Thiên 18 — Phẩm 18 – Lối vô lượng

 Phẩm Vô Lượng Kính (con đường không thể đo lường), thứ mười tám.

 Phật dạy: “Thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật) nào vâng giữ và tu tập hạnh tam thiền (ba phép thiền định: định ‘không’ – thấy mọi sự vốn trống rỗng, không có tự thể; định ‘vô tướng’ – không bám vào hình tướng; định ‘vô nguyện’ – không còn mong cầu gì) thì liền được đầy đủ mọi công đức lành, dạo khắp các cõi Phật, cúng dường và phụng sự chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật).” Bấy giờ Thế Tôn ở giữa đại chúng nói bài kệ (bài văn vần để tụng) rằng:

 Chư Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng, đều nhờ pháp tam thiền.

 Với pháp vô tướng và vô nguyện, mới hợp với giới luật của bậc thánh mà tu hành.

 Tam thiền là pháp gốc, nhờ đó tự mình đến được nê-hoàn (tức niết-bàn: cảnh giới đã dứt hết phiền não, thoát khỏi vòng sống chết).

 Dù có tụng đọc vô lượng, cũng chưa nói hết được pháp ấy.

 Giả sử có một người sống lâu vô lượng kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài),

 trong suốt thời gian ấy muốn giảng nói, cũng không nói hết được gốc của tam thiền.

 Tự quán xét thức (dòng tâm hay nhận biết, phân biệt) trong quá khứ, chẳng phải ý nghĩ có thể nói ra được.

 Thức trong tương lai cũng vậy, là thức chẳng phải có, chẳng phải không.

 Nó không hình, không thể thấy, thế mà gieo mầm bệnh sống chết.

 Suy ngẫm pháp của chín địa (chín bậc tu chứng), về sau mới được giác ngộ.

 Pháp phạm hạnh (lối sống trong sạch, giữ giới, xa lìa dục lạc) thanh tịnh, giữ gìn lời dạy của Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý).

 Dù muốn phân biệt từng điều một, cũng chưa nói trọn được thân Như Lai.

 Bậc tôn quý không ai sánh trong ba đời (quá khứ, hiện tại, tương lai), phá tan tấm lưới ham muốn của mọi cõi tồn tại.

 Những gì lôi kéo, trói buộc, đắm chấp, đều dứt hẳn không còn sót.

 Xem mọi biến đổi của các cõi tồn tại trong đời, đời này sinh tiếp đời kia, chẳng bao giờ dừng.

 Huống nữa muốn biết gốc của thức, ngay thân hiện tại là sáu hang ổ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý).

 Cái ta vốn không tạo ra sự tồn tại, nhiễm vào sự tồn tại mới sinh ra cấu bẩn.

 Đều nhờ pháp tam thiền mới ngồi được dưới cây đạo (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo).

 Nếu có người con nhà lành đem lòng muốn đo đếm tính toán,

 phân biệt thân Như Lai, thì tất cả chỉ như sợi lông nhỏ (?).

 Các pháp giới (toàn thể mọi sự vật, mọi cõi) trong quá khứ, từng cái đều không thể nghĩ bàn.

 Ấy là nhờ tam thiền này mà mới được xưng danh hiệu (Phật).

 Nếu muốn tính đến gốc của thức, phân biệt pháp chẳng có,

 thì chỗ nó hướng tới biến đổi vô số, mới hợp với hạnh tam thiền.

 Ta đã tự mình được an ổn, cũng có thể làm cho mọi người an ổn.

 Nhưng người ta suy tưởng nhiều, ta dẫn dắt cho họ biết.

 Ta từ định bình đẳng vốn có (định: tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ), tu hành phép quán và giác ngộ tam thiền.

 Tưởng về thức nơi cõi chẳng có, vượt qua mọi hạnh trong quá khứ.

 Gốc của sự sinh ra từ ý niệm có ta, có người, nên trôi lăn vào năm đường (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục).

 Dứt được cấu bẩn của một đời, mới gọi là hợp với tam thiền.

 Rốt ráo có ba pháp: một là xét kỹ chỗ cốt yếu của gốc nhiễm ô,

 hai là trí tuệ hiện tại, quán đạo là thứ ba.

 Thông hết được ý nghĩa này, ấy là hạnh tam thiền vô lượng.

 Điều này cũng không thể nghĩ bàn, là hạnh của ba pháp đến chỗ cùng tột.

 Lại biết gốc của ân ái, dần dần chuyển vào định.

 Đã tự theo thầy nhận lãnh, về sau mới thành đạo giác ngộ.

 Có khi hiện ra ba nghìn thế giới, như người xem hạt châu trong lòng bàn tay.

 Từng cái đều vào phép quán thanh tịnh, tắm rửa mọi trần lao (phiền não như bụi bặm làm tâm mỏi mệt).

 Nếu có người muốn đo lường định, muốn lấy đấu, lấy hộc (đồ đong lường) mà đong,

 dù có thể khởi lên ý nghĩ ấy, nhưng nào có lẽ ấy.

 Tâm niệm không bờ bến, đời đời sinh ra không ngừng nghỉ.

 Như nước chảy về biển, không thấy thêm cũng không thấy bớt.

 Huống nữa người muốn đo được cội nguồn gốc rễ của tâm.

 Muốn tìm xem tâm nghĩ những gì, nào có lẽ ấy.

 Vì thế bậc thánh mới giáng xuống, thị hiện (hiện thân ra để giáo hóa) ra đời.

 Cho nên muốn đo lường hư không, khiến cho biết đong bằng đấu hộc (?).

 Phân biệt các niệm nối nhau sinh ra, trước, sau và khoảng giữa,

 từng cái đều biết được, cắt đứt giống gốc của sống chết.

 Lòng người không phải một loại, tạo nghiệp nhiều kiểu khác nhau.

 Tự rơi rớt vào cội gốc ban đầu (vòng luân hồi), rồi tự sa xuống vực sâu.

 Chư Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng, các pháp đều như nhau.

 Đều nhờ hạnh tam thiền mà thành được đạo vô thượng (đạo cao nhất, không gì hơn).

 Các Như Lai trong tương lai cũng sẽ giữ hạnh này,

 làm cho chúng sinh được yên ổn, cùng thành đạo giác ngộ.

 Như ta nay thành Phật, làm vua các thế giới này,

 cũng nhờ trí tuệ thấu suốt ba đời mà thành được đạo vô thượng.

