Thiên 6 — Phẩm 3 – Bảo Nữ (phần 1)

 Phẩm Bảo Nữ, thứ ba — phần một

 Bấy giờ đức Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) vẫn ngồi trên tòa sư tử (chỗ ngồi của Phật khi thuyết pháp; ví Phật như vua sư tử giữa muôn thú, ý nói Phật giảng dạy không chút sợ hãi) trong đạo tràng báu lớn nằm giữa hai cõi Dục và Sắc (cõi Dục: cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình, gồm loài người và các tầng trời thấp; cõi Sắc: các tầng trời cao hơn, đã lìa dục nhưng còn thân hình vật chất). Đại chúng vây quanh nghe Ngài thuyết pháp. Lúc ấy trong hội có một cô gái tên là Bảo Nữ (nghĩa là "người con gái quý báu"). Cô liền từ chỗ ngồi đứng dậy, tay phải cầm một chuỗi ngọc trai trắng và nói: "Nếu quả thật tôi có thể ở khắp vô lượng thế giới trong mười phương mà thọ trì (nhận lấy và giữ gìn không quên) bộ kinh điển chân chính Đại Tập (bộ kinh tập hợp rộng lớn các bài giảng của Phật) này, đọc tụng, chép viết, giảng giải nghĩa lý và truyền bá rộng rãi, thì xin cho chuỗi ngọc này đậu lên búi tóc trên đỉnh đầu Phật (tức tướng nhục kế, phần nhô cao trên đỉnh đầu Phật) và trên đầu các vị Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh)." Nói xong, cô liền ném chuỗi ngọc. Nhờ sức thần của Phật và nhờ lời nói chân thật của cô, chuỗi ngọc liền ở trên đỉnh đầu đức Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ cõi chân thật mà đến), đồng thời cũng ở khắp trên đầu tất cả các vị Bồ-tát.

 Mỗi vị Bồ-tát đều thấy trong chuỗi ngọc trên đầu mình những điều sẽ có khi mình thành Phật ở đời sau: thế giới của mình, cây bồ-đề (cây mà dưới gốc đó vị ấy sẽ thành Phật), những chúng sinh mình sẽ điều phục (giáo hóa, khiến họ bỏ ác theo thiện), và sức mạnh của những lời nguyện xưa. Họ thấy biết hết sức rõ ràng. Thấy rồi, ai nấy đều lấy làm kỳ lạ, thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao cô Bảo Nữ này lại có công đức lớn lao vô lượng như vậy? Những lời thệ nguyện chúng con đã phát trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều đến không đếm xuể; kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), nay chỉ trong một niệm (khoảnh khắc ngắn nhất của tâm) đều thấy rõ cả."

 Phật nói: "Lành thay, lành thay, các thiện nam tử (cách Phật gọi những người nam có lòng lành theo đạo)! Đúng thật như lời các ông nói. Cô Bảo Nữ này đã ở chỗ chín mươi sáu ức na-do-tha (ức và na-do-tha đều là những đơn vị số rất lớn) đức Phật trong quá khứ mà gieo trồng các thiện căn (gốc lành, tức những việc thiện làm hạt giống cho quả tốt về sau) và phát những lời nguyện lành lớn lao. Vì vậy sinh ra ở đâu cô cũng luôn giữ được sự chân thật, nên hễ nghĩ điều gì, nói ra đều không hư dối. Nếu cô muốn cõi đại thiên thế giới này, tức tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn thế giới nhỏ họp thành tiểu thiên, một nghìn tiểu thiên họp thành trung thiên, một nghìn trung thiên họp thành đại thiên; mỗi thế giới nhỏ có một mặt trời, một mặt trăng), đầy khắp hoa báu thì vừa nói liền có. Nếu cô nói muốn khắp tam thiên đại thiên thế giới này đầy các thứ hương thơm kỳ diệu, nói xong liền có.

 Nếu cô muốn hiện ra đủ các hình dạng thì đúng như lời liền được: hình dạng Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), hình dạng Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương), hình dạng Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), hình dạng Phạm Thiên vương (vua trời Phạm thiên ở cõi Sắc); hoặc hình dạng sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tư tế của Ấn Độ xưa); hoặc hình dạng tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã nhận đủ giới), tỳ-kheo-ni (tăng sĩ nữ đã nhận đủ giới), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới).

 Khi nạn gió nổi lên, cô có thể chuyển thành nạn lửa; khi nạn lửa nổi lên, chuyển thành nạn nước; khi nạn nước nổi lên, chuyển thành nạn gió (gió, lửa, nước là ba đại tai họa tàn phá thế giới vào cuối kiếp), đúng như lời liền chuyển. Nếu có ma vương (vua loài ma, chuyên phá hoại người tu hành) dẫn binh lính cầm dao gậy, cung nỏ, tên, giáo mác, khiên mộc kéo đến, cô muốn biến tất cả thành hoa báu thì đúng như lời liền thành. Nếu ở nơi đồng trống hoang vắng, không có nước, thiếu thốn đủ bề, cô vì chúng sinh mà phát lời thệ nguyện lớn, thì ngay nơi đó liền có thành ấp, làng xóm, dân chúng lớn nhỏ, nước uống không thiếu. Nếu cô nguyện cho mọi hình sắc trong tam thiên đại thiên thế giới đều giống sắc thân của Như Lai, thì đúng như lời, tất cả đều thành sắc thân vi diệu của Phật. Nếu cô nói cho tất cả đại chúng đều đứng trên hư không, nói xong liền đứng. Này thiện nam tử, nếu Bảo Nữ muốn ở ngay trong hư không chỗ này mà nghe khắp lời thuyết pháp của chư Phật mười phương, thì đúng như lời liền nghe được. Này thiện nam tử, cô gái Bảo Nữ đã thành tựu vô lượng vô biên công đức lớn như vậy." Bấy giờ Bảo Nữ ở trước Phật nói kệ (bài thơ tụng trong kinh) khen ngợi:

 Nay tôi thành tựu kho báu lớn,
Nên mới khen được bậc Vô Thượng Tôn (bậc tôn quý không ai hơn, tức Phật).

 Ngài xa lìa hết thảy phiền não (những tâm xấu như tham, giận, si mê làm rối loạn và khổ não thân tâm),
Đầy đủ báu lớn giúp thành bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn).

 Như Lai đầy đủ báu cao tột,
Ánh sáng lớn chiếu khắp vô biên thế giới.

 Phật Thế Tôn là cờ phướn báu cao tột,
Nay tôi dâng báu để cúng dường.

 Xa cừ (vỏ sò lớn quý), mã não, lưu ly xanh (ngọc màu xanh trong suốt),
Kim cương, ngọc trai, ngọc báu sáng như mặt trời mặt trăng,

 Đem các báu ấy cúng dường Phật,
Để khiến chúng sinh thành bồ-đề.

 Hào quang thân Thế Tôn hơn mọi châu báu,
Chúng sinh ưa nhìn không biết chán mỏi.

 Ngài ở một phương mà thấy khắp mười phương,
Khiến mọi người đều thấy có Phật ngay trước mặt.

 Có người thấy thân Như Lai đang đi, đang đứng,
Có người thấy Ngài ngồi, nằm và thuyết pháp,

 Có người thấy Ngài lặng im không nói,
Có người thấy Ngài nhập định (đưa tâm vào trạng thái lắng yên, tập trung) tu trí tuệ.

 Ánh sáng từ mỗi lỗ chân lông của Như Lai,
Chiếu khắp các thế giới mười phương.

 Ánh sáng trong sạch, cao tột không gì hơn,
Như trăng mùa thu, như hoa sen thanh khiết.

