Thiên 1 — Phẩm 1 – Khắp nơi xưng tán

 # Kinh Bồ Tát Anh Lạc (anh lạc: chuỗi ngọc đeo để trang sức; ở đây ví các đức hạnh và giáo pháp như chuỗi ngọc trang nghiêm thân tâm người tu)

 Kinh Bồ Tát Anh Lạc

 Đời Diêu Tần, Trúc Phật Niệm dịch.

 Kinh Bồ Tát Anh Lạc, quyển thứ nhất (còn có tên là Hiện Tại Báo, nghĩa là quả báo ngay trong đời hiện tại).

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm ở Lương Châu, đời Diêu Tần, dịch.

 Phẩm Phổ Xưng, thứ nhất.

 Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, ở đây là đức Thích-ca Mâu-ni) ở giảng đường Phổ Thắng thuộc cõi Ma-kiệt (nước Ma-kiệt-đà, một vương quốc ở miền trung Ấn Độ xưa). Ngài ở cùng đông đảo các vị đại bỉ-khâu (tức tỳ-kheo: nam giới xuất gia đã nhận đủ giới luật): bỉ-khâu mười nghìn vị, Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) một vạn năm nghìn vị. Tất cả các bậc đại thánh đều tụ hội đông như mây, không ai vắng mặt.

 Các ngài đầy đủ mọi đức, không rời tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất). Chí nguyện của các ngài rộng khắp, không gì không bao trùm. Tài biện luận thông suốt, gỡ bỏ lưới nghi ngờ. Các ngài tự tại trong thần thông (năng lực siêu phàm có được nhờ tu tập) và giảng giải nghĩa lý sâu xa. Các ngài dùng quyền phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt, tuỳ người tuỳ lúc mà dạy) để giáo hoá thích hợp với từng người. Lòng thương trùm đến cả kẻ thấp kém, giúp họ đến được bỉ ngạn (bờ bên kia, tức giải thoát khỏi khổ đau). Các ngài tuyên giảng tam muội chính thụ (trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất, thể nhận đúng đắn) của Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến). Các ngài được chư Phật khen ngợi, được trời và người kính trọng. Điều các ngài mong cầu đều tự tại, không bị ngăn ngại. Các ngài đi khắp những cõi thù thắng kỳ lạ. Các ngài dùng thần túc (thần thông đi lại và biến hoá tuỳ ý) mà biến hoá, đầy đủ mọi tướng.

 Các ngài hàng phục các loài ma, hiểu rõ trí tuệ về pháp (giáo lý, chân lý). Các ngài phân biệt các pháp, biết sâu đến bản tế (cội nguồn tận cùng của sự vật). Các ngài quan sát gốc rễ đời trước của chúng sinh. Các ngài diễn giảng đạo phẩm (các phép tu dẫn đến giác ngộ), cùng không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự vật vốn trống rỗng, không có hình tướng cố định, nên không còn mong cầu gì). Các ngài không nhiễm dính tám việc của thế gian (tám thứ làm lay động lòng người: được lợi, mất lợi, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được khen trước mặt, bị chê trước mặt, khổ và vui). Thêm vào đó, các ngài lấy lòng thương lớn mà cứu giúp chúng sinh. Các ngài giữ gìn thân, miệng, ý, không có tà kiến (cách thấy biết sai lệch).

 Chí các ngài chuộng tinh tiến (siêng năng không lười), tâm vững như kim cương. Tuy gắng sức nhọc nhằn trải qua vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), tâm các ngài vẫn luôn dũng mãnh, không hề chán mỏi. Ở giữa đại chúng, các ngài hiện oai như sư tử. Các ngài hàng phục người theo dị học (học thuyết ngoài đạo Phật), khiến họ không còn thoái lui (?). Các ngài lấy danh hiệu riêng của bậc thánh mà ấn khả (xác nhận, công nhận chỗ chứng đắc) cho họ. Những nơi chư Phật đi qua, các ngài đều bước theo. Những điều ấy đều là những gì bậc Chính Giác (Phật, bậc giác ngộ chân chính) đã tu hành. Các ngài trang nghiêm, làm thanh tịnh đạo tràng (nơi tu đạo và thành đạo), cao vời vô lượng. Dù đi hay ngồi, các ngài đều nhập vào trí tuệ sâu không đáy. Tâm các ngài luôn vui vẻ, cũng không nhút nhát.

 Pháp các ngài giảng thì bình đẳng, không phân hai. Các ngài coi người đã thành tựu và người chưa thành tựu như cùng một loại. Công đức và danh tiếng của các ngài luôn tự tại. Các ngài tu tập những điều cốt yếu của pháp sâu, lấy đạo mà dạy dỗ người. Khi ở giữa đại chúng, oai tướng các ngài sáng rực. Trí tuệ thần diệu của các ngài thông đạt, không thể đếm lường. Chỉ trong khoảng một cái búng tay, các ngài đi qua vô lượng cõi nước của chư Phật, cúng dường các đấng Chính Giác ở mười phương.

