# Phật thuyết Hải Long Vương kinh (Kinh Phật nói cho Vua Rồng ở Biển)
Phật thuyết Hải Long Vương kinh
Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch
Phật thuyết Hải Long Vương kinh, quyển thứ nhất
Tam tạng (bậc thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Thị (một nước xưa ở vùng Trung Á), đời Tây Tấn dịch
Phẩm thứ nhất: Các hạnh tu (phẩm: chương trong kinh)
Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật ở núi Linh Thứu (núi Chim Kên Kên) gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với đông đảo tỳ-kheo (người nam xuất gia, đã thọ đủ giới): tỳ-kheo tám nghìn vị, Bồ-tát (người phát nguyện tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) mười hai nghìn vị. Tất cả các bậc đại thánh từ mười phương đến dự hội.
Các vị ấy đầy đủ mọi đức, đã đạt được các tổng trì (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất). Không điều gì không học rộng, tài biện luận chân thật đến tột cùng. Gỡ được mọi mối nghi, đã vào được thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có) lớn. Phân tích rõ nghĩa lý của trí tuệ, thông suốt các độ vô cực (tức các ba-la-mật: những hạnh tu đưa người từ bờ khổ sang bờ giải thoát). Đã sang tới bờ bên kia, là những khai sĩ (tên gọi khác của Bồ-tát: người mở đường cho chúng sinh) thông đạt trọn vẹn. Tâm ở trong định, chánh thọ (nhập định đúng đắn, tâm yên lặng nhận rõ cảnh), được chư Phật khen ngợi.
Họ đi khắp các cõi khác lạ, dùng thần túc (phép thần thông đi lại, bay đến bất cứ nơi đâu tùy ý) bay đi, hàng phục và giáo hóa các ma. Phân biệt các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cùng mọi giáo lý), biết đúng như chân lý vốn có. Thấy rõ cội nguồn của tất cả chúng sinh. Tích lũy các đạo phẩm (những phép tu dẫn tới giác ngộ), đối với tám pháp thế gian (được và mất, chê và khen, vinh và nhục, vui và khổ) thì không hề vướng mắc. Dùng lòng đại từ đại bi (thương yêu và xót thương rộng lớn) mà trang nghiêm thân, miệng, ý. Mặc áo giáp vô cực (ý chí bền vững không cùng tận, ví như áo giáp che thân), tinh tấn (siêng năng không lười) vượt bậc. Trải qua vô số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) mà không chán mỏi. Cất tiếng sư tử hống (lời thuyết pháp oai hùng không sợ hãi, như tiếng sư tử gầm khiến muôn thú phục) để giáo hóa ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật giáo). Đã được đóng dấu ấn bất thoái chuyển (dấu xác nhận không còn thối lui trên đường tu), như ấn đã in thì không đổi. Hiểu rõ kho pháp sâu xa, trọng yếu của chư Phật.
Tên các vị ấy là: Bồ-tát Sơn Quang, Bồ-tát Huệ Sơn, Bồ-tát Đại Minh, Bồ-tát Tổng Trì Sơn Cương, Bồ-tát Sơn Khải Vương, Bồ-tát Sơn Đỉnh, Bồ-tát Sơn Tràng, Bồ-tát Sơn Vương, Bồ-tát Thạch Ma Vương, Bồ-tát Lôi Âm, Bồ-tát Vũ Vương, Bồ-tát Bảo Vũ, Bồ-tát Bảo Anh, Bồ-tát Bảo Thủ, Bồ-tát Bảo Tạng, Bồ-tát Bảo Minh, Bồ-tát Bảo Tràng, Bồ-tát Bảo Đỉnh, Bồ-tát Bảo Ấn Thủ, Bồ-tát Bảo Sướng, Bồ-tát Bảo Nghiêm, Bồ-tát Bảo Thủy, Bồ-tát Bảo Quang, Bồ-tát Bảo Khải, Bồ-tát Bảo Hiện, Bồ-tát Bảo Tạo, Bồ-tát Lạc Nghiêm Pháp, Bồ-tát Tịnh Vương, Bồ-tát Nghiêm Đỉnh Tướng, Bồ-tát Kim Quang Sức, Bồ-tát Bảo Kế, Bồ-tát Thiên Quan, Bồ-tát Thiên Quang, Bồ-tát Nguyên Hiểm, Bồ-tát Chiếu Muội, Bồ-tát Nguyệt Biện, Bồ-tát Phát Ý Chuyển Pháp Luân, Bồ-tát Kim Quang Tịnh, Bồ-tát Thường Thí Vô Úy. Mười hai nghìn Bồ-tát, đức hạnh đều như vậy.
Lại có các đại sĩ (bậc lớn, tức Bồ-tát) trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, có nhiều bậc hiền thánh ra đời) như Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp), Nhuyễn Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù) cùng sáu mươi vị đại thánh; mười sáu vị chánh sĩ (bậc tu hành chân chính, cũng chỉ Bồ-tát) như Bất Khả Tư Nghị Giải Phược. Có Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) cùng chư thiên cõi Đao-lợi (cõi trời thứ hai trong cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu-di). Có trời Diệm, trời Đâu-thuật, trời Bất Kiêu Lạc, trời Hóa Tự Tại, và Ma tử (con của Ma vương) tên Đạo Sư. Có Phạm Thiên Vương (vua các cõi trời Phạm, thuộc cõi Sắc), Phạm Tịnh Thiên Vương, Thiện Phạm Thiên Vương, Phạm Cụ Túc Thiên Vương, trời Đại Thần Diệu, trời Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), trời Ly Cấu Quang, cho đến trời Nhất Thiện.
