quả vị thánh giải thoát) thì không có lẽ ấy; nếu không phạm năm tội nghịch mà đạt vô lậu thì có lẽ ấy.

 Mang thân nữ mà làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp) thì không có lẽ ấy; mang thân nam mà làm Chuyển luân vương thì có lẽ ấy. Làm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), làm Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên), làm Phật cũng như vậy. Chuyển luân vương mà cai trị đất nước trái với chánh pháp thì không có lẽ ấy; Chuyển luân thánh vương cai trị, giáo hóa bằng chánh pháp thì có lẽ ấy.

 Người ở Uất-đan-viết (châu lục ở phía bắc núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo, nơi người sống an vui, sống lâu, không có kẻ ác) mà rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh) thì không có lẽ ấy; người Uất-đan-viết hết tuổi thọ sinh lên cõi trời thì có lẽ ấy.

 Do nhân duyên sát sinh mà được sống lâu thì không có lẽ ấy; do nhân duyên ấy mà tuổi thọ ngắn ngủi thì có lẽ ấy. Có tà kiến (cái thấy sai lầm, như cho rằng không có nhân quả) mà đạt thánh đạo (con đường của bậc thánh, đưa đến giải thoát) thì không có lẽ ấy; có chánh kiến (cái thấy đúng đắn) mà đạt thánh đạo thì có lẽ ấy.

 Người Tu-đà-hoàn (bậc đã chứng quả thánh đầu tiên, đã "vào dòng thánh", chỉ còn tái sinh nhiều nhất bảy lần) mà còn chịu lần tái sinh thứ tám thì không có lẽ ấy; người Tu-đà-hoàn mà ngay đó nhập Niết-bàn (sự giải thoát hoàn toàn, dứt hẳn sinh tử) cũng không có lẽ ấy. Người A-na-hàm (bậc chứng quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) mà còn thọ thân trong cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc) cũng không có lẽ ấy. Người A-la-hán (bậc chứng quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não) mà còn thọ thân đời sau thì không có lẽ ấy.

 Bậc hiền thánh mà theo học thầy ngoại đạo thì không có lẽ ấy. Đã được bất thoái nhẫn (sự hiểu biết vững chắc, an nhẫn không còn thối lui) mà lại thối lui khỏi Bồ-đề (giác ngộ) thì không có lẽ ấy. Bồ-tát ngồi dưới cây Bồ-đề mà chưa được Bồ-đề đã đứng dậy bỏ đi thì không có lẽ ấy.

 Như Lai mà còn tập khí phiền não thì cũng không có lẽ ấy. Chư Phật Thế Tôn (Thế Tôn: bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) mà trí biết còn có chướng ngại thì không có lẽ ấy. Có người thấy được đỉnh đầu của Như Lai cũng không có lẽ ấy. Có chúng sinh biết được cảnh giới tâm của Như Lai thì không có lẽ ấy. Tâm Như Lai mà không thường ở trong định cũng không có lẽ ấy. Như Lai Thế Tôn mà nói hai lời (trước sau khác nhau) thì không có lẽ ấy. Như Lai Thế Tôn mà có lỗi lầm cũng không có lẽ ấy.

 Này thiện nam tử! Đó gọi là nghiệp thứ nhất của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:

 Đất lớn còn có thể bảo là có tướng lay chuyển, gió mạnh còn có thể bảo là có tướng đứng yên,

 Hư không còn có thể bảo là có hình sắc, chứ Phật không nói điều có thể xảy ra thành điều không thể.

 Hư không còn có thể bảo là có hình tướng của cõi giới (?), chứ Phật không nói điều có thể xảy ra thành điều không thể.

 Như Lai giảng nói điều có thể và không thể, các bậc hạ, trung, thượng đều đúng chân thật.

 Không nói điều có thể và điều không thể là một, hai lẽ ấy mỗi lẽ đều không có hai.

 Như Lai cũng nói về bậc hạ, trung, thượng, mỗi bậc đều không mang ba tướng.

 Phật đã biết rõ điều có thể và không thể, nên có thể tuyên nói pháp vô thượng (giáo pháp cao nhất, không gì hơn).

 Như Lai hiểu rõ tâm chúng sinh, khéo phân biệt những tướng nhỏ nhiệm.

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) và Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) đi trong chỗ tối, không biết nguyên do của điều có thể và không thể.

 Chúng sinh không biết điều có thể và không thể, vì thế không thể được giải thoát.

 Như Lai biết trọn điều có thể và không thể, vì thế được gọi là Đấng Vô Thượng Tôn (bậc cao quý không ai hơn).

 Nếu có chúng sinh không phải là pháp khí (người đủ căn cơ để tiếp nhận giáo pháp, ví như đồ đựng nước), thì đối với họ Như Lai giữ tâm xả (tâm buông bỏ, không ép buộc, tạm để yên),

 Đặt bày phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt) lớn, chờ đúng thời điểm, để khiến họ được giải thoát chân thật.

 Trí tuệ của Như Lai Thế Tôn là cao nhất, đó gọi là pháp thứ nhất.

 Nghiệp thứ nhất thanh tịnh như thế, là để khiến chúng sinh được điều phục (chế ngự, thuần hóa tâm).

 Như Lai nói về lực thứ nhất này, rất sâu khó lường, không ai biết được.

 Pháp mầu nhiệm như thế khó mà giảng nói, vì muốn phá tà kiến, vì thương xót mà nói ra.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn biết rõ mọi nghiệp (hành động có tạo quả về sau) của chúng sinh trong quá khứ, vị lai và hiện tại: biết nghiệp, biết quả báo, biết nhân (?), biết chỗ nương.

 Nếu nghiệp quá khứ là nhân bất thiện, Như Lai biết rằng đời vị lai sẽ chịu quả bất thiện. Nếu nghiệp vị lai có nhân duyên thối lui, Như Lai biết rõ đó thật là nhân thối lui. Nếu nghiệp vị lai có thể làm tăng trưởng pháp lành, Như Lai biết hết rằng do nhân duyên ấy mà tăng trưởng được pháp lành. Nếu nghiệp hiện tại hoặc tiến hoặc lùi, Như Lai biết hết rằng do nhân duyên ấy mà có tiến có lùi.

 Nếu có nghiệp đã làm là nhân của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến quả A-la-hán), là nhân của Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ), là nhân của Bồ-tát, là nhân của Như Lai, thì Như Lai biết hết rằng do nhân duyên ấy mà đây là nhân Thanh văn, đây là nhân Duyên giác, đây là nhân Bồ-tát, đây là nhân Như Lai. Đó gọi là nghiệp thứ hai của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn lại nói kệ rằng:

 Như Lai đã được trí tuệ vô thượng, vì thế biết được nhân quả của nghiệp.

 Trí biết ba đời mà không bị ba đời trói buộc, biết được nghiệp ba đời của chúng sinh.

 Khéo hiểu nguyên nhân an vui của chúng sinh, cũng biết rõ nguyên nhân khổ não.

 Như Lai phá chủ thuyết sai lầm cho rằng không có nhân quả, vì thế tu tập nghiệp thứ hai.

 Thông suốt nguyên nhân của hai pháp tiến và lùi, quả của nghiệp thiện ác cũng vậy.

 Cái biết cái thấy của Như Lai không gì ngăn ngại, như nhìn quả am-la (quả xoài) trong lòng bàn tay.

 Biết tướng chân thật của bậc hạ, trung, thượng, nhân của Tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) cũng vậy.

 Như Lai khéo biết nghiệp của chúng sinh, cũng biết các quả của nghiệp thiện ác.

 Nghiệp và quả của chúng sinh thu gồm trong ba đời, biết thấy không sai nên gọi là Chánh giác (bậc giác ngộ chân chánh, tức Phật).

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn biết mọi "dục giải" (ý ưa thích và sự hiểu biết, khuynh hướng tâm) khác nhau của chúng sinh: hoặc tham dục (ham muốn), hoặc sân khuể (giận dữ), hoặc ngu si (mê muội).

 Hiện tại khởi tham mà đời vị lai khởi tham, giận, si; hiện tại khởi giận mà đời vị lai khởi tham, giận, si; hiện tại khởi si mà đời vị lai khởi tham, giận, si — Như Lai biết hết. Hiện tại ở trong ý muốn lành mà vị lai có ý muốn ác; hiện tại ở trong ý muốn ác mà vị lai có ý muốn lành — Như Lai biết hết.

 Hiện tại ở trong ý muốn bậc thấp, vị lai thuộc bậc thấp, giữa hay cao; hiện tại ở trong ý muốn bậc giữa, vị lai thuộc bậc thấp, giữa hay cao; hiện tại ở trong ý muốn bậc cao, vị lai thuộc bậc thấp, giữa hay cao — Như Lai biết hết.

 Chúng sinh thuộc tà tụ (nhóm chúng sinh chắc chắn đi theo đường sai) có thể trở thành chánh tụ (nhóm chúng sinh chắc chắn đi đến giác ngộ); chúng sinh bất định (nhóm chưa xác định theo đường nào) an trú vào chánh định — Như Lai biết hết.

 Chúng sinh cõi Dục (cõi còn ham muốn dục lạc) có dục giải hướng về cõi Sắc (cõi còn thân hình nhưng đã lìa dục lạc thô) và cõi Vô sắc (cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm thức); biết người Thanh văn có dục giải của Duyên giác, có dục giải của Phật. Như Lai thông suốt biết rõ một cách chân thật nên mới thuyết pháp. Đó gọi là nghiệp thứ ba của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Dục giải của chúng sinh có nhiều loại, ý họ có muôn vẻ chẳng phải một kiểu.

 Như Lai biết chân thật các ý muốn, nên có thể theo ý họ mà giảng pháp.

 Tính tham dục, sân khuể, ngu si, theo từng tướng mà biết, không điên đảo.

 Phẩm hạ, trung, thượng cũng như vậy, nhân quả của nghiệp thiện ác là chân thật.