 Bảo Nữ nói kệ khen Phật xong, lại thưa: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn hỏi đôi chút nghĩa lý trong kinh Đại Tập này; nếu Như Lai cho phép, con mới dám thưa hỏi." Phật nói: "Lành thay, lành thay Bảo Nữ! Cứ tùy ý hỏi. Nếu con còn mắc trong lưới nghi ngờ nào, ta sẽ vì con mà gỡ bỏ." Bảo Nữ liền thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là lời chân thật? Thế nào là thật? Thế nào là lời đúng pháp? Thế nào là pháp?" Phật nói: "Lành thay, lành thay! Hãy hết lòng lắng nghe cho kỹ, ta sẽ phân tích giảng giải cho con.

 Này Bảo Nữ, Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu hành cao sâu) có ba thứ thật. Đó là: một, không lừa dối chư Phật; hai, không lừa dối chính mình; ba, không lừa dối chúng sinh. Thế nào gọi là lừa dối chư Phật, chính mình và chúng sinh? Này Bảo Nữ, nếu có Bồ-tát đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp của Phật) rồi mà lại tham đắm Thanh văn thừa và Bích-chi Phật thừa (Thanh văn: người nghe lời Phật dạy mà tu để riêng mình thoát khổ; Bích-chi Phật: người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên nhưng không ra giáo hóa người khác; thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu), thì đó gọi là lừa dối chư Phật, chính mình và chúng sinh.

 Thế nào là không lừa dối? Này Bảo Nữ, nếu có Bồ-tát đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, dù ở trong địa ngục chịu khổ não lớn, dù gặp việc ma (những trở ngại do ma gây ra), phải ở chung với kẻ tà kiến (người có hiểu biết sai lệch), dù sinh vào nước ác, khởi lên phiền não xấu, thân bị dao giáo chém đâm, lửa thiêu nướng, vào những lúc như thế vẫn trọn không rời bỏ tâm bồ-đề, không ngừng không nghỉ, không sợ không hối, khiến tâm bồ-đề càng thêm rộng lớn; vì chúng sinh mà chịu khổ não lớn, thấy người chịu khổ thì tâm càng rộng lớn hơn, siêng năng tinh tấn (nỗ lực không lười) để đạt bồ-đề; không bị lời tà mê hoặc lừa dối, mọi luồng gió tà đều không làm lay động được — đó gọi là Bồ-tát không lừa dối chư Phật, chính mình và chúng sinh. Này Bảo Nữ, nếu có Bồ-tát không lừa dối chư Phật, chính mình và chúng sinh, đó gọi là cái thật chân thật của Bồ-tát.

 Này Bảo Nữ, không lừa dối chư Phật lại có bốn điều: một là tâm vững chắc; hai là an trụ nơi chỗ cùng tột (?); ba là đầy đủ sức mạnh; bốn là siêng tu tinh tấn. Không lừa dối chính mình cũng có bốn điều: một là tâm trong sạch; hai là tâm chí thành; ba là không dối trá; bốn là không quanh co. Không lừa dối chúng sinh cũng có bốn điều: một là trang nghiêm (tô điểm bản thân bằng công đức); hai là tu lòng từ (thương yêu, ban niềm vui); ba là tu lòng bi (xót thương, cứu khổ); bốn là nhiếp thủ (thu nhận, che chở, dắt dìu chúng sinh). Này Bảo Nữ, đó gọi là cái thật thứ nhất của Bồ-tát. Cái thật của Bồ-tát là ngay từ lúc mới phát nguyện đã không bỏ chúng sinh.

 Lại nữa, Bảo Nữ, cái thật của Bồ-tát là: không nói nhiều, giữ gìn lời nói; không nói lời thô ác, chỉ nói lời chân thật. Dù ở một mình, ở giữa đại chúng hay bên cạnh vua, lời nói ra đều thành thật. Không vì của cải mà cố nói dối, không vì quyền thế mà cố nói dối. Giả như có bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xa cừ, xích châu, mã não) chất đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới, Bồ-tát còn không vì thế mà nói dối, huống nữa là vì việc nhỏ!

 Này Bảo Nữ, cái thật như thế có ba mươi hai điều trong sạch. Đó là: một, lời biết tự hổ thẹn; hai, lời có công đức; ba, lời biết thẹn với người; bốn, lời mềm mỏng; năm, lời không hư dối; sáu, lời không chê trách; bảy, lời không tham đắm; tám, lời không sợ hãi; chín, lời đóng các nẻo ác; mười, lời mở các nẻo lành; mười một, lời theo hạnh bậc thánh; mười hai, lời theo hạnh trí tuệ; mười ba, lời trong sạch bên trong; mười bốn, lời trong sạch bên ngoài; mười lăm, lời người ta vui lòng đón nhận; mười sáu, lời người ta thích nghe; mười bảy, lời không trúc trắc khó nghe; mười tám, lời vi diệu; mười chín, lời phân tích rành mạch; hai mươi, lời có âm thanh hay; hai mươi mốt, lời thuần thiện; hai mươi hai, lời không lừa dối; hai mươi ba, lời không làm người nóng bức khó chịu; hai mươi bốn, lời vui vẻ; hai mươi lăm, lời tự khuyên nhủ mình; hai mươi sáu, lời khuyên nhủ người khác; hai mươi bảy, lời không sai lạc; hai mươi tám, lời an ổn; hai mươi chín, lời như ruộng phước (nơi gieo trồng phước lành); ba mươi, lời giống như lời Phật; ba mươi mốt, lời được sự chân thật bao quanh; ba mươi hai, lời của cái miệng trong sạch.

 Lại nữa, Bảo Nữ, cái thật của Bồ-tát là hễ nói điều gì thì miệng và ý đều tương xứng. Thế nào gọi là miệng và ý tương xứng? Nhờ tu tập bố thí mà được bồ-đề, chứ không phải nhờ keo kiệt tham lam mà được; nói như vậy gọi là ý và miệng tương xứng. Bố thí được tất cả, gọi đó là thật. Nhờ tu tập giới trong sạch (giữ gìn giới luật) mà được bồ-đề, chứ không phải nhờ phá giới mà được; nói như vậy gọi là ý và miệng tương xứng. Sống đúng như giới, gọi đó là thật. Nhờ tu tập nhẫn nhục mà được bồ-đề, chứ không phải nhờ giận dữ mà được; nói như vậy gọi là ý và miệng tương xứng. Tu nhẫn đầy đủ, gọi đó là thật. Nhờ siêng năng tinh tấn mà được bồ-đề, chứ không phải nhờ lười biếng mà được; nói như vậy gọi là ý và miệng tương xứng. Vì tu tinh tấn nên gọi là thật. Nhờ tu tập thiền định mà được bồ-đề, chứ không phải nhờ tâm tán loạn mà được; nói như vậy gọi là ý và miệng tương xứng. Tu tập tâm định, gọi đó là thật. Nhờ tu trí tuệ mà được bồ-đề, chứ không phải nhờ ngu si mà được; nói như vậy gọi là ý và miệng tương xứng. Vì tu trí tuệ nên gọi là thật. Ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề (ba mươi bảy phương pháp tu giúp đạt giác ngộ: bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo) và bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) cũng đều như vậy.