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, liền bảo các thiện nam tử, thiện nữ nhân: “Trong vô số kiếp nhiều như cát sông Hằng về trước, có Phật ra đời, tên là Kiến Vô Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý, bậc chân thật cùng tột, bậc giác ngộ ngay chính khắp cả, bậc trí tuệ và đức hạnh đầy đủ, bậc đi đến chỗ tốt lành, bậc hiểu rõ thế gian, bậc cao nhất không ai hơn, bậc điều phục dẫn dắt người theo đạo, bậc thầy của trời và người, bậc giác ngộ được thế gian tôn kính). Vị Phật ấy cũng thành Phật ở chỗ này.

 Khi ấy có một vị quốc vương tên là Cát Mãn, cai trị ở đây, dân chúng đông đúc, năm thứ lúa thóc được mùa, bảy báu đầy đủ. Bảy báu ấy là: châu báu (viên ngọc quý thần diệu), luân báu (bánh xe báu bay đi khắp nơi để vua thu phục thiên hạ), ngọc nữ báu (người vợ tuyệt đẹp), ngựa báu, voi báu, điển tạng báu (vị quan giữ kho tàng giàu có) và điển binh báu (vị tướng cầm quân tài giỏi). Vua lại có một nghìn người con, nhiều tài nghệ, dũng mãnh, thông thạo đủ sáu nghề (lễ, nhạc, bắn cung, đánh xe, viết chữ, tính toán).

 Bấy giờ đại vương Cát Mãn tuổi đã già yếu, muốn bỏ ngôi vua, theo đức Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác ấy mà tu phạm hạnh thanh tịnh. Vua liền trao ngôi cho thái tử thứ nhất, rồi đến chỗ Phật Kiến Vô, xin tu phạm hạnh. Vua theo vị Phật ấy mười hai năm tu tam thiền này, mà vẫn chưa hiểu được nghĩa của một câu. Rồi từ khi vị Phật ấy qua đời, trong khoảng hai mươi đại kiếp không có Phật. Sau đó có Phật ra đời, vua lại đến chỗ vị Phật ấy tu phạm hạnh. Cứ như thế trải qua mười hai ức na-thuật (một con số cực lớn) vị Phật, ở chỗ từng vị Phật đều tu phạm hạnh thanh tịnh. Từ đó lại cúng dường vô số chư Phật. Rất lâu về sau mới gặp được Quang Minh Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác, theo vị ấy nhận lãnh trí tuệ tam thiền, cho đến nay mới chứng được.”

 Phật bảo những người đến dự hội: “Vị quốc vương Cát Mãn lúc bấy giờ há phải là người nào khác sao? Chớ nghĩ như thế. Vì sao? Vì quốc vương Cát Mãn lúc ấy chính là ta nay, Phật Thích-ca Văn, Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác. Từ đó đến nay ta mới được tam thiền này. Nhờ hạnh tu xưa mà tự mình thành Phật, ngồi nơi đạo tràng (chỗ thành đạo).” Bấy giờ Thế Tôn lại nói tụng rằng:

 Nhớ ta tích chứa công đức, trải qua vô số vị Phật,

 gặp phải mọi trần lao, chưa thể tự cứu mình ra khỏi.

 Trong khoảng ấy lại cúng dường vô số Phật nhiều như cát sông Hằng,

 bố thí cả vợ con, đất nước, của cải, vẫn chưa được ba pháp này.

 Sau gặp đấng Quang Minh, mới được trí tuệ tôn quý này.

 Trong khoảng ấy tu hạnh thanh tịnh, mới tỉnh ngộ pháp tam thiền.

 Lặng lẽ không lo không sợ, không sinh, không nhiễm ô.

 Mọi tướng tốt tự trang nghiêm thân, nên gọi là đấng tôn quý trong loài người.

 Do trí tuệ bình đẳng của ta, không khởi lên mọi tưởng niệm đắm chấp,

 giáo hóa trời và người trong đời, làm chủ, là bậc tôn quý trong ba cõi (cõi Dục – còn ham muốn; cõi Sắc – còn hình chất; cõi Vô Sắc – không còn hình chất).

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, lúc ấy trên tòa có trăm nghìn ức chúng sinh đều phát tâm cầu đạo vô thượng chân chính. Lại có các vị trời và người đời, tùy theo đạo mình nghĩ tới mà mỗi người tự thành tựu.

 Bấy giờ có một vị bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) tên là Tịnh, thưa Phật rằng: “Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng, dùng bánh xe báu mà thống trị thiên hạ bằng chính pháp) cai quản bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức cả thế giới), có đủ bảy báu rồi sau mới gọi là chuyển luân thánh vương. Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác có bảy pháp độ vô cực (bảy phép tu đưa người sang bờ giác ngộ đến chỗ cùng tột), rồi sau mới gọi là Chí Chân Đẳng Chính Giác. Nay xin hỏi bảy pháp của Như Lai là có hình hay không có hình?”

 Phật nói: “Thôi, thôi, con nhà lành! Ta nay đã hiểu chỗ khéo léo trong câu hỏi của ông. Như điều con nhà lành hỏi, bảy pháp của Như Lai thì không có hình. Vì sao? Vì pháp này rất sâu, không thể cùng tận; chỉ vì chúng sinh nên mới hiện ra như có cùng tận, nhưng thật ra bảy pháp này không hề có cùng tận.”

 Bấy giờ bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Bảy báu của chuyển luân vương là có hình hay không có hình?” Phật nói: “Có thứ có hình mà có tình (có tình thức, biết cảm nhận, biết nghĩ), có thứ có hình mà không có tình. Thế nào là có hình có tình? Ngọc nữ báu, voi báu, ngựa báu, điển tạng báu, điển binh báu, ấy là có hình có tình. Thế nào là có hình không tình? Luân báu, châu báu, ấy là có hình không tình.”

 Bấy giờ bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Bạch Thế Tôn, như chuyển luân thánh vương ngồi trên tòa cao như ở cõi trời (?), trong ý có điều gì nghĩ tới thì vừa nghĩ liền đến. Khi ấy những vật có hình có tình, vua nghĩ đến liền tới, là do có tình mà tới hay do không tình mà tới?” Phật nói: “Những vật ấy tuy có tình, vua nghĩ đến liền tới, nhưng không phải vì chúng biết ý vua mà tới.”

 Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Chúng tuy có tình, vậy thì khác gì luân báu, châu báu?” Phật nói: “Thế nào, con nhà lành? Luân báu, châu báu cũng do vua nghĩ mà tới. Nhưng hai thứ ấy có tiếng nói, có lời lẽ không?” Bồ-tát Tịnh đáp: “Không có lời lẽ.” Phật nói: “Đúng như vậy, con nhà lành. Những vật kia tuy có tình, nhưng vì vua nghĩ đến nên tới, không cần đến lời lẽ.”

 Bồ-tát Tịnh lại thưa Phật: “Thế nào, bạch Thế Tôn? Nếu chuyển luân thánh vương trong tâm nghĩ đến là vật liền tới, vậy muốn cho luân báu, châu báu có lời lẽ thì có được không?” Phật nói: “Được. Vì sao? Vì oai lực của chuyển luân vương khiến như thế thì liền có lời lẽ.” Bồ-tát Tịnh nói: “Chuyển luân thánh vương không có thần thông, cũng không có cảm ứng, làm sao khiến vật không tình lại có lời lẽ?” Phật nói: “Chuyển luân thánh vương có được thần thông thế tục (phép lạ của người đời), có thể khiến các vật trong đời ứng theo ý nghĩ của mình; nhưng chưa thể khiến vật có tình trở thành không tình.”

 Bồ-tát Tịnh lại hỏi: “Thế nào là khiến vật có tình trở thành không tình?” Phật nói: “Con nhà lành, nay ta sẽ vì ông phân biệt từng điều: vật có tình khiến trở thành không tình, vật không tình khiến trở thành có tình. Hãy khéo suy nghĩ, nay ta sẽ nói cho ông. Như chuyển luân thánh vương nhìn những chúng sinh có hình có tình kia, những gì mình yêu thích thì chưa thể bỏ lìa, muốn cho chúng còn mãi, trọn không đổi khác; tự nghĩ thân mình được ngôi thánh vương, chỉ thấy phúc mà không thấy sự tiêu mòn. Ấy gọi là vật không hình mà muốn khiến cho có tình. Còn như thiện nam tử, thiện nữ nhân đã thành đạo tích (đã chứng được dấu đạo, tức quả vị đầu tiên trên đường tu), thường tự suy nghĩ: ‘Ta nay bỏ cái cũ, không còn yêu thích nữa, muốn diệt hình hài này, không nhiễm vào thức.’ Ấy gọi là có hình mà diệt tình.”

 Phật nói: “Con nhà lành, như bốn pháp giới, một pháp giới tăng thì các giới kia tổn; các giới kia đều tăng thì một giới tổn. Ấy là do có tình mà tăng, không phải do không tình mà tăng.”

 Bồ-tát Tịnh lại thưa Phật: “Như Thế Tôn nói: ‘Ta nay sẽ nói có tình trở thành không tình, không tình trở thành có tình.’ Nay Như Lai chỉ nói có tình trở thành không tình, chưa nghe Như Lai nói không tình trở thành có tình.” Phật nói: “Lành thay, lành thay, con nhà lành! Nay ông phát ra câu hỏi đều là nhờ oai thần của Phật. Nay ta hỏi lại ông, ông hãy trả lời ta từng điều một.

 Thế nào, con nhà lành? Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân lúc đầu ở bậc hữu học (bậc đã chứng đạo nhưng còn phải học tiếp), thành tựu pháp của bậc hữu học là bảy phép quán vô lậu (vô lậu: không còn phiền não rò rỉ làm ô nhiễm tâm), lúc ấy còn có tâm phàm phu quá khứ, vị lai, hiện tại không?” Đáp: “Không, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Đúng vậy, đúng vậy, con nhà lành. Ấy gọi là không tình đối với có tình.”

 Phật lại hỏi bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Như nay bậc vô học (bậc đã học xong, tức A-la-hán) tu chín đạo thanh tịnh, lúc ấy còn có bảy phép quán vô lậu không?” Đáp: “Không, bạch Thế Tôn.” Phật lại nói: “Con nhà lành, bồ-tát bất thoái chuyển (bồ-tát đã vững chắc, không còn lui sụt trên đường tu) được phép quán hư không, tu mười sáu thánh hạnh, lúc ấy còn là bậc vô học tu chín đạo thanh tịnh không?” Đáp: “Không, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Đúng vậy, đúng vậy, con nhà lành. Ấy gọi là không tình đối với có tình.”

 Phật lại hỏi: “Thế nào, con nhà lành? Như nay bồ-tát bậc bát trụ (bậc thứ tám trong các bậc tu của bồ-tát) được hình tướng Phật, chứng ba mươi hai thánh đế (chân lý của bậc thánh), lúc ấy còn có chín đạo thanh tịnh không?” Đáp: “Không, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Đúng vậy, đúng vậy, con nhà lành. Ấy gọi là không tình đối với có tình.”

 Phật lại hỏi bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Bồ-tát ở bậc thứ chín, lúc ấy còn có ba mươi hai thánh đế không?” Đáp: “Không, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Đúng vậy, đúng vậy, con nhà lành. Ấy gọi là không tình đối với có tình.”

 Phật lại hỏi bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Như nay Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác sau cùng hàng phục mười bốn thứ trần cấu (phiền não dơ bẩn như bụi), lúc ấy còn có hạnh tam thiền không?” Đáp: “Không, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Đúng vậy, đúng vậy, con nhà lành. Ấy gọi là không tình đối với có tình.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Nay ta đã vì ông nói có tình đối với không tình, không tình đối với có tình. Ai hiểu được thì liền đầy đủ đạo giáo của Như Lai, lên địa vị bồ-tát, tiến đến đạo tràng; giống như ánh trăng sáng giữa các vì sao, chiếu khắp tất cả, không ai không được soi tới. Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn) nào đầy đủ được điều có tình đối với không tình, không tình đối với có tình, thì liền đầy đủ thánh hạnh của Như Lai, thân sắc vàng ròng, muôn đức cao vời, như núi vàng tử ma (thứ vàng tía thượng hạng), mọi trí tuệ đều tự tại.”

 Bấy giờ bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Bạch Thế Tôn, hôm nay Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác là có tình đối với không tình chăng? Hay là không tình đối với có tình chăng?” Bấy giờ Thế Tôn nghe bồ-tát Tịnh hỏi nghĩa ấy xong, liền phóng ánh sáng từ các đốt xương trên thân, chiếu khắp vô lượng cõi nước của chư Phật, khiến tất cả đều thành màu vàng, rồi thu ánh sáng lại, bảo bồ-tát Tịnh: “Lành thay, lành thay, con nhà lành! Nay ông lấy pháp vô tướng mà hỏi Như Lai nghĩa này. Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác đã vượt qua chín địa, cho nên có tình đối với không tình, cho đến thành Phật, đến đạo tràng; ấy gọi là không tình đối với có tình. Vì sao? Đều do chúng sinh có tưởng niệm đắm chấp.”