 Tên các ngài là: Bồ-tát Hoan Diệu, Bồ-tát Sơn Lôi, Bồ-tát Tuệ Mật, Bồ-tát Phổ Minh, Bồ-tát Tế Bỉ, Bồ-tát Tổng Trì, Bồ-tát Kim Cương, Bồ-tát Thạch Ma Vương, Bồ-tát Lôi Chấn, Bồ-tát Vũ Đế, Bồ-tát Thiện Toán, Bồ-tát Trí Tích, Bồ-tát Pháp Thượng, Bồ-tát Tức Ý, Bồ-tát Trừ Huyễn, Bồ-tát Thiện Xưng, Bồ-tát Hư Không Tạng, Bồ-tát Uy Lực, Bồ-tát Diệm Quang, Bồ-tát Thức Cơ, Bồ-tát Tận Tuệ, Bồ-tát Vô Biên Tế, Bồ-tát Kiên Cố Chí, Bồ-tát Nguyệt Quang, Bồ-tát Pháp Sí, Bồ-tát Vô Kiến, Bồ-tát Vô Đẳng, Bồ-tát Nhật Thịnh Minh.

 Các Bồ-tát như thế, từ các thế giới của chư Phật ở mười phương, đều đến tụ hội về thế giới Nhẫn (tức cõi Ta-bà, thế giới chúng ta đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ). Các ngài muốn nghe Như Lai giảng về cửa gốc của đại trí "chuỗi ngọc pháp", hướng vào tạng Bồ-tát (kho giáo pháp dành cho hàng Bồ-tát), về sự quyền biến thị hiện vô lượng không thể nghĩ bàn.

 Lại có các vị trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời) như Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca) và Nhu Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, bậc tiêu biểu cho trí tuệ); mười sáu bậc đại thánh như Bạt-đà-hoà (vị Bồ-tát tại gia đứng đầu nhóm mười sáu vị); tám vị đại thần sĩ; Đế Thích (vua trời Đao-lợi) và Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) cùng người trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai thuộc cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu-di); cùng trời Diệm (cõi trời thứ ba thuộc cõi Dục), trời Đâu-thuật (cõi trời thứ tư thuộc cõi Dục, nơi Bồ-tát Di-lặc đang ở), trời Bất Kiêu Lạc (tức trời Hoá Lạc, cõi trời thứ năm thuộc cõi Dục, nơi chư thiên tự biến hoá ra cảnh vui), trời Hoá Tự Tại (tức trời Tha Hoá Tự Tại, cõi trời cao nhất thuộc cõi Dục). (Cõi Dục là cõi của những loài còn ham muốn ăn uống, tình dục.)

 Lại có người con của Ma vương tên là Đạo Sư; Phạm Thiên Vương (vua cõi trời Phạm, tầng trời đầu thuộc cõi Sắc, cõi của những vị đã lìa dục nhưng còn thân hình); Phạm Tịnh Thiên Vương, Thiện Phạm Thiên Vương, Phạm Cụ Túc Thiên Vương; trời Đại Thần Diệu; trời Tịnh Cư (các tầng trời cao thuộc cõi Sắc, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục); trời Ly Cấu Quang; lên đến tận trời Nhất Thiện Trụ (?); các thần Yến Cư Vô Thiện (?); các thần cây, thần núi, thần chim Kim Sí (chim thần cánh vàng); cùng tất cả các vị đại tôn thần khác, vị nào cũng tôn quý hơn vị nào. Lại có trời, rồng, quỷ thần, A-tu-luân (loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca nhạc), Ma-hưu-lặc (thần rắn lớn), người và loài chẳng phải người. Mỗi vị cùng quyến thuộc của mình đến chỗ Phật, cúi đầu lễ xong thì đứng hầu.

 Bỉ-khâu, bỉ-khâu-ni (nữ giới xuất gia đã nhận đủ giới luật), thanh tín sĩ, thanh tín nữ (nam và nữ cư sĩ tu tại gia, có lòng tin trong sạch) đều tự sửa mình cung kính, đến trước làm lễ Phật, rồi mỗi người ngồi một bên.

 Bấy giờ, đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) có hàng trăm nghìn chúng hầu hạ vây quanh. Phật bước lên toà sư tử (toà ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là chúa muông thú) cao rộng, trang nghiêm, thanh tịnh, giảng chuỗi ngọc pháp cho đại chúng. Phật ở giữa chúng như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), sáng rực như đống vàng (?). Oai thần và ánh sáng của Ngài vượt trên đời, không ai sánh bằng. Đạo đức và oai nghi cao vời vô lượng.

 Ngài phóng ánh sáng lớn, không nơi nào không chiếu tới. Ngài lại dùng thần biến làm chấn động mười phương. Lập tức trong không trung hiện ra hàng trăm nghìn chiếc lọng kết bằng chuỗi ngọc báu, các thứ trân quý xen lẫn, phủ khắp phía trên. Lại có ngọc báu vô giá, ngọc chiếu sáng hư không, treo lơ lửng giữa trời; ánh sáng từ ngọc toả ra, màu sắc hình tượng không gì sánh được. Trong không trung nổi lên mây mỏng, mưa xuống các loại hương và hoa. Khi ấy hoa trong không trung rơi chất cao đến đầu gối. Lại phát ra âm thanh lớn vang khắp thế giới.