 Thông suốt ba tụ (ba nhóm chúng sinh: chánh định, tà định, bất định) vốn không cố định, tất cả Tam thừa cũng vậy.

 Trí biết ba đời mà không bị ba đời trói buộc, vì chúng sinh mà nói lực thứ ba.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai biết hết vô lượng thế giới: hoặc tu hạnh lành, hoặc làm pháp ác, hoặc hành hạnh vô ngại (không vướng mắc). Biết như thế nào? Vì nội không, ngoại không, nội ngoại đều không (quán thấy thân tâm bên trong, cảnh vật bên ngoài, và cả trong lẫn ngoài đều không có thực thể cố định).

 Lại nữa, Như Lai biết mắt, biết sắc (hình sắc mà mắt thấy) và biết nhãn thức (cái biết sinh ra khi mắt tiếp xúc hình sắc). Biết như thế nào? Như hư không. Lại nữa, Như Lai biết cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc. Biết như thế nào? Như giác quán (sự tìm xét thô và tế của tâm). Lại nữa, Như Lai biết hành giới (cõi của các pháp do nhân duyên tạo tác). Biết như thế nào? Như tính của hành.

 Lại nữa, Như Lai biết cõi phiền não. Biết như thế nào? Vì tính của nó là khách trần (bụi khách: phiền não chỉ như bụi từ ngoài bám vào, không phải bản tính của tâm). Lại nữa, Như Lai biết cõi không nhiễm ô. Biết như thế nào? Vì tính của tất cả các pháp vốn thanh tịnh.

 Lại nữa, Như Lai biết cõi sinh tử. Biết như thế nào? Vì do duyên vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý). Lại nữa, Như Lai biết cõi Niết-bàn. Biết như thế nào? Vì suy xét đúng như thật.

 Lại nữa, Như Lai biết cõi chúng sinh trụ ở thế gian, biết cõi ái luyến của thế gian, biết cõi sân giận của thế gian, biết cõi si mê của thế gian, biết cõi thanh tịnh của thế gian, biết cõi tâm thanh tịnh của thế gian. Vì biết các cõi ấy nên có thể thuyết pháp đúng như thật. Đó gọi là nghiệp thứ tư của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai là sư tử chúa trong loài người, biết chân thật các cõi của chúng sinh.

 Trí tuệ Như Lai không có bờ bến, vì thế biết thế gian vô biên.

 Biết hạnh thiện, hạnh ác, hạnh giải thoát, cũng biết hoạt động của mắt, sắc và nhãn thức.

 Thông suốt tất cả vô lượng pháp, tính của chúng xưa nay luôn thanh tịnh.

 Trong và ngoài, xét chân thật đều không có gì: năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc tức thân thể, thọ tức cảm giác, tưởng tức tri giác, hành tức tác ý, thức tức nhận biết), các nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức),

 Nghiệp thân, miệng, ý và tứ đại (bốn yếu tố tạo thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) — các pháp như thế đều không có thực.

 Biết các cõi chúng sinh như thế, thảy đều giống như cảnh hư không.

 Tính và tướng của ba cõi không chân thật, các cõi phiền não cũng như vậy.

 Tính và tướng phiền não không bền chắc, vô lậu và giải thoát cũng vậy.

 Như Lai tuy biết cõi chân thật, nhưng không bao giờ tự nói mình biết mà sinh kiêu mạn.

 Hư không vô lượng không có bờ mé, tất cả cõi chúng sinh cũng vậy.

 Trí tuệ Như Lai không có bờ mé, xa lìa ba tướng hữu vi (ba trạng thái của mọi vật do nhân duyên tạo thành: sinh, trụ, diệt).

 Trí Phật vô thượng, rất sâu xa, tất cả chúng sinh không thể biết được.

 Như Lai vì thương xót chúng sinh, tuyên nói lực thứ tư như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai khéo biết căn (căn cơ, năng lực tinh thần) lanh lợi hay chậm lụt của tất cả chúng sinh. Biết như thế nào? Biết bậc thượng, trung, hạ; biết tăng, biết giảm. Cũng biết tham dục có một ức (một trăm triệu) loại, sân khuể và ngu si mỗi thứ cũng một ức loại.

 Biết tham dục nặng, biết tham dục nhẹ; biết sân khuể nặng, biết sân khuể nhẹ; biết ngu si nặng, biết ngu si nhẹ. Biết có một loại căn làm tăng sinh tử, biết có một loại căn làm dứt sinh tử. Hiểu rõ căn lành, biết căn chẳng lành, biết căn chẳng phải lành chẳng phải chẳng lành, biết căn giải thoát.

 Biết sáu tình căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), nam căn, nữ căn, mạng căn (sức duy trì sự sống), khổ căn, lạc căn, ưu căn (buồn), hỷ căn (mừng), xả căn (không buồn không vui), tín căn (lòng tin), tấn căn (siêng năng), niệm căn (ghi nhớ đúng), định căn, tuệ căn, vị tri dục tri căn (năng lực của người mới vào thánh đạo, muốn biết điều chưa biết), tri căn (năng lực của người đang biết rõ chân lý), tri dĩ căn (năng lực của người đã biết trọn vẹn).

 Biết nhân của nhãn căn cho đến nhân của ý căn; biết nhân của nhĩ căn làm duyên cho nhãn căn, biết nhân của tỷ căn làm duyên cho thiệt căn, biết nhân của thiệt căn làm duyên cho thân căn. Biết người lấy giới làm trang nghiêm thì có thể tu bố thí, biết người lấy bố thí làm trang nghiêm thì có thể tu giới.

 Như Lai biết hết ai có thể nói cho nghe về bố thí, ai có thể nói cho nghe về giới, cho đến trí tuệ cũng như vậy. Biết ai có thể nói cho nghe về tứ niệm xứ (bốn phép quán: thân bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm vô thường, các pháp vô ngã), cho đến bát thánh đạo (tám con đường chân chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng). Biết ai có thể nói cho nghe về Thanh văn thừa, Bích-chi Phật thừa (cỗ xe của Duyên giác), Vô thượng Phật thừa.

 Biết người có căn Duyên giác mà học Thanh văn thừa, biết người có căn Chánh giác mà học Thanh văn thừa, Bích-chi Phật thừa. Biết người căn thấp có thể tu căn cao, người căn cao lại tu căn thấp. Biết căn của chúng sinh nào chưa thể điều phục thì khởi tâm xả; ai có thể điều phục thì vì họ nói chánh pháp.

 Như Lai biết hết tướng chín và chưa chín: tướng chưa chín mà chín, tướng chưa chín vẫn chưa chín, tướng chín mà có tướng chín. Biết căn sinh tử, biết căn giải thoát, biết căn trang nghiêm, biết căn đầy đủ. Tính của tất cả các căn, nhân duyên và quả báo, đều biết hết thấy hết. Đó gọi là nghiệp thứ năm của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai biết các căn đến chỗ cùng tột (đến bờ bên kia), nên biết mọi sự hiểu biết khác nhau của chúng sinh.

 Cũng biết rõ căn bậc hạ, trung, thượng, và các nghiệp cũng như vậy.

 Cũng biết tướng nặng nhẹ của phiền não, và biết các căn khó hay dễ điều phục.

 Biết ai ưa sinh tử, ai ưa giải thoát, biết rõ từ nhãn căn cho đến ý căn.

 Biết chỗ hoạt động và chỗ diệt của căn, biết rõ căn của tất cả Tam thừa.

 Có căn có thể chuyển, có căn không thể chuyển, biết căn của chúng sinh chín hay chưa chín.

 Tùy theo hạt giống ý của họ mà nói pháp, khéo biết khi nào quở trách, khi nào dùng lời dịu dàng để điều phục.

 Biết có người không chịu nghe dạy dỗ, thì đối với người ấy giữ tâm xả.

 Như Lai khéo biết các phương tiện, để phá phiền não, trang nghiêm trí tuệ.

 Vì để phá phiền não cho chúng sinh, nên giảng nói nghiệp thứ năm của Như Lai.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai biết chân thật con đường đưa đến mọi nơi (mỗi con đường tu đưa chúng sinh đến chỗ nào). Biết như thế nào? Biết chánh định tụ, biết tà định tụ và bất định tụ. Biết sức mạnh của nhân và sức mạnh của quả báo. Biết nhân duyên phước đức đời quá khứ, biết nhân duyên trang nghiêm đời hiện tại, khó điều phục hay dễ điều phục; nói vắn mà hiểu rộng, nói rộng mà hiểu vắn.

 Biết chúng sinh này có thể được giải thoát hay không được giải thoát. Biết người bất định nếu gặp thiện tri thức (bạn lành, thầy hiền hướng dẫn tu tập) thì an trú vào chánh định tụ, không gặp bạn lành thì không có giải thoát. Như Lai biết rồi, theo ý hướng của họ mà nói pháp. Họ nghe pháp rồi, chú tâm suy nghĩ, được quả lành.

 Như Lai ra đời chỉ vì những người bất định, không bao giờ nói pháp cho kẻ tà định. Vì sao? Vì họ không phải là pháp khí, không thể được giải thoát chân thật. Đó gọi là Như Lai đối với người ấy tu tập tâm xả. Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu lâu và có hạnh nguyện rộng lớn) biết chân thật như vậy rồi, siêng tu trang nghiêm, để phá trừ cho những chúng sinh tà định như thế; vì thế Bồ-tát phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu giác ngộ tối thượng, chánh đẳng chánh giác của Phật).

 Như Lai khéo biết tham có ba loại: một là do thấy (đối tượng) là thanh tịnh, đẹp đẽ (?); hai là do nhân duyên cảm thọ; ba là do nhân duyên gốc từ trước. Giận có ba loại: một là do nhân duyên gây giận; hai là do nhân duyên cảm thọ; ba là do nhân duyên gốc từ trước. Si cũng ba loại: một là nhân duyên vô minh; hai là nhân duyên ngã kiến (chấp có cái "tôi" thật); ba là nhân duyên lưới nghi (nghi ngờ rối rắm như lưới).