 Bấy giờ bồ-tát Tịnh lại thưa Phật: “Như Thế Tôn nói, vì chúng sinh nên không tình đối với có tình. Vậy hôm nay Như Lai vẫn chưa lìa (tình) sao?” Phật nói: “Đã lìa. Tuy ở trong đó cũng không nhiễm.” Lại hỏi: “Thế nào, bạch Thế Tôn? Như Lai có tình riêng nên mới khiến không tình đối với có tình, hay chỉ có không tình đối với có tình thôi?” Phật nói: “Con nhà lành, Như Lai không còn tình riêng, mà lại có không tình đối với có tình; chỉ vì đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) nên không tình đối với có tình.”

 Bồ-tát Tịnh lại hỏi: “Thế nào là đối với không tình? Thế nào là đối với có tình?” Phật nói: “Con nhà lành, ta không có tâm của Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ, không giáo hóa người khác) hay A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, thoát sống chết, chỉ lo giải thoát cho mình), nhưng có từ, bi, hỷ, hộ (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng). Ấy gọi là không tình đối với có tình.”

 Bồ-tát Tịnh nói: “Hôm nay Như Lai là không tình đối với có tình; vậy có chăng không tình đối với không tình?” Phật nói: “Có.” Bồ-tát Tịnh hỏi: “Đó là gì?” Phật nói: “Nay tâm ta đã diệt, gửi mình vào vô vi (cảnh giới không do tạo tác, không sinh không diệt). Ấy gọi là không tình đối với không tình.”

 Bồ-tát Tịnh hỏi: “Vô vi cũng là có tình, không tình cũng là có tình, đều là tên gọi tạm đặt hay sao? Vì sao Thế Tôn nói: ‘Nay tâm ta đã diệt, gửi mình vào vô vi’?” Phật nói: “Con nhà lành, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Tất cả các pháp đều là tên gọi tạm đặt. Điều này cũng là có tình đối với không tình, không tình đối với có tình.”

 Bồ-tát Tịnh lại thưa Phật: “Như Thế Tôn đã nói: các pháp rối loạn, các pháp không cố định, các pháp vô thường (không thường còn). Vì sao trong pháp chỉ là tên gọi tạm đặt, lại nói không tình đối với có tình, có tình đối với không tình?” Phật nói: “Thế nào, con nhà lành? Nay ta sẽ lấy đệ nhất nghĩa mà hỏi ông, ông hãy trả lời ta từng điều một. Ông nay là có tình hay không tình?” Đáp: “Có tình.” Phật nói: “Tình của ông đứng ở đâu?” Đáp: “Đứng ở chỗ không tình.” Phật nói: “Ông nay có tình, sao lại đứng ở chỗ không tình?” Đáp: “Bỏ cái có, hướng về cái không, nên đứng ở chỗ không tình.” Phật nói: “Không tình đã là không, thì đứng ở đâu?” Đáp: “Đứng ở chỗ không có chỗ đứng.” Phật nói: “Nay ông dùng pháp gì để đứng ở chỗ không có chỗ đứng?” Đáp: “Nay con không thấy có tình, cũng không thấy không tình, nên đứng ở chỗ không có chỗ đứng.”

 Phật nói: “Con nhà lành, ông nói tất cả các pháp đều là tên gọi tạm đặt, vậy sao trong pháp tên gọi tạm đặt lại nói có tình đối với không tình, nói không tình đối với có tình? Nếu như thế thì các pháp rối loạn, các pháp không cố định, các pháp vô thường. Nay ông lại nói: chẳng có tình cũng chẳng không tình, nên đứng ở chỗ không có chỗ đứng.” Bấy giờ bồ-tát Tịnh im lặng không đáp.

 Phật nói: “Con nhà lành, ông quán nghĩa gì mà im lặng không đáp?” Bồ-tát Tịnh nói: “Con quán thấy trong đệ nhất nghĩa không có lời, không có nói, nên im lặng mà thôi.” Phật nói: “Đúng vậy, đúng vậy, con nhà lành. Tất cả các pháp đều là tên gọi tạm đặt. Trong pháp tên gọi tạm đặt, chẳng phải thật, chẳng phải có. Vì tâm nhiễm ô nên chúng sinh không thấu suốt, mỗi người tự xưng nói: ‘Đây là nê-hoàn, đây là sống chết.’ Còn người dùng phép quán thanh tịnh theo đệ nhất nghĩa thì cũng không có nê-hoàn, cũng không có sống chết.” Bấy giờ Thế Tôn liền nói bài kệ rằng:

 Tất cả các pháp giới, vốn là không, không có gì cả.

 Người trong sống chết không thấu suốt mà quán, bảo rằng pháp tự nhiên là như thế.

 Trải qua ba đời thế tục, tiến lên cầu đạo bồ-tát,

 kẻ lui sụt nhiều như cát sông Hằng, đâu có ai thấu được cái vốn không.

 Đấng Thập Lực (Phật, bậc có mười thứ trí lực) thương xót hiện ra đời, xót nghĩ mọi loài như nhau,

 vì họ diễn giảng pháp tên gọi tạm đặt, cho họ biết ánh sáng của đạo cùng tột.

 Đấng giải thoát không ai sánh bằng, mau chóng tuyên giảng tiếng pháp.

 Vô lượng loài chúng sinh được no đủ bằng cam lộ của pháp (cam lộ: nước ngọt cõi trời, ví pháp Phật làm dứt khổ, cho sự sống bất tử).

 Đạo lớn không có hình tượng, chẳng phải có tình, chẳng phải không tình.

 Chỉ vì sinh tâm nhiễm ô nên không được gốc của tam thiền.

 Nếu muốn tu tập cái gốc là bảy phép vô lậu thanh tịnh,

 tỏ bày chín địa thanh tịnh, ấy gọi là cửa đi vào đạo.

 Ban đầu muốn đến đạo tràng, còn bị buộc vào mười bốn thứ tâm,

 được thành Phật thì chúng mới diệt, rồi sau mới thành quả đạo.