 Lúc ấy có vị Bồ-tát tên là Phổ Chiếu, vâng theo ý thánh của Phật, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, quỳ thẳng, chắp tay, bạch Phật rằng: "Sự cảm ứng thần diệu hôm nay xưa nay chưa từng thấy nghe. Đây là điềm lành gì mà đến mức như thế? Xin bậc Đại Thánh giảng rõ nghĩa ấy, để những người trong hội vĩnh viễn không còn ngờ vực."

 Phật bảo Phổ Chiếu: "Hãy trở về chỗ ngồi. Ta sẽ vì ông phân tích từng điều nghĩa của chuỗi ngọc pháp: tu dựng cửa gốc, vượt khỏi vọng tưởng, gần với nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả, tức trí tuệ của Phật) và địa vị thông tuệ."

 Bấy giờ đức Thế Tôn lại dùng thần túc (thần thông biến hoá tự tại) quán sát định ý (trạng thái thiền định) mà các Bồ-tát đã nhập. Pháp định ấy tên là "Chuỗi ngọc cây đạo". Nó làm thanh tịnh các bậc đại sĩ (người có tâm lớn, chỉ Bồ-tát), trang nghiêm đạo tràng (nơi tu đạo và thành đạo); giác ngộ chính pháp mà không sợ hãi; đi vào các trí tuệ thánh mà được tự tại; vào cửa đạo mà không mất tài biện luận.

 Ngài lại dùng thần thông kết chuỗi ngọc trang sức toà ngồi, diễn giảng và phân tích địa vị bất thoái chuyển (địa vị tu hành vững chắc, không bao giờ lùi lại). Ngài giảng rằng: hiểu một pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng) đều trống rỗng, không có gì; quan sát căn tính lanh lợi hay chậm lụt của chúng sinh; làm vững tâm mình để quyết đoán mọi pháp; trừ bỏ trần lao (phiền não, những thứ làm nhơ bẩn và mệt mỏi tâm) mà thuận theo yếu chỉ của pháp; lời nói đáng tin dùng, không nhiễm dính; đối đáp không ngờ vực, qua lại giải đáp; giảng trí tuệ không ngăn ngại, vĩnh viễn lìa trói buộc; tích công luỹ đức mà không mong đền đáp; các pháp được giảng đều chân như (đúng như thật) và xác thực.

 Không chấp vào hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) mà cho rằng sẽ có thành tựu. Tướng tức là vô tướng (không có hình tướng cố định), nhưng vì làm việc mà tạm có tướng. Hiểu rõ mười hai duyên khởi sâu xa vi diệu (mười hai mắt xích nhân quả nối nhau, khiến chúng sinh sinh tử luân hồi), truy tìm cội nguồn mà không thể giới hạn.

 Khi ấy Bồ-tát Phổ Chiếu lại từ chỗ ngồi đứng dậy, đến trước bạch Phật: "Con muốn có điều thưa hỏi, nếu Ngài bằng lòng nghe thì con xin trình bày." Phật nói: "Lành thay! Ông muốn hỏi gì cứ hỏi. Nếu có điều gì ngờ vực thì cứ nói ra, Như Lai sẽ giải đáp đầy đủ cho ông."

 Bấy giờ Phổ Chiếu thấy được cho phép, vui mừng hớn hở, liền hỏi: "Thế nào là thân chuỗi ngọc pháp của Bồ-tát? Thế nào là Bồ-tát trừ bỏ vọng kiến (cách thấy sai lầm)? Thế nào là Bồ-tát khởi lên pháp xuất thế (pháp vượt ra khỏi thế gian)? Thế nào là Bồ-tát đi đến các thế giới? Thế nào là Bồ-tát gần gũi Như Lai? Thế nào là Bồ-tát không ở trong thai mẹ? Thế nào là Bồ-tát khi sinh ra thần thức không bị rối loạn? Thế nào là Bồ-tát ôm lòng tin sâu chắc? Thế nào là Bồ-tát không vì riêng mình? Thế nào là Bồ-tát cứu khổ cho chúng sinh? Thế nào là Bồ-tát bố thí pháp và bố thí của cải? Thế nào là Bồ-tát phân biệt nghĩa không? Thế nào là Bồ-tát trừ bỏ ấm cái (những thứ che lấp tâm)? Thế nào là Bồ-tát làm rực rỡ rộng khắp pháp giới (giới luật theo pháp)? Thế nào là Bồ-tát nghe pháp không chán? Thế nào là Bồ-tát tự tại trong chỉ quán (chỉ: dừng tâm, định tâm; quán: quán sát bằng trí tuệ)? Thế nào là Bồ-tát vâng giữ cấm giới (giới luật răn cấm)? Thế nào là Bồ-tát thề lìa pháp thế gian? Thế nào là Bồ-tát không ở trong việc nhà? Thế nào là Bồ-tát không chấp trước? Thế nào là Bồ-tát một lần ngồi, một lần đứng? Thế nào là Bồ-tát miệng kín mà tâm chẳng phải (?)?" Ý chỉ cốt yếu những điều ông hỏi là như vậy.