 Lại nữa, Bảo Nữ, cái chân thật chính là thánh hạnh (hạnh tu của bậc thánh). Thánh hạnh là hạnh quán khổ và vô thường (mọi vật đều biến đổi, không bền chắc). Lại nữa, thánh hạnh là: biết khổ, xa lìa tập (nguyên nhân gây ra khổ), chứng diệt (sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn), tu đạo (con đường dẫn đến dứt khổ) — đó là bốn chân lý. Biết năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí và các hoạt động của tâm, thức là sự phân biệt nhận biết) vốn không có tướng sinh ra, đó gọi là biết khổ. Nguyên nhân của năm ấm là ái kết (sự trói buộc của lòng tham ái); xa lìa nó đến tận cùng — không tham không đắm, không khen không cầu, không đi không đến — đó gọi là lìa tập, diệt mọi tướng. Nhưng khi diệt thì không có một pháp nào bị diệt; đem pháp không bình đẳng làm thành pháp bình đẳng, đó gọi là chứng diệt. Quán xa-ma-tha (chỉ: dừng tâm, khiến tâm lắng yên một chỗ) và tỳ-bà-xá-na (quán: dùng trí tuệ soi xét thấu suốt), thấy tướng của chúng bình đẳng; không có giác, không có quán (không còn tâm suy tìm thô và tâm dò xét tế), cũng không có cái gọi là bình đẳng (?); không ràng buộc, không nắm giữ, không tạo tác, không biến đổi — đó gọi là tu đạo, biết rõ một cách chân thật. Đối với các chân lý như thế lại có thể phân tích, giảng rộng nghĩa lý, đó gọi là cái thật của Bồ-tát ma-ha-tát." Khi Phật nói pháp chân thật này, mười nghìn vị Bồ-tát đạt được chân thật nhẫn (sự an trụ vững vàng, chấp nhận trọn vẹn chân lý chân thật).

 "Này Bảo Nữ, lời đúng pháp là: hễ giảng nói điều gì đều nói theo pháp; quán xét pháp, nhớ nghĩ pháp, vâng làm theo pháp; thực hành pháp đến chỗ cùng tột; cầu pháp, mong muốn pháp, ưa thích pháp, tu pháp; lấy pháp làm cờ phướn, lấy pháp làm gậy chống, trang nghiêm đồ chứa đựng pháp (tức thân tâm mình); lấy pháp làm đèn, lấy pháp làm ánh sáng; niệm pháp, ý pháp; có pháp, nghi về pháp (?); lấy pháp trang nghiêm làm chuỗi ngọc, làm giường, làm nghi thức; che chở pháp, của cải là pháp, pháp không cùng tận, rộng lớn vô biên; việc là việc pháp, thân là thân pháp, miệng là miệng pháp, ý là ý pháp. Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu đầy đủ các pháp như thế, đó gọi là lời đúng pháp.

 Pháp là lời chân thật, là giữ gìn lời đúng pháp: dạy người cúng dường cha mẹ, hòa thượng (vị thầy truyền giới, dạy dỗ người xuất gia) và các bậc lớn tuổi có đức; khen ngợi bồ-đề và con đường bồ-đề; khiến người không bỏ tâm bồ-đề; hết lòng chú tâm, không quên bồ-đề; không rời việc trang nghiêm, tu pháp bồ-đề; gần gũi bậc hiền thánh và thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình tu tập); tu tập lòng tin, chuyên tâm nghe pháp; ngưỡng mộ tìm cầu chánh pháp, siêng năng tinh tấn; không tham đắm pháp; biết ơn, đền ơn; ưa thích sự vắng lặng; không làm dứt giống thánh (dòng giống bậc thánh, tức hạt giống tu hành đắc đạo); dạy hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh, sống đơn giản để dứt tham đắm); siêng làm mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lệch); khen ngợi bố thí; đem tất cả pháp lành nguyện hướng về bồ-đề; hết lòng thọ trì giới luật trong sạch; tu tập nhẫn nhục; trừ bỏ lười biếng; tu thiền định trong sạch, trí tuệ và phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa người); tu từ, bi, hỷ (vui theo niềm vui của người), xả (buông bỏ, tâm bình đẳng không thiên chấp); tu bốn chân đế, hướng về chân lý; có bốn trí vô ngại (bốn tài biện thuyết không trở ngại: về nghĩa lý, về giáo pháp, về lời lẽ, về sự ưa nói và nói không cùng tận); đạt thần thông (năng lực siêu phàm) lớn; thuận theo pháp thí (bố thí bằng cách giảng dạy giáo pháp); tu bốn niệm xứ (bốn phép quán: thân không sạch, cảm thọ là khổ, tâm vô thường, các pháp không có cái ta), cho đến tu tập tám thánh đạo phần (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), hai pháp định và tuệ, được trí giải thoát; giải thoát đúng pháp theo các thừa Thanh văn, Duyên giác (tức Bích-chi Phật), Bồ-tát; khen nói tất cả phước đức; nên quán mười hai nhân duyên rất sâu xa (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả của vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết); phân biệt cửa không (thấy các pháp không có thực thể riêng), vô tướng (không chấp vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu), không có gì sợ hãi; nói năm ấm như trò ảo thuật, như vật biến hóa, không thật; nói mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng và sáu thức nhận biết) như tướng hư không; nói tánh của các nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng, chỗ thâu nhận và chỗ bị thâu nhận) đồng với tánh không; thường nói bảy của báu (bảy tài sản tinh thần: lòng tin, giữ giới, biết tự thẹn, biết thẹn với người, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ), sáu niệm (nhớ nghĩ Phật, pháp, tăng, giới, bố thí, cõi trời), sáu kính (sáu phép hòa kính trong tăng chúng: hòa hợp về thân, lời, ý, giới, cái thấy và lợi lộc); giảng giải đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); nói sáu thường hạnh (?); tu sáu thần thông (thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại, dứt sạch phiền não); đầy đủ năm mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật); nói đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, tuyệt đối); truyền khắp thế gian, thành tựu lời nói về nghiệp (?); tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh; khen ngợi lời Phật.

 Này Bảo Nữ, nếu có Bồ-tát đầy đủ lời đúng pháp như vậy thì miệng trọn không nói lời về "ta", không nói lời về "chúng sinh", không nói lời về "thọ mạng", không nói lời về "sĩ phu" (bốn cách chấp rằng có một cái ta, một sinh mạng, một con người chủ thể có thật); không nói lời đoạn (chấp rằng chết là hết), không nói lời thường (chấp rằng có cái còn mãi); không nói lời chấp có, không nói lời chấp không; không nói lời chấp cả hai bên; không chấp lời ở giữa; không nói lời tụ họp, không nói lời diệt mất; không nói lời tranh cãi, không nói lời thiên lệch, lời biết hay (?); không nói lời điên đảo (trái ngược sự thật); không nói lời làm tăng nghi ngờ; không nói lời trái pháp; mà nói lời quán pháp giới (toàn thể muôn pháp và thực tánh của chúng), lời phá kiêu mạn. Bồ-tát thuyết pháp sống đúng như pháp, nói đúng như pháp: lời thật, lời pháp, lời không đứt đoạn, lời không bẻ gãy. Bồ-tát thuyết pháp thì tất cả thế gian không ai đối luận nổi, ai thấy cũng kính sợ.