Lại có Yến Cư (?), vua thần Vô Thiện (tức a-tu-la: loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen ghét, gây chiến), mỗi vị cùng sáu vạn quyến thuộc (người thân thuộc, tùy tùng); vua thần Sơn Thụ (thần núi rừng) với bốn vạn hai nghìn quyến thuộc; vua thần Lực Sĩ, một tên là Trì Hoa, với ba vạn hai nghìn quyến thuộc, cùng với thần Hương Âm (tức càn-thát-bà: thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm). Long vương Vô Phần (vua rồng tên Vô Phần) cùng bảy vạn hai nghìn rồng. Vua chim Kim Sí (loài chim thần cánh vàng, ăn thịt rồng) ở bốn phương, cùng mọi vị đại tôn thần khác. Trời, rồng, quỷ thần, thần Vô Thiện, vua thần Phượng Hoàng, vua thần Sơn Thụ, thần Điềm Nhu (?)… mỗi vị đều cùng quyến thuộc đến chỗ Phật, cúi đầu lễ xong thì đứng sang một bên. Tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia thọ đủ giới), thanh tín sĩ (nam cư sĩ tin Phật tại gia), thanh tín nữ (nữ cư sĩ tin Phật tại gia) tiến lên lễ Phật rồi mỗi người ngồi một bên.
Bấy giờ Phật được trăm nghìn đại chúng hầu quanh. Phật ngồi trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, gọi vậy vì Phật oai hùng như sư tử) cao rộng, trang nghiêm sạch sẽ do chư thiên dựng, vì bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) mà thuyết pháp khắp cả. Phật ở giữa đại chúng như vua núi An Minh (tức núi Tu-di, ngọn núi ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) nhô lên giữa biển lớn. Đức của Ngài vượt hơn chư thiên, cả đời không ai sánh bằng; hào quang rực rỡ, không chỗ nào không chiếu tới.
Oai lực biến hóa của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) ứng hiện đúng lúc: giữa hư không hóa ra một lọng báu, đủ loại châu báu xen lẫn trang sức (?) che khắp bốn phương, có trăm nghìn chuỗi ngọc rủ xuống vô số, những hạt ngọc báu không vết nhơ màu xanh, vàng, đỏ, trắng. Ánh ngọc chiếu khắp hư không, ánh sáng từ ngọc phát ra, màu sắc vô lượng, không thể kể xiết. Mưa xuống các loại hoa thơm, hoa ngập tới đầu gối. Giữa hư không vang lên tiếng sấm lớn, mưa xuống đủ loại hương thơm danh tiếng.
Khi ấy hiền giả Đại Mục-kiền-liên (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất), nương theo ý Phật, tiến lên hỏi Phật rằng: "Những điều cảm động hôm nay xưa nay chưa từng thấy nghe; đây là điềm lành gì vậy?" Phật bảo Mục-liên: "Nay Vua Rồng Biển muốn đến gặp Phật, nên điềm lành hiện ra trước."
Phật nói chưa dứt lời, liền khi ấy Vua Rồng cùng bảy mươi hai ức thể nữ, tám mươi bốn ức quyến thuộc, ai nấy đều mang hoa thơm, cờ phướn, lọng báu và trăm nghìn thứ nhạc, đi đến chỗ Phật, tiến lên cúi đầu lễ xong, đi quanh Phật bảy vòng, mỗi người đem vật mình cầm rải lên trên Phật, tấu nhạc cúng dường (dâng lễ vật để tôn kính), rồi cùng quyến thuộc trong cung đứng trước Phật, đọc kệ (bài thơ tụng trong kinh) khen ngợi rằng:
Ngài ban lòng từ, xót thương đời; hiện ra làm con mắt cho thế gian.
Tuy sinh ra giữa đời thế tục, mà không vướng mắc như hoa sen (mọc từ bùn mà không nhiễm bùn).
Ban cho đời sự yên ổn; ở trong đời mà soi sáng ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).
Giảng giải giáo pháp sáng như ánh mặt trời; con cúi đầu lạy bậc cao tột nhất trong đời.
Mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) vượt trên bố thí và trì giới; tự điều phục mình rồi thành tựu cho quyến thuộc.
Đốt sạch bóng tối trần lao (phiền não như bụi bặm làm nhọc nhằn tâm trí); chế ngự chúng sinh như người khéo luyện ngựa.
Ban cho bảy thứ của báu lớn (bảy "của cải thánh": lòng tin, giữ giới, biết hổ với mình, biết thẹn với người, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ); ân đức từ bi trùm khắp chúng sinh.
Ngài làm cha mẹ của tất cả; con cúi lạy bậc ruộng phước (nơi gieo phước tốt nhất, cúng dường vào đó thì được phước lớn) cao nhất.
Tướng sáng giữa hai chân mày tỏa chiếu, như mặt trời, như ánh tuyết trắng.
Trời Phạm và loài người ở trên cao, cũng không ai thấy được đỉnh đầu của Ngài.
Mặt Phật phát ra ánh sáng lớn; ai được ánh sáng ấy chiếu tới đều được yên ổn.
Chiếu khắp trăm nghìn cõi nước, xuống tận ngục Vô Trạch (tức địa ngục Vô gián, nơi chịu khổ liên miên không ngừng).
Lời nói dịu dàng không cùng, gỡ hết mọi mối nghi rối của chúng sinh.
Tiếng nói vang khắp cõi trời và cõi người, trong sạch không chút nhơ bẩn.
Trừ bóng tối của tham dục, giận dữ, ngu si; chiếu soi bằng ánh sáng trí tuệ.
Ban yên ổn khiến người vui mừng, chỉ bày cho thấy đường giải thoát.
Thông suốt ba đời không ngăn ngại; tìm kẻ sánh bằng cũng chẳng có ai.