 Phật nói: "Phổ Chiếu! Lành thay, lành thay! Ông đã hỏi Như Lai những nghĩa như thế. Nay ông hãy lắng nghe kỹ và suy nghĩ cho khéo, cất giữ trong lòng, đừng bỏ đi mà trở lại hạnh của phàm phu." Phổ Chiếu thưa: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn, con rất mong được nghe pháp của bậc Đại Thánh."

 Bấy giờ đức Thế Tôn bảo Phổ Chiếu: "Người tu đạo Bồ-tát phải nhớ lấy mười đức làm chuỗi ngọc cho thân mình. Thân, miệng, ý theo pháp, không nói lỗi của người. Đối với bạn đồng học thì không khinh mạn. Tâm bình đẳng như hư không, cũng không thêm không bớt. Bỏ các ác thú (các đường xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), không làm hại người. Nhìn chúng sinh như chính mình, không khác. Chí nguyện thành tựu từ nơi thân, điều hiểu biết không cùng tận. Lại đem tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) dạy chúng sinh. Giữ tâm lặng lẽ, giúp người tỉnh ngộ và thành tựu.

 "Lại lấy các trí tuệ làm chuỗi ngọc cho cửa nhiệm mầu. Dạy dỗ hàng nhị thừa (hai hạng người tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình: Thanh văn – nghe lời Phật dạy mà ngộ, và Duyên giác – tự quán nhân duyên mà ngộ) đến được nơi họ hướng tới, siêng học đại thừa (con đường tu cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), thấy suốt các pháp. Tu hạnh Như Lai, đức công lao. Dạy dỗ dần dần, không làm điều thô bạo, buông thả. Tự xét lỗi mình, không bới lỗi người. Vượt qua mọi tai nạn. Luôn yêu thích pháp. Lặng lẽ, định tĩnh, không rối loạn. Trừ bỏ mọi ngờ vực về những việc thấy được. Ai còn do dự thì giúp họ kịp thời tỉnh ngộ. Không bỏ cội gốc đức hạnh do đạo tâm tạo ra. Lại giáo hoá người, khiến họ không phá giới. Luôn lấy lòng thương xót lớn mà giảng kinh cho người. Đi đến thế giới nào cũng không rời chư Phật. Tuyên bày giới cấm, đạt đến nhất thiết trí.

 "Lại lấy ánh sáng chiếu soi làm chuỗi ngọc, trang nghiêm đạo tràng thanh tịnh quý báu của chư Phật. Chuỗi ngọc ánh sáng không đâu không phủ khắp, chiếu suốt cả tam thiên đại thiên thế giới (một tập hợp gồm một tỷ thế giới nhỏ, phạm vi giáo hoá của một vị Phật), che lấp cả mặt trời mặt trăng khiến chúng không còn sáng. Dẫu là uy quang của Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ Thiên Vương thần diệu đến đâu cũng không còn hiện ra. Chỉ có ánh sáng khó lường của Như Lai chí chân (bậc chân thật tột bậc, chỉ Phật) là sáng riêng, rõ riêng, không gì sánh kịp. Đó gọi là, này Phổ Chiếu, tu đạo Bồ-tát lấy mười đức làm chuỗi ngọc quấn quanh thân mình.

 "Luôn nhớ nghĩ chư Phật, cúng dường Như Lai, ngợi khen giáo pháp của bậc thánh, khuyên dạy chúng sinh vào cửa đạo. Lại bảo chúng sinh phát lời thề nguyện rộng lớn: nơi mình hướng tới là nơi được nghe danh hiệu Phật; nuôi dưỡng muôn loài, nguyện sinh về cõi nước ấy. Chí rộng lớn khắp nơi, không nhút nhát. Đi sâu vào trí tuệ của bậc thánh, không ngại hỏi kẻ dưới mình. Luôn ưa điều vi diệu. Lời nói mềm mỏng, không tự cao. Thích ở ẩn, trừ bỏ tham lam ganh ghét. Thấy ai tu hành thì vui mừng thay cho họ. Lấy sức công đức làm chuỗi ngọc cho cây đạo: sức báo ứng, sức của tâm, sức của sữa và thịt khô (?), sức giải thoát là chỗ ở của các bậc thánh. Luôn dùng pháp này nuôi dưỡng chúng sinh.

 "Từ, bi, hỉ, hộ (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, che chở và buông xả không thiên vị), không bỏ chúng sinh. Giữ gìn họ khỏi những ràng buộc của duyên, nhổ tận gốc rễ. Quán thấy rõ tam thế (ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai) vốn không có đi, không có đến, không có hiện tại. Quả báo thiện ác đều không có chỗ sinh ra. Pháp này tự diệt, pháp này tự sinh; pháp không thấy diệt, pháp không thấy sinh. Tâm không có tưởng niệm, không có ngã (cái tôi), không có người, không có thọ mạng; cũng không có đi lại, không có chỗ quy hướng.