 Lại nữa, Như Lai biết có chúng sinh tu đường khổ mà chứng chậm, có người tu đường khổ mà chứng nhanh; biết người đường khổ chứng chậm có thể được đường vui chứng nhanh, biết người đường vui chứng nhanh có thể được đường khổ chứng chậm, biết người đường vui chứng chậm có thể được đường vui chứng nhanh. Biết có sức tu tập, biết có sức trí tuệ.

 Lại biết có con đường đầy đủ sức tu tập mà không đủ sức trí tuệ; có con đường đủ sức trí tuệ mà không đủ sức tu tập; có con đường đủ cả sức tu tập lẫn sức trí tuệ; có con đường không đủ sức tu tập cũng không đủ sức trí tuệ.

 Lại biết có con đường làm được tâm thanh tịnh mà không thể trang nghiêm; có con đường trang nghiêm được mà không làm tâm thanh tịnh; có con đường làm tâm thanh tịnh lại đủ trang nghiêm; có con đường không đủ tâm thanh tịnh cũng không đủ trang nghiêm.

 Lại biết có con đường làm thân thanh tịnh mà miệng và ý không thanh tịnh; có con đường miệng và ý thanh tịnh mà thân không thanh tịnh; có con đường thân, miệng, ý đều thanh tịnh; có con đường thân, miệng, ý đều không thanh tịnh. Đó gọi là nghiệp thứ sáu của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai khéo biết nơi đi đến, cũng biết mọi nhân duyên của chúng sinh.

 Cũng biết rõ người định và bất định, thông suốt hiểu rõ người điều phục được hay không được.

 Không vì kẻ tà định mà nói pháp, cũng không (cưỡng) điều phục kẻ căn thấp (chưa đủ duyên).

 Biết tham, giận, si, mỗi thứ nói có ba loại, cũng biết tướng nặng nhẹ của các kết sử (phiền não trói buộc).

 Biết bốn đường tu chuyển được hay không chuyển được, vì thế Phật biết con đường đến chỗ rốt ráo.

 Biết chân thật sức tu tập, sức trí tuệ, sức bậc hạ, trung, thượng cũng như vậy.

 Biết thân, miệng, ý thanh tịnh hay không, tâm và trang nghiêm cũng như thế.

 Các căn và cõi phiền não của chúng sinh, Như Lai biết rồi thì phá trừ cho họ.

 Vì những chúng sinh trong bóng tối vô minh, mà tuyên nói nghiệp thứ sáu của Như Lai.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai biết thiền (phép tĩnh lự, lắng tâm quán sát), giải thoát, tam-muội (định, trạng thái tâm chuyên nhất), và sự giải thoát khỏi phiền não. Biết như thế nào? Biết chúng sinh do nhân duyên mà tham đắm sinh tử, do nhân duyên mà ưa thích Niết-bàn. Thế nào gọi là nhân? Thế nào gọi là duyên?

 Nếu chúng sinh suy nghĩ bất thiện, đó gọi là nhân duyên của sinh tử. Do suy nghĩ bất thiện mà sinh trưởng vô minh; vì thế bất thiện là nhân, vô minh là duyên. Do vô minh mà sinh hành (những tạo tác, hoạt động của thân miệng ý do mê muội); vì thế vô minh là nhân, các hành là duyên. Do các hành mà sinh thức (tâm thức đi vào đời mới); vì thế hành là nhân, thức là duyên.

 Do thức mà sinh danh sắc (thân và tâm sơ khởi của một sinh mạng); vì thế thức là nhân, danh sắc là duyên. Do danh sắc mà sinh lục nhập (sáu giác quan); vì thế danh sắc là nhân, lục nhập là duyên. Do lục nhập mà sinh xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng); vì thế lục nhập là nhân, xúc là duyên. Do xúc mà sinh thọ (cảm giác khổ, vui, không khổ không vui); vì thế xúc là nhân, thọ là duyên.

 Do thọ mà sinh ái (lòng khao khát, luyến ái); vì thế thọ là nhân, ái là duyên. Do ái mà sinh thủ (sự bám giữ, chiếm hữu); vì thế ái là nhân, thủ là duyên. Do thủ mà sinh hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn đến đời sau); vì thế thủ là nhân, hữu là duyên. Do hữu mà sinh sinh (sự ra đời); vì thế hữu là nhân, sinh là duyên. Do sinh mà có các khổ già, chết…; vì thế sinh là nhân, già chết là duyên.

 Phiền não là nhân, các nghiệp là duyên. Các kiến chấp là nhân, ái kết (sự trói buộc của luyến ái) là duyên. Phiền não là nhân, năm triền cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ) là duyên. Đó gọi là nhân, đó gọi là duyên. Chúng sinh do nhân duyên ấy mà tham đắm sinh tử.

 Do nhân duyên gì mà ưa thích Niết-bàn? Có hai nhân hai duyên khiến chúng sinh ưa thích Niết-bàn: một là vui thích nghe pháp; hai là vui thích suy nghĩ đúng đắn. Lại có hai: một là Xa-ma-tha (chỉ: dừng lắng tâm, tức thiền định); hai là Tỳ-bà-xá-na (quán: dùng tuệ quán sát thấy rõ chân lý). Lại có hai: một là trí biết không có đi (không đi về quá khứ); hai là trí biết không có đến (không đến từ vị lai). Lại có hai: một là quán sinh tử; hai là quán Niết-bàn.

 Lại có hai: một là giữ gìn đúng như pháp; hai là được chứng ngộ. Lại có hai: một là tu các cửa giải thoát; hai là được quả giải thoát. Lại có hai: một là tận trí (trí biết phiền não đã dứt hết); hai là vô sinh trí (trí biết phiền não không còn sinh lại). Lại có hai: một là đế trí (trí biết rõ Tứ đế, bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); hai là quán mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích từ vô minh đến già chết đã nói ở trên). Đó gọi là nhân, đó gọi là duyên. Chúng sinh do nhân duyên ấy mà ưa thích Niết-bàn.

 Như Lai biết hết các thiền, tam-muội, giải thoát như thế. Biết rõ rồi, lìa dục, lìa các pháp ác bất thiện, có giác có quán (có sự tìm xét thô và tế), có niềm vui mừng và an lạc sinh ra do xa lìa, vào sơ thiền (tầng thiền thứ nhất). Vào sơ thiền rồi ra khỏi diệt định (diệt tận định: trạng thái định sâu nhất, các hoạt động tâm thức đều ngưng); vào diệt định rồi ra khỏi sơ thiền; cho đến tám giải thoát (tám tầng định giúp tâm thoát khỏi mọi trói buộc) cũng như vậy.

 Tất cả chúng sinh đều không thể biết chỗ ra vào (định) của Như Lai Thế Tôn. Như Lai biết hết sự an trú trong định bình đẳng, cũng như chúng sinh bậc trên bậc dưới. Chúng sinh cho rằng Phật vào một tam-muội, mà thật ra Phật vào tất cả tam-muội; chúng sinh thấy Phật ra khỏi tất cả định, mà thật ra Phật đang ở trong một định. Tam-muội của Như Lai không có thứ tự, nhưng không phải không ở trong định. Tất cả Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát đều không thể biết được.

 Như Lai lại biết nhân duyên thuyết pháp: nhân duyên thuyết pháp để được tam-muội Thanh văn, nhân duyên thuyết pháp để được tam-muội Duyên giác, để được tam-muội Bồ-tát. Biết rồi tùy ý họ mà giảng nói. Đó gọi là nghiệp thứ bảy của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai biết rõ nhân của sinh tử, cũng thông suốt nhân của giải thoát.

 Đã biết rõ rồi thì nói pháp, phá trừ nhân bất thiện của sinh tử.

 Suy nghĩ bất thiện là nhân của vô minh, nhân duyên vô minh làm sinh tử kéo dài.

 Nhân duyên phiền não khiến chịu quả của nghiệp, nhân duyên các kiến chấp làm tăng ái kết.

 Nếu được gần gũi thiện tri thức, hết lòng nghe nhận pháp vô thượng,

 Quán sát tam-muội về tính không của trong và ngoài, liền có thể vượt qua biển sinh tử.

 Tu tập định và trí tuệ vô thượng, quán các pháp bình đẳng không đi không đến.

 Nếu quán thấy được không có ra, không có diệt, liền được con mắt vắng lặng thấy rõ ràng.

 Tu tập ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện) vô thượng, đầy đủ tận trí và vô sinh trí.

 Tự mình đã được trí vô ngại (không chướng ngại), lại có thể nói cho chúng sinh.

 Vào sơ thiền rồi ra khỏi diệt định, vào diệt định rồi tùy ý ra.

 Tam-muội của Như Lai không có thứ tự, vì thế gọi là thường ở trong định.

 Các định khác nhau mà Như Lai vào, cùng với các pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng) không sai khác.

 Hai thừa (Thanh văn, Duyên giác) không biết chỗ Phật an trú, Bồ-tát không biết định rất sâu ấy.

 Chúng sinh thường đi trong bóng tối vô minh, không biết chỗ Như Lai vào và ra.

 Thế Tôn vô thượng thương xót chúng sinh, vì thế tuyên nói nghiệp thứ bảy.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai khéo biết các nghiệp đời quá khứ của chính mình: hoặc một đời, hai đời, cho đến vô lượng đời; một tai kiếp, hai tai kiếp (mỗi lần thế giới bị đại tai họa hủy hoại), cho đến vô lượng tai kiếp; một kiếp, hai kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài), cho đến vô lượng kiếp.

 Nhớ lại đời ấy sinh ra tên gì, dòng họ nào, ăn uống thế nào, hình sắc dung mạo ra sao, khổ vui, tuổi thọ thế nào. Các chúng sinh ấy tạo nhân nghiệp này mà được thân trong cõi hữu (sự tồn tại trong vòng sinh tử) này; nhớ đời này diệt rồi sinh vào đời khác. Mình như thế, người khác cũng như thế. Cũng biết nhân nghiệp của chúng sinh: các chúng sinh ấy tạo nhân nghiệp này mà được thân đời khác.

