Thiên 17 — Phẩm 17 – Vô lượng

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, phẩm Vô Lượng (không thể đo lường), thứ mười bảy.

 Lại nữa, hỡi thiện nam tử, thiện nữ nhân (những người nam, người nữ có lòng lành, tin theo và tu học đạo Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người tu hành đã phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh) lại có thể biết hết giáo pháp chư Phật đặt ra: có cái có hạn định, có cái đo lường được, có cái vô lượng (không thể đo lường). Thế nào, hỡi tộc tánh tử (con nhà dòng dõi tốt, cách Phật gọi thân mật người tu học)? Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng như chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức là Phật), nhập vào tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú vào một chỗ) này, thì biết hết giáo pháp chư Phật đặt ra là đo lường được hay vô lượng. Các ngài cũng biết hết những điều chư Phật dạy về khẩu hạnh (việc làm bằng lời nói), thân hạnh (việc làm bằng thân) và ý hạnh (việc làm bằng ý nghĩ).

 Hoặc các ngài lại thị hiện (hiện thân ra cho chúng sinh thấy) đi khắp mười phương thế giới. Các ngài vượt qua vô lượng thế giới phương đông, độ (cứu giúp, đưa qua bờ giác ngộ) những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương đông. Các ngài vượt qua vô lượng thế giới phương nam, độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương nam. Các ngài vượt qua vô lượng thế giới phương tây, độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương tây. Ở vô lượng thế giới phương bắc, các ngài độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương bắc. Các ngài vượt qua vô lượng thế giới phương đông bắc, độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương đông bắc. Các ngài vượt qua vô lượng thế giới phương đông nam, độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương đông nam. Các ngài vượt qua vô lượng thế giới phương tây nam, độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương tây nam. Các ngài vượt qua vô lượng thế giới phương tây bắc, độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương tây bắc. Các ngài lại đi khắp vô lượng thế giới phương trên, độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương trên. Các ngài lại đến vô lượng thế giới phương dưới, độ những cõi cần được độ, mà không làm mất giáo pháp của chư Phật phương dưới.

 Bấy giờ Đức Thế Tôn hiện tướng lưỡi rộng dài (một trong các tướng tốt của Phật, biểu hiện lời nói chân thật), phóng ra ánh sáng lớn, chiếu khắp vô số thế giới mười phương. Ngài khiến cả đại chúng đều được nghe Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Chí Chân là bậc chân thật tột bậc; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chánh trọn vẹn, bình đẳng) giảng giáo pháp rất sâu xa, độ những cõi cần được độ. Ở đây có mười tám tuệ minh (mười tám điều sáng suốt của trí tuệ).

 Lúc ấy các con trai, con gái nhà dòng dõi tốt liền có thể đầy đủ giáo pháp của Như Lai. Họ có thể khiến cái là cõi mà khởi ý nghĩ rằng không phải cõi, khiến cái không phải cõi mà khởi ý nghĩ rằng là cõi. Ở thế giới kia, họ giảng một phép quán (cách quán sát, chiêm nghiệm chân lý). Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu pháp thứ nhất trong mười tám tuệ minh.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân xem xét trước vô số việc đời vị lai (đời sau), và biết ở quá khứ, hiện tại ai là Phật, ai chẳng phải Phật, ai là Bồ-tát, ai chẳng phải Bồ-tát. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ hai trong mười tám tuệ minh.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân [thấy rằng] quá khứ là vô lượng, không có duyên (điều kiện tạo thành), vô số; diệt tận mà không thấy diệt tận, sinh khởi mà không thấy sinh khởi. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ ba trong mười tám tuệ minh.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân phân biệt trong và ngoài bốn hạnh phi thường (bốn phép quán về sự không thường còn của muôn vật), và ở trong đó tự quán thân hạnh cho đầy đủ. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ tư trong mười tám tuệ minh.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân [biết] cõi Phật là vô lượng, không thể nghĩ bàn, liền phân biệt được hai điều chư Phật nói tới là si (mê muội) và ái (tham đắm), biết rõ bản tánh của chúng đều là không (không có thực thể cố định). Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu pháp thứ năm trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân nếu có thể quán từng điều một rằng trong cũng không, ngoài cũng không; ta chẳng phải do kia mà có, kia chẳng phải do ta mà có; biết từng điều một đều không, vắng lặng, chẳng có gì cả. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu pháp thứ sáu trong mười tám pháp.

