Thiên 39 — Phẩm 38 – Trời Tịnh Cư

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc (Anh lạc: chuỗi ngọc đeo để trang sức; Bồ-tát: người tu hành cầu giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh), phẩm Tịnh Cư Thiên thứ ba mươi tám (Tịnh Cư thiên: các tầng trời cao nhất của cõi Sắc, nơi các bậc thánh không còn trở lại cõi dục ở).

 Bấy giờ, đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật) đang giảng cho Văn Thù Sư Lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) phẩm "Nghe pháp, chuyển hay không chuyển" này. Lúc đó có một vị thiên tử ở cõi Tịnh Cư. Vị này từ thời quá khứ đã gieo trồng công đức (việc lành đem lại phúc báu) nơi vô số đức Phật, phụng sự và cúng dường (dâng lễ vật để tỏ lòng kính) chư Phật Thế Tôn, đi từ cõi Phật này sang cõi Phật khác. Vị ấy thông suốt toàn bộ pháp tạng (kho tàng giáo pháp của Phật), có biện tài (tài thuyết giảng, đối đáp) không gì ngăn trở, thực hành lòng đại từ bi (thương yêu, ban vui và cứu khổ cho tất cả), chứng được pháp tính (bản chất chân thật của mọi sự vật) là không (không có tự thể cố định). Vị ấy chỉ dùng phương tiện mà hiện ra sinh làm trời, vì muốn độ các vị trời. Thiên tử liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa sang y phục, cùng các tùy tùng nghiêm trang đứng lên. Thiên tử đến trước Phật, cúi đầu mặt sát chân Phật làm lễ, rồi bạch Phật:

 "Bạch Thế Tôn, chúng con là các vị trời, đời trước đã gieo công đức phúc lành nên nay được sinh lên cõi trời, tự vui với năm thứ khoái lạc (thú vui của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân). Người hầu hai bên tự nhiên đáp ứng theo ý, dạo chơi nơi ao tắm vui sướng khó lường. Vậy do tu phúc gì mà được sinh lên trời? Cung điện con ở rộng bốn mươi chín do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần chừng mười mấy cây số), điện đường làm bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê và các thứ ngọc quý khác), kỳ diệu hơn mọi thứ ở đời. Phía sau có ao tắm, có cây bằng bảy báu bao quanh bảy lớp. Vậy do tu phúc gì mà được phúc đức như thế?"

 Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo thiên tử cõi Tịnh Cư: "Lành thay, lành thay, thiên tử! Ngươi lại có thể ở trước Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) mà hỏi nghĩa này. Nay ta sẽ phân tích cho ngươi từng điều, hãy khéo suy nghĩ. Các đức Phật Thế Tôn quá khứ nhiều như cát sông Hằng (hằng sa: nhiều không đếm xuể như cát sông Hằng) cũng đã nói nghĩa này; tất cả chư Phật hiện tại và vị lai cũng sẽ nói pháp vi diệu này. Thế nào, thiên tử? Nay ta hỏi ngươi, ngươi hãy trả lời ta từng điều một. Những vị trời đã ở cõi trời của ngươi trước kia và nay đã qua đi, có ghi nhớ được không?" Đáp: "Không thưa Thế Tôn. Danh hiệu, tên tuổi các vị trời đã qua không thể kể ra ghi nhớ được."

 "Thế nào, thiên tử? Thân ngươi hiện nay là thường (còn mãi không đổi) hay là vô thường (thay đổi rồi mất)?" Thiên tử thưa: "Như thân con hiện nay là pháp thường, không phải pháp vô thường." Phật lại bảo thiên tử: "Giả như thân ngươi hiện nay là pháp thường, thì các vị trời quá khứ nay ở đâu?" Đáp: "Đã tiêu mất." Phật nói: "Thế nào, thiên tử? Các vị trời quá khứ đều đã tiêu mất, thì thân ngươi hiện nay làm sao còn mãi được?"

 Thiên tử thưa: "Chư Phật quá khứ đều đã diệt độ (nhập Niết-bàn, rời bỏ thân ở đời), vậy Thế Tôn hôm nay do đâu mà sinh ra?" Phật bảo thiên tử: "Chư Phật quá khứ và thân ta hiện nay là giống nhau hay không?" Thiên tử đáp: "Không. Vì sao? Chư Phật quá khứ là hiện ra trong quá khứ, thuộc về quá khứ. Sao lại nói chư Phật quá khứ đều đã diệt độ (?)." Thiên tử lại hỏi: "Có ba đời hay không có ba đời?" Phật đáp thiên tử: "Có tên gọi ba đời, nhưng sự vận hành của ba đời thì khác nhau."