 Bồ-tát nói lời đúng pháp có thể giảng nói về không, vô tướng, vô nguyện; không đắm trước ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc — cõi chỉ còn tâm thức, không có thân vật chất) và các cõi hữu (các nẻo tồn tại trong vòng sinh tử); không xin xỏ người khác; không có tâm, ý, thức; không có bụi nhơ, không có vô minh (sự si mê, không thấy rõ chân lý), không có tối tăm; không lệ thuộc người khác, không lệ thuộc chính mình; không có cao thấp; không xen lẫn với nhân duyên của mọi cảnh giới; trong sạch vắng lặng, không có người dẫn đầu; khó biết khó hiểu, không thể suy nghĩ, là hạnh không suy nghĩ, chỉ bậc có trí trong sạch mới biết được. Không có sự lãnh nhận, không có người lãnh nhận, dứt hẳn mọi cảm thọ; vượt qua ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai); không diệt, không có tướng diệt; không sinh, không có tướng sinh; không có dư dả hay thiếu thốn; không sinh không đoạn; không tăng không giảm; không có sẽ có, không có đã có; chẳng phải tu, chẳng phải thấy; chẳng phải cái thấy của ma, chẳng phải cái thấy chân thật; chẳng phải tướng, chẳng phải không tướng; chẳng phải một tướng mà cũng là một tướng; không có nhà cửa, xa lìa nhà cửa (?); chẳng gần chẳng xa, chẳng lìa chẳng khác, chẳng buộc chẳng cởi; chẳng phải hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy), chẳng phải vô lậu (đã sạch phiền não), cũng chẳng phải giống nhau; chẳng khổ chẳng vui, chẳng đầy đủ chẳng thiếu sót; chẳng phải danh (phần tinh thần) chẳng phải sắc (phần vật chất), chẳng đắm chẳng thoát, chẳng vỡ chẳng lành. Tuy chẳng phải kim cương mà có tướng không thể phá hoại, chân thật như vậy. Chẳng gần chẳng xa, không có hình sắc, không có nguyên nhân; cũng chẳng phải ngu đần; chẳng phải đây chẳng phải kia; chẳng trong chẳng ngoài; chẳng phải mình chẳng phải người; chẳng phải thấy chẳng phải nghe; chẳng phải nhớ chẳng phải quên; chẳng phải thức chẳng phải biết; chẳng phải cảnh giới của thức, chẳng phải cảnh giới của biết. Này Bảo Nữ, đó gọi là pháp. Nếu có thể giảng rộng các pháp như vậy, đó gọi là thuyết pháp.

 Lại nữa, Bảo Nữ, Bồ-tát nói lời đúng pháp không tranh giành với tất cả thế gian; không khinh không mạn đối với người chưa học; tâm không cười cợt chê bai, không sinh lòng kiêu cao; không tự khen mình, không chê bai lời người khác; không vì miếng ăn thức uống mà thuyết pháp cho người; không ngăn việc thiện của người khiến họ sinh nghi hoặc; thấy người phạm tội trọn không đem nói ra; đối với pháp của người khác không sinh lòng khinh rẻ; không ngăn cản pháp người khác đang tu. Phàm thuyết pháp điều gì đều không rời không, vô tướng, vô nguyện; trọn không phân biệt tất cả pháp giới; không làm lay động pháp giới, không làm lay động thật tánh; không nương theo chữ nghĩa, không nương theo thức phân biệt, không nương theo người, không nương theo kinh bất liễu nghĩa (lời dạy tạm thời, chưa nói trọn chân lý); tuy không nương theo nhưng cũng không chê bai. Đối với chúng của mình và chúng của người không sinh phân biệt. Cũng không chê bai mười hai nhân duyên. Không ở trong thế gian mà làm trong sạch thế gian; không phải pháp mà làm trong sạch pháp (?); không tham, không keo kiệt; không hủy giới, không bỏ người phá giới; không giận, không ghen, không lười biếng; không đánh mất tâm đạo, không quên bồ-đề; vì muốn trang nghiêm trí tuệ vô thượng nên không ngừng không nghỉ, lòng không hối tiếc. Đối với pháp của người khác, lòng không ghen ghét. Không vì đắm trước những gì chẳng phải tu-đa-la (kinh, lời Phật dạy) mà chê bai tu-đa-la; đối với tỳ-ni (luật, giới luật của người tu) và ma-di (?) (luận, phần giải thích giáo nghĩa) cũng vậy. Đối với chánh pháp trọn không thấy là sai. Không vì kiêu mạn mà tăng thêm kiêu mạn. Không chê bai nhân quả và quả báo của nghiệp (nghiệp: hành động có chủ ý của thân, lời, ý). Đối với chánh pháp, lòng không thoái lui. Biết ơn, nhớ ơn, đền ơn không quên. Trọn không ôm lòng giận hờn oán hận. Không chấp vào cái thấy có ta, không ghen tị với lợi lộc của người. Đối với kẻ oán người thân không có hai ý nghĩ khác nhau. Bị người chê bai châm chọc, trọn không báo trả. Không nói hai lưỡi gây xích mích đôi bên. Không ôm lòng nịnh hót quanh co, làm điều lạ để mê hoặc mọi người. Không vì muốn làm người khác vui lòng mà thọ giới Bồ-tát, giới tỳ-kheo, giới tỳ-kheo-ni, giới thức-xoa-ma-na (giới của người nữ tập sự hai năm trước khi thọ giới tỳ-kheo-ni), giới sa-di (người nam mới xuất gia, chưa thọ giới lớn), giới sa-di-ni (người nữ mới xuất gia, chưa thọ giới lớn), giới ưu-bà-tắc, giới ưu-bà-di. Ở nơi vắng vẻ, lặng lẽ suy ngẫm; siêng năng thọ đọc mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển Phật giáo). Không vì muốn hơn người mà thọ trì giữ gìn các giới như vậy. Không vì được cúng dường mà làm ra vẻ biết đủ; không vì muốn phô bày cái không biết đủ của người khác mà tự tu hạnh biết đủ. Không tin rằng bồ-đề vô thượng của chư Phật là do người khác làm ra (?). Không tạo nghiệp ác, không nuôi sống bằng cách tà ác (sinh sống bằng nghề bất chính, lừa gạt). Không bỏ bảy của báu, không tham ăn, không làm dứt giống thánh. Không chê bai người, không tự khen mình. Đối với Phật pháp không đặt ra hạn lượng (?). Khen ngợi Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật) không biết chán. Đó gọi là lời đúng pháp."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Bảo Nữ: "Nghĩa của Bồ-tát, thế nào gọi là nghĩa? Đó là: khi tu lòng tin và trang nghiêm thì không hư dối; vì muốn trang nghiêm tất cả thiện căn nên hết lòng chuyên chú tu hành pháp lành; phá nghi cho chúng sinh mà không cầu quả báo; ban cho chúng sinh sự an ổn vui sướng; giữ gìn giới cấm, không đánh mất lòng nhẫn; siêng tu tinh tấn làm tăng trưởng pháp lành; tu định vắng lặng, thu nhiếp mọi tán loạn; đầy đủ trí vô thượng, phá tối tăm vô minh; tu tập tâm từ, đối với mọi chúng sinh bình đẳng như nhau; tu tập tâm bi, tùy việc chúng sinh làm mà đích thân đến lo liệu giúp đỡ; tu tập tâm hỷ, ban cho mọi người niềm vui pháp; tu tập tâm xả, không để ý đến khổ vui, bỏ của cải và pháp cho người rồi lòng không hối tiếc. Lời nói mềm mỏng làm tan tâm ác của mọi người; làm lợi ích cho người khác đầy đủ và sâu xa; thực hành đồng sự (cùng làm việc với chúng sinh để dẫn dắt họ), khuyên người phát tâm Đại thừa. Dùng bốn nhiếp pháp ấy (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) mà điều phục chúng sinh. Thấy mọi hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo tác) đều vô thường, khổ, không, vô ngã (không có cái ta thật). Làm trong sạch các phiền não. Nương vào nghĩa, không nương vào chữ; nương vào trí, không nương vào thức; nương vào kinh liễu nghĩa (kinh nói rõ trọn chân lý), bỏ kinh bất liễu nghĩa; nương vào pháp, không nương vào người. Giảng nghĩa vô ngại, không cùng tận, mà đối với pháp giới không có phân biệt. Nói lời lẽ vô ngại, được giải thoát. Ưa nói vô ngại, nói đúng như pháp. Trang nghiêm bằng bố thí, không biết chán; trang nghiêm bằng giới, thành tựu nguyện lành; trang nghiêm bằng sự nghe nhiều, làm đúng như pháp; trang nghiêm bằng công đức, đầy đủ tướng tốt (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp của thân Phật); trang nghiêm bằng trí tuệ, biết rõ sự sai khác giữa căn cơ bậc trên, bậc giữa, bậc dưới của chúng sinh; trang nghiêm bằng định để tâm trong sạch; trang nghiêm bằng trí để được ba thứ tuệ (tuệ do nghe, tuệ do suy ngẫm, tuệ do tu tập). Tu bốn niệm xứ để tâm không tán loạn; tu bốn chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh) để được thiện căn; tu bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, sự nỗ lực, tâm chuyên nhất, sự quán xét) để qua lại các phương; tu tập năm căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ) để biện biệt câu chữ (?); tu tập năm lực (sức mạnh của năm căn ấy khi đã vững chắc) để phá phiền não; tu bảy giác phần (bảy yếu tố giác ngộ: chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, nhớ nghĩ, định, buông xả) để biết rõ các pháp; tu tám chánh đạo để không bị điều ác lay động; tu tập thần thông để không thoái mất. Bồ-tát ma-ha-tát hiểu nghĩa như vậy, đó gọi là nghĩa. Nếu có Bồ-tát nói được nghĩa ấy, đó gọi là nói nghĩa.