 Biết tâm chúng sinh và nhân duyên của nó: tâm này diệt rồi lần lượt sinh tâm khác. Những việc như thế, chúng sinh nhiều như cát sông Hằng cũng không biết được. Túc mạng trí (trí biết các đời trước) của Phật biết hết ba đời, không có đầu cuối; trí tuệ như thế không thể cân lường.

 Ngài khuyên chúng sinh: "Nay các ngươi hãy nhớ lại những điều thiện ác đã trải qua trong đời quá khứ." Nhờ sức Phật, họ đều nhớ lại được vô lượng căn lành đã gieo trồng từ xưa, hoặc gieo nơi Phật, hoặc gieo nơi Thanh văn, Duyên giác. Họ nhớ lại rồi, Như Lai liền tùy ý họ mà nói pháp, khiến họ không thối chuyển. Đó gọi là nghiệp thứ tám của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai nhớ lại vô lượng đời, nghiệp thiện ác của mình và của người,

 Thấy rõ các việc trong vô lượng kiếp, như nhìn quả am-la trong lòng bàn tay.

 Dòng họ, nơi sinh, tên gọi đều biết được, hình sắc, kiếp số, sinh diệt cũng như vậy.

 Cũng biết tuổi thọ và chỗ ở, nhân của nghiệp thiện ác cũng vậy.

 Biết vô lượng tâm nối tiếp nhau của chúng sinh, và biết chỗ sinh diệt của nhân tâm.

 Biết khắp sự sinh ra trong vô lượng kiếp, mà trí vô ngại vẫn không cạn hết.

 Trí Phật vô lượng không thể cân lường, hai thừa không biết được cảnh giới ấy.

 Để khiến chúng sinh nhớ lại quá khứ, tùy ý mà tuyên nói nghiệp thứ tám.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Thiên nhãn (mắt trời: khả năng thấy xa không giới hạn, thấy sự chết và tái sinh của chúng sinh) của Như Lai thanh tịnh vi diệu, thấy chúng sinh sinh, diệt, đọa lạc: hoặc thọ hình sắc tốt, hoặc thọ hình sắc xấu; hoặc sinh vào cõi lành, hoặc sinh vào cõi ác. Cũng biết rõ các nhân nghiệp.

 Biết chúng sinh này thân, miệng, ý làm ác, phỉ báng bậc thánh, tăng trưởng tà kiến; do nghiệp ác ấy, bỏ thân này rồi liền đọa địa ngục. Biết chúng sinh này thân, miệng, ý làm lành, không phỉ báng bậc thánh, tăng trưởng chánh kiến; do nghiệp duyên ấy, bỏ thân này rồi liền sinh vào cõi lành.

 Thiên nhãn của Như Lai thấy được thế giới của chư Phật mười phương, không có bờ mé như hư không, không có giới hạn như pháp giới. Thấy hết lúc chúng sinh sinh ra, lúc chết đi; thấy lúc các thế giới thành lập, lúc hoại diệt. Cũng biết lúc chúng sinh phát tâm Bồ-đề sinh khởi, lúc tâm ấy mất đi.

 Thấy tất cả chư Phật lúc mới thành Chánh giác, lúc chuyển bánh xe chánh pháp (tức giảng dạy giáo pháp), lúc nhập Niết-bàn. Thấy các Thanh văn chứng được giải thoát, được giải thoát rồi nhập Niết-bàn. Thấy các Duyên giác dùng sức thần thông đền đáp ơn tín thí (của cải người có lòng tin dâng cúng) của chúng sinh.

 Những việc như thế, tất cả những người được năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thiên nhãn, thiên nhĩ, biết tâm người, biết đời trước, thần túc), Thanh văn, Duyên giác và các Bồ-tát đều không thể thấy được. Thiên nhãn của Như Lai thành tựu vô lượng công đức như thế.

 Nhờ thiên nhãn, Ngài quán sát chúng sinh: ai nên được Phật hóa độ, ai nên được Thanh văn, Duyên giác hóa độ. Nếu ai nên do Phật mà được độ, Như Lai liền hiện thân cho người ấy thấy, các chúng sinh khác đều không ai thấy. Đó gọi là nghiệp thứ chín của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Trong vô lượng kiếp tu nghiệp lành, nên được thiên nhãn thanh tịnh như thế.

 Thấy được chúng sinh khắp mười phương, đã thành tựu đủ hình sắc tốt xấu.

 Thấy chúng sinh bậc thượng, trung, hạ, cũng thấy họ thọ sinh trong cõi lành, cõi ác.

 Biết được nghiệp lành của thân, miệng, ý, và các quả báo do nhân nghiệp mà có.

 Cũng biết cảnh giới pháp lành của Thanh văn, Bích-chi Phật và người Bồ-tát.

 Thấy chư Phật mười phương phá binh ma (quân đội của Ma vương, tượng trưng cho những lực cản trở giác ngộ), chuyển bánh xe chánh pháp, nhập Niết-bàn.

 Thấy các Thanh văn được giải thoát, giáo hóa chúng sinh rồi nhập diệt độ (Niết-bàn).

 Thấy Bích-chi Phật thị hiện thần thông, để đáp lại ân đức của thí chủ.

 Pháp chân thật mà Như Lai nói, nghe rồi có thể vượt qua biển sinh tử.

 Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát không thể biết chỗ Phật thấy.

 Như Lai thấy những hạt bụi nhỏ nhiệm, cũng thấy vô lượng vô biên cõi.

 Như Lai giáo hóa người được Phật độ, vì thế tuyên nói nghiệp thứ chín.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn biết các lậu (phiền não rỉ chảy, khiến tâm ô nhiễm và trôi lăn sinh tử) đã dứt hết, giải thoát rốt ráo: "Sự sinh của ta đã hết, phạm hạnh (đời sống trong sạch của người tu) đã lập, việc cần làm đã làm xong, không còn thân đời sau nữa."

 Lậu tận trí (trí biết rõ phiền não đã dứt sạch) của Phật thanh tịnh vi diệu. Nói thanh tịnh là vì không còn các tập khí. Trí của Thanh văn có giới hạn, có số lượng. Vì sao? Vì còn tập khí. Trí của Bích-chi Phật cũng có giới hạn. Vì sao? Vì không có đại bi (lòng thương xót lớn muốn cứu khổ mọi loài).

 Lậu tận trí của Phật vô lượng vô biên. Vì sao? Vì biết tất cả các hạnh, vì đã thành tựu đầy đủ nhất thiết trí (trí biết tất cả), vì đã dứt hẳn mọi tập khí, vì gồm đủ đại từ đại bi (lòng thương yêu lớn, ban vui cho mọi loài, và lòng thương xót lớn, cứu khổ cho mọi loài), trang nghiêm bằng bốn vô sở úy (bốn điều tự tin không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật).

 Đối với tất cả pháp không có thói quen chấp lấy hình tướng; tất cả thế gian không ai thắng được; đi, đứng, ngồi, nằm không có lỗi lầm. Như hư không trong sạch sáng tỏ, không lẫn khói mây; lậu tận trí của Phật cũng như vậy, không lẫn bất cứ tập khí phiền não nào.

 Như Lai thành tựu đầy đủ lậu tận trí thanh tịnh này, có thể vì chúng sinh mà giảng nói rộng rãi, khiến người nghe dứt các phiền não. Bồ-tát nghe rồi phát đại trang nghiêm (phát nguyện lớn, trang bị đức hạnh lớn) để dứt phiền não. Đó gọi là nghiệp thứ mười của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Lậu tận trí của Phật không có bờ bến, thanh tịnh, không lẫn tập khí phiền não.

 Thanh văn, Duyên giác còn tập khí của kết sử, vì thế lậu tận trí chưa thanh tịnh.

 Như Lai đầy đủ đại từ bi, vì thế trí ấy không có bờ mé.

 Thành tựu đầy đủ tất cả các hạnh, nên biết chỗ hoạt động của lậu nơi chúng sinh.

 Những gì Ngài giảng nói về vô thường, (vô) ngã (?), khiến chúng sinh biết là không, là không có vui thật.

 Tu suy nghĩ đúng đắn mà được con mắt thanh tịnh, biết không có chúng sinh, không có sĩ phu (một con người thật làm chủ).

 Lòng đại bi thương xót chúng sinh, đầy đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) và bốn vô úy.

 Vì để dứt phiền não, trí vô ngại, vì thế tuyên nói nghiệp thứ mười.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai đầy đủ bốn vô sở úy, thành tựu nghiệp của Như Lai. Nghiệp của Như Lai là: đã giác biết hết thảy các pháp. Dù là trời, là người, là Ma (Ma vương, kẻ chuyên phá người tu), là Phạm (Phạm thiên), là Sa-môn, là Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa), mà nói đúng như thật rằng Như Lai có pháp không giác, không biết, thì không có lẽ ấy.

 Vì sao? Vì Như Lai Thế Tôn gọi là Chánh giác, giác ngộ pháp bình đẳng. Hoặc pháp phàm phu, hoặc pháp thánh nhân; hoặc pháp Thanh văn, hoặc pháp Duyên giác; hoặc pháp Bồ-tát, hoặc pháp Phật; hoặc pháp hữu học (của người còn phải học tu), hoặc pháp vô học (của bậc đã tu xong, không còn gì phải học); hoặc pháp thế gian, hoặc pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); hoặc pháp thiện, hoặc pháp bất thiện; hoặc pháp hữu lậu (còn phiền não), hoặc pháp vô lậu; hoặc pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt), hoặc pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt). Đối với các pháp như thế đều giác biết bình đẳng, nên gọi là Chánh giác.