Biết hành vi của muôn loài, rõ nẻo đi về của việc thiện việc ác.
Xem xét căn cơ cội rễ của người, trong một lúc đều thấy hết.
Mở lòng người, khiến được giải thoát; con cúi lạy bậc trí tuệ cao nhất.
Trăm nghìn ức ma đến gốc cây (cội Bồ-đề, nơi Phật thành đạo) tìm dịp hãm hại Phật.
Nhờ đức lớn, nguyện lực và oai thần, Ngài hàng phục, cảm hóa tâm tà của chúng.
Không giận, không mỏi mệt, dẫn dắt chúng bằng sức từ bi.
Cúng dường bậc Thế Tôn (danh hiệu Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), ai dám lười biếng, khinh nhờn?
Ngài quán (xem xét thấu suốt) các pháp là không có thật, ví như hư không.
Như chớp, như sương mù, như bọt nước, như huyễn hóa (cảnh do trò ảo thuật tạo ra), như dã mã (ảo ảnh hơi nóng bốc lên nơi đồng trống, trông như nước như ngựa chạy).
Vốn là rỗng không, do các duyên (điều kiện) hợp lại mà có; xét kỹ thì không có ta, không có cái "tôi".
Soi rõ và chỉ bày lẽ sinh tử; vì thế không ai không cúng dường Ngài.
Cho nên trong vô số kiếp, Ngài siêng tu suốt ức na-thuật (con số cực lớn) kiếp.
Cúng dường ức vạn cai (con số cực lớn) chư Phật không thể đếm xuể.
Bố thí, giữ giới và nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ (sáu hạnh ba-la-mật).
Đại nguyện đã đầy đủ; con cúi lạy bậc Đại Thánh Hùng.
Bấy giờ Vua Rồng Biển đọc kệ khen Phật xong, tiến lên bạch Phật: "Con muốn có điều xin hỏi; nếu Ngài bằng lòng nghe thì con mới dám trình bày." Phật nói: "Tùy ông hỏi. Nếu có điều nghi, Như Lai sẽ vì ông mà giải đáp đầy đủ." Vua Rồng được cho phép, vui mừng hớn hở, hỏi rằng:
"Thế nào là Bồ-tát trừ được các ác thú (đường dữ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)? Thế nào là Bồ-tát vượt ra khỏi các nạn (những hoàn cảnh khó khăn khiến không gặp Phật, không nghe pháp)? Thế nào là Bồ-tát được sinh lên cõi trời và cõi người? Thế nào là Bồ-tát không lìa xa chư Phật? Thế nào là Bồ-tát gặp được bạn lành? Thế nào là Bồ-tát luôn được yên ổn? Thế nào là Bồ-tát luôn giữ lòng tin vững chắc? Thế nào là Bồ-tát được nhiều người vui lòng che chở? Thế nào là Bồ-tát nắm lẽ nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ khiến sự vật sinh ra) để cứu độ chúng sinh? Thế nào là Bồ-tát làm tăng trưởng pháp lành? Thế nào là Bồ-tát vui làm cội gốc công đức? Thế nào là Bồ-tát luôn ưa nghĩa lý? Thế nào là Bồ-tát không vướng vào ngũ ấm (năm nhóm hợp thành thân và tâm con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hiểu biết phân biệt)? Thế nào là Bồ-tát luôn ưa thích giáo pháp? Thế nào là Bồ-tát vui với niềm vui của pháp? Thế nào là Bồ-tát nghe pháp không biết chán?
Thế nào là Bồ-tát xin chỉ dạy thêm và quán xét nghĩa lý? Thế nào là Bồ-tát nghe rồi làm theo được? Thế nào là Bồ-tát đầy đủ đức của người xuất gia? Thế nào là Bồ-tát rời nhà mà sống thuận theo giới? Thế nào là Bồ-tát vứt bỏ gánh nặng? Thế nào là Bồ-tát thường ở dưới gốc cây? Thế nào là Bồ-tát ưa ở nơi vắng vẻ? Thế nào là Bồ-tát ở một mình yên tĩnh? Thế nào là Bồ-tát lìa bỏ mọi thói nịnh hót, quanh co? Thế nào là Bồ-tát đầy đủ trí tuệ của người xuất gia? Thế nào là Bồ-tát vào được pháp sâu xa trọng yếu? Thế nào là Bồ-tát quán các pháp như huyễn? Thế nào là Bồ-tát không rơi vào đoạn kiến (cái thấy sai cho rằng chết là mất hẳn, không còn gì, không có quả báo)? Thế nào là Bồ-tát không rơi vào thường kiến (cái thấy sai cho rằng có một cái "ta" thường còn mãi không đổi)? Thế nào là Bồ-tát vượt khỏi pháp nhân duyên? Thế nào là Bồ-tát lìa các tà kiến (cái thấy sai lệch)?