 Lại nữa, Bảo Nữ, nghĩa còn là: tu tập không định (thiền định quán tánh không) để phá các pháp có; tu tập vô tướng để phá tướng các pháp; tu tập vô nguyện để không cầu ba cõi. Nếu giảng nói được ba môn không ấy, đó gọi là nói nghĩa. Mọi hành đều không thể tu hành, đó gọi là nghĩa; Bồ-tát nói "không thể tu hành" ấy, đó gọi là nói nghĩa. Dứt mọi sự sinh, đó gọi là nghĩa; Bồ-tát nếu nói các pháp vô sinh (vốn không thật có sinh ra), đó gọi là nói nghĩa. Các cõi hữu vốn không có sinh khởi (?), đó gọi là nghĩa; nói như vậy gọi là nói nghĩa. Bốn chân đế gọi là nghĩa; nói như vậy gọi là nói nghĩa. Không có ta và cái của ta, gọi là nghĩa; nói như vậy gọi là nói nghĩa. Chữ nghĩa không thể nói ra, gọi là nghĩa; nói như vậy gọi là nói nghĩa. Nghĩa chân thật gọi là nghĩa; nói như vậy gọi là nói nghĩa. Tất cả pháp bồ-đề không thể cân lường đếm được, đó gọi là nghĩa; Bồ-tát ma-ha-tát nói như vậy, gọi là nói nghĩa. Người nghe nhiều làm đúng như pháp, đó gọi là nghĩa; nói như vậy gọi là nói nghĩa. Trong các thừa, Đại thừa là cao nhất, đó gọi là nghĩa; nói được như vậy, gọi là nói nghĩa.

 Lại nữa, Bảo Nữ, không có phân biệt gọi là nghĩa: không có chúng sinh, cũng không có người mang thọ mạng; một vị (đồng một tánh, như nước biển chỉ một vị mặn), không lay động, không cùng tận; một việc, không sinh không xuất; không đến không đi, không diệt, không hai; không thể quán thấy; không có tạo tác; vô vi (không do nhân duyên tạo tác), không làm; tâm không nịnh hót quanh co; ba đời bình đẳng; ba phần không sai khác; không mất không được; không nóng không lạnh; không sạch không nhơ; không đi lại, như như vậy (?); không lấy không bỏ; không phải đạo mà chỉ bày đạo; chẳng thường chẳng đoạn, cũng chẳng phải con đường ở giữa; không giận không vẩn đục; không quán pháp và không phải pháp; chẳng phải bất cứ chữ nghĩa, âm thanh, lời lẽ nào; không có tâm, ý, thức; đối với tham, giận, si không sinh phân biệt. Tất cả các pháp, dù tướng tạo tác hay có tướng (?), cùng không, vô tướng, vô nguyện — ba thứ ấy đều là không. Vào pháp một cách chân thật thì cái bằng nhau và cái không bằng nhau đều bình đẳng. Nhờ trí tuệ mà được giải thoát. Này Bảo Nữ, Bồ-tát nếu đầy đủ nghĩa như vậy, đó gọi là nghĩa; nói nghĩa như vậy, gọi là nói nghĩa.

 Này Bảo Nữ, thế nào là Bồ-tát nói về tỳ-ni (luật; nghĩa gốc là điều phục, chế ngự)? Phật nói tỳ-ni có hai loại: một là tỳ-ni đối với sự phạm giới, hai là tỳ-ni đối với phiền não. Thế nào là phạm? Thế nào là tỳ-ni? Phạm rồi liền biết mình đã suy nghĩ bất thiện; do vô minh, điên đảo, hư vọng, dối trá, phiền não, chấp có ta, chấp có chúng sinh, tâm nghi ngờ nên không được giải thoát; lại có trạo hối (tâm xao động và hối hận bứt rứt), kiêu mạn, phóng dật (buông lung), ít học hỏi — vì những điều như thế, đó gọi là phạm. Nếu phá được tâm nghi thì được giải thoát. Vì được giải thoát nên thấy chỗ có phạm vốn chẳng phải là chỗ, cũng chẳng phải là không phải chỗ; chẳng phải thân, miệng, ý; không lấy không bỏ, không thể thấy được; chẳng phải do thân làm, cũng chẳng do tâm và miệng làm. Nếu là do ba thứ ấy làm thì đó là pháp sẽ diệt mất; nếu là pháp diệt mất thì ai làm, ai phạm, phạm cái gì? Tất cả các pháp cũng đều như vậy. Các pháp không có gốc, không có tạo tác, không có chỗ trụ. Nếu phá được những nghi ngờ như thế, đó gọi là trong sạch, gọi là không nóng bức. Làm theo lời thầy dạy, đó gọi là có lòng tin, gọi là có định, gọi là tỳ-ni.

 Thế nào là phiền não? Thế nào là tỳ-ni? Mười hai hữu chi (mười hai chi phần của sự tồn tại, tức mười hai nhân duyên), tức là từ vô minh cho đến già chết, đó gọi là tánh của phiền não. Điều phục được tất cả phiền não, đó gọi là tỳ-ni. Vì sao? Vì không, vô tướng, vô nguyện có thể điều phục các pháp. Nếu pháp là không, không có tánh tướng, không thể mong cầu, thì làm sao có tham, giận, si…? Vô tác (không tạo tác) có thể điều phục mọi pháp; nếu tất cả pháp không thể tạo tác thì làm sao có phiền não và các kết (những dây trói buộc tâm)? Tất cả các pháp đều từ nhân duyên sinh; nếu do duyên sinh thì làm sao thấy được là có thật? Thấy mười hai hữu chi như vậy, cũng biết được phiền não và tướng của phiền não. Nếu trí hiểu về không có thể quán bồ-đề, thì liền dùng chính cái không ấy để làm cho phiền não trở thành không. Nếu quán sát được sự bình đẳng như thế, đó gọi là tỳ-ni. Nếu giảng nói được nghĩa như thế, đó gọi là Bồ-tát nói được tỳ-ni.

 Nếu tỳ-ni ấy biết được về "ta", tức là biết rõ tỳ-ni phiền não. Thế nào gọi là biết tỳ-ni về "ta"? Đó là quán vô ngã, quán tánh của ta; biết ta vốn trong sạch, ta là chân thật (?); biết ta phân biệt, ta là không, ta tu; biết ta không lay động, không nói, không đắm, không sinh, không diệt. Nếu biết về ta như vậy, tức là biết rõ tỳ-ni phiền não. Nếu thật không có ta mà khởi ý tưởng có ta, thì đối với cái không có phiền não mà khởi ý tưởng có phiền não cũng vậy; ta vốn không có thì phiền não cũng thế. Nếu ai đầy đủ tỳ-bà-xá-na thì có thể quán sát biết rõ như vậy; đó gọi là biết tỳ-ni về ta và phiền não. Phiền não chẳng thuộc quá khứ, vị lai hay hiện tại; nếu có thể không tạo, không nghĩ, không cầu, đó gọi là biết tỳ-ni phiền não. Tỳ-ni cũng chẳng thuộc quá khứ, vị lai hay hiện tại. Như tâm chẳng phải sắc, chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, cũng chẳng ở khoảng giữa; phiền não cũng vậy, chẳng phải sắc, chẳng ở trong, ngoài hay khoảng giữa. Vì sao? Vì không có sự hay biết, không có sự tranh cãi, không có sự trong sạch, không có sự tạo tác. Nếu biết các phiền não như vậy, không xuất không diệt, đó gọi là biết rõ tỳ-ni phiền não. Này Bảo Nữ, Bồ-tát nếu có được sự hiểu biết như vậy về tỳ-ni phiền não, lại vì chúng sinh mà nói pháp ấy, đó gọi là Bồ-tát giảng nói tỳ-ni." Khi Phật nói pháp này, mười nghìn vị Bồ-tát đạt được vô sinh nhẫn (sự an trụ vững vàng, chấp nhận trọn vẹn chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt).