 "Lại lấy pháp không làm chuỗi ngọc cho các căn (các giác quan). Xưa kia ta thành Phật đều nhờ tưởng thanh tịnh, trống rỗng, không có gì, mà tự đạt đến chính giác. Tu cội gốc điều lành, không tạo các duyên. Khởi lên pháp lành, không có hạnh buông lung. Lìa bỏ việc đời, không ở trong pháp thế tục. Những điều mình diễn giảng được truyền khắp mười phương. Gần gũi hầu hạ, lễ bái chư Phật Thế Tôn. Bố thí trong sạch, bỏ tham, không ham muốn. Tâm ý tươi sạch, không có nhơ bẩn. Trí tuệ không bờ bến, mắt nhìn thông suốt. Tam ngại (ba thứ chướng ngại: phiền não, nghiệp, quả báo) và lục trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm, vốn làm vẩn đục tâm) vĩnh viễn tiêu sạch. Đó gọi là chuỗi ngọc pháp của Bồ-tát.

 "Bồ-tát lại phải phát tâm thề nguyện rộng lớn, lấy trí độ vô cực (trí tuệ đưa người qua bờ giải thoát, tức trí tuệ ba-la-mật) trang nghiêm làm chuỗi ngọc. Tuỳ căn cơ vốn có của mỗi người mà truyền pháp cho họ. Trí tuệ nghe được thế nào thì có thể xây dựng thế ấy. Nếu tu hành như vậy thì không thoái lui. Giữ ý bền chắc, đi theo bạn lành. Lời dạy và việc làm trọn không dối trá. Tâm luôn cung kính, không trái với kinh pháp. Tâm tập trí tuệ sâu, nhận lấy mà không đánh mất. Luôn chuyên một lòng, niệm không rối loạn. Hiểu bệnh nặng nhẹ rồi mới cho thuốc. Ý ưa nhẫn nhục, bước đi cẩn trọng. Của cải bố thí cũng không thiên vị bên nào. Ý trong sạch kín đáo, không phiền muộn rối rắm. Học tập cội gốc, tâm không chạy rông.

 "Người muốn nghe pháp thì thường chỉ bày, khiến họ biết đạo cốt yếu. Nếu thấy người khốn khổ không tự cứu được thì có thể bố thí, tự mình đem châu báu đến cho. Thêm vào đó các hạnh nhiệm mầu là gốc của điều lành, khuyên người giữ giới. Trí tuệ nghe được giúp thành tựu đạo Bồ-tát. Giả sử người học đang ở hàng phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), cũng có thể giúp họ đứng vững. Giác ngộ chỗ sinh ra, không rời nhẫn nhục. Bỏ việc nhà mà tu tinh tiến. Thấy suốt cội gốc nhân duyên của vô thường (mọi thứ đều thay đổi, không còn mãi). Đối với kẻ ghét người thương không khởi hai cách nghĩ khác nhau. Việc làm bình đẳng, khiến chúng sinh đạt được vô sở tòng sinh pháp nhẫn (sự an trú vững vàng nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không thật có sinh ra).

 "Luôn nương theo lòng thương xót lớn vô cùng, dần dần dạy dỗ khuyên bảo pháp thề nguyện rộng lớn, ban cho tất cả, khiến họ được nghe biết. Chí tính lặng lẽ, biết không có cái tôi. Một lòng thiền định suy tư, khởi lên trí tuệ, khiến nó không đứt đoạn. Những gì mình bày ra đều không rời tứ ân (bốn ân lớn: ân cha mẹ, ân chúng sinh, ân vua nước, ân Tam bảo). Cứu giúp người nguy khốn, đưa họ đến vô vi (cảnh giới không còn tạo tác, không sinh diệt, tức niết-bàn). Giữ thân miệng khỏi lỗi, không phạm ba việc (ba nghiệp ác của thân, miệng, ý). Xây dựng pháp vô thượng chí chân (pháp chân thật tột bậc, không gì cao hơn). Ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã có, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa có, tăng điều lành đã có), ý chỉ (bốn chỗ dừng tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm, pháp), chân như pháp tính (bản tính chân thật như như của mọi pháp), tu mà không đánh mất. Đó, này Phổ Chiếu, đều là những gì chuỗi ngọc của Bồ-tát xây dựng nên.

 "Lại nữa, Phổ Chiếu, Bồ-tát còn phải suy xét, tính toán, cân nhắc độ vô cực (các hạnh đưa người qua bờ giải thoát, tức các ba-la-mật): thực hành bố thí, tu trì giới, nét mặt hoà nhã mà nhẫn nhục, tinh tiến, lặng lẽ, không mất ý chỉ. Lại dùng sự sáng suốt của bậc thánh, một lòng định ý, quán sâu con đường cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm người hết khổ) của tứ đế, đi thẳng đến vô vi, không còn giả dối. Đó gọi là chuỗi ngọc của trí tuệ.

 "Luôn phải một ý làm tâm thuần hậu. Tất cả những gì mình có đều bố thí, không keo kiệt. Mở bày công đức, hiểu cửa giải thoát là không. Khi đang làm việc thì dạy dỗ, răn bảo. Tiếp nhận rộng khắp chúng sinh, thuận theo mà độ họ. Có đức nhân hoà thù thắng. Hiểu rõ thời nghi và các loại người khác nhau. Tỏ lòng từ, không dính mắc vào khổ vui. Thương xót tất cả, không tránh hiểm nạn. Làm chúng sinh tỉnh ngộ, ứng hợp với giáo pháp chân chính. Tâm bố thí tràn khắp đời, giữ gìn giúp họ thành tựu. Ánh sáng chuỗi ngọc không đâu không chiếu tới. Thương xót tất cả, đưa họ qua bờ bên kia. Dẫu có người ở chỗ khuất kín, cũng tiêu trừ bóng tối, vĩnh viễn không còn sót.