 Mười sáu thánh đế là pháp ấn (dấu ấn xác chứng chân lý) của bồ-tát.

 Được thọ ký (lời Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) với trí tuệ cam lộ, nhân đó gọi là Như Lai.

 Ba mươi hai pháp gốc là trí tuệ thần thông của bồ-tát,

 tiêu diệt hoạn nạn của ba đời, dần dần đến được nê-hoàn.

 Phàm muốn cầu Phật đạo, trang nghiêm cõi nước của Phật,

 tiếng vang khắp mười phương thế giới, thì phải tu thiền mới được.

 Hạnh tam thiền vô lậu là kho tàng sâu kín của chư Phật.

 Vì chúng sinh mà lập lời thề, vì họ nói pháp không còn chết.

 Hạnh đã hết thì không tạo hạnh nữa, quả cũng không còn quả báo.

 Đạo phát xuất từ trí tuệ bình đẳng, tâm chuyên một, không có niệm tà.

 Bốn lòng tin (tin Phật, tin Pháp, tin Tăng, tin giới) là báu của Như Lai, sáu thứ (sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp) là bụi trần của thế gian.

 Bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) là tràng hoa thanh tịnh, đủ tám chính đạo (tám con đường chân chính: thấy, nghĩ, nói, làm, sống, siêng năng, nhớ nghĩ, định tâm đều chân chính) thì mới thành.

 Năm thần thông thế tục giống như chim bay qua hư không,

 mạng sống vẫn buộc vào địa đại (yếu tố đất, tức thân xác vật chất), không khỏi nạn sống chết.

 Đạo Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường cứu độ khắp mọi người) có sáu thần thông, dạo chơi trong vực hư không,

 rốt ráo không lui sụt, an ổn ấy không còn sót lại gì.

 Tuệ quán thấu suốt thanh tịnh, soi khắp nơi tối tăm.

 Không đắm chấp cũng không nhiễm, nên gọi là Thiên Tôn (bậc tôn quý nhất trong trời).

 Đạo sinh ra không phải tự sinh, có nhân duyên mới có đạo.

 Pháp nào cũng không tự biết mình, trống rỗng vắng lặng, đâu là đạo?

 Con người vốn ở trong sống chết, trôi dạt mà không tự biết.

 Tinh tấn không biếng nhác, dần dần hợp với giới luật của bậc thánh.

 Viên ngọc tâm vốn tự sáng, không nhờ ánh sáng bên ngoài.

 Mặt trời, mặt trăng còn có năm thứ che lấp (mây, khói, bụi, sương mù, và tay A-tu-la che), làm sao chiếu được gì?

 Phật vốn có hạnh thanh tịnh, tâm tuệ không có tì vết, bụi bặm.

 Tự cứu mình rồi lại cứu người khác, đến đâu cũng không vướng ngại.

 Dứt được mọi mong cầu, trừ sạch mọi ràng buộc đắm chấp.

 Soi bằng ánh sáng của các pháp, không còn biết đến ngu tối.

 Tính của nê-hoàn thanh tịnh, không thấy có đi có về.

 Sâu kín không thể thấy, lặng lẽ không đổi khác.

 Vào thiền với một ý định, cảm động khắp mười phương.

 Sức thần túc (thần thông đi lại tự tại) và đạo lực mạnh mẽ, tám bậc không suy giảm (?).

 Cho nên phát lời thề rộng lớn, rơi lệ thương xót chúng sinh,

 đều nghĩ đến việc chịu khổ thay cho họ, ấy thật là điều kỳ lạ đặc biệt.

 Người đời không nghĩ đến vô thường, tham đắm vinh hoa ba cõi,

 như gió thổi lá rụng, trôi lăn theo chỗ cuốn đi.

 Hư không không có bờ bến, hạnh đạo cũng không có bờ bến.

 Hư không đáp lại bằng tiếng vang, trống rỗng vắng lặng, không có gốc rễ.

 Con người vốn từ thai mẹ ra đời, theo hạnh mình làm mà nhiễm vào năm nẻo.

 Thiện ác đuổi theo hình người, như bóng theo thân.

 Nếu diệt được năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: hình sắc, cảm thọ, tưởng tượng, tạo tác của tâm, và thức), thần thức (tâm thức) trở về cái không,

 không còn sinh, già, chết, chỗ ấy thật là vui sướng.

 Nếu biết được kho tàng của chư Phật sâu kín không thể thấy,

 thì vượt khỏi các cõi, vượt qua ba đời, ngoảnh lại nhìn bờ sống chết.

 Ta vốn vì ngu mê mà vào cái vạc lửa cháy hừng hực này.

 Nay được lìa khỏi tai ương ấy, dạo chơi trong vực thanh tịnh.

 Ta nay tuy đã thoát khổ, mình lìa được mà người khác chưa lìa.

 Chỉ lo lành cho riêng mình thì không phải lời thề rộng lớn, cần gì phải vội nhận diệt độ (vào niết-bàn, chấm dứt hẳn thân mạng)?

 Lại trở về hiện ra đời, dùng phương tiện khéo léo giáo hóa giữa trần lao,

 cứu độ rộng khắp không bờ bến, không ngán số kiếp dài lâu.

 Mỗi ngày độ người nhiều như cát sông Hằng, như chính mình mà không ai sánh bằng (?),

 mà không hề tính đến mảy may để khoe bày công lao của mình.

 Không nghĩ người đã được độ là gần, người chưa được độ là xa.

 Tâm thức lặng lẽ chuyên một, rốt ráo không vướng mắc.

 Sắc tướng là sự đầy đủ của thân, dung mạo đẹp đẽ không ai sánh.

 Các căn (giác quan) liền được thuần thục, cho đến được niềm vui lớn.

 Căn tính lanh lợi, hạnh tu đầy đủ, mà giác ngộ vẫn còn phải dần dần.

 Gặp phải kẻ ngu si, đó mới là điều rất khó.

 Bồ-tát vào định, không nghĩ đến tưởng có hay không.

 Đi một mình không sợ hãi, đức lớn vượt hơn núi non.

 Người tu hành có năm bậc, có pháp tiến lên, lùi xuống và ở khoảng giữa.

 Lập chí như núi An Minh (tức núi Tu-di, núi lớn nhất ở trung tâm thế giới), tâm vững chắc không lay động.

 Sáu độ (sáu phép tu đưa sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cùng trí tuệ thần diệu lớn, thần túc thông suốt đi lại.