 Lại nữa, hỡi tộc tánh tử! Hư không thì vô tướng (không có hình tướng), không thể làm cho hư không có tướng. Ở trong đó tự phân biệt thân mình cũng như hư không kia. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu pháp thứ bảy trong mười tám pháp.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân, dù có hình hay không hình, có tiếng hay không tiếng, ở trong đó phân biệt đều thấy chẳng có gì cả. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu pháp thứ tám trong mười tám pháp.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân biết pháp Thánh tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) do bảy phép quán sinh ra, và tổng trì (nắm giữ trọn vẹn, không quên mất) mười tám hạnh không (mười tám phép quán về tánh không). Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu pháp thứ chín trong mười tám pháp.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân biết pháp tánh (bản tánh chân thật của muôn vật) không có hình, có ở nơi có sinh mà cũng có ở nơi không sinh; ở trong đó phân biệt đều thấy chẳng có gì cả. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân quán vô lượng thế giới, biết có khởi lên có diệt đi, giống như nhà ảo thuật nhìn hình bóng trong gương. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười một trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân lại phải biết bảy gốc rễ của khổ. Thế nào là bảy? Một là biết tâm này không từ kia mà ra, tâm kia cũng không ở nơi này. Hai là tâm khổ kia không có ta, không có người; tâm khổ này cũng không có ta, không có người. Ba là thế giới của chư Phật không thể nghĩ bàn, Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác có thể độ hết số lượng ấy. Bốn là thiện nam tử, thiện nữ nhân tự suy nghĩ trong lòng rằng khổ, không, chẳng phải ta, không thấy có thân, như gương chiếu ra bóng. Năm là nếu ta nhận lấy hình thân mà dứt pháp mười thân, thì cũng không thấy mười thân (?) vốn từ ta mà có. Sáu là dùng pháp vô úy (không sợ hãi) mà không quấy nhiễu sự lãnh nhận của người kia; những ai nhận giáo pháp thì ý chí không lay đổi. Bảy là quán hạnh và không hạnh, hạnh gốc, hạnh của ta, hạnh vị lai, đều chẳng phải có, chẳng phải chẳng có, chẳng phải không, chẳng phải chẳng không. Đó gọi là bảy hạnh khổ. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười hai trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân quán cái không vô lượng, đối với ý tưởng về cái không vô lượng ấy không tự sinh ra niệm, cũng không thấy niệm kia. Vì sao vậy? Vì vô lượng thế giới đều là không, không có hình tướng. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười ba trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân lại phải quán vô lượng bốn khổ. Thế nào là bốn khổ? Ở trong cõi Diêm-phù-lợi (cõi đất loài người ở), quán gốc rễ của các nỗi khổ của vô lượng chúng sinh. Một là khổ vì sinh: biết đầu đuôi của sự sinh, thường nghĩ đến nỗi khốn khổ khi ở trong bào thai. Hai là khổ vì già: hình dạng đổi khác, sắc mặt biến đổi, ý chí thời trai tráng không còn. Ba là khổ vì bệnh: một đại (một trong tứ đại, tức bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió tạo nên thân thể) tăng lên thì một bệnh tăng; bốn đại tăng lên thì bốn bệnh tăng; một đại diệt đi thì một bệnh diệt; bốn đại diệt đi thì bốn bệnh diệt. Thế nào, hỡi tộc tánh tử, bệnh là có khởi có diệt, hay không có khởi diệt?

 Bấy giờ có vị Bồ-tát tên là Bản Diệt bước tới trước bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Tứ đại vốn tự diệt, chẳng phải khởi rồi mới diệt."
Phật nói: "Hỡi tộc tánh tử! Vì sao tứ đại vốn tự diệt, chẳng phải khởi rồi mới diệt?"
Thưa rằng: "Vốn không có tứ đại, nay sinh ra cũng chẳng phải vốn có. Vì thế nên vốn tự diệt, chẳng phải khởi rồi mới diệt."
Phật nói: "Hỡi tộc tánh tử! Thế nào là vốn tự diệt? Thế nào là khởi rồi diệt?"
Thưa rằng: "Vốn không có hình, vốn không có sinh, không thấy khổ, không thấy chẳng khổ, đó gọi là vốn tự diệt. Còn gọi là khởi rồi diệt, ấy là tâm ta đang hiện có, mà có thể khiến tâm ấy lặng ẩn không khởi lên, đó gọi là khởi rồi diệt."
Phật nói: "Thế nào, hỡi tộc tánh tử? Có tâm quá khứ, có tâm hiện tại; tâm quá khứ chẳng phải tâm hiện tại, tâm hiện tại chẳng phải tâm quá khứ. Vậy thế nào là vốn tự diệt, thế nào là khởi rồi diệt?"
Thưa rằng: "Cái gốc thì không có diệt, cái khởi lên cũng không có diệt."
Phật nói: "Hỡi tộc tánh tử! Vốn tự diệt và khởi rồi diệt do đâu mà sinh?"
Thưa rằng: "Do không sinh nên sinh."
Bấy giờ Đức Thế Tôn khen ngợi Bồ-tát Bản Diệt rằng: "Hay thay, hay thay, hỡi tộc tánh tử! Ngươi đã có thể nói lời ấy thật lưu loát trước mặt Như Lai."

 Bốn là khổ vì chết: lúc sắp chết, bỏ thân này để nhận thân khác, còn lơ lửng ở khoảng giữa, chưa biết sẽ đi về đâu trong vị lai, quá khứ, hiện tại. Ngay lúc ấy thần thức liền kinh sợ. Đó gọi là khổ vì chết. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười bốn trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, hỡi tộc tánh tử! Nếu người nam, người nữ phân biệt được vô ngã (không có cái ta thật), khổ, không, phi thân (chẳng phải thân), đầy đủ bốn hạnh này thì liền được Như Lai thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật). Thế nào là bốn? Hỡi tộc tánh tử, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân xét cái ta thì thấy không có ta, chẳng phải có sắc (hình chất), chẳng phải không có sắc, hiểu rõ là không có gì cả, đó gọi là vô ngã. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân suy nghĩ thấy cái khổ trong pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) không có gốc rễ, nói rằng chẳng có khổ, cũng chẳng có sinh diệt, đó gọi là phân biệt rằng khổ là không khổ. Như vô lượng ý tưởng của chúng sinh đầy khắp cõi hư không, biết khắp rằng các ý tưởng ấy do bản thức (tâm thức gốc, nền tảng của mọi nhận biết) sinh ra, rồi đều tan hết vào cái không, đó mới là không. Thế nào là phi thân? Tức là chẳng phải thân: ta được, ta phân biệt (?); ta và không ta, thấy và không thấy, nghe và không nghe; chẳng có thấy, chẳng có nghe. Đó gọi là phi thân. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười lăm trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, hỡi tộc tánh tử! Như (chân như, tức bản thể như thật của muôn vật) của ta, như của các pháp Phật; như ấy với như của các pháp Phật không khác nhau; không có pháp Phật, không có như, thì cũng lại không khác. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười sáu trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, hỡi tộc tánh tử! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân [như] Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, trong hạnh nguyện gốc của mình biết chúng sinh nào có tam độc (ba thứ độc trong tâm: tham lam, giận dữ, si mê) ngang nhau, chúng sinh nào có tam độc nhiều hay ít, mà không thấy có tam độc, cũng không thấy có ba pháp thanh tịnh. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười bảy trong mười tám minh tuệ.

 Lại nữa, hỡi tộc tánh tử! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân tự nhớ được vô số hằng sa kiếp (số kiếp nhiều như cát sông Hằng; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài) ở quá khứ, lại biết vô số hằng sa kiếp ở hiện tại, lại biết vô số hằng sa kiếp ở vị lai, và ở trong đó phân biệt từng điều một mà thấy chẳng có gì cả. Đó gọi là Bồ-tát thành tựu pháp thứ mười tám trong mười tám minh tuệ.

 Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân phân biệt được mười tám minh tuệ thì ở giữa đại chúng không còn sợ hãi gì. Giống như vị quốc vương dũng mãnh có lãnh thổ để cai quản, những ai thân cận nương theo đều vâng lời dạy của vua mà không sai sót. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế: được giáo pháp trí tuệ của bậc Thánh, được pháp ấn (dấu ấn của chánh pháp, chứng nhận giáo pháp chân thật) niêm phong, thì có thể đầy đủ vô lượng tuệ môn (cửa trí tuệ). Thế nào là vô lượng tuệ môn? Chư Phật không thể nghĩ bàn. Cõi nước của chư Phật không thể nghĩ bàn. Các pháp không thể nghĩ bàn. Pháp tánh của các pháp không thể nghĩ bàn. Tỳ-kheo tăng (đoàn thể những người xuất gia tu hành) không thể nghĩ bàn. Pháp của tăng không thể nghĩ bàn. Cõi của tăng (?) không thể nghĩ bàn. Hạnh pháp như vậy lại có bốn việc. Thế nào là bốn? Một là từ vô số kiếp trải qua đến nay, luôn giữ một ý không sai lầm. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân giữ gốc của một hạnh, biết có tận và không tận, biết chư Phật có tận và không tận, thì mới có thể đầy đủ đạo hạnh bình đẳng.

 Bấy giờ có vị Bồ-tát tên là Nguyệt Quang Chiếu liền từ chỗ ngồi đứng dậy bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nay con đủ sức nói về hạnh của các pháp môn (các cửa vào giáo pháp, các cách tu) có tận và không tận. Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát ở nơi gốc của bốn pháp mà đầy đủ năm hạnh, liền có thể biết hết căn bản của Như Lai? Thế nào là bốn? Một là ở đời biết hết chuyện đi hay ở, phân biệt được đạo pháp và thế pháp (pháp của đời thường). Đó gọi là thành tựu một pháp. Lại dùng định ý (tâm định) không có hình, sắc, tướng mà cảm ứng đến các cõi nước, ở các cõi nước ấy giáo hóa chúng sinh, chỉ bày giáo pháp vô vi (không tạo tác, không sinh diệt, tức cảnh giới Niết-bàn). Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu hai pháp.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với pháp nơi thân mình mà không tự thấy thân, có thể độ vô lượng chúng sinh, trọn không bỏ pháp giới của chúng sinh. Đó gọi là thành tựu ba pháp. Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân phân biệt ba gốc hạnh của Như Lai. Thế nào là ba gốc hạnh? Một là kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi để giữ tâm tỉnh thức): nên đi thì biết mình đi, nên lại thì biết mình lại, nên ngồi thì biết mình ngồi, buộc ý vào ý tưởng sáng suốt, tâm không rối loạn. Hai là tọa thiền (ngồi thiền): nếu muốn đến chỗ ngồi thì ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), liền bỏ hết các ý tưởng, một ý một lòng, không xoay động thân, cho đến hết buổi thiền định trước sau không rối loạn. Nếu lại khởi làm, bố thí các việc lành, thì việc làm ra ắt thành, không có ý tưởng nào khác. Đó gọi là trong ba pháp ấy thành tựu pháp thứ tư.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với quá khứ, vị lai, hiện tại, biết hết cái sẽ sinh, chưa sinh, đã sinh, liền có thể ở trong đó cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử, ví lời thuyết pháp oai hùng không sợ hãi) mà không mất pháp hạnh gốc. Đó gọi là thành tựu năm pháp.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân! Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải hiểu biết ba hạnh của Như Lai. Thiền định của Như Lai chẳng phải thiền thế tục, cũng chẳng phải thiền của La-hán (A-la-hán, bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) hay Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy chỉ dạy), cũng chẳng phải thiền của nhất địa, nhị địa cho đến thập địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc thứ nhất đến bậc thứ mười). Vì sao vậy? Các thiền khác đều có giới hạn, còn thiền của Như Lai thì không có giới hạn."

 Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào, hỡi tộc tánh tử, là thiền thế tục, là thiền hữu học (thiền của bậc còn phải học, chưa dứt hết phiền não), là thiền vô học (thiền của bậc không còn gì phải học nữa), là thiền từ nhất địa cho đến thập địa?"

 Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như con được nghe từ Như Lai về các việc và mọi điều có trong đó: chúng sinh ở dục giới (cõi của những loài còn ham muốn, trong đó có loài người), dù là nam hay nữ, từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật, ban đầu ở đạo địa (bậc mới vào đường đạo) chưa ở ngôi Bồ-tát, giữa chừng được ba thiền (ba phép thiền quán): có thiền quá khứ, có thiền vị lai, có thiền hiện tại. Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy tuy được ba thiền này, nhưng chỉ có thể tự biết thân quá khứ trong thân mình, thân vị lai trong thân mình, thân hiện tại trong thân mình; chưa thể biết thân quá khứ trong thân người khác, chưa thể biết thân vị lai trong thân người khác, chưa thể biết thân hiện tại trong thân người khác.

