Thiên 16 — Phẩm 16 – Chẳng có thức chẳng không thức

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, phẩm Không phải có thức, không phải không có thức, thứ mười sáu

 Bấy giờ Bồ-tát (người tu hành phát nguyện tự giác ngộ và cứu độ mọi chúng sinh) Hình Hưởng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được thế gian tôn kính), vừa rồi con được nghe đức Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật, chân thật tột cùng, giác ngộ chân chánh trọn vẹn) đã giảng về gốc rễ của chúng sinh. Nay con muốn nương uy thần của Như Lai mà nói về có thức và không có thức. Cúi xin Thế Tôn cho phép, con sẽ mạnh dạn nói."

 Phật nói: "Này tộc tánh tử (người con dòng dõi tốt, cách Phật gọi người tu hành), muốn nói thì cứ nói." Bồ-tát Hình Hưởng liền ở trước Phật nói bài kệ (bài thơ trong kinh Phật) khen ngợi Phật:

 Thế Tôn có lời thề nguyện lớn, biết rõ cội nguồn của chúng sinh.

 Hôm nay con đã được nghe lời dạy từ miệng đấng Thần Tôn (đấng tôn quý có thần lực, chỉ Phật).

 Vốn từ vô số đức Phật, con luôn cầu được nghe điều cốt yếu này.

 Nay nghe lời dạy của đấng Thánh Tôn, xin cho phép con nói về giáo lý có và không.

 Xưa kia trong vô số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài lâu), con đã phụng thờ các đấng Thánh Tôn.

 Như nay con đã đạt được tài biện luận bằng âm thanh bậc nhất.

 Tướng cũng không có tướng, cũng không thấy có hay không.

 Không bụi bặm, không các nhơ bẩn, nay được gọi là đấng Tôn quý trong loài người.

 Con người vốn sinh mà không sinh, huống chi con lại có sinh.

 Lấy ý không sinh của con, muốn nói về gốc của chút trí tuệ nhỏ.

 Con không dám lấy tình ý ngu muội mà giảng rộng lời dạy của Như Lai.

 Tự nhớ lại gốc tu hành ngày trước, chỉ xin được cho phép, không dám nghi ngờ.

 Sống chết không có hạn lượng, nhận thân rồi lại nhận thân.

 Đến cùng vẫn ôm lòng ngờ vực, chỉ xin cho phép con giảng bày.

 Bấy giờ Bồ-tát Hình Hưởng nói bài kệ này xong, tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, hiểu được đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất, tuyệt đối), không phân biệt thức kia thức này, đó gọi là có thức, không có thức. Không thấy chấp vào có hạnh, không thấy chấp vào không có hạnh; các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) chỉ có một tướng, đều không mà đều có, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, có tâm nguyện và công hạnh to lớn) có thức, không có thức, phân biệt dòng giống.

 Đây là thức trong sạch, đây không phải là thức trong sạch; tướng tốt của ta đã thành tựu, tướng tốt của người kia chưa thành tựu; đều có thể quán rõ mà không có gì thật, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có thức, không có thức, phân biệt thời tiết, thấy được các đức Phật. Kiếp này có Phật, kiếp kia không có Phật; không vì có Phật mà vui mừng, dù cho không có Phật cũng không buồn rầu, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức.

 Con lại quán thấy các loài chúng sinh, có kẻ có quyền phương tiện (khả năng dùng cách khéo léo, linh hoạt để giáo hóa), có kẻ không có quyền phương tiện, mà ở trong đó không khởi lên tưởng và hành (sự nhận biết phân biệt và tác ý), đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức. Lại quán chúng sinh, biết hạn số năm tháng của họ: hoặc có chúng sinh đáng được độ từ kiếp trước, lại có chúng sinh đáng được độ từ kiếp sau, hoặc có chúng sinh đáng được độ từ kiếp hiện tại, mà cũng không thấy kiếp này có độ hay không độ, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức."