Thế nào là Bồ-tát lấy thần thông làm niềm vui? Thế nào là Bồ-tát đạt được sáu thông (sáu thần thông: thiên nhãn – thấy xa không ngăn ngại; thiên nhĩ – nghe xa không ngăn ngại; tha tâm – biết tâm người khác; túc mạng – biết các đời trước; thần túc – đi lại biến hóa tùy ý; lậu tận – dứt sạch phiền não)? Thế nào là Bồ-tát đạt được thông tuệ? Thế nào là Bồ-tát đạt thần thông lậu tận (dứt sạch mọi phiền não, ví như chỗ rò rỉ đã được bịt kín)? Thế nào là Bồ-tát hiện lòng từ không bị che lấp? Thế nào là Bồ-tát thấy không ngăn ngại? Thế nào là Bồ-tát hiểu rõ chỗ vận hành của tâm chúng sinh? Thế nào là Bồ-tát tu hành không biết đủ? Thế nào là Bồ-tát phân biệt được những lời giáo hóa mình nhận được? Thế nào là Bồ-tát hàng phục được ma oán (ma quân thù địch)? Thế nào là Bồ-tát lìa mọi sợ hãi? Thế nào là Bồ-tát chế ngự được sự thối lui? Thế nào là Bồ-tát đạt bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu)? Thế nào là Bồ-tát đạt được bất khởi nhẫn (tâm an trụ vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không thật sinh, không thật diệt)? Thế nào là Bồ-tát vượt qua mọi sự thanh tịnh? Thế nào là Bồ-tát có các hạnh thanh tịnh? Thế nào là Bồ-tát được Thế Tôn thọ ký (Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật)?"
Phật nói: "Hay thay, hay thay, Vua Rồng Biển! Ông đã hỏi Như Lai những nghĩa như thế. Hãy lắng nghe, lắng nghe kỹ, và khéo suy nghĩ ghi nhớ." Vua Rồng thưa: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn, con rất muốn được nghe."
Phật nói: "Bồ-tát có bốn việc thì bỏ được các ác thú. Bốn việc gì? Bồ-tát không có lòng hại chúng sinh, luôn giữ mười đức (mười điều thiện: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến); không nói điều dở của người, cũng không khinh mạn; tự xét lỗi mình; không bới móc cái xấu của người. Đó là bốn việc.
"Lại có bốn việc thì vượt ra khỏi các nạn. Bốn việc gì? Luôn khen ngợi Tam bảo (ba ngôi quý báu: Phật, Pháp là giáo lý, và Thánh chúng là đoàn thể người tu); thấy ai ưa pháp thì không quấy rối; không gây nghi ngờ cho người; ai còn do dự thì đều mở đường chỉ bảo. Đó là bốn việc.
"Lại có bốn việc thì sinh lên cõi trời và cõi người. Bốn việc gì? Không bỏ đạo tâm (tâm cầu đạo giác ngộ) và dạy người khác cũng vậy; không phạm giới; tâm nguyện trong sạch; giảng kinh cho người và khởi lòng đại bi. Đó là bốn việc.
"Lại có tám việc thì không lìa xa chư Phật. Tám việc gì? Luôn nhớ nghĩ đến chư Phật; cúng dường Như Lai; khen ngợi Thế Tôn; tạc vẽ hình tượng Phật; khuyên bảo giáo hóa chúng sinh, khiến họ được thấy Như Lai; hễ nghe danh hiệu Phật ở phương nào; thì nguyện sinh về cõi nước ấy, chí không nhút nhát; luôn ưa trí tuệ chân chính vi diệu của Phật. Đó là tám việc.
"Lại có bốn việc thì gặp được bạn lành. Bốn việc gì? Không kiêu mạn, không nịnh hót; luôn cung kính; lời nói hòa nhã, thuận theo mà không tự cao; luôn nhận lời dạy bảo. Đó là bốn việc.
"Lại có ba việc thì luôn ở chỗ yên ổn. Ba việc gì? Không cứng cỏi, không ngang ngạnh (?), không nịnh hót; trừ bỏ mọi tham lam ganh ghét; thấy người được cúng dường thì vui mừng thay cho họ. Đó là ba việc.
"Lại có năm việc thì luôn giữ lòng tin vững chắc. Năm việc gì? Sức hiểu rõ và ưa thích giải thoát; sức tích lũy công đức; sức thấu hiểu lẽ báo ứng (làm thiện được quả lành, làm ác chịu quả dữ); sức giữ theo đạo tâm; sức nắm giữ và vận dụng giáo pháp. Đó là năm việc.
"Lại có hai việc thì được nhiều người vui lòng che chở. Hai việc gì? Không bỏ niềm hoan hỷ; không để lòng giận hờn. Đó là hai việc.
"Lại có hai mươi việc để nắm lẽ nhân duyên mà che chở chúng sinh. Hai mươi việc gì? Luôn tin lời Phật dạy; không vướng vào duyên của người khác; việc mình làm thì tự mình giữ; người khác làm thì người khác chịu; pháp với pháp tương ứng với nhau; pháp với pháp soi chiếu lẫn nhau; thiện ác có báo ứng; không rối loạn, không trái nghịch; tâm không còn vọng tưởng; không có ta, không có người; hoàn toàn không có gì là thật có; cũng không có đến đi; không có chỗ quy về; trừ quả báo của nhân duyên (?); yên hay nguy là do tội hay phước; gìn giữ các duyên; chư Phật Thế Tôn đều nhờ thanh tịnh mà thành đạo đức; trừ bỏ mọi việc ác; vì thế chúng ta tu tập các gốc lành. Đó là hai mươi việc.
"Lại có hai việc thì làm tăng trưởng pháp lành. Hai việc gì? Biết rõ ba phẩm bậc (?); tu hành không buông lung. Đó là hai việc.
"Lại có hai việc. Hai việc gì? Vui làm gốc công đức, mà cũng không mong đền đáp. Đó là hai việc.
"Lại có năm việc thì luôn ưa nghĩa lý. Năm việc gì? Không vướng mắc vào hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm và thức (?). Đó là năm việc.
"Lại có năm việc thì luôn ưa thích giáo pháp. Năm việc gì? Không tham đắm sắc (thân thể vật chất) và thống (cảm giác khổ vui), chí hướng đạt được trí tuệ, che chở cho tất cả (?). Đó là năm việc.