 Bấy giờ Bảo Nữ lòng rất vui mừng, bước tới thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, những điều Như Lai nói về thật, pháp, nghĩa và tỳ-ni thật không thể nghĩ bàn. Nếu có Bồ-tát nói được như vậy, người ấy chính là biết thật, thấy thật." Khi ấy Xá-lợi-phất (vị đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) nói với Bảo Nữ: "Nay cô đã đầy đủ các pháp như thế, cô có giảng nói được không?" Bảo Nữ đáp: "Thưa Đại đức (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có đức lớn) Xá-lợi-phất, thật gọi là không tham, không tham tức là nghĩa; nghĩa như thế thì không thể nói; cái không thể nói chính là tỳ-ni. Thưa Đại đức, nếu đã như thế thì làm sao nói được? Lại nữa, thưa Xá-lợi-phất, thật tức là diệt, diệt tức là pháp, pháp tức là trong sạch, trong sạch tức là nghĩa, nghĩa tức là tỳ-ni. Các pháp như thế không có văn tự; đã không có văn tự thì làm sao nói được? Thưa Đại đức, thật tức là như (chân như: tánh chân thật vốn như vậy, không đổi khác), như tức là pháp, pháp tức là không hai, không hai tức là nghĩa. Cái không hai thì cũng không thể điều phục; đã không thể điều phục thì sao gọi là điều phục? Các pháp như thế đều không có gì cả; đã không có gì cả thì làm sao nói được?"

 Xá-lợi-phất hỏi: "Cô thành tựu những báu gì mà lấy tên là Bảo Nữ?" Cô đáp: "Thưa Đại đức, có ba mươi hai tâm báu của Bồ-tát; trong những tâm ấy hoàn toàn không có tâm Thanh văn hay Bích-chi Phật. Ba mươi hai là gì? Một là phát tâm để độ tất cả chúng sinh. Hai là phát tâm để giống Phật không dứt. Ba là phát tâm để giữ gìn Phật pháp không diệt mất. Bốn là phát tâm giữ gìn tăng (đoàn thể người xuất gia). Năm là phát tâm để ban cho chúng sinh niềm vui của pháp thánh. Sáu là phát tâm vì chúng sinh mà tu tập lòng từ lớn, khiến mọi người xa lìa các khổ của phiền não. Bảy là phát tâm tu tập lòng bi lớn, xả bỏ cả của bên trong (thân mạng) lẫn của bên ngoài (tài vật). Tám là phát tâm giữ gìn giới cấm để điều phục người hủy giới. Chín là phát tâm tu nhẫn để phá sự không nhẫn, tâm kiêu mạn, tâm ác, tâm điên đảo, tâm say sưa, tâm cuồng loạn, tâm buông lung tự tung tự tác. Mười là phát tâm tinh tấn để phá lười biếng, sợ hãi, thoái lui, hối hận, và điều phục những chúng sinh lười biếng. Mười một là phát tâm tu định để phá tâm tán loạn, tâm cuồng, niệm tưởng sai lầm, khiến chúng sinh đạt bốn thiền (bốn bậc thiền định của cõi Sắc) và tám giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi trói buộc), để điều phục chúng sinh cõi Dục. Mười hai là phát tâm tu trí để phá mọi tối tăm, thấy biết chân thật, đi vào pháp giới. Mười ba là phát tâm để biết chúng sinh bình đẳng không hai, đều cùng một vị. Mười bốn là phát tâm để được không tham không giận; đối với được lợi hay suy hao, bị chê hay được khen, tâm không hai; an trụ trong pháp lành, khổ vui không lay động; nhờ những điều như thế mà che chở chúng sinh. Mười lăm là phát tâm để được không sợ không hãi, muốn hiểu mười hai nhân duyên rất sâu xa, lìa mọi kiến chấp. Mười sáu là phát tâm muốn trang nghiêm trí tuệ và công đức không biết chán. Mười bảy là phát tâm muốn không lúc nào lìa việc thấy Phật, thường được nghe pháp. Mười tám là phát tâm muốn nghe thế nào nói lại thế ấy. Mười chín là phát tâm để được kho pháp rộng lớn mà lòng không keo tiếc (?). Hai mươi là phát tâm muốn khen ngợi giới trong sạch, sống đúng như điều đã nghe, để giáo hóa an ủi người hủy giới. Hai mươi mốt là phát tâm để phá bảy thứ kiêu mạn của tất cả chúng sinh (bảy kiểu tự cao: cho mình hơn người kém mình, cho mình hơn người ngang mình, cho mình hơn cả người hơn mình, chấp có cái ta, chưa đắc mà cho là đã đắc, kém nhiều mà cho chỉ kém chút ít, không có đức mà cho là có đức). Hai mươi hai là phát tâm để biết căn cơ bậc trên, bậc giữa, bậc dưới của tất cả chúng sinh. Hai mươi ba là phát tâm để phá nghiệp ác của các ma. Hai mươi bốn là phát tâm để ban cho chúng sinh sự an vui. Hai mươi lăm là phát tâm muốn phá trừ mọi khổ của chúng sinh mà lòng không hối tiếc. Hai mươi sáu là phát tâm muốn đầy đủ, thành tựu, chứng được Phật pháp. Hai mươi bảy là phát tâm để biết các pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành) thảy đều vô thường, khổ, vô ngã; biết như thế mà vẫn không rời bỏ (?), lòng không chán hối. Hai mươi tám là phát tâm ưa tu tập tất cả pháp trợ bồ-đề. Hai mươi chín là phát tâm để thấy không, vô tướng, vô nguyện, nhưng vì chúng sinh mà không chứng lấy (không vội nhập niết-bàn cho riêng mình). Ba mươi là phát tâm để tuy sợ các cõi hữu mà vẫn giữ gìn các cõi hữu. Ba mươi mốt là phát tâm để tuy thấy lỗi lầm của sinh tử mà không chán hối. Ba mươi hai là phát tâm để khi đã gần bồ-đề, sắp hưởng niềm vui vô thượng, vẫn bỏ niềm vui vi diệu ấy, vì chúng sinh mà chịu khổ nghèo khó. Thưa Xá-lợi-phất, ba mươi hai báu phát tâm này đều không có tâm Thanh văn, Bích-chi Phật; vì thế Bồ-tát gọi là kho báu."

 Bấy giờ Thế Tôn khen Bảo Nữ: "Lành thay, lành thay! Con đã nói chân thật về việc Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm bồ-đề. Tâm bồ-đề thành tựu vô lượng vô biên công đức, không thể chỉ gói gọn trong ba mươi hai điều. Vì sao? Vì báu Thanh văn không thể đạt được báu Phật, báu Duyên giác không thể đạt được báu Phật; chỉ nhờ báu Bồ-tát mới đạt được báu Phật. Đạt được báu Phật rồi thì có đủ báu Thanh văn, báu Bích-chi Phật, báu Bồ-tát và báu Phật. Vì thế Bồ-tát gọi là kho báu."