 Trong pháp giới không có ba niệm, nên chuyển được bánh xe pháp (tức giảng giải chân lý, như bánh xe lăn đi phá tan tà kiến).

 Vốn tích chứa vô lượng điều lành, tự mình đến được bậc thánh trong hàng người nhân đức.

 Đạo bình đẳng không có ba gốc, tâm suy xét thì trong ngoài đều sạch.

 Tính tình và hạnh kiểm có nhiều kiểu khác nhau, nhưng pháp tu thì không khác.

 Chỉ vì người đời biện luận nên mới phân biệt có thứ bậc.

 Hạnh tu đã trải qua nhiều kiếp, chưa từng khởi lên tưởng niệm,

 cho nên tâm dạo chơi không bờ cõi, như hư không chẳng vướng víu.

 Như đất là gốc của lòng chí thành, chịu đựng được cả dơ lẫn sạch.

 Tâm trí tuệ bao dung mọi thứ, không thấy có độ hay không độ.

 Hạnh của bậc thánh thật lạ lùng, chịu đựng được mọi khổ này.

 Ức kiếp làm công đức, mới thành được một gốc pháp.

 Ba định là không, vô tướng và vô nguyện, dùng để tu hành các pháp.

 Mọi trí tuệ cùng tuệ của mười trí lực, vượt qua cả chỗ vô sinh (chỗ không còn sinh ra nữa).

 Vốn tu trí tuệ về âm thanh, tám thứ tiếng (tám đức tính tốt đẹp của tiếng nói Phật) rất trong sạch, mầu nhiệm.

 Phân biệt hành tướng của năm ấm, trừ bỏ lòng tham do suy tưởng.

 Kẻ chìm đắm trong gốc sống chết, không tìm con đường cốt yếu để thoát ra.

 Không bỏ cái gốc của ba gốc, mới ra được chỗ cốt yếu của đạo (?).

 Tự biết được túc mạng thông (thần thông biết các đời trước), pháp thân (thân chân lý của Phật) không thể nghĩ bàn.

 Phá cái có, thành cái không, như nhau cả, sức ấy không gì ngăn được.

 Hư không có vô lượng cõi, chẳng phải một, chẳng phải hai, ba.

 Theo hạnh nguyện gốc của mình, tu sạch mọi đạo mầu nhiệm.

 Pháp cặn đục của sống chết là thứ kẻ ngu tham thích.

 Tuệ quán không nhiễm, không đắm chấp, dứt hẳn pháp ngu mê.

 Bồ-tát ưa sự vắng lặng, suy nghĩ về vô lượng pháp.

 Hiện tại không sinh không diệt, chẳng có cũng chẳng phải không có.

 Tự biết được trí túc mạng, quán thấy gốc rễ của sống chết,

 như người đứng trước sông biển, bèn run rẩy sợ hãi.

 Lời thề rộng lớn đưa đến chỗ cùng tột, tu hạnh trên nền đạo ngay thẳng.

 Ngồi, nằm đều vào kho tàng sâu kín, luôn lìa những hạnh dơ bẩn.

 Đất, nước, lửa, gió, hư không, thần thức nương bám vào đó mà ở.

 Muốn tìm chỗ hang động để ngồi thiền, mà không biết thần thức đi về đâu.

 Con người cũng thật là như thế, do nhân duyên cùng hợp lại mà thành (?).

 Thức lìa khỏi bốn đại (đất, nước, lửa, gió) thì thành không, chẳng biết mỗi thứ đi về đâu.

 Biển pháp không bờ bến, thu nhận mọi bụi trần trong và ngoài.

 Bản tính vốn tự thanh tịnh, không biết phân biệt nhiễm ô.

 Đạo lớn vốn không có pháp, quán thấy pháp trong ngoài đều sạch.

 Không nghĩ đến quá khứ, tương lai, hiện tại, là trí tuệ có một không hai trên đời.

 Hiểu được mọi âm thanh, pháp có hạn lượng và pháp vô lượng.

 Là pháp số kiếp rồi cũng tiêu mòn, đâu có gì còn mãi.

 Dứt được ách nạn của chúng sinh, lìa hẳn cõi của bốn ma (bốn thứ ma chướng: phiền não, năm ấm, cái chết, và ma vương cõi trời).

 Tham lam, ghen ghét vốn không có tự tính, như vậy mới hợp với phép quán thanh tịnh.

 Xưa ta ngồi dưới cây vua (cây bồ-đề), đầu hôm, nửa đêm cũng đều như vậy,

 một lòng một ý dừng lại, định ý không còn tán loạn.

 Bảy ngày thân không nghiêng ngả, xét khắp pháp của ba đời.

 Diệt cái một, không còn cái một nữa, từ đó mới giác ngộ.

 Nay đã được thành Phật, thương xót những người chưa được độ,

 chuyển bánh xe pháp vô thượng tại vườn Lộc Dã (vườn Nai, gần thành Ba-la-nại, nơi Phật giảng pháp lần đầu).

 Trước hết nói trí tuệ về bốn chân lý sáng tỏ: tuệ về khổ, về nguyên nhân của khổ, về sự dứt khổ, và về con đường dứt khổ.

 Vì những người chưa giác ngộ, nói ba lần mới thành tựu.

 Tất cả vô lượng chúng sinh, mới nghe pháp cam lộ,

 đều được tâm vô sinh, không còn sinh diệt nữa.

 Tuy hiện ra trong đời này, mà thần thức dạo khắp vô lượng cõi,

 khắp nơi chuyển bánh xe pháp, chốn chốn hiện ra biến hóa.

 Ở đây hiện ra làm Phật, mười tháng ở trong thai mẹ.

 Bậc thánh không có cấu bẩn, không đắm say trong năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái).

 Vì thế tinh tấn học tập, nghĩ đến việc lìa thức chấp có và không.

 Thể tính và hạnh tu đều tự nhiên, không làm hủy hoại pháp giới.

 Cái đã qua không thể đo lường, cái sắp đến cũng không cùng tận.

 Hiện tại lại biến đổi, vậy thần thức ở đâu?

 Thức là gốc của sống chết, trôi dạt không bao giờ dứt.

 Muốn đến bờ vô vi, tam thiền là bậc nhất.

 Nguyện được pháp vô sắc (không có hình chất), nhuộm bằng chiếc áo không hình.

 Trong cái không mà tự vui thích, không nguyện ở trong ba cõi tồn tại.