 Thiên tử lại hỏi: "Như Lai nay nói có Phật quá khứ, con không ngờ; lại nói có chư Phật hiện tại ở mười phương, con cũng không ngờ. Thế nào, bạch Thế Tôn, lại nói có Phật ở đời vị lai?" Thế Tôn đáp: "Ngươi nay hỏi ta, là hỏi ba đời của quá khứ, hỏi ba đời của hiện tại, hay hỏi ba đời của vị lai?" Thiên tử bạch Phật: "Con không hỏi ba đời của quá khứ, ba đời của hiện tại hay ba đời của vị lai. Hôm nay con chỉ hỏi về chư Phật ba đời: vì sao ở vị lai lại nói là Phật?"

 Phật bảo thiên tử: "Phật vị lai có hai nhân duyên. Thế nào là hai? Một là: có những đức Phật Như Lai chí chân đẳng chánh giác (danh hiệu Phật: bậc chân thật tột cùng, giác ngộ chân chánh và bình đẳng) ở quá khứ, thực hành đại từ bi, đầy đủ các tướng tốt, dùng thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt người) đi vào năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) giáo hóa chúng sinh mà không phá hoại pháp giới (toàn thể mọi pháp xét theo thực tướng của chúng). Các ngài lại hiện ra ở đời thường, hoặc làm Phạm thiên (vị trời chúa cõi Sắc), hoặc hiện thân Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba), che giấu hình tướng Phật. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc đại Bồ-tát) sẽ thành Phật trong vị lai. Hai là: có những vị Bồ-tát nhận trí tuệ của Như Lai, thi hành việc Phật, đi khắp các cõi Phật tam thiên đại thiên (một hệ thế giới lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), cúng dường phụng sự chư Phật Thế Tôn; khi chưa thành Phật, các tướng chưa đầy đủ, thì hoặc làm thân trời, hoặc làm quỷ thần, mà không phá hoại pháp giới. Này thiên tử, đó gọi là thành Phật trong vị lai. Có nhân duyên như vậy.

 Lại nữa, thiên tử, chư Phật Thế Tôn quá khứ còn có hai nhân duyên. Thế nào là hai? Các ngài được Sư tử phấn tấn tam muội (tam muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ; "sư tử phấn tấn": mạnh mẽ như sư tử vươn mình tung phá), ở nơi yên tĩnh, lòng không bám víu, tự suy nghĩ trong lòng về mười pháp có công đức vô lượng. Thế nào là mười? Bồ-tát tu những pháp mà chư Phật Thế Tôn nghĩ nhớ; đó gọi là hạnh vô tận (hạnh tu không bao giờ cùng tận). Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát ma-ha-tát phân tích rõ tất cả các pháp của Như Lai; đó gọi là hạnh vô tận. Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát giáo hóa chúng sinh, khiến tất cả hướng về đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chánh, tức quả Phật); đó gọi là hạnh vô tận.

 Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát phân biệt vô lượng thế giới của chư Phật, làm thanh tịnh cõi Phật, giáo hóa chúng sinh mà không làm tổn hại trí tuệ, đúng như pháp mình nghĩ nhớ mà thành tựu; đó gọi là hạnh vô tận. Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát giữ giới cấm (những điều răn cấm phải giữ) như Phật Thế Tôn đã giữ, tu pháp giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử), nhờ giới cấm ấy giáo hóa vô lượng chúng sinh, khiến tất cả đều phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân; đó gọi là hạnh vô tận.

 Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát quán xét chư Phật quá khứ, vị lai và hiện tại, lúc tìm đường thoát ly, ngồi dưới cây vua (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo) hàng phục các ma, giữ tâm vững như đất, không thể lay động. Lúc ấy ma ác Ba-tuần (vua ma cõi dục, chuyên ngăn cản người tu) biến hóa đủ cách để dọa Phật: hoặc đầu người thân thú, hoặc đầu thú thân người, hoặc bốn mắt, tám mắt cho đến trăm nghìn mắt, hoặc làm khỉ vượn, hổ báo đến dọa Phật; nhưng Phật giữ tâm như đất, không vì thế mà lay động. Đó gọi là hạnh vô tận.

 Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát nhớ dai, có tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi điều không quên) về trăm nghìn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) hiện ra trước mắt: hoặc nhớ từ một đời cho đến trăm nghìn đời, hoặc nhớ từ một kiếp cho đến trăm nghìn kiếp, những việc đã làm trong đó, hoặc thiện hoặc ác, đều phân biệt từng điều, không quên mất; đó gọi là hạnh vô tận. Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát có thể phân biệt mọi hành động trong ba đời, các công đức lành đều hiện ra trước mắt. Chỉ trong khoảng một cái búng tay, có thể khiến các loài bò bay máy cựa trong tam thiên đại thiên thế giới đều thành tựu đạo vô thượng chánh chân, hoặc thành đạo La-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), Duyên giác, Bích-chi (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy dạy); đó gọi là hạnh vô tận. Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát ma-ha-tát lại nhớ hành động của thân, lời nói và ý nghĩ của các chúng sinh mà vô số đức Phật quá khứ đã độ, không phá hoại các pháp, trải rộng trí tuệ đến khắp tất cả; đó gọi là hạnh vô tận. Như vậy, thiên tử, Bồ-tát ma-ha-tát nào được định ý (trạng thái thiền định, tâm an định) sư tử phấn tấn này thì có thể đầy đủ các pháp của ba đời.