 Thiện nam tử, thiện nữ nhân như vậy làm sao biết thân quá khứ trong thân mình? Bạch Thế Tôn, khi ngồi thiền thì tự quán thân mình, khởi lên tưởng bất tịnh (quán thân là nhơ nhớp để dứt lòng tham đắm), rồi tự suy nghĩ: 'Ôi, thân ta đây là thứ sẽ mòn mỏi tiêu diệt.' Một ý một niệm chỉ biết là bất tịnh, nhưng chưa biết nó sẽ đi về đâu. Lúc ấy thiện nam tử, thiện nữ nhân lại tự suy nghĩ: 'Nay ta bỏ thân này rồi sẽ tìm cách quán thêm. Như thân ta nay hiểu biết là không có ta, thì biết các vật bên ngoài cũng như vậy.' Phân biệt từng thứ một đều thấy chẳng có gì cả. Đó gọi là ở nơi thân hiện tại mà có thể suy nghĩ về quá khứ và vị lai.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân tự quán thân mình và các vật bên ngoài rồi, bỏ tâm ấy mà lại tìm cách quán thêm: 'Thân ta đây đều đã phân biệt là chẳng có chẳng không; chúng sinh kia có giống thân ta chăng?' Liền phân biệt thân quá khứ bên trong của người ngoài: 'Ôi chao, thân này chẳng bao lâu nữa sẽ tan mất.' Liền khởi tưởng bất tịnh; đã sinh tưởng bất tịnh rồi, biết thân quá khứ bên trong của người ngoài cũng như của mình, không khác. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân bỏ thân quá khứ bên trong của người ngoài rồi, lại sinh ra phép quán: 'Tâm quá khứ bên trong của người này từ đâu mà sinh, từ đâu mà diệt?' Lại tự suy nghĩ: 'Hãy tạm bỏ tâm quá khứ bên trong của người ngoài.' Rồi lại suy nghĩ về tâm vị lai bên trong của người ngoài: 'Ôi, thân này từ đâu mà đến, từ đâu mà diệt?' Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở ngôi Bồ-tát liền có thể đầy đủ hạnh của ba thiền."

 Phật lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là ở học địa (bậc còn đang tu học) tu pháp ba thiền?"
Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu bạch Phật: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân đã ở tín địa (bậc đã có lòng tin vững chắc) thì gọi là người hữu học. Người ấy muốn tiến tới con đường mình hướng đến, liền đi tới sáu chỗ vắng lặng, như dưới gốc cây, giữa bãi tha ma, nơi không có việc gì, và nơi trống trải ngoài trời yên tĩnh, rồi ngồi kiết già, giữ lòng ngay thẳng mà suy nghĩ, tự mong đầy đủ hạnh pháp ba thiền. Lúc ấy thiện nam tử, thiện nữ nhân tự suy nghĩ trong lòng, tự quán thân quá khứ bên trong vốn từ đâu sinh, lại từ đâu diệt. Lại tự suy nghĩ: 'Ôi chao, thân này vốn không có chỗ sinh, vốn không có chỗ diệt.' Thiện nam tử, thiện nữ nhân liền bỏ thân này rồi lại tìm cách quán thêm: 'Thân ta nay từ đâu sinh, từ đâu diệt? Thân vị lai cũng như thế chăng?' Liền tự suy nghĩ: 'Thân vị lai bên trong từ đâu sinh, từ đâu diệt?' Liền tự sinh niệm: 'Thân vị lai bên trong này cũng không có sinh, cũng không có diệt.' Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở học địa, nơi thân bên trong mà đầy đủ ba thiền.

 Thế nào là ở học địa quán thân bên trong nơi thân người khác mà đầy đủ ba thiền? Lúc ấy thiện nam tử, thiện nữ nhân bỏ thân này rồi tự quán thân bên ngoài: thân quá khứ bên trong vốn từ đâu sinh, vốn từ đâu diệt. Rồi tự suy nghĩ: 'Ôi, thân quá khứ bên trong của người khác từ đâu sinh, từ đâu diệt?' Lại tự suy nghĩ: 'Thân quá khứ bên trong này cũng không sinh, cũng không diệt.' Lại bỏ điều này rồi tìm cách quán thêm: 'Thân quá khứ bên trong này đã không còn sinh, đã không còn diệt; vậy thân vị lai bên trong này từ đâu sinh, từ đâu diệt?' Liền tự sinh niệm: 'Thân vị lai bên trong này cũng không sinh, cũng không diệt.' Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở nơi thân người khác, thân quá khứ và thân vị lai bên trong, mà đầy đủ ba thiền."

 Phật bảo Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở vô học địa (bậc không còn gì phải học) đầy đủ ba thiền?"
Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu bạch Phật: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn hướng tới chỗ của lậu (phiền não làm tâm rỉ chảy, ô nhiễm), dứt pháp vô lậu (?), liền tự suy nghĩ, ngồi kiết già mà suy nghĩ trong lòng: 'Thân quá khứ bên trong này từ đâu sinh, từ đâu diệt?' Lại tự suy nghĩ: 'Thân quá khứ bên trong này cũng không sinh, cũng không diệt.' Bấy giờ thiện nam tử, thiện nữ nhân bậc vô học bỏ phép quán này rồi lại suy nghĩ: 'Ta nay đã quán thân quá khứ bên trong, sẽ lại quán ta và thân quá khứ của ta.' Cũng không thấy diệt, cũng không thấy sinh, cũng không có kiếp, cũng không có sinh tử, cũng không có cõi nước. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở vô học địa đầy đủ ba thiền."

 Thế Tôn lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là Bồ-tát nhất địa chưa trọn các hạnh mà đầy đủ ba thiền?"
Thưa rằng: "Dùng phép quán không có thân mà quán niệm về thân; dùng cái gốc không có niệm mà không mất hạnh giữ niệm; không dùng tiếng mà nhận lấy âm vang; vượt qua ba [bậc] của địa Bồ-tát ban đầu, vượt qua ba [bậc] của tín địa (?), vượt qua tất cả các pháp. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân đầy đủ ba thiền."

 Thế Tôn hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Sao vậy, hỡi tộc tánh tử, không thấy ngươi nói về ba thiền của nhất địa?"
Thưa rằng: "Vì không thấy có cõi giới, cho nên không nói."
Phật nói: "Là không có thân hay có thân? Vì sao không nói?"
Thưa rằng: "Có thân."
Phật lại hỏi: "Thân ấy là pháp thân (thân chân lý của Phật) hay là thân tứ đại?"
Thưa rằng: "Là thân do cha mẹ sinh ra."
Phật nói: "Nay ngươi dùng thân do cha mẹ sinh ra, làm sao thành tựu ba thiền?"

 Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu bạch Phật: "Như khi con mới cầu quả Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, ngồi dưới cây vua (cây Bồ-đề, nơi chư Phật thành đạo), không sợ hãi, lòng cũng không kinh hãi, liền nghĩ đến tam giới (ba cõi: dục giới, sắc giới, vô sắc giới, tức toàn bộ thế gian nơi chúng sinh luân hồi) đang bốc cháy. Liền tự suy nghĩ: 'Chư Phật quá khứ đều đã vào Bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức nhập diệt), các ngài đã độ được bao nhiêu chúng sinh: Tu-đà-hoàn (quả Thánh thứ nhất, bậc mới vào dòng Thánh) quá khứ, Tư-đà-hàm (quả Thánh thứ hai, bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần) quá khứ, A-na-hàm (quả Thánh thứ ba, bậc không còn trở lại cõi dục) quá khứ, A-la-hán (quả Thánh thứ tư, bậc đã dứt sạch phiền não) quá khứ, Bích-chi Phật quá khứ.' Lại tự suy nghĩ ở đời vị lai cũng như thế. Đó gọi là Bồ-tát nhất địa đầy đủ hạnh của thiền thứ nhất. Như con là Bồ-tát nhất địa, quán thấy tam giới, gốc hạnh của nhất địa vượt bậc lên trên La-hán và Bích-chi Phật. Đó gọi là Bồ-tát nhất địa thành tựu thiền thứ hai. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ở nhất địa phân biệt trong và ngoài, giữ ba cái không nơi thân (?), giảng nói giáo pháp không sai lệch, đó gọi là ở trong nhất địa thành tựu thiền thứ ba."

 Phật lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Sao ngươi không nói về ba thiền của Tư-đà-hàm và A-na-hàm?"
Thưa rằng: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân đã ở kiến địa (bậc đã thấy được chân lý), liền tự suy nghĩ: thân mình, thân quá khứ bên trong, thân vị lai bên trong, cũng không có thân này, cũng không có tưởng về Phật, cũng không có tưởng về pháp, cũng không thấy tưởng về thân. Đó gọi là nơi thân quá khứ bên trong mà đầy đủ ba thiền.

 Thế nào là nơi thân vị lai bên trong mà đầy đủ ba hạnh? Bấy giờ bậc Tư-đà-hàm lại tự quán trong và ngoài, bỏ hết mọi trần lao (phiền não, như bụi bặm làm nhọc tâm), ở nơi ba thiền buộc niệm không quên. Tuy tự mình đã chứng đắc mà không phá hoại tự tướng (tướng riêng vốn có của mỗi vật), như mỗi pháp đều có tự tướng của nó. Tự phân biệt danh thân, cú thân, vị thân (danh thân là tập hợp các tên gọi, cú thân là tập hợp các câu, vị thân là tập hợp các chữ). Lại quán vô lượng chúng sinh bên ngoài, không khởi tưởng về Phật (?), mà thành tựu tưởng về Phật bình đẳng không hai, khiến tất cả đều thanh tịnh, không thấy có qua lại, không có gần xa. Đó gọi là bậc Tư-đà-hàm nơi thân vị lai bên trong mà đầy đủ ba thiền.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân ngồi ngay ngắn suy nghĩ, vì đã được đạo bất hoàn (quả A-na-hàm, không còn trở lại cõi dục), liền tự phân biệt: 'Nay ta chắc chắn đã ở bậc nhận lấy quả chứng, không phá hoại tướng tự nhiên của các pháp.' Xét kỹ mà tự chứng rõ: 'Ta đã vượt qua một, đã vượt qua hai, đã vượt qua ba, không còn qua lại nữa; dù ở trong sinh tử mà tâm ý vẫn lặng lẽ, không thể lay chuyển.' Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân nơi thân mình quán quá khứ, còn vị lai cũng như vậy."

 Bấy giờ Thế Tôn hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Bậc A-na-hàm đã được pháp quá khứ hay chưa được pháp quá khứ?"
Thưa rằng: "Bậc A-na-hàm đã được pháp quá khứ mà chưa hết pháp quá khứ."
"Thế nào là được pháp quá khứ mà chưa hết pháp quá khứ?"
"Thân của A-na-hàm ở quá khứ mà pháp ở vị lai, đó gọi là được pháp quá khứ mà chưa hết pháp quá khứ. Lại nữa, thân của A-na-hàm ở vị lai mà pháp đã qua, đây cũng là được pháp quá khứ mà chưa hết pháp quá khứ. Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân! Nếu thân của A-na-hàm chưa qua, thân chưa hiện tại, mà pháp đã qua, pháp đã hiện ra trước mặt, đó gọi là A-na-hàm được pháp quá khứ mà chưa hết pháp quá khứ."

 Thế Tôn lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Bậc Tư-đà-hàm đã được pháp quá khứ và đã hết pháp quá khứ chăng?"
Thưa rằng: "Bậc Tư-đà-hàm tuy có thân quá khứ, nhưng không được pháp quá khứ, không hết pháp quá khứ."
"Thế nào là Tư-đà-hàm có thân quá khứ mà không được pháp quá khứ, không hết pháp quá khứ?"
Thưa rằng: "Thân quá khứ của Tư-đà-hàm đã diệt mà pháp quá khứ chưa hết; pháp vị lai thì tự quán là đã qua, pháp cũng không có gì cả. Như A-na-hàm không có thân quá khứ mà có pháp quá khứ, cho nên Tư-đà-hàm không như vậy. Giống như soi gương xem bóng mặt mình thì không bằng hai mặt đối diện nhìn nhau; cho nên Tư-đà-hàm không bằng. Thức của A-na-hàm như vàng đã luyện ròng, thức của Tư-đà-hàm như vàng chưa luyện, vì thế có sự khác biệt."

 Phật lại hỏi: "Thế nào, hỡi tộc tánh tử? Theo lời ngươi nói, bậc A-na-hàm được pháp quá khứ và hết pháp quá khứ, được pháp vị lai và hết pháp vị lai, đã thành tựu những pháp chưa thành tựu chăng?"
Thưa rằng: "Không phải vậy. Tuy là vàng đã luyện mà còn chưa thành đồ dùng; có thể có tên là vàng mà chưa có hình dạng."
Phật nói: "Hay thay, hay thay, hỡi tộc tánh tử! Ngươi đã khéo nói nghĩa này. Như bậc A-na-hàm không có pháp quá khứ mà hết pháp quá khứ, không có pháp vị lai mà hết pháp vị lai. Vậy nay bậc A-la-hán được pháp quá khứ và hết pháp quá khứ chăng? Được pháp vị lai và hết pháp vị lai chăng?"
Thưa rằng: "Được pháp quá khứ mà chưa hết pháp quá khứ, được pháp vị lai mà chưa hết pháp vị lai. Vì thế mà có sự khác biệt."