 Bấy giờ có một vị Bồ-tát tên là Chúng Tướng Cụ Túc, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con cũng có thể ở trước Như Lai mà nói về có thức, không có thức." Rồi lại nói bài tụng (bài thơ trong kinh) bằng kệ này:

 Nơi các đức Phật nhiều như cát sông Hằng (ví với số lượng nhiều không đếm xuể), đã tạo nên những công đức này.

 Tâm nghĩ về bậc Đẳng Chánh Giác, tích chứa công hạnh, biết được đời trước.

 Không vướng vào cái ta, cái người, thọ mạng; sống chết không có gốc rễ.

 Tướng của đạo không có hình dạng, dấu hiệu; nay được gặp đấng Tôn quý trong loài người.

 Trí tuệ bình đẳng cả ba đời, không phải có thức, không phải không có thức.

 Hạnh đã dứt hết, không tạo hạnh nữa, mới trao cho đệ tử lời quyết định (lời báo trước việc thành đạo).

 Một thức cũng không phải là một, giác ngộ điều cốt yếu của pháp sâu xa.

 Vượt qua các cõi Phật, vô lượng cõi nước của chư Phật.

 Vốn từ vô số đời, nghe giảng mới được tỉnh ngộ.

 Nguyện ở trước Như Lai, xin cho phép nói về thức và không có thức.

 Phân biệt pháp sâu xa mầu nhiệm, nay được gặp đấng Tôn quý trong loài người.

 Thấu suốt hết cảnh giới Nê-hoàn (tức Niết-bàn: trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), cúi xin cho phép con nói.

 Bấy giờ Bồ-tát Chúng Tướng Cụ Túc bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như hôm nay con có tên là Chúng Tướng Cụ Túc (đầy đủ các tướng): tướng khởi mà không biết tướng khởi, tướng diệt mà không biết tướng diệt, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có thức, không có thức."

 Bồ-tát Chúng Tướng Cụ Túc bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như con tự nhớ lại, xưa kia từ đức Thức Tuệ Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác được nghe nói điều cốt yếu này: các chúng sinh từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật đều không thấy tướng của thức, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin theo Phật pháp) phân biệt từng điều về sáu suy, sáu nhập (sáu suy: sáu đối tượng là sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp, làm hao tổn thiện tâm; sáu nhập: sáu căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, nơi các đối tượng ấy đi vào), biết suy quá khứ không phải suy quá khứ, biết suy vị lai không phải suy vị lai, biết suy hiện tại không phải suy hiện tại, mà ở trong đó không khởi tưởng vướng mắc, đó gọi là có thức, không có thức."

 Bồ-tát Chủng Tánh Sinh bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, hôm nay ở trước Như Lai, con được nghe Bồ-tát Âm Hưởng (tức Bồ-tát Hình Hưởng (?)) nói về có thức, không có thức, lại được nghe Bồ-tát Chúng Tướng nói về có thức, không có thức. Thưa Thế Tôn, cái gọi là thức, thế nào là thức?"

 Phật nói: "Ngang bằng như hư không."

 Bồ-tát Chủng Tánh Sinh lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là ngang bằng như hư không?"

 Phật nói: "Không sinh, không diệt, không chấp thường còn hay đoạn mất."

 Bồ-tát Chủng Tánh Sinh bạch Phật: "Nay con hỏi Như Lai thức khởi lên từ đâu, sao Ngài lại lấy cái không mà trả lời con?"

 Phật nói: "Không phải vậy. Nay Ta nói thức không phải có, không phải không, nên gọi là có thức, không có thức."

 Bồ-tát Chủng Tánh Sinh nói: "Thức là có tướng hay không có tướng?"

 Phật nói: "Thức cũng không phải có tướng, không phải không có tướng."

 Bồ-tát Chủng Tánh Sinh bạch Phật: "Thế nào là thức không phải có tướng, không phải không có tướng?"