 Nhớ lời thề vững chắc xưa kia của ta, vì chúng sinh trong vòng luân hồi từ thuở ban đầu,

 cho nên lại theo người thế tục, không thiếu tâm thề nguyện rộng lớn.

 Bồ-tát tu ba gốc, lẫn nhau có tâm hơn thua.

 Ta nay mới tự thấu suốt, là bậc nhất trong sự tinh tấn.

 Những biến hóa Như Lai hiện ra, không ai có thể nghĩ lường.

 Có khi ở giữa núi đá, lặng im không nói năng.

 Phân biệt sáu trần bên trong, không có tưởng về ta, về người.

 Pháp bên ngoài cũng như vậy, tưởng thường còn và tưởng không thường còn.

 Ta từ lúc mới phát tâm, lập hạnh không phải vì mình.

 Nay tuy được tỉnh ngộ trước, há lại không vì những người khác?

 Cho nên gắng sức siêng học, sợ phụ lời nguyện ban đầu.

 Vì thế độ những người chưa được độ, ấy gọi là lời thề của Như Lai.

 Phật lúc mới phát nguyện, không nghĩ đến sự khó khăn của số kiếp dài.

 Tuy ở trong trần dục, nỗi khổ ấy cũng không lâu.

 Chính pháp vốn không phải một, theo thứ bậc mà có ba danh hiệu (ba thừa: Thanh văn – người nghe pháp mà ngộ; Duyên giác – người tự quán nhân duyên mà ngộ; Bồ-tát).

 Đạo như mặt trời mặt trăng chiếu sáng, không có tâm phân cao thấp.

 Một trí và một tuệ, vốn từ một lời nguyện mà thành.

 Ta nay không bỏ cái một, nên gọi là đấng tôn quý bậc nhất.

 Hai phép quán xuất từ một pháp, nhờ niệm mà vượt qua ba khổ (khổ vì đau đớn, khổ vì cái vui tan hoại, khổ vì mọi sự đổi dời).

 Vốn không có cảnh giới khổ, pháp thân tự phân biệt lấy.

 Bồ-tát nắm trí tuệ phương tiện, dạy người không có tưởng về pháp.

 Bậc chân nhân ý luôn trong sạch, không nghĩ đến khởi hay không khởi.

 Luôn dùng tâm đại từ, không nghĩ đến chỗ thiếu sót của chúng sinh.

 Do đó tự lấy làm chuỗi ngọc trang sức, trí tuệ đầy đủ nghĩa lý của pháp.

 Đạo vốn tự là vô ngã (không có cái ta thật), lời ấy ra từ miệng chúng sinh.

 Không thể vì chúng sinh mà nói ngay rằng vốn tự vô ngã.

 Nay sẽ nói về hạnh “có”, dần dần cho họ thấy dấu vết của đạo,

 cho họ biết tưởng vô thường, lâu ngày sẽ tự giác ngộ.

 Ở đời tu thánh hạnh, trọn không mất gốc của nghĩa lý.

 Không vì văn chữ mà hiện bày cho người đời.

 Từ chư Phật nhận lời dạy, dạo chơi trong các định.

 Bước đi như rồng thần giữa loài người, được bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp).

 Như Lai riêng có chân lý, từng điều đều không thể nghĩ bàn.

 Không nương tựa, không nhiễm ô, nên gọi là đấng tôn quý trong loài người.

 Người thường học sách vở thế gian, chỉ đến được cõi vô tưởng (cõi trời mà tâm tưởng tạm ngưng hẳn) là cùng.

 Không bằng nghĩa của một câu, không còn ở cùng sống chết.

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, hỏi: “Thế nào, con nhà lành? Ông đã hiểu rõ nghĩa có tình, không tình này chưa?” Đáp: “Đúng như vậy, bạch Thế Tôn, thật không gì sánh bằng. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đọc tụng, nhận giữ nghĩa có tình đối với không tình, không tình đối với có tình, thì liền đầy đủ tất cả các pháp. Vì sao? Vì chư Phật Thế Tôn và tất cả bậc hiền thánh đều nhờ nghĩa này mà được thành Phật. Từ nay về sau, chúng con là những thiện nam tử, thiện nữ nhân đều sẽ ủng hộ các thiện nam tử, thiện nữ nhân nào nhận giữ, đọc tụng nghĩa có tình đối với không tình, không tình đối với có tình. Vì sao? Như chỗ con quán xét điều Như Lai đã nói, chư Phật quá khứ, vị lai và hiện tại đều nhờ nghĩa này mà được thành tựu. Chúng con cũng sẽ đạt được nghĩa pháp này.”

 Bấy giờ có một vị bồ-tát tên là Vô Quán, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, chắp tay, quỳ thẳng, thưa Phật: “Bạch Thế Tôn, tám người chúng con trong Hiền kiếp này (kiếp hiện tại, có một nghìn vị Phật ra đời) sẽ ủng hộ các thiện nam tử, thiện nữ nhân nào nhận giữ, đọc tụng câu nghĩa này. Những người ấy sẽ được mười thứ phúc công đức. Thế nào là mười? Một là được pháp không hình tướng. Hai là vào sâu kho tàng pháp. Ba là tài biện luận bậc nhất. Bốn là được vô lượng pháp. Năm là được trí tuệ nhanh nhạy. Sáu là không bỏ tâm thề nguyện rộng lớn. Bảy là tự tại trong định. Tám là biết trước ý nghĩ của chúng sinh. Chín là lập được tâm vô sinh. Mười là hạnh tu vốn tự nhiên. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nhận giữ, đọc tụng câu nghĩa này thì sẽ được mười công đức ấy. Giả sử trong ba nghìn đại thiên cõi nước (một nghìn triệu thế giới) đầy khắp thiện nam tử, thiện nữ nhân, và đều khiến họ thành tựu đạo bồ-tát, cũng không bằng một thiện nam tử, thiện nữ nhân nhận giữ, đọc tụng một câu nghĩa này. Vì sao? Vì mọi công đức lành đều từ đó mà sinh ra.”

 Bấy giờ Thế Tôn bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Nếu khiến chúng sinh trong ba nghìn đại thiên cõi nước đều trở thành Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đao-lợi, tức Đế Thích), phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân có lập lòng tin tu gốc tam thiền; phúc công đức ấy rất nhiều, rất nhiều.”