 Nói bình đẳng là: thấy không bình đẳng, vì pháp là chân thật; vô tướng (không có hình tướng cố định) bình đẳng, vì phá các tướng; vô nguyện (không mong cầu) bình đẳng, vì không chấp vào ba cõi; bất sinh bình đẳng, vì tính không sinh; vô hành bình đẳng, vì tính không tạo tác; vô xuất bình đẳng, vì tính không ra; không có chỗ đến bình đẳng, vì tính không có chỗ đến; chân thật bình đẳng, vì không có tính ba đời; trí giải thoát bình đẳng, vì không có tính vô minh; Niết-bàn bình đẳng, vì không có tính sinh tử.

 Thấy các pháp như thế đều bình đẳng, vì vậy Như Lai gọi là Chánh giác. Quán như thế rồi, Ngài lấy đại từ bi vì chúng sinh mà ca ngợi, giảng nói. Nếu (ai) không phải Thế Tôn mà tưởng là Thế Tôn, không phải Chánh giác mà tưởng là Chánh giác, không phải lậu tận mà tưởng là lậu tận — Như Lai đầy đủ bốn vô sở úy, có thể phá các tưởng sai lầm như thế. Đó gọi là nghiệp thứ mười một của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Phật biết tất cả pháp là bình đẳng, vì thế được gọi là Nhất thiết trí (bậc biết tất cả).

 Nghiệp của phàm phu, thánh nhân, Bồ-tát và Phật, nghiệp thiện ác của thế gian và xuất thế gian,

 Không, vô tướng, vô nguyện, không sinh diệt, tất cả đều thấy được chân thật của chúng.

 Vì Như Lai thấy hết là bình đẳng, nên vì đại chúng giảng nói nghiệp thứ mười một.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai thật sự đã dứt hẳn các lậu, vì thế tuyên bố: "Ta đã dứt hết các lậu." Ta hoàn toàn không thấy người, trời, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn nào nói được một cách chân thật rằng lậu của Phật chưa dứt.

 Thế nào gọi là Như Lai lậu tận? Phật đối với dục lậu (phiền não do ham muốn dục lạc), hữu lậu (phiền não do bám vào sự tồn tại), vô minh lậu (phiền não do mê muội), tất cả tập khí, tất cả kiến lậu (phiền não do kiến chấp sai lầm), tâm đều được giải thoát; vì thế Như Lai gọi là lậu tận.

 Trong đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, chân đế), bậc thánh biết chân thật: không có giác, không có dứt, không có chứng, không có tu; chỉ vì theo cách nói lưu hành thông thường ở thế gian mà nói là "dứt lậu". Vì sao? Vì "dứt" tức là không sinh không diệt; còn "không dứt" thì không thể nói ra được. Vì không thể nói nên gọi là vô vi. Vô vi thì không có ra, không có diệt, không có trụ.

 Phật dù ra đời hay không ra đời, pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) vẫn thường còn. Như Lai không thấy có cái "ta" và sự dứt của "ta". Như Lai an trú trong đại từ đại bi, vì chúng sinh mà tuyên nói "ta đã dứt". Đó gọi là nghiệp thứ mười hai của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai đã dứt hẳn các lậu kết, cùng với vô biên các tập khí.

 Vì thế pháp thế gian không làm nhiễm ô được, như hoa sen ở trong nước mà bùn không bám.

 Bậc đại bi, sư tử chúa trong loài người, vì chúng sinh mà nói theo cách nói thông thường.

 Biết chân thật là không có ra không có diệt, không có ta và cái của ta cũng vậy.

 Tất cả các pháp không tăng không giảm, tùy theo tính tướng của chúng mà nói đúng sự thật.

 Như Lai được sức đại tự tại, vì đại chúng mà nói nghiệp thứ mười hai.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai nói chân thật về những pháp ngăn che đạo. Ta hoàn toàn không thấy người, trời, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn nào nói được rằng pháp ấy không ngăn che. Thế nào gọi là ngăn che? Thế nào là không ngăn che?

 Có một pháp ngăn che đạo, đó là phóng dật (buông lung, không giữ gìn tâm). Lại có hai pháp, đó là không biết hổ thẹn với mình và không biết hổ thẹn với người. Lại có ba pháp, đó là thân, miệng, ý làm ác. Lại có bốn pháp, đó là (hành động do) tham muốn, giận dữ, sợ hãi, si mê. Lại có năm pháp, đó là sát sinh, trộm cắp, dâm loạn, nói dối, uống rượu. Lại có sáu pháp, đó là không kính Phật, Pháp, Tăng, giới, tam-muội và sự không buông lung.

 Lại có bảy pháp: một là mạn (kiêu mạn); hai là đại mạn (kiêu mạn lớn, cho mình hơn người ngang mình); ba là mạn mạn (kiêu mạn chồng chất, cho mình hơn cả người hơn mình); bốn là tà mạn (kiêu mạn tà, tự cho mình có đức mà thật không có); năm là nói tà; sáu là tà mạng (sinh sống bằng nghề bất chính); bảy là nhớ nghĩ tà.

 Lại có tám pháp: một là thấy tà; hai là suy nghĩ tà; ba là nói tà; bốn là làm tà; năm là sống tà; sáu là phương tiện tà (nỗ lực sai hướng); bảy là nhớ nghĩ tà; tám là định tà.

 Lại có chín pháp, đó là (nghĩ rằng): có người muốn làm điều ác, đang làm, đã làm điều ác đối với người thân của mình; có người đem điều thiện làm cho kẻ thù của mình; có người đem điều ác làm cho chính mình — cũng như vậy (?). Đó gọi là chín (chín mối hiềm hận).

 Lại có mười pháp, đó là mười điều ác: một là sát sinh; hai là trộm cắp; ba là dâm loạn; bốn là nói dối; năm là nói hai lưỡi (đâm bị thóc chọc bị gạo, gây chia rẽ); sáu là nói lời độc ác; bảy là nói lời vô nghĩa; tám là tham lam ganh ghét; chín là giận dữ hại người; mười là thấy tà.

 Nếu có tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ đủ giới) khởi suy nghĩ ác, do nhân duyên ấy mà không biết pháp hữu vi có nhiều lỗi lầm; vì không biết nên sinh tâm điên đảo; do nhân duyên điên đảo mà tăng trưởng năm triền cái; năm triền cái tăng nên khiến các phiền não ngăn che pháp lành; do nhân duyên phiền não mà thân, miệng, ý tạo các điều ác.

 Như Lai biết đúng như thật rằng các pháp như thế có thể ngăn che đạo. Tự mình biết rồi, Ngài vì đại chúng mà giảng nói, để phá các pháp ngăn che đạo như thế. Đó gọi là nghiệp thứ mười ba của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Nếu có ai tu tập theo sự buông lung, thật sự không thể được giải thoát.

 Các nghiệp ác của thân, miệng, ý, và các phiền não không hổ không thẹn,

 Gần gũi pháp ác thì có thể ngăn che đạo; Ngài khéo biết điều gì đối trị được và điều gì không đối trị được (?).

 Vì để phá phiền não nên giảng nói nghiệp thứ mười ba của bậc đại từ đại bi.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai nói đúng thật về thánh đạo rốt ráo: nếu có chúng sinh gần gũi chánh niệm (sự nhớ nghĩ, tỉnh giác đúng đắn) thì chắc chắn được giải thoát. Ta hoàn toàn không thấy người, trời, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn nào nói chân thật rằng người tu đạo không được giải thoát vô thượng rốt ráo.

 Thế nào gọi là thánh đạo chân thật? Có một loại, đó là Nhất thừa (một cỗ xe duy nhất đưa tất cả đến thành Phật). Lại có hai loại, đó là Xa-ma-tha và Tỳ-bà-xá-na. Lại có ba loại, đó là không tam-muội, vô tướng tam-muội, vô nguyện tam-muội. Lại có bốn loại, đó là tứ niệm xứ. Lại có năm loại, đó là năm căn: tín căn v.v. (tín, tấn, niệm, định, tuệ).

 Lại có sáu loại, đó là sáu niệm xứ (sáu điều nhớ nghĩ: nhớ Phật, nhớ Pháp, nhớ Tăng, nhớ giới, nhớ bố thí, nhớ cõi trời). Lại có bảy loại, đó là bảy giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả). Lại có tám loại, đó là bát chánh đạo. Lại có chín loại, đó là từ sơ thiền cho đến diệt định. Lại có mười loại, đó là mười điều lành. Đó gọi là thánh đạo chân thật rốt ráo.

 Lại nữa, đạo rốt ráo thì không ai có thể làm cho tăng giảm, lấy bỏ, không chấp giữ, không buông thả, không phải chánh không phải tà, không phải một không phải hai. Đó gọi là con đường chân thật rốt ráo. Như Lai Thế Tôn thương xót tất cả, vì chúng sinh mà nói con đường như thế. Đó gọi là nghiệp thứ mười bốn của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai biết rõ pháp vắng lặng, ai gần gũi thì được giải thoát.

 Như Lai không có thầy, không có người dạy, tự nhiên mà được vị cam lộ (thứ nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho Niết-bàn).

 Ai tu ba mươi bảy pháp trợ đạo (ba mươi bảy phương pháp giúp đạt giác ngộ), thì phiền não kết sử diệt, được giải thoát.

 Suy nghĩ khéo léo, biết pháp chân thật, không chấp vào pháp tính, đó là giải thoát chân thật.

 Như Lai thấy các pháp như hư không, như trò ảo thuật, như ánh nắng dợn lúc trời nóng.

 Đầy đủ mười lực, thân vô biên, vì đại chúng mà nói nghiệp thứ mười bốn.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Thân nghiệp của Như Lai không có lỗi lầm; dù người ngu hay người trí, không ai có thể nói Phật có lỗi. Vì sao? Như Lai khi đi, khi ngồi, khi đứng, khi đắp y mang bát (bình bát: đồ đựng thức ăn của người tu), khi thọ thức ăn, khi thấy, khi nghe, khi nói, khi ra vào thành ấp, làng xóm, nhà cửa, chân không chạm đất, luôn bước trên hoa sen ngàn cánh.