 Bấy giờ Thế Tôn hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là Bồ-tát nhị địa đầy đủ hạnh ba thiền?"
Thưa rằng: "Như Bồ-tát nhị địa phát tâm cầu quả vô thượng (cao tột, không gì hơn) Chí Chân Đẳng Chánh Giác, không thấy thân bên trong, không thấy thân bên ngoài, buộc niệm ở trước mắt, rồi tự suy nghĩ: 'Thân bên trong của ta nay có thân quá khứ bên trong chăng? Không có thân quá khứ bên trong chăng? Có thân vị lai bên trong chăng? Không có thân vị lai bên trong chăng?' Bỏ phép quán này rồi lại suy nghĩ: 'Ta nay đã không có thân bên trong, đã không có thân bên ngoài, làm sao ở nơi thân bên trong mà tìm thân quá khứ bên trong, tìm thân vị lai bên trong?' Đó gọi là Bồ-tát nhị địa nơi thân trong và ngoài của mình mà đầy đủ ba thiền.

 Bấy giờ Bồ-tát nhị địa lại nghĩ thế này: 'Ta nay đối với thân trong và ngoài đều đã phân biệt cả, nay sẽ quán tiếp xem pháp thân trong và ngoài của người khác có khác với ta hay không?' Rồi tự tiến lên, quán thân trong và ngoài của người khác: có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Thiện nam tử, thiện nữ nhân ở nhị địa ấy quán nơi người khác thì thấy thân quá khứ là không có thân quá khứ, quán nơi người khác thì thấy thân vị lai là không có thân vị lai. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở nhị địa, nơi thân quá khứ của người khác mà thành tựu ba thiền."

 Thế Tôn lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở tam địa thành tựu ba thiền trong tam địa?"
Thưa rằng: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ở tam địa ngồi ngay ngắn suy nghĩ: quán thân quá khứ bên trong, có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Quán thân vị lai bên trong, có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Rồi lại tự suy nghĩ: 'Ta không có thân quá khứ bên trong của sơ địa (bậc thứ nhất), chẳng phải thân quá khứ; cũng không có thân vị lai bên trong của sơ địa, chẳng phải thân vị lai; cũng không có thân quá khứ bên trong của người khác ở sơ địa, chẳng phải thân quá khứ; cũng không có thân vị lai bên trong của người khác ở sơ địa, chẳng phải thân vị lai.' Lại quán ở nhị địa: quán thân quá khứ bên trong, có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Quán thân vị lai bên trong, có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Rồi lại tự suy nghĩ: 'Ta không có thân quá khứ bên trong của nhị địa, chẳng phải thân quá khứ; cũng không có thân vị lai bên trong của nhị địa, chẳng phải thân vị lai; cũng không có thân quá khứ bên trong của người khác ở nhị địa, chẳng phải thân quá khứ; cũng không có thân vị lai bên trong của người khác ở nhị địa, chẳng phải thân vị lai. Như nay ta quán thân quá khứ bên trong của ta ở tam địa thì không có thân quá khứ bên trong; lại tự quán thân vị lai bên trong thì không có thân vị lai bên trong; tự ở trong địa này quán thân quá khứ bên trong của người khác thì không có thân quá khứ bên trong của người khác, quán thân vị lai bên trong của người khác thì không có thân vị lai bên trong của người khác; huống chi là ta có thân hay không có thân?' Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong tam địa đầy đủ ba thiền."

 Bấy giờ Thế Tôn lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong tứ địa đầy đủ ba thiền?"
Thưa rằng: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ở tứ địa ngồi ngay ngắn suy nghĩ: quán thân quá khứ bên trong, có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Quán thân vị lai bên trong, có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Rồi lại tự suy nghĩ: 'Ta không có thân quá khứ, cũng không có thân vị lai của sơ địa, nhị địa, tam địa, huống chi lại có thân quá khứ bên trong ở tứ địa.' Trong tứ địa không có thân quá khứ; thân vị lai bên trong ở tứ địa thì trong tứ địa cũng không có thân vị lai. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong tứ địa thành tựu ba thiền."

 Bấy giờ Thế Tôn lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở ngũ địa đầy đủ ba thiền trong ngũ địa?"
Thưa rằng: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ở ngũ địa ngồi ngay ngắn suy nghĩ: quán thân quá khứ bên trong, có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Quán thân vị lai bên trong, có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Rồi lại tự suy nghĩ: 'Ta nay đã bỏ nhất địa, nhị địa cho đến tứ địa. Ở trong tứ địa, quán thân quá khứ bên trong thì không có thân quá khứ, quán thân vị lai bên trong thì không có thân vị lai.' Lại bỏ điều này rồi quán thân quá khứ bên trong của người khác thì không có thân quá khứ, quán thân vị lai bên trong của người khác thì không có thân vị lai. Huống chi ta ở ngũ địa, bên trong có thân quá khứ hay không có thân quá khứ, quán nơi người khác thân vị lai thì không có thân vị lai. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong ngũ địa đầy đủ ba thiền."

 Thế Tôn lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở lục địa đầy đủ ba thiền trong lục địa?"
Thưa rằng: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ở lục địa ngồi ngay ngắn suy nghĩ, quán rằng ta không có thân, rồi ở trong thân không có ta ấy mà quán bên trong: có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Quán bên trong thân vị lai: có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở lục địa thành tựu ba thiền trong lục địa. Thiện nam tử, thiện nữ nhân ở lục địa bỏ thân không có ta rồi, quán bên trong nơi người khác: có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Quán bên trong nơi người khác: có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Rồi lại tự suy nghĩ: quán thân quá khứ bên trong của người khác thì không có thân quá khứ, quán thân vị lai bên trong của người khác thì không có thân vị lai. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong lục địa thành tựu ba thiền."