"Lại có sáu việc thì luôn vui với giáo pháp. Sáu việc gì? Vui với năm căn (năm sức gốc của người tu: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chính, định tâm, trí tuệ) mà không vui với năm dục (năm thứ ham muốn do hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, chạm xúc gợi ra); luôn vui với pháp hội (buổi nhóm họp giảng pháp) mà không vui với chuyện phiếm thế gian; vui giảng nói kinh mà không ham áo mặc thức ăn; luôn vui quán xét giáo pháp mà không ưa điều nhơ bẩn; vui tuân theo tu tập giáo pháp mà không ham câu chữ; vui với pháp của Phật mà không ưa pháp Thanh văn (người nghe lời Phật dạy rồi tu để tự giải thoát riêng mình) và Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà ngộ đạo, cũng chỉ lo giải thoát cho riêng mình). Đó là sáu việc.
"Lại có tám việc thì vui với niềm vui của pháp. Tám việc gì? Vui giảng đạo Phật mà không ưa điều thấp hèn; vui với các độ vô cực mà không ưa đạo Thanh văn, Duyên giác; vui khen ngợi bốn ân (ơn cha mẹ, ơn chúng sinh, ơn vua nước, ơn Tam bảo) mà không ưa điều phi pháp; vui với đại từ đại bi mà không ưa chuyện đời; vui nói đạo lớn mà không ưa vòng sinh tử trước sau; vui giảng pháp sâu là cội gốc của duyên khởi (lẽ mọi vật đều do nhân duyên mà sinh khởi) mà không ưa các chấp "thường" hay "vô thường", "ta", "người", "thọ mạng"; vui với pháp chân đế (chân lý tuyệt đối) là không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi vật vốn rỗng không, không có hình tướng cố định, nên không còn mong cầu gì) mà không ưa đùa cợt, lìa bỏ ý buông lung; vui làm trang nghiêm cõi Phật mà không ưa quán sự diệt tắt (để vào cảnh lặng riêng mình). Đó là tám việc.
"Lại có năm việc thì nghe pháp không biết chán. Năm việc gì? Nghe rộng thì trí tuệ có lợi cho sự sáng suốt thông đạt, nên nghe không biết đủ; nghe khắp không lười để dứt mọi mối hồ nghi, nên nghe không biết đủ; nhờ nghe mà nhận ra trần lao và giận hờn, nên không biết chán; nhờ nghe mà dứt được dục vọng và trừ được cáu bẩn vướng mắc của mọi chúng sinh, nên không biết chán; nhờ nghe mà dũng mãnh dứt được mọi nghi ngờ, nên không biết chán. Đó là năm việc.
"Lại có hai việc thì quán xét nghĩa lý, cầu nghe không mỏi. Hai việc gì? Khởi lên hạnh chánh kiến (cái thấy đúng đắn) của bậc hiền thánh; đạt được điều cốt yếu của tài biện thuyết không ngăn ngại và tổng trì. Đó là hai việc.
"Lại có mười việc thì nghe rồi làm theo được. Mười việc gì? Biết đủ, ở nơi vắng vẻ; thân, miệng, tâm lặng yên, đi đứng thong thả; quán sự thanh tịnh của điều đã nghe; ở một mình, ít việc; không ưa chỗ đông ồn; đầu hôm và cuối đêm luôn quán xét và tinh tấn; kính trọng bạn lành; trong lòng biết hổ thẹn; luôn dùng đại bi che chở tất cả; tu thiền định ngang bậc hiền thánh, đức lớn đầy đủ; đem ân huệ cứu giúp cõi trời và cõi người. Đó là mười việc.
"Lại có năm việc thì đầy đủ đức của người xuất gia. Năm việc gì? Điều cần làm đã làm xong, không còn quên mất; diệt sạch các mối buộc của trần lao; tâm buông bỏ mọi vướng mắc; chư Phật Thế Tôn không chê trách lỗi của mình; đã được giải thoát; thấy ai bị trói buộc thì giảng cho pháp giải thoát. Đó là năm việc.
"Lại có năm việc để người xuất gia thuận theo giới. Năm việc gì? Tự mình thuận theo giới cấm và cứu giúp người phạm giới; thuận theo điều đã nghe và cứu giúp người ít nghe; thuận theo tâm định và cứu giúp người tâm rối loạn; thuận theo trí tuệ và cứu giúp người hiểu biết sai lầm; thuận theo sự hiểu biết đã vượt qua bờ khổ, mà đặt mọi người vào chỗ yên ổn vô vi (cảnh giới không còn tạo tác, không sinh diệt, tức Niết-bàn). Đó là năm việc.
"Lại có năm điều buông bỏ. Năm điều gì? Bỏ gánh nặng tức là trừ bỏ ngũ ấm; dứt mối buộc của ân ái và mọi thói quen; luôn ở trong định lặng mà không chấp vào cảnh tịch diệt (cảnh lặng tắt của riêng mình); vào đạo đức và thực hành tám đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); vào thánh đế (chân lý mà bậc thánh chứng biết, gồm bốn điều: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) và đặt mọi người vào pháp chân thật chân chính. Đó là năm việc.
"Lại có bốn pháp thì thường ở dưới gốc cây. Bốn pháp gì? Không tiếc thân mạng; thực hành mọi pháp lành có đức; phát khởi trí tuệ thần thông; làm việc lặng yên khiến trời và người vui mừng. Đó là bốn việc.
"Lại có bốn việc thì ưa ở nơi vắng vẻ. Bốn việc gì? Khởi lòng đại bi mà ở nơi vắng vẻ, là điều chư Phật khen ngợi, vì muốn cứu chúng sinh; không có hạnh thiên lệch tà vạy, khi ngồi thành Phật thì trang nghiêm tự tại, không bị trần lao chi phối; học theo hạnh rốt ráo của các Bồ-tát khác, tích lũy đức của người ở nơi vắng vẻ; vào các quận, nước, huyện, ấp, xóm làng để thuyết pháp cho mọi người. Đó là bốn việc.