 Nếu có chúng sinh chạm phải bóng của Phật, thì bảy ngày được an vui, không nghĩ đến ăn uống, bỏ thân này rồi sinh vào cõi lành. Y phục của Như Lai cách thân bốn tấc, sức gió dữ dội cũng không lay động được. Như Lai tuy có những việc như thế, mà trong tâm chưa từng không ở trong định. Vì thế thân Như Lai không có lỗi.

 Này thiện nam tử! Khẩu nghiệp của Như Lai cũng không có lỗi lầm. Vì sao? Vì lời Ngài là lời đúng lúc, lời thật, lời đúng sự thật, lời chân chánh, lời giữ hẹn, lời có nghĩa lý, lời không nhiều, lời đúng như điều mình giữ, lời trong sạch, lời hiểu được mọi ngôn ngữ, lời vi diệu, lời không trước sau khác nhau, lời một âm (một âm thanh mà mọi loài đều hiểu). Vì thế Như Lai không có lỗi về miệng.

 Ý nghiệp của Như Lai cũng không có lỗi lầm. Vì sao? Như Lai thường làm mọi Phật sự (việc giáo hóa của Phật), mà trong tâm không hề kiêu mạn; không cần vận dụng suy tính mà biết trọn các pháp. Đó gọi là trí không vướng mắc của Như Lai. Vì thế ý của Như Lai không có lỗi. Để phá những lỗi lầm như thế nơi chúng sinh nên Ngài tuyên nói pháp. Đó gọi là nghiệp thứ mười lăm của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Thân, miệng, ý của Như Lai vắng lặng, vì thế không ai nói được Ngài có lỗi.

 Thật ra không thể nói được, chỉ theo cách nói thông thường; nghiệp ấy không phải nghiệp mà nói là nghiệp.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai không tranh cãi với trời, người, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn. Vì sao? Vì đã lìa yêu và ghét. Tất cả thế gian cúng dường cung kính, tâm Ngài không sinh tự cao, cũng không vui mừng; tất cả thế gian chê bai khinh mạn, Ngài cũng không buồn phiền.

 Mọi việc lành Ngài làm không việc gì không thành; không bao giờ làm nghiệp bất thiện. Như Lai thật không có việc tranh cãi của thế gian, lại thường tu tập vô tránh tam-muội (định không tranh chấp). Như Lai không có ta, không có cái của ta. Để phá sự tranh cãi phải trái của chúng sinh, Ngài nói nghiệp như thế. Đó gọi là nghiệp thứ mười sáu của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai tu tập định không tranh chấp, vì thế tâm Ngài không giận không mừng.

 Như Lai vì để dứt các phiền não, vì thế tuyên nói nghiệp thứ mười sáu.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Tâm Như Lai không có quên sót. Đối với tám giải thoát không mất tâm niệm; thường quán ý và hành của tất cả chúng sinh; quán rồi lại có thể tùy nghi mà nói pháp. Đối với bốn vô ngại (bốn tài biện thuyết không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về khả năng thuyết giảng) cũng không mất niệm; trong ba đời nhớ nghĩ không quên.

 Tự mình đã không mất tâm nhớ nghĩ, lại vì chúng sinh mà nói pháp nhớ nghĩ này. Đó gọi là nghiệp thứ mười bảy của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai tu tập tám giải thoát, nên đối với các pháp không mất niệm.

 Biết tâm chúng sinh, tùy ý họ mà nói, để khiến họ được niệm nên nói nghiệp này.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai thật không có tâm không định. Dù đi, đứng, ngồi, nằm, nói hay im lặng, Ngài luôn biết nghĩa sâu xa mầu nhiệm của các pháp. Tất cả thế gian, dù người đang nhập định hay không nhập định, đều không ai biết được tâm Như Lai, trừ khi chư Phật cho mượn sức đạo của mình.

 Vì muốn khiến tất cả vô lượng chúng sinh thường ở trong định, nên Ngài nói nghiệp như thế. Đó gọi là nghiệp thứ mười tám của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai Chánh giác thường ở trong định, mọi việc làm không tán loạn.

 Thường nhập tam-muội mà không ai biết, vì thế tuyên nói nghiệp thứ mười tám.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như Lai thật không có các tưởng khác nhau. Tức là không phân biệt tưởng phước điền (ruộng phước: người đáng được cúng dường, cúng dường thì sinh phước) hay chẳng phải phước điền; cũng không phân biệt tưởng về chúng sinh, tưởng về pháp, tưởng về Chánh giác và tưởng về pháp giới; (không) phân biệt tưởng người giữ giới hay người phá giới;

 cũng không phân biệt tưởng kẻ thù, tưởng người thân, tưởng nhận hay không nhận; (không) phân biệt tưởng chánh kiến hay tà kiến. Vì thế Như Lai không có các tưởng khác nhau. Để phá các tưởng như thế nơi chúng sinh, Ngài tuyên nói nghiệp này. Đó gọi là nghiệp thứ mười chín của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai dứt hẳn tất cả các tưởng, vì thế hiểu rõ các pháp giới.

 Để phá muôn vàn tưởng của chúng sinh, tuyên nói nghiệp thứ mười chín của Như Lai.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Tâm xả của Như Lai từ trí tuệ mà ra, không có sự buông xả nào mà không biết rõ. Vì sao? Vì tu thân, tu giới, tu tâm, tu tuệ, dứt si mê. Tâm xả của Như Lai vượt ra ngoài thế gian, đó là thánh xả, là xả rốt ráo, là xả chuyển Phạm luân (bánh xe thanh tịnh, tức giáo pháp của Phật), là xả đi cùng đại bi, là xả vì lợi ích chúng sinh, là xả biết cách đối trị.

 Những sự xả như thế không tăng không giảm, không cao không thấp, không lẫn phiền não, không một không hai, không xem thời tiết, không ngăn ngại, không đối đãi, không trụ không động, không ẩn không hiện, chân thật không hư dối. Như Lai thành tựu đại xả như thế, nên có thể vì chúng sinh mà nói pháp. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai tu thân, giới, tâm, tuệ, từ trí tuệ mà tu tâm xả.

 Đối với chúng sinh không yêu không ghét, không động không trụ, đó là xả chân thật.

 Đấng Vô Thượng Tôn đại từ đại bi, đầy đủ đại xả như thế.

 Dùng trí tuệ vô ngại điều phục chúng sinh, giảng nói nghiệp thứ hai mươi thanh tịnh.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Nghiệp mong muốn của Như Lai không tăng không giảm. Thế nào gọi là mong muốn? Là mong muốn pháp lành, tức là đại từ đại bi, thuyết pháp độ người, an trú trong vắng lặng, khuyên các Bồ-tát học đạo Bồ-đề, khiến hạt giống Tam thừa nối tiếp không dứt.

 Những mong muốn như thế không theo dục vọng mà ra, mà theo trí tuệ mà sinh. Vì muốn khiến tất cả chúng sinh đầy đủ A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề nên giảng nói chánh pháp. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi mốt của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Sự mong muốn của Như Lai không tăng giảm, vì đại từ đại bi nên nói pháp.

 Không để dứt mất Tam thừa, bậc thân vô biên vì đại chúng giảng nói nghiệp như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Sự tinh tấn của Như Lai không hề ngưng nghỉ. Thế nào là không ngưng nghỉ? Đó là điều phục chúng sinh, thuyết pháp hóa độ. Giả sử có một người có thể nghe pháp bên Phật suốt vô lượng kiếp, Như Lai sẽ vì người ấy nói không ngưng nghỉ. Nếu có một vị Phật giảng pháp suốt vô lượng kiếp, Như Lai cũng lắng nghe, tâm không lười bỏ.

 Nếu vượt qua vô lượng thế giới nhiều như cát sông Hằng mà có một chúng sinh nên được hóa độ, Như Lai nhất định đi theo, không bỏ, không ăn không nghỉ, không sinh tâm mỏi mệt, hối hận, thối lui. Ngài thường khuyên chúng sinh siêng năng tinh tấn. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi hai của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Bậc sư tử chúa trong loài người đầy đủ tinh tấn, giữa đại chúng khen ngợi tinh tấn.

 Tinh tấn nói pháp không ngưng nghỉ, vì thế nghiệp tinh tấn là nghiệp thứ hai mươi hai.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Tâm niệm của Như Lai không có tăng giảm. Vì sao? Khi Như Lai mới được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, đã quán khắp tâm của tất cả chúng sinh quá khứ, vị lai, hiện tại; về sau khi nói pháp không mất niệm trước ấy. Ngài nhớ đến ba tụ và ba loại căn (thượng, trung, hạ) gốc của họ; mọi điều Ngài giảng nói không điều nào không có chánh niệm. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi ba của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Khi Như Lai mới được Bồ-đề, đã quán khắp tâm như thật của chúng sinh.

 Mọi pháp Ngài nói đều không mất niệm, đó là nghiệp thứ hai mươi ba Phật đã nói.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Tam-muội của Như Lai đối với tất cả pháp đều bình đẳng, không suy giảm; vì thế tất cả chư Phật đều bình đẳng. Đối với một ức loại tham dục, sân khuể, ngu si, và một ức loại không tham, không giận, không si, tâm Ngài bình đẳng không sai khác. Hữu vi và vô vi, sinh tử và Niết-bàn cũng như vậy.

 Đầy đủ tam-muội bình đẳng như thế, không lẫn với mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; tứ đại, ba cõi, không phải cái này cũng không phải cái kia, cũng không phải tất cả, không tăng không giảm. Để khiến chúng sinh được tam-muội ấy, Ngài tuyên nói chánh pháp. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi bốn của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai quán bình đẳng tất cả pháp, vì thế thường ở trong định, tâm không loạn.

 Không bị ba cõi thâu nhiếp, các căn và tứ đại cũng như vậy.