 "Sức không sợ hãi thương yêu nuôi dưỡng tất cả, trừ già bệnh, không buông lung (?). Bậc đạo sư (người dẫn đường, chỉ Bồ-tát) đến đâu, không ai không theo lời dạy. Điều mình chứa đựng như biển, nghe được thì đem ban cho người khác. Mở bày trần lao, khiến không còn vọng tưởng. Chỗ mình ở như hoa sen không dính bùn. Hiểu rõ mọi pháp đều lặng lẽ, trong sạch. Những lời dạy diễn giảng đều phân tích nhân duyên. Cội gốc đức hạnh được tạo ra là nhờ tu tập mà có. Thương đời khổ đau nên dạy dỗ chúng sinh. Hư không chẳng phải thật, cũng chẳng phải có thật. Hiểu pháp thế gian như bọt nước, như ảo thuật. Chúng sinh không tỉnh ngộ, quen thói mà không bỏ. Tuy ở tại gia mà có thể lìa nạn sinh tử. Mắt đạo trong sạch như hoa sen. Đức thần diệu cao vời không thể đếm lường. Dẫu cho chúng sinh khắp thế giới cùng nhau ngợi khen cũng không biết được nguồn gốc ấy."

 Bấy giờ đức Thế Tôn lại bảo Phổ Chiếu: "Người ngồi tu đạo hiểu rằng không có đi không có đến. Nếu thấy có đi có đến thì có tưởng chấp. Phân biệt tội và phúc cũng không có khởi không có diệt. Những điều ấy đều tự nhiên trống rỗng, không có gì. Tướng trụ không có chủ, không có gốc ngọn, cũng không có điều cầu nguyện mà có thể đạt được. Ai tự suy xét được pháp như thế thì gọi là Bồ-tát hướng về đạo thánh.

 "Lại phải phân biệt pháp ba đời, hiểu rằng không có hai, không có ta, không có người, và các cảnh giới đều trống rỗng không có gì. Nếu thấy có đến, đó là pháp duyên khởi của báo ứng. Không khởi không diệt mới hợp với lời dạy của đạo. Tính tiếng thì có âm, âm thì không hình tượng. Phân biệt văn tự thì đều không thật. Tất cả đều sáng suốt thấu đạt, không gì không thông suốt. Chuỗi ngọc Bồ-tát chân thật không giả, cũng không ngăn ngại. Trừ bỏ ấm cái (những thứ che lấp tâm), tất cả đều không có gì.

 "Nếu xây dựng sự bố thí thì ở đâu cũng tuỳ ý muốn. Nếu không xây dựng gì thì mới hợp với độ bố thí (bố thí ba-la-mật: bố thí không chấp vào người cho, kẻ nhận và vật cho). Tâm ôm sự cẩn trọng, bỏ mọi điều không nên. Người giữ tâm như thế mới hợp với giới luật. Thấu suốt các pháp tự nhiên không trụ, cũng không có bản tế. Siêng tu suy tư, xây dựng chỗ đứng. Tinh tiến thiền định, thu nhiếp thân, miệng, ý. Ánh sáng trí tuệ tự chiếu, lìa mọi hạnh nhơ bẩn. Như thế mới hợp với trí tuệ.

 "Phổ Chiếu lại nên biết, chỗ thần thông đạt tới là được quả báo của nó. Được thiên nhãn (mắt trời, thấy suốt xa gần, trong ngoài) mà nhìn thấu suốt, đều do tu trì, thực hành giới cấm, luôn thuận chính kiến (cách thấy đúng đắn), không vi phạm. Tu chuỗi ngọc pháp mà được thiên nhĩ (tai trời, nghe được mọi âm thanh xa gần). Nhớ nghĩ, thực hành, khuyến khích giúp đỡ, nhân đó phát đạo tâm. Hoặc thành tựu thần thông thức niệm (tức túc mạng thông, nhớ biết các đời trước), nhớ đời quá khứ đều tự nhiên. Vì chúng sinh mà tích công luỹ đức. Luôn tự trách mình chưa bằng chỗ chứng của người. Đem lại thần thông biến hoá vô cùng.

 "Bỏ các chấp trước của thức, suy tư thiền định, bình đẳng không hai. Đó là hiểu quả của nhân duyên báo ứng. Dùng thần thông trí tuệ tiêu diệt các cấu nhơ. Nhờ tam muội (thiền định sâu, tâm chuyên nhất) mà thấu suốt pháp thánh, không vào hai bên, dứt hết hữu lậu (những phiền não khiến tâm rỉ chảy, trôi lăn trong sinh tử). Không mất đạo tâm, khiến người tu đức. Thêm vào đó còn mến chuộng đức bố thí của thế tục. Tuy có ơn bố thí mà không mong báo đáp. Khiến vô số người vui thích, chăm lo pháp. Biết được tất cả, không gì không thông suốt. Có thể khiến người vâng làm pháp Bồ-tát, đều do tinh tiến, không lười biếng.