"Lại có ba việc thì quen ngồi yên tĩnh, là hạnh của bậc hiền thánh, công đức cao tột nhất, vi diệu. Ba việc gì? Không nuôi lòng ghét hay thương, cũng không mong mỏi gì; tự tại, lìa dục, tâm không bị trói buộc vướng mắc; đi lại tự do, tâm bình đẳng với tất cả, mau đạt được định. Đó là ba việc.
"Lại có ba việc thì lìa bỏ mọi thói nịnh hót, quanh co. Tâm ngay thẳng chất phác mà không giận hờn; đã an trụ trong hạnh tu; các mối buộc liền dứt. Đó là ba việc.
"Lại có tám việc thì đầy đủ đức của người xuất gia. Tám việc gì? Biết đủ như bậc hiền thánh, ở một mình; biết chừng mực; đạt được sự học rộng; bỏ hận thù, nhẫn nhục; không bỏ đạo tâm, thực hành bốn ý chỉ (bốn phép quán để giữ tâm: quán thân là không sạch, cảm giác là khổ, tâm là vô thường, các pháp là không có ta); chuyên tâm định ý; ứng hợp với trí tuệ; mọi việc làm đều lấy thực hành làm cốt yếu. Đó là tám việc.
"Lại có mười việc thì vào được pháp sâu xa trọng yếu. Mười việc gì? Thấy thân mình là tự nhiên (đúng như bản tính vốn có), thì các pháp cũng tự nhiên; thân vào chỗ thanh tịnh thì mọi pháp đều thanh tịnh; thấy mình không có "ta" thì các pháp cũng không có "ta"; tự quán thân là rỗng không thì không nghi các pháp là không; thân mình không có tiếng thì các pháp như tiếng vang; xét thân lặng lẽ thì các pháp đều im lặng; cái "ta" được xét kỹ đúng thật thì quán các pháp cũng đúng thật; chí mình sâu xa vi diệu thì thấy được chỗ sâu kín của các pháp; thân mình không nghe thì các pháp như kẻ điếc; mình không nhận lấy gì thì thấy mọi pháp không có gì để nắm giữ. Đó là mười việc.
"Lại có mười việc (quán các pháp như huyễn): Các pháp như trò ảo thuật, bày ra tướng dối gạt; các pháp như giấc mộng, điều thấy chẳng thật; các pháp như dã mã, khởi ra tưởng điên đảo (thấy sai ngược với sự thật) vì thấy không đúng thật; các pháp như cái bóng, do nhân duyên tạo ra, chẳng có gì đáng vui; các pháp như trăng dưới nước, nắm bắt không được, tướng của nó lìa xa; các pháp như tiếng vang, đầu cuối đều rỗng không; các pháp như tia chớp, vừa lóe hiện liền tắt; các pháp như bức vẽ, lìa tham dục, giận dữ, ngu si (?); các pháp vốn thanh tịnh, không bị bụi khách (phiền não từ ngoài đến, không phải bản chất) làm nhơ bẩn; các pháp như hư không, vừa khởi liền diệt, không có chỗ ở nhất định. Đó là mười việc.
"Lại có hai việc thì không rơi vào đoạn kiến. Hai việc gì? Có trí tuệ tùy thời mà hiểu thấu lẽ tội phước; phân biệt rõ ánh sáng trí tuệ thánh của chư Phật. Đó là hai việc.
"Lại có hai việc thì không rơi vào thường kiến. Hai việc gì? Có trí tuệ thấy rằng mọi thứ được nói đến đều vô thường (không thường còn, luôn biến đổi); hễ vừa khởi lên liền diệt, ý không cho rằng có gì còn mãi. Đó là hai việc.
"Lại có bốn việc thì vượt khỏi pháp nhân duyên. Bốn việc gì? Thói quen vô minh (không hiểu biết chân lý, gốc của mọi khổ) dẫn vào thói quen sinh tử; vô minh đã diệt thì sinh tử liền dứt; không rơi vào đoạn kiến; không dừng ở cách nhìn cho là thường còn. Đó là bốn việc.
"Lại có bốn việc thì lìa các tà kiến. Bốn việc gì? Hiểu trí tuệ về không, thì không thấy có người có ta; hiểu vô tướng, thì không thấy có thọ mạng; rõ vô nguyện, thì không thấy có ba cõi (?); phân biệt rõ duyên khởi, thì lìa cả chấp thường lẫn chấp vô thường. Đó là bốn việc.
"Lại có sáu việc lấy các thần thông làm vui. Sáu việc gì? Không dùng mắt ác nhìn chúng sinh, thì được thiên nhãn (mắt như mắt trời, thấy xa, thấy mọi nơi không ngăn ngại) thanh tịnh; nghe tiếng ác mà nhẫn nhục được, thì được thiên nhĩ (tai như tai trời, nghe xa mọi âm thanh) thanh tịnh; tâm mình không rối loạn, thì thấy tâm người khác thanh tịnh (tha tâm thông); gieo trồng các gốc công đức, thì biết được việc đời trước (túc mạng thông); miệng nói thế nào thì thân làm đúng thế ấy, thì được thần túc thanh tịnh; tu các hạnh cung kính, không lừa dối pháp sư (người giảng pháp), thì được lậu tận thanh tịnh. Đó là sáu việc.