 Phật lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thiện nam tử, thiện nữ nhân ở thất địa làm sao thành tựu ba thiền trong thất địa?"
Thưa rằng: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ở nơi nhàn tĩnh ngồi ngay ngắn suy nghĩ, quán thân quá khứ bên trong: có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Lại quán thân vị lai bên trong: có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Thiện nam tử, thiện nữ nhân lại nghĩ thế này: 'Ta nay đã bỏ nhất địa: thân quá khứ bên trong thì không có thân quá khứ, thân vị lai bên trong thì không có thân vị lai; cho đến lục địa: thân quá khứ bên trong thì không có thân quá khứ bên trong, thân vị lai bên trong thì không có thân vị lai. Làm sao ở trong thất địa lại có thân quá khứ bên trong hay không có thân quá khứ bên trong, có thân vị lai bên trong hay không có thân vị lai bên trong?' Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong thất địa thành tựu ba thiền."

 Phật lại hỏi Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong thất địa quán thân quá khứ bên trong của người khác chẳng phải thân quá khứ, thân vị lai bên trong của người khác chẳng phải thân vị lai?"
Thưa rằng: "Thiện nam tử, thiện nữ nhân quán thân quá khứ bên trong của người khác thì chẳng có thân quá khứ bên trong của người khác, quán thân vị lai bên trong của người khác thì chẳng có thân vị lai bên trong của người khác."
Phật nói: "Thôi, thôi, hỡi tộc tánh tử! Đó chẳng phải cảnh giới của ngươi. Vì sao vậy? Thiện nam tử, thiện nữ nhân ở thất địa quán thân quá khứ bên trong của người khác thì cũng không có thân quá khứ bên trong của người khác, chỉ là không có thân vị lai bên trong của người khác (?). Cớ sao ngươi nói thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong thất địa thành tựu thân vị lai bên trong của người khác?"
Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu lại bạch Phật: "Như con quán thân vị lai bên trong của người khác là chẳng có chẳng không, vì thế nên nói là thành tựu."

 Phật lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở bát địa thành tựu ba thiền trong bát địa?"
Thưa rằng: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ngồi ngay ngắn suy nghĩ, quán thân quá khứ bên trong thì không có thân quá khứ bên trong, quán thân vị lai bên trong thì không có thân vị lai bên trong, quán thân quá khứ bên trong của người khác thì không có thân quá khứ bên trong, quán thân vị lai bên trong của người khác thì không có thân vị lai bên trong. Hoặc có lúc thiện nam tử, thiện nữ nhân tự quán thân quá khứ bên trong thấy chẳng có chẳng không, giống như hư không, nhưng chưa diệt được thân vị lai bên trong. Hoặc có lúc quán thân vị lai bên trong mà chưa diệt được thân quá khứ bên trong. Hoặc có lúc quán thân quá khứ bên trong của người khác mà chưa diệt được thân vị lai bên trong của người khác; quán thân vị lai bên trong của người khác mà chưa diệt được thân quá khứ bên trong của người khác. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong bát địa thành tựu ba thiền."

 Phật lại hỏi Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu: "Thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở cửu địa thành tựu ba thiền trong cửu địa?"
Thưa rằng: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ngồi ngay ngắn suy nghĩ, quán bên trong có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Tự quán thân vị lai bên trong: có thân vị lai chăng? Không có thân vị lai chăng? Thiện nam tử, thiện nữ nhân bỏ phép quán này rồi lại quán thân quá khứ bên trong của người khác: có thân quá khứ chăng? Không có thân quá khứ chăng? Quán thân vị lai bên trong của người khác: có thân vị lai bên trong chăng? Không có thân vị lai bên trong chăng? Bỏ phép quán này rồi lại suy nghĩ thế này: 'Ta vốn không có thân quá khứ bên trong, không có thân quá khứ; vốn không có thân vị lai bên trong, không có thân vị lai; huống chi lại có thân quá khứ bên ngoài của người khác hay không có thân quá khứ, thân vị lai bên ngoài của người khác hay không có thân vị lai.' Giữ tâm bền chắc, không bỏ lời thệ nguyện ban đầu. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong cửu địa thành tựu ba thiền.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân ở cửu địa lại phải tu hạnh ba thiền cho đến khi ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo của Phật) mà không sai mất. Thế nào là ba? Một là quán, hai là hạnh, ba là bản (gốc). Nếu thành tựu ba thiền này thì có thể đầy đủ mà đến được đạo tràng. Thế nào là quán? Phân biệt pháp giới, biết gốc rễ của chúng sinh, trang nghiêm mọi tướng tốt. Đó gọi là quán. Thế nào là hạnh? Đi đến cây Phật (cây Bồ-đề), hiện ra sắc tướng nơi thân, các lậu (phiền não) đã hết, không bị bụi nhơ làm ô nhiễm; [thực hành] bốn pháp phi thường (bốn phép quán về sự không thường còn) mà chư Phật Như Lai thường làm. Đó gọi là hạnh. Thế nào là bản? Bồ-tát Ma-ha-tát tự nghĩ: 'Thệ nguyện rộng lớn của ta nay đã đầy đủ, ta sẽ khiến chúng sinh cũng đầy đủ thệ nguyện rộng lớn này.' Đó gọi là bản. Thiện nam tử, thiện nữ nhân đầy đủ ba hạnh này thì có thể đầy đủ mà đến được đạo tràng.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân lại phải đầy đủ ba thiền để đến được đạo tràng. Thế nào là ba? Một là không không, hai là không tưởng, ba là không thức. Nếu đầy đủ ba cái không này thì có thể đầy đủ mà đến được đạo tràng. Thế nào là không không? Gọi là không, tức là quán pháp bên trong là không, pháp bên ngoài là không; quán một thế giới, hai thế giới, cho đến vô số a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không thể đếm được) thế giới. Đó gọi là pháp không. Thế nào là không tưởng? Liền vào định ý, quán hết các thế giới, mà cũng không sinh niệm rằng có không hay không có không, có ta hay không có ta. Đó gọi là không tưởng. Thế nào là không thức? Khi vào định ý lại quán thế này: 'Ta nay chỉ lấy niệm về chúng sinh, không có ý tưởng nào khác, ta sẽ làm cho chúng sinh thanh tịnh như ta không khác. Nhưng chúng sinh này có vô lượng thức, ta nay sẽ dùng thức nào để hóa độ các thức ấy? Ta nay sẽ dùng không thức, khiến thế giới này đều như hư không, khiến chúng sinh kia phân biệt được sự bám chấp của thức (?).' Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở trong cửu địa đầy đủ ba thiền này.