 Bấy giờ Xá-lợi-phất thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, những điều Bảo Nữ nói thật không thể nghĩ bàn. Con xem lời cô nói thì dường như cô đã đạt bốn trí vô ngại." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nay ông mới cho rằng cô này chưa đạt bốn vô ngại sao? Cô ấy đã thành tựu đầy đủ từ lâu rồi. Bảo Nữ thuyết pháp thì chữ nghĩa không thể cùng tận, câu văn, nghĩa lý và ý vị cũng không thể cùng tận." Khi ấy Xá-lợi-phất nói với Bảo Nữ: "Nhân giả (tiếng gọi tôn trọng), nay cô nên phân tích giảng rộng về bốn trí vô ngại, để trong tất cả pháp đều thành tựu việc ấy." Cô đáp: "Thưa Đại đức, tâm bồ-đề gọi là câu vô ngại. Vì sao? Vì trong tâm bồ-đề thu gồm mọi nghĩa, đó gọi là nghĩa vô ngại trí (trí thông suốt không trở ngại về nghĩa lý). Tất cả pháp giới đều đi vào tâm bồ-đề, đó gọi là pháp vô ngại trí (trí thông suốt không trở ngại về giáo pháp). Thật không có văn tự mà nói ra văn tự, đó gọi là từ vô ngại trí (trí thông suốt không trở ngại về lời lẽ). Pháp không thể nói mà nói không dứt, đó gọi là nhạo thuyết vô ngại trí (trí ưa nói, nói mãi không cùng tận, không trở ngại).

 Nghĩa không thể nói, gọi là nghĩa vô ngại; tất cả các pháp đều như tướng huyễn ảo, gọi là pháp vô ngại; không có nghiệp nói năng, gọi là từ vô ngại; đối với sáu nhập và các giới không có chướng ngại, gọi là nhạo thuyết vô ngại. Thông đạt nghĩa, gọi là nghĩa vô ngại; ưa sự vắng lặng, gọi là pháp vô ngại; chữ không hợp với pháp, pháp không hợp với nghĩa, gọi là từ vô ngại; lời nói chính là âm thanh, gọi là nhạo thuyết vô ngại. Như Lai chánh giác tức là nghĩa bồ-đề, gọi là nghĩa vô ngại; nghĩa bồ-đề có thể sinh ra pháp, gọi là pháp vô ngại; pháp có thể làm thành câu, gọi là từ vô ngại; nói rồi đạt được nghĩa, gọi là nhạo thuyết vô ngại. Nghĩa của pháp, gọi là nghĩa vô ngại; giải thoát, gọi là pháp vô ngại; giảng nói tướng của pháp mà không phải có pháp tánh, gọi là từ vô ngại; phân biệt pháp giới và không phải pháp giới, gọi là nhạo thuyết vô ngại. Tăng tức là vô vi, gọi là nghĩa vô ngại; các vị tăng cùng một vị, gọi là pháp vô ngại; vì tăng hòa hợp, gọi là từ vô ngại; nói công đức của tăng, gọi là nhạo thuyết vô ngại. Thưa Đại đức, bốn vô ngại này trùm khắp tất cả các pháp."

 Khi ấy Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, người nữ này phát tâm đến nay đã lâu hay mới gần đây? Đã gieo thiện căn ở bên đức Phật nào?" Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, cách đây vô lượng a-tăng-kỳ kiếp về trước, có đức Phật hiệu là Phân Biệt Kiến Như Lai, Ứng Cúng (xứng đáng nhận sự cúng dường của trời người), Chánh Biến Tri (hiểu biết chân chính trọn khắp), Minh Hạnh Túc (trí tuệ và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến cõi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ mọi lẽ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc trên hết), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn (đây là mười danh hiệu của một đức Phật). Cõi nước của Ngài tên là Đại Tịnh, giống như cõi trời Đâu-suất (một tầng trời cõi Dục, nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật cư ngụ). Ngài có bảy vạn sáu nghìn vị Bồ-tát tăng, tất cả đều giữ phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt hẳn dục tình) thanh tịnh, đạt được pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên) và địa vị không thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu). Bấy giờ có vị Chuyển luân thánh vương tên là Tịnh Đức Báo, làm vua tự tại trên một nghìn thế giới; hậu cung có tám vạn bốn nghìn cung nữ; có đủ một nghìn người con, sức mạnh của các con đều ngang với lực sĩ Liên Hoa (?). Vị thánh vương ấy trong ba vạn sáu nghìn ức năm đã cúng dường đủ thứ lên Phật và các Bồ-tát, gồm nhà cửa, giường nệm, y phục, đồ ăn uống và thuốc men chữa bệnh."

 Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, chẳng hay thọ mạng của đức Phật ấy được bao lâu?" "Này Xá-lợi-phất, thọ mạng của đức Phật ấy tròn mười trung kiếp (trung kiếp: một đơn vị thời gian cực kỳ dài, gồm hai mươi tiểu kiếp). Bấy giờ vua Chuyển luân cùng quyến thuộc trong hậu cung, các cung nữ và nhân dân bên ngoài, tổng cộng chín vạn hai nghìn ức na-do-tha người, mang theo vô lượng vô biên đồ cúng dường đến chỗ Phật, đem tám nghìn ức châu báu thượng hạng rải lên Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, quỳ thẳng chắp tay, miệng thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, những đồ cúng dường con bày ra hôm nay, còn có sự cúng dường nào thù thắng hơn của con chăng?' Phật đáp: 'Đại vương, có một sự cúng dường khác hơn mọi sự cúng dường; so với sự cúng dường ấy thì sự cúng dường này không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần vạn, một phần trăm nghìn vạn.' Vua thưa: 'Bạch Thế Tôn, đó là sự cúng dường gì? Con mong muốn được nghe, xin Ngài nói cho.' Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ:

 Giả như thế giới nhiều như cát sông Hằng,
Chứa đầy báu đẹp đem ra bố thí,

 Tuy được phước vô lượng như vậy,
Chẳng bằng vì thương xót mà phát tâm bồ-đề.

 Vô lượng ức đức Phật nhiều như cát sông Hằng,
Đem hoa hương trong sạch vi diệu cúng dường,

 Phước đức như thế vẫn không bằng
Người phát tâm bồ-đề dù đi bảy bước rồi thoái lui (?).

 Phát tâm như vậy tức là bố thí,
Là trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ.

 Nếu vì thương xót mà phát tâm lớn,
Phước ấy vô lượng không cùng tận.

 Hình sắc, sức lực, của cải bậc nhất, dòng họ cao quý,
Người như vậy mới phát được tâm bồ-đề.

 Làm chủ nghìn thế giới cho đến cõi Phạm thiên,
Được đại tự tại mới phát được tâm ấy.

 Nếu vui mừng ưa thích phát tâm bồ-đề,
Như thế mới dứt được các cõi xấu ác.

 Có thể mở đường chính cho người và trời,
Có thể mở tám nẻo chính thay cho lối tà hiểm trở.

 Các giác quan đầy đủ, không mù không điếc,
Đều do hết lòng phát tâm bồ-đề.

 Thấy được chư Thế Tôn ở mười phương,
Nếm được vị cam lộ (nước bất tử của cõi trời, ví cho giáo pháp) trên cõi trời.

 Nếu hết lòng phát tâm bồ-đề,
Người ấy phá được nghi ngờ và kiêu mạn,

 Tự tại trong vô lượng trí tuệ,
Có thể vì chúng sinh nói về pháp giới.

 Chúng sinh thấy người ấy như cha mẹ,
Cũng xem như thầy thuốc giỏi, như thầy, như bạn,

 Vì người ấy chữa được bệnh phiền não cho chúng sinh,
Dạy bảo khiến họ hướng về đường bồ-đề.