"Lại có sáu việc thì được sáu thông. Sáu việc gì? Vì thắp đèn cúng dường mà được thiên nhãn thanh tịnh; dâng các thứ âm nhạc mà được thiên nhĩ thanh tịnh; bố thí không mong đền đáp thì hiểu rõ tâm chúng sinh; gieo trồng các gốc công đức thì biết việc quá khứ; dẹp bỏ các ấm cái (những thứ che lấp tâm, như tham dục, giận dữ, hôn trầm, xao động, nghi ngờ), dứt mọi hồ nghi, thì được thần túc thanh tịnh; đem pháp ra bố thí thì được lậu tận thanh tịnh. Đó là sáu việc.
"Lại có sáu việc thì được thông tuệ. Sáu việc gì? Vừa thấy Như Lai liền được thiên nhãn thanh tịnh; nhóm họp nhau thuyết pháp thì được thiên nhĩ thanh tịnh; chế ngự được tâm mình thì thấy được ý chúng sinh; luôn tập sáu niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời) thì biết được túc mạng (các đời trước); bỏ hết tham lam ô trọc thì thành tựu thần túc, thân nhẹ bay lên được; tuân theo tu các pháp thì được dứt sạch các lậu. Đó là sáu việc."
Phật lại bảo Vua Rồng: "Bồ-tát có thần thông mà lấy đó làm vui. Hết thảy thiên nhãn của Thanh văn, Duyên giác, cùng thần tiên ngoại đạo, trời, rồng, quỷ thần, thần Vô Thiện, vua thần Phượng Hoàng, vua thần núi, thần Điềm Nhu, người và phi nhân (các loài không phải người, như quỷ thần), đem so với mắt của Bồ-tát thì mắt Bồ-tát là cao nhất, không cùng, trong sạch sáng suốt, chỉ trừ mắt của Như Lai. Mắt Bồ-tát không gì không thấy; ánh sáng, màu sắc của trời và người, cội gốc của các pháp, đều không có gì ngăn ngại.
"Lại nữa, tai của Thanh văn, Duyên giác, cùng trời, rồng, thần, người và phi nhân, đem so với tai của Bồ-tát thì tai Bồ-tát là cao nhất, không cùng, trong sạch sáng suốt, chỉ trừ tai của Như Lai. Tai Bồ-tát không gì không nghe; tiếng nói của trời và người, lời giảng các pháp, đều không có gì ngăn ngại. Nghe các âm thanh mà biết được việc thông suốt ba đời (?).
"Bồ-tát hiểu rõ tâm của mọi chúng sinh: những việc họ làm, những ý niệm họ khởi lên, nhân duyên, báo ứng, những ý tưởng qua lại; tâm sạch hay không sạch, vướng mắc hay không vướng mắc; đủ mọi loại tâm: tâm trái nghịch, tâm thuận theo; tâm bị trói, tâm được cởi; tâm nương tựa, tâm không nương tựa; tâm mê lầm, tâm định; tâm có chỗ trụ, tâm không chỗ trụ; tâm thịnh, tâm suy — đều đã hiểu rõ. Thấy hết căn cơ của người mà thuyết pháp cho thích hợp. Nhờ biết túc mạng mà biết gốc tích của người và của mình, những gì khởi lên từ trước đến sau, không gì không thông suốt. Chí thành không dối; thần túc không nương tựa vào đâu, không đâu không hiện đến. Đó là năm thần thông của Bồ-tát.
"Lại nữa, tâm tự tại, việc làm đầy đủ, đó là niềm vui. Bồ-tát thị hiện thân Phật, hiện vào bát-nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới tắt hẳn phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) mà không diệt độ hẳn. Thế nào là thần thông lậu tận của Bồ-tát? Bồ-tát vượt qua Thanh văn, Duyên giác; sự giải thoát đạt được nương vào trí tuệ của Phật; hiểu rõ mọi chúng sinh vốn thanh tịnh; không dứt hết các lậu mà cũng không nắm lấy chứng quả (để còn ở lại cứu độ chúng sinh); vì mọi người mà ca ngợi sự dứt sạch các lậu. Đó là sáu thần thông.
"Lại có bốn việc thì thấy được trí tuệ không bị che lấp. Bốn việc gì? Tuân theo tu đức trí tuệ mà đạt được năm thông này; thực hành đại từ đại bi, biết bốn hạnh giải (?); vâng theo trí tuệ thiện quyền (sự khéo léo linh hoạt trong cách giáo hóa) mà đạt được bốn vô ngại (bốn tài biện thuyết không ngăn ngại: về giáo pháp, về nghĩa lý, về ngôn ngữ, và về khả năng ứng đáp); định ý chánh thọ về không, vô tướng, vô nguyện mà đạt được ba mươi bảy đạo phẩm (ba mươi bảy phép tu dẫn tới giác ngộ). Đó là bốn việc."
Phật lại bảo Vua Rồng: "Thế nào là thấy không bị che lấp? Có trần lao thì trừ hết mọi cáu bẩn; còn có những gì ngăn ngại thì chỉ rõ gốc sinh tử, dẫn dắt tới Niết-bàn; hiện ra cỗ xe Thanh văn, Duyên giác để giáo hóa cho đến đạo tràng (nơi thành đạo); tùy theo thói tục mà khuyên bảo, chỉ cho người tu hạnh lặng yên. Đó gọi là không che lấp.
"Lại có cái không che lấp khác: hiện ra mọi pháp hữu số (pháp hữu vi, tức các pháp do nhân duyên tạo thành, có thể đếm, có sinh diệt) cho đến chỗ không có gì; hiện sự diệt các pháp hữu số mà đạt chỗ không vướng mắc; tuy ở trong các việc làm thuộc pháp hữu số, mà đối với pháp vô số (pháp vô vi, không do tạo tác) cũng không có gì ngăn ngại; không có ấm cái mà đạt tới vô vi, mà đối với pháp hữu vi cũng không có gì ngăn ngại. Đó gọi là Bồ-tát hiện trí tuệ không ngăn ngại.