 Lại có ba pháp cần phải tu hành. Thế nào là ba? Một là phân biệt thế giới, hai là phân biệt chúng sinh giới (cõi của chúng sinh), ba là phân biệt đệ nhất nghĩa (chân lý cao tột nhất). Nếu tu ba pháp này thì có thể tiến tới đạo tràng mà không sợ hãi. Thế nào là phân biệt thế giới? Có thể quán khắp tất cả các cõi, cõi nào thanh tịnh, cõi nào không thanh tịnh, đều biết rõ cả, không sai lầm, tùy ý chọn lựa mà tu sửa cõi Phật. Đó gọi là thế giới. Thế nào là chúng sinh giới? Lại phải quán khắp tất cả chúng sinh, thường dùng quyền tiện (phương tiện khéo léo, tùy theo hoàn cảnh mà dạy dỗ) để giáo hóa họ, không bỏ tấm lòng thệ nguyện rộng lớn, trải qua bao nhiêu kiếp cũng không cho là khó. Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu chúng sinh giới. Thế nào là thành tựu đệ nhất nghĩa? Phân biệt từng ý nghĩa của chúng sinh đều quy về không, không có ta, không có người, không có thọ mạng, cũng không có một hay hai; cho đến tất cả các pháp cũng như vậy. Đó gọi là phân biệt đệ nhất nghĩa. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu ba pháp này thì có thể đầy đủ mà tiến tới đạo tràng.

 Lại có ba pháp thần túc (năng lực thần thông tự tại). Thế nào là ba? Một là thần túc biết pháp quá khứ, hai là thần túc biết pháp vị lai, ba là thần túc biết pháp hiện tại. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân đầy đủ ba pháp này thì có thể đầy đủ mà đến được đạo tràng. Thế nào là thần túc biết pháp quá khứ? Thiện nam tử, thiện nữ nhân ở cửu địa biết pháp quá khứ như ý tưởng về hư không, phân biệt các chúng sinh quá khứ, ai có tâm bị ô nhiễm bởi tham dục, giận dữ, si mê, ai không có tham dục, giận dữ, si mê, tâm không ô nhiễm; phân biệt từng người một mà không bám chấp. Đó gọi là thần túc biết pháp quá khứ. Thế nào là thần túc biết pháp vị lai? Thiện nam tử, thiện nữ nhân ở cửu địa biết các chúng sinh sẽ thọ thân ở vị lai, ai có tâm bị ô nhiễm bởi tham dục, giận dữ, si mê, ai không có tham dục, giận dữ, si mê, tâm không ô nhiễm; phân biệt từng người một mà không bám chấp. Đó gọi là thần túc biết pháp vị lai. Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân ở cửu địa biết tất cả chúng sinh hiện tại, ai có tâm bị ô nhiễm bởi tham dục, giận dữ, si mê, ai không có tham dục, giận dữ, si mê, tâm không ô nhiễm; phân biệt từng người một mà không bám chấp. Đó gọi là thần túc biết pháp hiện tại. Đó gọi là ở cửu địa thành tựu ba pháp để tiến tới đạo tràng.

 Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân ở cửu địa lại có ba pháp để đến được đạo tràng. Thế nào là ba? Một là thân thanh tịnh, hai là miệng thanh tịnh, ba là ý thanh tịnh. Đầy đủ ba pháp này thì đến được đạo tràng. Thế nào là thân thanh tịnh? Thân đã vượt qua vô lượng đức hạnh, hạnh gốc đã diệt, không còn tạo thân hạnh nữa, thân nào cũng thông suốt, không bị ngăn ngại. Đó gọi là Bồ-tát cửu địa thân thanh tịnh. Thế nào là miệng thanh tịnh? Nói ra vô lượng giáo pháp mà chưa từng làm sứt mẻ kho tàng sâu xa mầu nhiệm. Đó gọi là miệng thanh tịnh. Thế nào là ý thanh tịnh? Trừ bỏ sự đắm nhiễm, không nhận lấy bụi nhơ. Đó gọi là ý thanh tịnh."
Bấy giờ Bồ-tát Nguyệt Quang Chiếu liền nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh) rằng:

 Thân sạch không vết nhơ, Trong ngoài chẳng nhiễm gì;

 Đức cao không ai sánh, Dứt hẳn tên tham, giận.

 Miệng sạch giảng các giáo, Chẳng lọt lỗi lầm nào;

 Cho đến khi diệt độ (nhập Niết-bàn, lìa hẳn sinh tử), Lời dạy không cùng tận.

 Ý sạch trừ tham đắm, Lòng thương chẳng thêm bớt;

 Thọ sinh trong vô lượng [cõi], Đánh thức kẻ chưa tỉnh.

 Cửu địa vượt pháp giới, Chẳng có cũng chẳng không;

 Những thiện nam tử ấy, Đã vào cảnh Như Lai.

 Ta vốn vô lượng đời, Siêng học, theo thầy bạn;

 Mà còn chưa bước tới hạnh này, Huống chi kẻ sa đọa khác.

 Giữ hạnh không bám chấp, Tích góp một (?) được thành Phật;

 Hạnh vượt ra ba cõi, Giữa loài người cất tiếng sư tử hống.

 Đó gọi là thiện nam tử, thiện nữ nhân ở cửu địa thành tựu ba pháp.

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, quyển thứ năm.

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, quyển thứ sáu (tên khác là Hiện Tại Báo, nghĩa là quả báo ngay trong đời hiện tại).

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm ở Lương Châu, đời Diêu Tần (nhà Tần do họ Diêu lập ra, một triều đại thời Thập Lục Quốc ở Trung Hoa), dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video