 "Thương xót, che chở họ, khiến tất cả thành tựu. Vì chúng sinh mà không tiếc thân mạng. Không tham châu báu, của cải cho riêng mình. Sinh ra ở đâu cũng vâng theo đạo nghĩa. Điều người khác cầu xin cũng không làm khó. Nghe trí tuệ, tin và bố thí không do dự, lời dạy việc làm đều được mọi người tin dùng. Như Lai chí chân không có gì ngăn ngại. Việc làm lặng lẽ, cũng không buông lung. Vững chắc nhẫn nhục mà ưa ở chỗ vắng vẻ. Lại giáo hoá chúng sinh, tự trách mình chưa đủ. Thiền định, cửa giải thoát, chính thụ (thể nhận đúng đắn trong định) không rối loạn. Luôn rong chơi trong thần thông để tự vui.

 "Lại dùng công lao của ánh sáng vô cùng mà thích ứng với thời và căn cơ. Phân tích nghĩa lý của mọi chương câu. Tiêu diệt các tai hoạn, không giấu giếm gì. Luôn một lòng mở bày trí tuệ thánh. Chỉ cho vô số người thấy quả báo ứng. Đầy đủ mọi đức. Nhờ sức dũng mãnh mà không bị xâm phạm. Hiểu rõ ba đời đều không có gì; việc quá khứ, vị lai, hiện tại không thêm không bớt. Sau đó mới hợp với trí độ vô cực.

 "Nhờ có thể bố thí mà tự phát đạo tâm. Muốn cho tất cả chúng sinh đều được yên ổn. Tự gỡ các nút trói (phiền não), không lo cho thân mình. Nếu có người đánh đập bằng gậy thì đều nhẫn được, lại giáo hoá người khác khiến họ thực hành nhẫn nhục. Đủ mọi cội gốc đức hạnh, lại thêm chuyên tâm. Tu theo lời Phật dạy, khuyên dạy chúng sinh xuất gia học đạo. Tự quán thân là ác lộ (những thứ nhơ nhớp chảy ra từ thân thể), muôn vật không sạch, liền chán các đường ác, công lao rốt ráo. Làm việc lành thì tâm vui vẻ. Trí tuệ sâu thấu mà không ôm hận. Tin sâu giới cấm, tự đạt được đức lành.

 "Lại có tâm hoà, biết hổ thẹn, không mê lầm. Luôn chế ngự tâm trí, không làm điều thô bạo. Suy nghĩ về nỗi đau khổ nước sôi lửa bỏng ở địa ngục. Ngợi khen niềm vui vô cùng của người được hưởng phúc ở cõi trời. Lặng lẽ không lo, không còn tham muốn. Khi bố thí thì tự bỏ ba tưởng (ba ý niệm: người cho, người nhận và vật đem cho). Tâm không dựa vào bên trong, không nhận bụi trần bên ngoài. Tu hành đạo pháp, mọi mong cầu đều dừng nghỉ. Phân biệt trí tuệ, tự ngộ tâm mình. Không, vô tưởng, vô nguyện xây dựng cửa giải thoát. Trừ bỏ điên đảo (cách nhìn ngược với sự thật, như coi vô thường là thường, khổ là vui), không làm tổn hại gì. Đó gọi là, này Phổ Chiếu, chuỗi ngọc Bồ-tát, tâm không chấp trước.

 "Ý bình đẳng, trống không, không đâu không khắp. Không ôm vọng tưởng. Bố thí đầy đủ. Điều phục ý, thong thả an ổn. Giảng pháp cho người không rời nghĩa không. Thương xót tất cả, việc làm không sơ sót. Quán xét chúng sinh tiếp nhận pháp và nhận thức thế nào, biết chí tính của họ mà mở bày giáo hoá. Đi đến đâu cũng dẫn đường cho tất cả. Vâng tu sự sáng suốt của bậc thánh, hiển bày đạo nghĩa. Lấy lòng thương xót lớn vô cùng mà mở lối độ người khác.

 "Cũng dùng sức thiện quyền phương tiện (phương cách khéo léo, linh hoạt để giáo hoá) mà vào giữa các ngoại đạo, dị học, tuỳ theo phép tắc của họ, thuận theo việc cúng tế của họ, quán xét chí hướng của họ mà giúp họ được độ thoát, khiến các phạm chí tạo phúc vô lượng. Hoặc vào giữa bọn ác, trộm cướp, dẫn dắt lôi kéo họ mà bày tỏ hạnh của mình. Nhờ đó độ được vô số chúng sinh. Ở đời xa xưa công đức đã đầy đủ, ai thấy cũng vui mừng, không ai không cung kính. Vì họ mà mưa xuống vị cam lộ của đạo pháp, trừ bỏ nút trói sân hận của chúng sinh.