 Tất cả các pháp không sai khác, quán sát bình đẳng thiện và bất thiện.

 Nghiệp như thế mà Như Lai nói ra, là để chúng sinh được định ấy.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Trí tuệ của Như Lai luôn không suy giảm. Nhờ sức trí ấy mà biết tất cả pháp, có thể theo ý hướng của chúng sinh mà nói pháp, được trí vô ngại; biết tất cả nghĩa, biết tất cả chữ, biết tất cả câu.

 Trong vô lượng kiếp giảng một câu pháp, nêu ra vô lượng nghĩa, dứt hết mọi nghi ngờ; nói pháp Tam thừa và tám vạn bốn nghìn pháp môn (cửa vào đạo, tức các phương pháp tu học), cũng nói tám vạn bốn nghìn pháp tụ (nhóm giáo pháp). Đó gọi là trí tuệ vô lượng vô biên. Để khiến chúng sinh được trí ấy, Ngài tuyên nói chánh pháp. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi lăm của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Trí Phật vô ngại, không có bờ bến, có thể nói pháp vô ngại vô biên.

 Giảng một chữ thành vô lượng câu, giảng một câu thành vô lượng nghĩa.

 Nói tám vạn bốn nghìn pháp môn, cùng với chừng ấy pháp tụ.

 Để khiến đại chúng được trí vô ngại, vì thế tuyên nói nghiệp như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Sự giải thoát của Như Lai không có suy giảm. Người Thanh văn do nghe từ người khác mà được giải thoát; người Duyên giác do quán nhân duyên mà được giải thoát; Như Lai không có thầy, tự nhiên giác ngộ, dứt hẳn phiền não và tập khí.

 Quá khứ không dứt (vì vốn không có gì phải dứt) (?), vị lai không chấp, hiện tại không trụ; cũng không tham đắm hai pháp mắt và sắc, cho đến ý và pháp cũng như vậy. Biết tính tâm vốn thanh tịnh, vì thế tuyên bố rằng Như Lai trong một niệm (một khoảnh khắc tâm) được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Để khiến chúng sinh trong một niệm thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, Ngài giảng nói chánh pháp. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi sáu của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Vì các Thanh văn nghe mà được giải thoát, cũng vì Duyên giác do nhân duyên mà giác ngộ,

 (Còn) sự giải thoát của Như Lai không chấp vào cõi hữu, không chấp ba đời, tính tâm thanh tịnh.

 Mọi điều Ngài giảng nói đều vì giải thoát, khuyên chúng sinh đi theo đạo vô thượng.

 Nghiệp thứ hai mươi sáu vốn không phải nghiệp, bậc đại từ đại bi ở giữa đại chúng mà nói.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Thân nghiệp của Như Lai theo trí tuệ mà hành, được trí tuệ vây quanh. Do nghiệp ấy, chúng sinh nghe, thấy Ngài nói pháp hay im lặng, đi đứng ngồi nằm, ăn uống, ra vào thành ấp làng xóm, cùng ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm hình tướng tốt đẹp nơi thân Phật), đều được điều phục. Vì thế mọi thân nghiệp của Như Lai đều theo trí tuệ mà hành. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi bảy của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Thân nghiệp của Như Lai là vì chúng sinh, nên thị hiện mọi tướng tốt vẻ đẹp mầu nhiệm.

 Mọi cử động đều để điều phục chúng sinh, bậc đại bi vì đại chúng nói nghiệp này.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Khẩu nghiệp của Như Lai theo trí tuệ mà hành. Vì sao? Vì nói pháp thanh tịnh, không sót lỗi. (Đó là) lời chân chánh, lời dễ hiểu, lời dễ biết, lời không cao, lời không thấp, lời không quanh co, lời không thô, lời không ác, lời không tối nghĩa, lời mềm mại, lời không khinh suất, lời không vội vã, lời không làm sợ hãi, lời không phải không hiểu nghĩa, lời không có âm thanh khó nghe, lời không chậm chạp;

 lời như cam lộ, lời đáng yêu, lời có thứ tự, lời trang nghiêm, lời cung kính, lời ai cũng thích nghe, lời không tham, lời không nhơ, lời thanh tịnh, lời rốt ráo, lời không dối, lời không si mê, lời không ngăn ngại, lời rộng lớn, lời chân thật, lời không tạo tác, lời không cùng tận, lời an vui, lời làm thân vắng lặng, lời làm tâm vắng lặng, lời làm lắng tham, lời làm lắng giận, lời làm lắng si, lời phá ma, lời phá các luận thuyết tà;

 tiếng như tiếng Phạm thiên, tiếng chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót rất hay), tiếng như tiếng Đế Thích, tiếng như sóng biển lớn, tiếng câu-luân-xà (?), tiếng chim công mùa thu (?), tiếng chim câu-chỉ-la (loài chim cu Ấn Độ hót hay), tiếng chim mạng mạng (loài chim hai đầu chung một thân, tiếng hót êm), tiếng ngỗng chúa, tiếng nai chúa, tiếng đàn, tiếng trống, tiếng ốc, tiếng nhạc, tiếng người ưa nghe, tiếng tai nghe thấy vui;

 lời làm tăng pháp lành, lời câu nghĩa không cùng tận, lời hợp chữ câu và nghĩa, lời đúng lúc, lời vắn tắt, lời biết đủ, lời điều phục các căn, lời trang nghiêm bằng bố thí, lời giới thanh tịnh, lời cùng hạnh nhẫn nhục, lời tinh tấn và thần thông, lời xa lìa cõi Dục, lời đầy đủ trí tuệ, lời từ, lời bi, lời hỷ, lời xả (bốn tâm vô lượng: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả);

 lời nói về Tam thừa, lời không để dứt Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng), lời giải thích ba tụ, lời giải thích ba đời, lời giải thích ba giải thoát, lời phân biệt Tứ đế, lời tu tập, lời khen ngợi, lời của Phật, lời của bậc thánh, lời vô biên, lời vô hành. Này thiện nam tử! Như Lai thành tựu những lời như thế, vì thế mọi khẩu nghiệp của Như Lai đều theo trí tuệ mà hành. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi tám của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Lời Như Lai nói như viên ngọc sáng trong, thành tựu vô lượng công đức.

 Tiếng Ngài vang khắp mười phương cõi, một âm mà khiến mỗi người hiểu theo cách riêng.

 Mọi điều Ngài giảng nói đều không cần khởi ý suy tính, cũng không cần xem xét cảnh giới tâm của đại chúng.

 Âm thanh Như Lai như tiếng vang, không có người nói, không có người nghe cũng như vậy.

 Lời thanh tịnh của bậc đại từ đại bi, giúp chúng sinh hiểu muôn loại pháp.

 Vì thế tuyên nói nghiệp của Như Lai, nghiệp thứ hai mươi tám giống như chư Phật trước.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ý nghiệp của Như Lai theo trí tuệ mà hành. Vì sao? Như Lai biết rõ tâm, ý, thức… của tất cả chúng sinh, cũng không chạy theo ý, theo duyên, theo tham, theo giận, theo si; xa lìa dối gạt mê lầm, xa lìa ta và cái của ta, xa lìa màn tối vô minh; bình đẳng thanh tịnh, không có bờ mé như hư không. Vì thế ý nghiệp mà Như Lai tu đều theo trí tuệ mà hành. Đó gọi là nghiệp thứ hai mươi chín của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Tâm Như Lai không thể đo lường, như dùng sợi lông nâng núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo).

 Thường quán đối tượng mà tâm chúng sinh nương theo, xa lìa ma và các cõi phiền não (?).

 Bậc voi chúa trong loài người nói nghiệp lành, để phá muôn điều ác của chúng sinh.

 Để làm thanh tịnh thân, miệng, ý của chúng sinh, nghiệp thứ hai mươi chín nay đã nói xong.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Trí tuệ Như Lai biết đời quá khứ, trí ấy không vướng mắc, cũng không gì ngăn trở. Thế nào là trí? Biết chư Phật quá khứ vô lượng vô số, cùng số cây cỏ và chúng sinh trong thế giới của các Ngài, những đối tượng tâm họ nương theo và mọi âm thanh của họ.

 Cũng biết vị Phật ấy nói bao nhiêu pháp, có bao nhiêu chúng sinh được Thanh văn thừa, Bích-chi Phật thừa và Bồ-tát thừa. Cũng biết thế giới của Phật ấy tuổi thọ dài ngắn, số chúng nhiều ít, tên gọi khác nhau, hơi thở, ăn uống; căn giới, ý giới, pháp giới, tâm giới, hành giới của chúng sinh; tâm họ nối tiếp sinh diệt, xuất hiện và mất đi.

 Biết rõ đúng như thật, biết cả số lượng, không phải biết bằng trí suy đoán so sánh. Đó gọi là nghiệp thứ ba mươi của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Trí Phật không vướng mắc, không gì ngăn trở, nên biết hết vô lượng cõi nước.

 Biết rõ tất cả việc của chư Phật, các căn và pháp giới của chúng sinh.

 Bậc sư tử chúa trong loài người biết quá khứ, như nhìn quả a-ma-lặc (một loại quả tròn nhỏ của Ấn Độ) trong lòng bàn tay.

 Bậc thân vô biên nói nghiệp thứ ba mươi, để khiến chúng sinh biết đời quá khứ.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Trí tuệ Như Lai biết đời vị lai, trí ấy không vướng mắc, cũng không gì ngăn trở. Thế nào là trí? Biết đời vị lai cái gì xuất hiện, cái gì diệt mất; tất cả thế giới trải qua bao nhiêu kiếp nạn nước, bao nhiêu kiếp nạn lửa, bao nhiêu kiếp nạn gió; số lần thành và hoại; bao nhiêu thế giới Phật, bao nhiêu Phật ra đời; trong thế giới có bao nhiêu hạt bụi; có bao nhiêu Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát.