 Bấy giờ thánh vương nghe Phật nói về công đức của việc phát tâm bồ-đề, lòng vui mừng hớn hở vô cùng; cùng quyến thuộc và nhân dân trong ngoài đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, rồi liền ở trước Phật nói kệ:

 Nay tôi thương xót chúng sinh,
Vì thế phát tâm bồ-đề này.

 Nếu muốn được đại tự tại,
Thì không nên thoái lui đối với tâm này.

 Sinh tử vô lượng, chịu bao khổ não,
Mà chẳng ích lợi gì cho mình cho người.

 Thà phát tâm này mà chịu khổ lớn,
Còn hơn không phát mà được an vui.

 Nếu có chúng sinh phát tâm bồ-đề,
Liền được niềm vui của cõi người, cõi trời và thánh vương,

 Cũng được niềm vui vắng lặng, sạch phiền não,
Và được niềm vui của bồ-đề vô thượng.

 Được tuệ, nhẫn, tam-muội (trạng thái tâm định chuyên nhất) và thiền định tối thượng,
Đầy đủ bốn tâm vô lượng và sáu độ (tức sáu ba-la-mật),

 Ba thứ tuệ trong sạch, sáu thần thông,
Bốn trí vô ngại và đại tự tại,

 Mười lực vô thượng (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có), bốn vô úy (bốn điều không sợ hãi khi Phật thuyết pháp),
Cùng ba niệm xứ (ba chỗ tâm Phật an trụ: không vui khi được kính, không buồn khi bị chê, không động khi có người kính kẻ chê) và lòng đại bi,

 Thành tựu đầy đủ mười tám pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có),
Tất cả đều do phát tâm bồ-đề.

 Có thể làm rung động các thế giới mười phương,
Cũng biết được tâm chúng sinh mười phương,

 Có thể độ vô lượng chúng sinh,
Đều do phát tâm bồ-đề.

 "Này Xá-lợi-phất, khi nói kệ ấy, bốn vạn phu nhân và vô lượng chúng sinh đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Sau đó thánh vương lại cúng dường đức Phật ấy thêm một vạn ức năm. Cúng dường Phật xong, vua chán đời mà xuất gia. Xuất gia rồi, vua suy ngẫm bốn câu: một là câu thật, hai là câu pháp, ba là câu nghĩa, bốn là câu điều phục. Trong một ức năm, vua thường suy ngẫm nghĩa của bốn câu ấy. Này Xá-lợi-phất, ông nên biết, vua Chuyển luân thánh vương thuở ấy đâu phải ai khác, chính là Bảo Nữ đây." Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, do nghiệp duyên gì mà cô phải mang thân nữ này?" Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, tất cả Bồ-tát không phải do nghiệp mà phải mang thân nữ, mà là dùng sức thần thông và trí tuệ để thị hiện (hiện ra cho người thấy) thân nữ mà thôi, vì muốn điều phục chúng sinh. Này Xá-lợi-phất, ông thật cho rằng Bồ-tát Bảo Nữ là thân nữ sao? Đừng nghĩ như vậy. Vì sao? Vì việc mang thân nữ chính là sức tuệ, sức thần thông. Này Xá-lợi-phất, cô ấy đã từ lâu, trong vô lượng kiếp, lìa cả thân nam lẫn thân nữ. Thân như thế chẳng thuộc quá khứ, cũng chẳng thuộc vị lai hay hiện tại. Thân này chính là thân phương tiện (thân hiện ra như một phương cách khéo léo để giáo hóa); thân phương tiện này đã giáo hóa chín vạn hai nghìn người nữ ở thế giới này phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì thế mới thị hiện thân phương tiện này."

 Bấy giờ Bảo Nữ nói với Xá-lợi-phất: "Thưa Đại đức, ngài có thể mang thân người nữ mà nói chánh pháp không?" Xá-lợi-phất đáp: "Đối với thân nam tôi còn chán ghét hối hận, huống gì thân nữ!" "Thưa Xá-lợi-phất, ngài chán ghét thân nam sao?" Xá-lợi-phất đáp: "Đúng vậy, đúng vậy." "Thưa Đại đức, chính vì thế mà Bồ-tát hơn hẳn các bậc Thanh văn, Bích-chi Phật. Vì sao? Chỗ mà các vị Thanh văn chán ghét hối hận thì Bồ-tát ở trong đó vui nhận không hối. Người Thanh văn không cầu các cõi hữu, còn Bồ-tát ở trong đó cam lòng vui nhận. Người Thanh văn đối với công đức thì cho là đã đủ, còn người Bồ-tát thì không biết chán đủ. Người Thanh văn chán lìa phiền não, còn người Bồ-tát ở giữa phiền não mà không sợ." Xá-lợi-phất hỏi: "Bảo Nữ, người Bồ-tát có những sức mạnh gì mà nhờ đó lòng không chán lìa?" Bảo Nữ đáp: "Thưa Đại đức, Bồ-tát ma-ha-tát có tám sức mạnh, nhờ đó ở giữa sinh tử mà không chán. Tám là gì? Một là sức từ, vì tâm không ngăn ngại. Hai là sức bi, vì để điều phục chúng sinh. Ba là sức thật, vì chúng sinh mà không dối chư Phật. Bốn là sức tuệ, vì lìa phiền não. Năm là sức phương tiện, vì tâm không hối. Sáu là sức công đức, vì không có gì sợ hãi. Bảy là sức trí, vì phá vô minh. Tám là sức tinh tấn, vì phá sự buông lung. Đó gọi là tám sức; Bồ-tát đầy đủ tám sức như thế thì lòng không hối tiếc."

 Xá-lợi-phất hỏi: "Bảo Nữ, cô đã đầy đủ tám sức chưa?" Cô đáp: "Thưa Đại đức, nói 'đầy đủ' tức là điên đảo; điên đảo tức là có hai tướng; hai tướng tức là hữu vi; hữu vi tức là không có gì cả; không có gì cả tức là bình đẳng. Thưa Đại đức, nếu đã bình đẳng thì sao có sức, sao không có sức, sao có thể nói số một số hai? Thưa Đại đức, tất cả các pháp đều như hư không; mà hư không thì không thể nói là trong hay ngoài, không thể nói là sáng hay tối. Tất cả các pháp cũng như vậy. Nếu tất cả pháp đều giống hư không, thì sao có thể nói có sức, không sức, số một số hai? Thưa Đại đức, Bồ-tát ma-ha-tát vừa có sức vừa không có sức. Thế nào là có sức, thế nào là không sức? Không có sức của phiền não mà có sức của trí tuệ; không có sức của keo kiệt mà có sức của bố thí; không có sức của phá giới mà có sức của giữ giới; không có sức của giận dữ mà có sức của nhẫn nhục; không có sức của lười biếng mà có sức của tinh tấn; không có sức của tâm tán loạn mà có sức của thiền định; không có sức của vô minh mà có sức của trí tuệ. Vì thế Bồ-tát xa lìa pháp ác, tu tập pháp lành; vì thế Bồ-tát không có sức của pháp ác mà có sức của pháp lành." Bấy giờ Thế Tôn khen Bảo Nữ: "Lành thay, lành thay! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào nói được như vậy, đó chính là nói thật." Khi Bồ-tát Bảo Nữ nói pháp này, năm trăm vị Bồ-tát thành tựu tâm nhẫn (tâm an nhiên chấp nhận chân lý).

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập (Đại Phương Đẳng: thuộc kinh điển Đại thừa, giáo lý rộng lớn và bình đẳng), quyển thứ năm.

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ sáu.

 Ngài Tam tạng (vị tinh thông cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Đàm Vô Sấm, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch tại Cô Tang (kinh đô nước Bắc Lương) vào thời Bắc Lương.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video