 Phật nói: "Vốn không có tướng, cũng không phải tướng hiện nay. Cho nên nói thức vốn có không phải thức hiện nay, thức hiện nay không phải thức vốn có. Vì thế nói thức không phải có tướng, không phải không có tướng."

 Bấy giờ Bồ-tát Chủng Tánh Sinh bạch Phật: "Nếu có tướng thì không phải thức, không có tướng cũng không phải thức, vậy vì sao lại nói thức là thức?"

 Phật nói: "Tùy theo chỗ thức khởi lên: thức khởi thì khởi, thức diệt thì diệt. Vì thế không phải có tướng, không phải không có tướng."

 Phật lại bảo tộc tánh tử: "Thế nào, Bồ-tát Chủng Tánh Sinh, nay thức của ông có chăng?"

 Đáp rằng: "Không có. Vì sao vậy? Vì không hình, không bóng, không phải có ở hiện nay, không phải có ở quá khứ, không phải có ở vị lai."

 Phật nói: "Ông đã tự nói thức không có thức, không phải hiện nay, không phải vị lai, không phải quá khứ. Vậy nay người đang nói là ai?"

 Đáp rằng: "Muốn nói là thức chăng? Hay là Chủng Tánh Sinh chăng?"

 Phật nói: "Ta không hỏi thức này hay vị Bồ-tát Sinh này, chỉ hỏi thức là có hay là không."

 Đáp rằng: "Thức không phải có, không phải không."

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, này tộc tánh tử."

 Bấy giờ Bồ-tát Chủng Tánh Sinh bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, thế nào? Như hôm nay Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác là theo thức mà nói có nói không, hay không theo thức mà nói có nói không?"

 Phật nói: "Ông lấy nghĩa gì mà hỏi Như Lai?"

 Bồ-tát Chủng Tánh Sinh bạch Phật: "Vừa rồi Như Lai hỏi: 'Nay ông nói có thức, không có thức chăng? Có vị lai, hiện tại, quá khứ chăng? Không có vị lai, hiện tại, quá khứ chăng?' Con đáp: 'Bạch Thế Tôn, không có.' Như nay Thế Tôn nói cũng không có thức hiện tại, vị lai, quá khứ. Vậy thức của con và của Như Lai ở đâu?"

 Phật nói: "Ta đã nói từ trước: không phải có thức, không phải không có thức. Chỉ là Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác dùng nhiều pháp để làm cho chúng sinh tỉnh ngộ. Thế nào, này tộc tánh tử? Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân thể nhận được pháp này thì có thể đầy đủ tất cả các pháp."

 Bấy giờ có một vị Bồ-tát tên là Lực Thịnh, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, lại bạch Phật: "Con cũng có thể nói về có thức, không có thức." Bồ-tát Lực Thịnh liền ở trước Phật nói bài tụng:

 Vốn từ đấng Thập Lực (đấng có mười năng lực trí tuệ, chỉ Phật), con được nghe về có thức, không có thức này.

 Tám con đường chân chánh của bậc hiền thánh (tám chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, thiền định đúng), giảng bày trí tuệ không chướng ngại.

 Âm thanh mỗi mỗi khác nhau, cõi chúng sinh chẳng giống nhau.

 Ban ơn không có ý tưởng so sánh hơn kém, nên được tôn xưng là Thập Lực.

 Nếu sau này con thành Phật, sẽ phân biệt các pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng).

 Theo một hạnh không có hai, cúi xin cho phép con nói về thức.

 Đạo vốn từ con mà sinh, do con mà không sinh thức.

 Xét rõ thì không có suy nghĩ tưởng tượng, không phải có thức hay không có thức.

 Tích từ hạnh nhỏ đến hạnh lớn, mới tự mình đạt đến giác ngộ.

 Sống chết không thể đo lường, thần thức sao có thể cùng tận?

 Nay con nương thần lực của đấng Tôn quý, ít nhiều muốn tự mình giảng nói.