"Lại có bốn việc thì hiểu rõ chỗ vận hành của tâm chúng sinh: có trí tuệ thuận theo thói tục; định ý chánh thọ sáng tỏ; biết việc ý làm, dùng thiện quyền phương tiện (cách khéo léo linh hoạt để dẫn dắt người); tự tại đối với các pháp. Đó là bốn việc.
"Lại có năm việc thì tu hành không biết đủ. Năm việc gì? Đã được yên ổn lớn thì làm cho chúng sinh yên ổn; lòng đại bi vững mạnh; xem mọi người như xương tủy của chính mình; tùy theo việc người làm mà thị hiện việc làm; đứng vững nơi đức tột bậc kỳ đặc. Đó là năm việc.
"Lại có sáu việc thì phân biệt được những lời giáo hóa mình nhận được. Sáu việc gì? Đạt được tổng trì; tâm an trụ trong lặng yên; vào được sự thanh tịnh đúng thật; tâm vào được các trí tuệ; tài biện luận không vướng mắc, không ngừng dứt; trí tuệ phương tiện, giải thoát theo thứ lớp. Đó là sáu việc.
"Lại có tám việc thì hàng phục được ma oán. Tám việc gì? Hiểu rõ ngũ ấm ví như huyễn; lìa bụi tham và tà kiến mà làm việc của tánh không; biết mọi pháp đều không có sinh, tùy chỗ chúng sinh ra mà mở đường dẫn dắt như thế; không bỏ đạo ý, tinh tấn vững mạnh; không bỏ đạo Phật, không sợ ba cõi (cõi Dục là cõi còn ham muốn; cõi Sắc là cõi còn thân thể vi tế; cõi Vô sắc là cõi chỉ còn tâm thức); lìa mọi thứ sở hữu mà quán xét người và vật (?); cầu trí tuệ đúng thật, quán tướng vô thường; tích đức không chán, gom góp trí tuệ; không ưa trí tuệ của Thanh văn, Duyên giác. Đó là tám việc.
"Lại có mười việc thì lìa mọi sợ hãi khi làm việc Bồ-tát. Mười việc gì? Thực hành bố thí với ý trang nghiêm; đứng vững trong giới cấm, dứt các ác thú; sống trong nhẫn nhục, các căn (các giác quan) không rối loạn; tinh tấn vững mạnh, gieo điều lành không mỏi; tu thiền định, tâm không bỏ bê; thành tựu trí tuệ mà lìa trần lao; dùng thiện quyền phương tiện, hiểu rõ đại nguyện của thánh trí vô biên, phân biệt được mọi việc; hiểu biết nghĩa pháp, tài biện luận tùy thuận; đạt được tổng trì, dứt mọi hồ nghi của chúng sinh; được an trụ nơi chỗ Phật an trụ, gìn giữ mọi pháp. Đó là mười việc.
"Lại có tám việc thì chế ngự được sự thối lui. Tám việc gì? Lời nói và việc làm phù hợp nhau; tự xét lỗi mình, không nói chỗ thiếu sót của người; thà mất thân mạng chứ không phạm lỗi nặng hay nhẹ; được lợi không mừng, mất lợi không buồn; tâm không mang ý hại, dẫn dắt mọi người khởi lòng làm phúc cho muôn loài; giữ giới cấm đồng đều, không bỏ phép tắc của thầy; làm cho mọi người yên vui mà không tự cầu yên vui cho mình; mọi thứ mình yêu quý đều đem cho mà không hối tiếc. Đó là tám việc.
"Lại có năm việc thì đạt bất thoái chuyển đối với đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao tột, chân chính và đúng thật, tức quả vị Phật). Năm việc gì? Dùng thiện quyền phương tiện thành tựu các độ vô cực, không còn nghi ngờ; vào pháp sâu xa vi diệu, hiểu rõ nghĩa đúng thật; thần thông không ngăn ngại, thấy căn cơ chúng sinh, phân biệt các trí tuệ; tu hành không vướng mắc, tu hành không cùng tận; sống trong lẽ duyên khởi mà không chứng lấy sự dứt hết mọi lậu (để còn ở lại cứu độ). Đó là năm việc.
"Lại có ba việc thì đạt được bất khởi nhẫn. Ba việc gì? Xét thấy con người thanh tịnh, không có "ta"; pháp thanh tịnh, lặng lẽ; trí tuệ thanh tịnh, không vướng mắc. Đó là ba việc.
"Lại có ba việc thì vượt qua mọi sự thanh tịnh: quá khứ thanh tịnh, vì các pháp luôn diệt tận; vị lai thanh tịnh, vì pháp không khởi sinh; hiện tại thanh tịnh, vì pháp không dừng trụ. Đó là ba việc.
"Lại có ba việc: thân làm thanh tịnh thì công đức hưng thịnh; miệng nói thanh tịnh thì trí tuệ cao vời; ý nghĩ thanh tịnh thì định vững không lay chuyển. Đó là ba việc.
"Lại có bốn việc thì được Phật Thế Tôn thọ ký. Bốn việc gì? Tính tình hòa thuận, vâng theo giáo pháp; đầy đủ các hạnh, quán xét hạnh trong sạch; đạt được sức trí tuệ, hiểu được mọi tâm; hiểu rõ các pháp vốn thanh tịnh, không sinh không diệt, nên không rối loạn." Phật bảo Vua Rồng: "Đó là bốn pháp mà Bồ-tát thực hành thì được Phật Thế Tôn thọ ký."
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video