 Phật nói: “Thế nào, con nhà lành? Nếu chúng sinh trong ba nghìn đại thiên cõi nước đều trở thành Phạm thiên (vua trời ở cõi Sắc), mỗi vị Phạm thiên đều có thần đức vô lượng, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ma-ha-tát ở bậc thứ nhất tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường, không thể lấy thí dụ mà so sánh.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân đã ở bậc thứ nhất, được danh hiệu bồ-tát, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ma-ha-tát ở bậc thứ hai tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường. Vì sao? Vì hạnh tam thiền của bậc thứ hai không phải bậc thứ nhất theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Nếu bồ-tát bậc thứ hai đều được thành tựu, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ma-ha-tát ở bậc thứ ba tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường. Vì sao? Vì bồ-tát bậc thứ ba không phải bậc thứ hai theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Nếu bồ-tát ma-ha-tát bậc thứ ba đầy đủ tam thiền, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ma-ha-tát ở bậc thứ tư tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường. Vì sao? Vì tam thiền của bậc thứ tư không phải tam thiền của bậc thứ ba theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Bồ-tát ma-ha-tát bậc thứ tư đầy đủ tam thiền, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ở bậc thứ năm tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường. Vì sao? Vì tam thiền của bậc thứ năm không phải tam thiền của bậc thứ tư theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Nếu bồ-tát ma-ha-tát bậc thứ năm đầy đủ tam thiền, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ở bậc thứ sáu tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường. Vì sao? Vì tam thiền của bậc thứ sáu không phải tam thiền của bậc thứ năm theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Bồ-tát bậc thứ sáu đầy đủ tam thiền, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ở bậc thứ bảy tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường. Vì sao? Vì tam thiền của bậc thứ bảy không phải tam thiền của bậc thứ sáu theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Nếu bồ-tát bậc thứ bảy đầy đủ tam thiền, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ở bậc thứ tám tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường. Vì sao? Vì tam thiền của bậc thứ tám không phải tam thiền của bậc thứ bảy theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Bồ-tát bậc thứ chín đầy đủ tam thiền, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ma-ha-tát ở bậc thứ mười tu hạnh tam thiền; phúc công đức ấy không thể cân lường. Vì sao? Vì tam thiền của bậc thứ mười không phải tam thiền của bậc thứ chín theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Bồ-tát bậc thứ mười đầy đủ tam thiền, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng bồ-tát ma-ha-tát nhất sinh bổ xứ (bậc bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật). Vì sao? Vì tam thiền của bậc nhất sinh bổ xứ không phải tam thiền của bậc thập trụ (bậc thứ mười) theo kịp.”

 Phật lại bảo bồ-tát Tịnh: “Thế nào, con nhà lành? Bồ-tát nhất sinh bổ xứ tu hạnh tam thiền, đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới. Thế nào, con nhà lành, phúc công đức ấy có nhiều không?” Bồ-tát Tịnh thưa Phật: “Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thế Tôn.” Phật nói: “Vẫn không bằng công đức Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác có được khi nghĩ đến tam thiền trong chốc lát; phúc công đức ấy không thể cân lường. Tất cả chư Phật Thế Tôn đều nhờ tam thiền này mà được đầy đủ tất cả các pháp.” Bấy giờ Thế Tôn liền nói bài kệ rằng:

 Tam thiền là mẹ của chư Phật, sinh ra tất cả các pháp,

 cứu vớt nỗi khổ của chúng sinh, nhờ đó được làm đấng tôn quý trong loài người.

 Các hàng bồ-tát mười bậc, mỗi bậc được thiền khác nhau,

 nhưng trí tuệ gốc thì không khác, lấy sự dừng lặng tâm làm bậc nhất.

 Hiện tại có mười sáu pháp, tự vui thích ở trong đó.

 Không nương vào gốc của ba độc (tham, sân, si), mới hợp với nghĩa của mười câu.

 Vượt qua vô lượng cõi, không mất hạnh quán gốc,

 độ thoát các chúng sinh, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Các pháp như mộng, như ảo, chẳng có cũng chẳng phải không có,

 giáo hóa hết thảy mọi loài, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Tuy chưa ở bậc thứ mười, mà làm được việc của Phật,

 hiện ra được mọi thứ biến hóa, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Mười hai vòng bánh xe pháp không gì sánh (?), tỏ bày hạnh vốn không,

 thu nhận mọi gốc rễ, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Sống chết không có hạn lượng, mà không vướng vào con đường của ba cõi tồn tại,

 thần thức tự nhiên chuyển đổi, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Người đã biết mọi sự không thường còn, thì không đắm vào vinh hoa sủng ái ở đời.

 Bậc chân nhân dứt bỏ phân biệt bên này bên kia, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Có tình chẳng phải có tình, không tình cũng lại như thế,

 hạnh đạo vượt qua ba cõi, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Sống chết vốn không có điềm báo, do nhân duyên mà có các pháp,

 cái này cái kia không biết nhau, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Lòng từ thương xót nuôi dưỡng khắp cả, không đắm vào gốc của tưởng về thân,

 tính của pháp không có cao thấp, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Hạnh gốc của bồ-tát, chỉ là không, vô tướng và vô nguyện,

 được đi vào cửa nê-hoàn, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Đạo phát xuất từ bốn tâm bình đẳng (từ, bi, hỷ, xả), lời thề rộng lớn không thể lay chuyển,

 mười trí tuệ vượt hơn mọi đạo, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Đầy đủ đàn độ vô cực (bố thí đến chỗ cùng tột), cứu giúp những người thấp kém,

 theo chỗ họ mong mà làm cho đầy đủ, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Giữ giới không hề phạm, như gìn giữ chiếc bình cát tường (bình báu mang điềm lành, muốn gì được nấy),

 mỗi niệm không xen tạp tưởng, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Nhẫn nhục là gốc của mọi hạnh, gặp điều trái nghịch mà tâm không đổi,

 không có tưởng, như hư không, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Vô số kiếp tinh tấn, trọn không hề biếng nhác,

 dạy dỗ các loài chúng sinh, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Chính thọ (nhập định đúng đắn) hạnh tam thiền, một ý chuyên niệm không đổi,

 cảm động mười phương cõi, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Trí tuệ như vực biển lớn, bình đẳng không có hai,

 trừ sạch mọi vọng tưởng, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Phương tiện khéo léo không theo khuôn phép nào, biến hiện không có hạn lượng,

 không tính đến sang hay hèn, ấy gọi là hạnh tam thiền.

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, trăm nghìn ức chúng sinh đều phát tâm vô thượng, được hạnh tam thiền.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video