 Cúi xin ở trước dung nhan của bậc Thánh, được gần kho tàng giáo pháp của chư Phật.

 Bấy giờ Bồ-tát Lực Thịnh nói bài kệ này xong, liền bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, thế nào? Nếu có sự phân biệt thì mười lực của Như Lai không thể bị ngăn trở, phá hoại. Thế nào là mười lực của Như Lai không thể bị ngăn trở, phá hoại? Một là Như Lai phát tâm cầu Vô thượng Đẳng Chánh Giác (sự giác ngộ chân chánh, trọn vẹn, cao tột, tức quả vị Phật) không thể bị ngăn trở, phá hoại, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức.

 Lại biết sự hòa hợp của cái này cái kia mà không thấy gốc ngọn, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức. Quán hạnh của chúng sinh, gốc vốn rõ ràng tự nhiên, mới biết vô lượng gốc từ đâu mà đến, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức. Tất cả các pháp vốn không có hình, do tích chứa si mê (ngu tối, không thấy rõ sự thật) nên sinh ra thức này; phân biệt sự si mê này thì không biết nó từ đâu khởi lên, từ đâu diệt đi, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức.

 Phân biệt các trí: có ba việc là gốc của hạnh; từ có sáng suốt lại rơi vào bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, cho khổ là vui, cho vô ngã là có ngã, cho bất tịnh là tịnh); đối với bốn điên đảo, thấy rõ chúng là huyễn hóa, cũng không thấy điên đảo, cũng không thấy không điên đảo, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức.

 Lại ở nơi bốn việc quán gốc ngọn của chúng sinh, ai đầy đủ năm hạnh thì liền có thể suy nghĩ, tức thành tựu năm việc. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân ở nơi gốc không có hạnh, làm mà không có dấu vết của hạnh. Thế nào là năm? Một là niệm (nhớ nghĩ), hai là chuyển niệm (niệm đổi dời), ba là gốc, bốn là si mê, năm là vô tận. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát có thức, không có thức.

 Lại có pháp thức không thể nghĩ bàn, không có (?) phương tiện khéo léo mà người không thể lường được, có bốn việc hạnh: thấy các cõi nước của chư Phật có sinh, khởi, diệt, liền có thể thành tựu việc không thấy khởi diệt, đó gọi là Bồ-tát có thức, không có thức.

 Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác quán quá khứ, vị lai, hiện tại, cũng không thấy gốc rễ của quá khứ, vị lai, hiện tại. Nếu sinh vào năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) và đã nhận lấy hình hài của chúng sinh trong năm đường, thì phân biệt được năm đường tùy theo chỗ mình vào; lại có thể phân biệt việc nhận căn có hình và căn không hình (căn: cội gốc thân thể, nguồn sinh của một loài).

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã nhận căn của trời mà không nhận căn của rồng; dù vậy, khi muốn nhận căn của rồng thì liền có thể tuôn mưa các pháp. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân được căn của Duyệt-xoa (tức Dạ-xoa: một loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại nhanh chóng) rồi lìa căn Duyệt-xoa ấy, nhận căn của A-tu-luân (A-tu-la: loài thần hay tranh đấu, hiếu chiến) thì lại có thể đầy đủ có thức, không có thức. Bỏ căn A-tu-luân ấy, nhận căn của Càn-thát-hòa (Càn-thát-bà: loài thần âm nhạc của cõi trời); bỏ căn ấy rồi thì có thể đầy đủ có thức, không có thức. Đối với Chiên-đà-la (ở đây có lẽ chỉ Khẩn-na-la, loài thần ca múa (?)), Ma-hưu-lặc (Ma-hầu-la-già: loài thần mình người đầu rắn), người và loài phi nhân (những loài trông giống người mà không phải người, như quỷ thần) cũng lại như thế. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thông suốt hết kho tàng giáo pháp, không thể nghĩ bàn."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video