 "Nếu có người đem bao nhiêu điều phiền não đến xúc phạm, cũng không chán ngán, mà vì họ bày ra pháp lặng lẽ, biết những gì họ gây ra chẳng phải chân, chẳng phải thật. Như thế đó, Phổ Chiếu, là chuỗi ngọc tâm ý mà Bồ-tát tu, rong chơi trong đó, luôn vui ở đó. Không thấy điều mình vui, vui với chỗ không có gì để vui. Lấy pháp tính chân thật mà vui thích. Biết rõ chỗ hướng tới cội gốc của chúng sinh, cứu giúp đưa họ qua, không còn trần lao, nỗi lo nguy hại vĩnh viễn không còn sót.

 "Chế ngự tâm mình bình đẳng như hư không. Phân biệt sự khởi diệt do tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất và thân thể: đất, nước, lửa, gió) tạo nên. Muốn giáo hoá chúng sinh mà dạy dỗ họ, lời nói chân chính, không có thương ghét. Hàng phục, dẹp bỏ mọi tâm tà kiến. Tâm vững chắc làm chuỗi ngọc, làm lá cờ kiên cố, dùng bao nhiêu phẩm pháp mà cùng giao chiến, như vị tướng dũng mãnh của đại quân hàng phục giặc ngoài, đưa họ vào pháp luật.

 "Nếu vào trong tập tục thế gian thì bày ra giáo pháp: bố thí thì được báo đáp, giữ giới thì sinh lên trời, đức hạnh tạo ra đều có báo ứng. Dùng cách ấy cứu giúp họ, đưa đến vô vi. Người làm Bồ-tát tự thuận theo chuỗi ngọc thì từ đầu tâm chưa từng nghe theo lời bạn xấu, sau đó mới trọn hạnh đại sĩ. Ý trong sạch, trọn không có cái tôi. Giữ tâm như núi, việc làm không thiếu sót. Trí tuệ khắp tất cả như trăng mới chiếu sáng. Ở giữa đại chúng không ai sánh kịp. Đó gọi là, này Phổ Chiếu, chuỗi ngọc Bồ-tát trùm khắp tất cả.

 "Giác ngộ hư không lặng lẽ, trống rỗng không có gì. Sinh ra ở đâu cũng luôn thấy ánh sáng. Điều gì nghe được liền hiểu, cho đến khi thành Phật đạo. Luôn nhớ tuyên giảng yếu chỉ của cửa gốc. Tự xây dựng sự nghiệp, không xâm hại ai. Thấy bản tính tự nhiên khởi diệt. Vượt qua tám pháp của thế gian, không bị ngăn ngại. Thân, miệng, tâm, ý chưa từng dối trá. Lại dùng trí tuệ quyền biến cứu giúp chúng sinh, khiến người cùng khốn được no đủ. Giữ tâm như đất, không phạm ba lỗi (ba lỗi của thân, miệng, ý). Mỗi ngày tiến đạo, không buông lung.

 "Đạt được tâm bất thoái chuyển bền chắc. Bất khởi pháp nhẫn (sự an trú vững vàng nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh khởi) hiện ra trước mắt. Thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bất uý (sự không sợ hãi khi thuyết pháp), giác đạo (các phép tu dẫn đến giác ngộ), chính quán (quán sát chân chính). Bỏ cái tôi, cái người và thọ mạng. Phân biệt suy tư pháp có và không. Cảm động, biến hoá vô lượng cõi Phật. Những điều đó nhờ thần thông mà được tự tại.

 "Chuỗi ngọc lời nói mà Bồ-tát tuyên giảng vượt qua mọi kiến chấp, không còn mong cầu. Tâm hướng về chính đạo, cũng không điên đảo. Biện tài không ngăn ngại, không vướng mắc. Đi lại qua về không sinh tưởng chấp. Dứt bỏ tất cả trói buộc, kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến tâm). Kiêu mạn, tự cao vĩnh viễn diệt sạch. Tiếng nói vang như sư tử rống, cũng như sấm động, không ai không nghe. Mãi mãi đứng vững cho đến rốt ráo diệt độ (vào niết-bàn).

 "Phát khởi mây chuỗi ngọc vô cùng, diễn pháp như sấm rền, trống pháp như chớp sáng, mưa xuống vị giải thoát, tuyên giảng thất giác ý (bảy yếu tố giác ngộ: chính niệm, chọn lựa pháp, tinh tiến, hỷ, khinh an, định, xả). Nhớ pháp thanh tịnh, không rời Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Tâm như trăng sáng, cũng không vấy bẩn. Thông suốt qua lại mà không bỏ chính nghiệp. Đầy đủ mọi tướng, pháp thù thắng. Đó gọi là, này Phổ Chiếu, chuỗi ngọc Bồ-tát không cùng tận.

 "Phần đầu, phần giữa, phần cuối đều tốt lành, ở giữa thông suốt. Đem lại ánh sáng chiếu soi, không mất giới cấm. Các bậc thánh nhiều như cát sông Hằng (ví số lượng nhiều không đếm xuể) ở quá khứ và vị lai không ai không ngợi khen đức của vị Bồ-tát ấy. Như thế đó, Phổ Chiếu, là kho pháp nhiệm mầu về đạo phẩm của bậc hiền thánh, là cửa châu báu không thể cùng tận."

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video