 Cũng biết vị Phật ấy ăn bao nhiêu lần, thở bao nhiêu hơi, đi bao nhiêu lần, đứng bao nhiêu lần, ngồi bao nhiêu lần, nằm bao nhiêu lần; bao nhiêu người được giải thoát Thanh văn, bao nhiêu người được giải thoát Duyên giác, bao nhiêu người được giải thoát Chánh giác, bao nhiêu người tu tập từ, bi, hỷ, xả.

 Cũng biết rõ bao nhiêu chúng sinh tâm nối tiếp sinh, tâm nối tiếp diệt. Biết rõ ràng những việc như thế, cũng không phải bằng trí suy đoán so sánh. Đó gọi là nghiệp thứ ba mươi mốt của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai biết rõ đời vị lai, sự xuất hiện và mất đi của tất cả các pháp.

 Biết thế giới Phật và chư Phật, tâm chúng sinh nối tiếp sinh diệt v.v.

 Đã biết rồi mà không kiêu mạn, gọi là nghiệp thứ ba mươi mốt của Như Lai.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Trí tuệ Như Lai biết đời hiện tại, trí ấy không vướng mắc, cũng không gì ngăn trở. Thế nào là trí? Như Lai biết hết các thế giới hiện tại ở mười phương: số chư Phật, Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát; mặt trời, mặt trăng, các vì sao, cây cỏ, hạt bụi; đất, nước, lửa, gió, số giọt nước của bốn biển lớn; lông tóc của chúng sinh, muôn vẻ hình sắc; tâm ý nối tiếp sinh diệt, xuất hiện và mất đi.

 Cũng biết quả báo của nghiệp hiện tại nơi địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ: ở đời bao lâu, bao giờ được giải thoát. Cũng biết nhân duyên của quả nghiệp nơi loài người, loài trời: ở đời bao lâu, bao giờ được giải thoát. Biết cõi phiền não, các căn giới, ý giới, pháp giới.

 Như Lai tuy đã biết muôn điều như thế, mà không sinh tâm tự cao, miệng cũng không nói lời trước sau hai cách. Đó gọi là nghiệp thứ ba mươi hai của Như Lai. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Như Lai vô thượng không thể nghĩ bàn, không ai biết được cảnh giới mà Phật nương theo.

 Những gì Như Lai biết như hư không, không lường được, không cân được, không có bờ mé.

 Những điều Ngài nói là đệ nhất nghĩa vi diệu, để khiến chúng sinh được nghiệp này.

 Bồ-tát Tổng Trì Tự Tại (tức Bồ-tát Đà-la-ni Tự Tại Vương; tổng trì là nghĩa của Đà-la-ni) có thể thưa hỏi Phật, Thế Tôn vô thượng tùy ý mà đáp.

 Này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn đầy đủ ba mươi hai nghiệp như thế, nên có thể điều phục vô lượng chúng sinh. Này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn tuy vì chúng sinh nói các nghiệp ấy, nhưng nghiệp của Như Lai thật vô lượng, không thể tính đếm.

 Này thiện nam tử! Nghiệp của Như Lai, tất cả chúng sinh trong thế gian không thể suy nghĩ, không thể biết rõ, không thể nói ra. Nghiệp ấy biết bình đẳng tất cả cõi nước như hư không. Vì sao? Vì chư Phật mười phương đều bình đẳng.

 Này thiện nam tử! Chư Phật dạy rằng: quán sát chúng sinh và thế giới Phật, giải thoát và Niết-bàn đều bình đẳng không sai khác. Phật quán pháp giới đều một vị (cùng một bản chất) rồi, chuyển bánh xe chánh pháp mà không ai có thể chuyển được.

 Này thiện nam tử! Ví như người thợ giỏi biết phân biệt ngọc thật, ở trong núi ngọc tìm được một viên ngọc. Được rồi thì ngâm vào nước; lấy ra khỏi nước rồi, đặt vào nước chua; lấy ra khỏi nước chua rồi, đặt vào nước đậu; ý vẫn chưa thôi, lại đặt vào giấm (rượu chua); lấy ra khỏi giấm rồi, đặt vào các thứ thuốc; lấy ra khỏi thuốc rồi, dùng vải lông thô (?) mà mài. Như thế gọi là viên ngọc lưu ly xanh chân chính.

 Này thiện nam tử! Như Lai cũng vậy. Biết cõi chúng sinh chưa sáng sạch, nên nói về vô thường, khổ và bất tịnh (không sạch sẽ), để phá tâm tham đắm sinh tử. Như Lai tinh tấn không ngưng nghỉ, lại vì họ nói về không, vô tướng, vô nguyện, để khiến họ biết rõ chánh pháp của Phật. Như Lai tinh tấn vẫn không ngưng nghỉ, lại vì họ nói pháp khiến họ không thối lui tâm Bồ-đề, biết pháp ba đời, thành tựu đạo Bồ-đề. (Người như thế) gọi là đại trân bảo, là ruộng phước tốt lành che chở.

 Vì thế nên biết, các nghiệp của Như Lai không thể suy nghĩ, không thể cân lường, không thể nói ra. Như Lai đầy đủ ba mươi hai nghiệp; tuy biết thân mình như hư không, mà vẫn thị hiện thân mình trong thế giới, lại tuyên nói pháp không thể nói; dứt hẳn mọi nhân duyên của tâm; biết hết cõi tâm của tất cả chúng sinh; cũng biết cảnh giới của tất cả Bồ-tát.

 Này thiện nam tử! Nghiệp chân thật của Như Lai Thế Tôn là không bao giờ dứt việc thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy trong tương lai sẽ thành Phật) cho Bồ-tát. Đó gọi là nghiệp chân thật của Như Lai.

 Khi Thế Tôn nói các nghiệp ấy, thế giới mười phương rung động theo sáu cách (sáu kiểu chấn động của mặt đất, điềm lành khi Phật thuyết pháp), ánh sáng lớn chiếu khắp, mưa xuống vô lượng vô biên hương hoa.

 Đại chúng trời, người ở trong tòa giảng đường báu này, cùng A-tu-la (loài thần có sức mạnh, hay giao chiến với chư thiên), Ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng), Khẩn-na-la (loài thần ca nhạc), Ma-hầu-la-già (loài thần rắn lớn), người và phi nhân (các loài không phải người), nghe về nghiệp của Như Lai, lòng rất vui mừng, lại đem đủ loại hương hoa, kỹ nhạc, cờ báu, phướn, lọng và các phẩm vật cúng dường mà cúng dường Phật.

 Trong số đó, có người đem mũ chu-la (đồ trang sức trên búi tóc), ngọc đỉnh đầu, ngọc cài tóc, vòng tay, chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo trên người) bằng các thứ báu, ngọc mặt trời, ngọc mặt trăng, nhẫn, đai ngọc, ngọc đeo, đồ trang sức tóc, hoặc đem hoa tai dâng lên Như Lai.

 (Các thứ ngọc ấy) là lưu ly xanh, ngọc hoa sen, ngọc chim cánh vàng, ngọc báu Diêm-phù (ngọc quý từ cõi Diêm-phù-đề, tức thế giới loài người), ngọc báu Đế Thích, ngọc lửa, ngọc sáng, ngọc vô lượng ánh sáng, ngọc vô lượng màu sắc, ngọc mềm mại trong sạch, ngọc kim cương và ngọc trai trắng.

 Lại dâng các thứ hương: hương bột, hương chiên-đàn (gỗ đàn hương) trộn cát vàng, hương đa-già-la, trầm thủy (trầm hương), hương di-khư (?), hương đa-ma-la-bạt.

 Lại rải các thứ hoa: hoa mạn-đà-la, hoa ma-ha mạn-đà-la (mạn-đà-la lớn), hoa mạn-thù-sa, hoa ma-ha mạn-thù-sa (đều là hoa cõi trời), hoa câu-tỳ-đà-la, hoa ba-lợi-chất-đa-la (hoa của cây báu cõi trời), hoa lạc, hoa sa-la, hoa đại sa-la, hoa trăm cánh, hoa nghìn cánh, hoa nhiều cánh, hoa đại quang (ánh sáng lớn), hoa hương diệp (lá thơm), hoa lạc hương (hương vui), hoa lạc kiến (ưa nhìn), hoa vô lượng màu, hoa màu không cố định;

 các hoa mọc dưới nước: hoa ưu-ba-la (sen xanh), hoa ba-đầu-ma (sen đỏ), hoa câu-vật-đầu (một loại súng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng); các hoa mọc trên cạn: hoa bà-lợi-sư, hoa ma-lê, hoa tu-mạn-na, hoa dục-chỉ, hoa đàn-nội-già-lê (?), hoa a-đề-mục-đa-già, hoa chiêm-bà, hoa a-thúc-ca (hoa vô ưu); cùng đủ loại kỹ nhạc, đủ loại cờ phướn và lọng.

 Các Bồ-tát từ mười phương đến, mỗi vị bay lên trên tòa giảng đường báu giữa hư không, buông thân rơi xuống để cúng dường Phật. Buông thân rơi xuống rồi, thân các vị không hiện ra nữa, mà hóa thành lưới bảy báu phủ khắp bên trên; rồi lại hiện thân ở trong lưới ngọc.

 Bấy giờ, tất cả chư Phật mười phương mỗi vị đều gửi đến một cây ba-lợi (cây báu cõi trời) để cúng dường Thích-ca Như Lai. Nhờ sức Phật, mỗi cây đều đến tòa giảng đường báu, trang nghiêm nơi ấy. Khi ấy trong hội có vô lượng chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, vô lượng chúng sinh được vô sinh pháp nhẫn (trí an trú vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt).

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ ba.

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ tư.

 Đời Bắc Lương (một nước ở miền tây bắc Trung Hoa thời Ngũ Hồ Thập Lục Quốc), Tam tạng (pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm-vô-sấm dịch tại Cô Tạng (kinh đô nước Bắc Lương, nay thuộc Vũ Uy, tỉnh Cam Túc).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video