 Lại nữa, thiên tử, có lúc Bồ-tát phân biệt mười pháp vô tướng (pháp không bám vào hình tướng). Phân biệt mười pháp vô tướng thế nào? Ở đây, người thiện nam, thiện nữ tự quán thân mình bên trong, phân biệt các hành động, xem các căn (năng lực tinh thần và căn cơ tu tập) đã thuần thục hay chưa: hoặc có hạnh lành, hoặc có hạnh không lành; có lúc trong sạch, có lúc không trong sạch. Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ quán thân người khác bên ngoài, phân biệt từng điều xem các căn thuần thục hay không thuần thục, có lúc trong sạch hay có lúc không trong sạch; này thiên tử, đó gọi là hạnh vô tướng thứ nhất.

 Lại nữa, thiên tử, nếu người tu hành ấy tự suy nghĩ bên trong, thu nhiếp tâm ý không tán loạn, nghĩ rằng: những điều ta làm không trái với kinh điển của bậc thánh. Lúc ấy chư Như Lai chí chân đẳng chánh giác, khi ra vào, khi đi kinh hành (đi chậm qua lại để tu tập), đều tương ứng với thân, lời nói và ý nghĩ; mang theo của báu là giáo pháp, chuyển bánh xe pháp lớn (pháp luân: hình ảnh việc giảng dạy giáo pháp, lan truyền như bánh xe lăn), dùng tâm vô sinh (tâm thấu rõ các pháp vốn không sinh không diệt) giáo hóa chúng sinh ba đời chưa được độ. Người tu trong đó liền đạt được bánh xe pháp tự nhiên, vô hạn vô lượng, đều vào trong pháp luật (giáo pháp và giới luật của Phật). Đó gọi là pháp vô tướng thứ hai.

 Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ phát tâm thệ nguyện rộng lớn, tràn khắp tam thiên đại thiên thế giới, suy nghĩ bằng trí tuệ cũng không cùng tận, tiếng nói lưu loát không gì ngăn trở, phân biệt được tiếng nói của mọi chúng sinh, hoặc dùng một âm đáp lại trăm nghìn vạn âm, mà âm nào cũng diễn giảng đạo pháp, thấm nhuần khắp mọi loài chúng sinh; đó gọi là pháp vô tướng thứ ba. Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ chuyển bánh xe pháp vô thượng, giáo hóa rộng chúng sinh, khiến tất cả đều được diệt độ, không nhiễm ba đời — bánh xe pháp mà các vị trời, nhân dân, ma hay trời ma chưa từng chuyển, chỉ một mình Phật chuyển; đó gọi là pháp vô tướng thứ tư. Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ ngay trong một đời xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu) học đạo, cạo bỏ râu tóc, thọ trì giới cấm, thân đã trong sạch lại còn khiến mọi người vui với điều đáng vui; đó gọi là pháp vô tướng thứ năm.

 Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ có tính hạnh hợp với không, từ không mà qua lại, vô lượng vô hạn, rốt cuộc không vì mình mà giáo hóa chúng sinh (?), vượt hẳn lên trên cả hư không, không có gì va chạm ngăn trở; đó gọi là pháp vô tướng thứ sáu. Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ một mình đi giữa mọi chúng sinh mà không bị ngăn trở, đối với trí tuệ về các pháp thì diễn giảng thông suốt nghĩa lý, ngồi mà phóng ánh sáng chiếu khắp vô lượng thế giới mười phương; hoặc hiện diệt độ để bày tỏ nghĩa vô thường, khi còn khi mất, khi bày ra tướng tốt, khi ẩn tướng tốt, ở trong đó giáo hóa vô lượng chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật; đó gọi là pháp vô tướng thứ bảy.

 Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ lại có trí tuệ thần thông tên là Hàng ma. Ai được định ý này thì hàng phục được bốn ma (bốn thế lực phá hoại người tu), tức ma ái dục, ma chết, thiên ma (?), khiến Bồ-tát nương vào pháp này mà được thành tựu. Ai muốn làm vua pháp, đứng đầu hết mọi người, thì trước hết phải tu tập định ý hàng ma này; đó gọi là pháp vô tướng thứ tám. Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ học khắp các pháp, đi sâu vào chỗ cốt yếu, đầy đủ gốc lành, lại khiến vô lượng chúng sinh được vào chỗ cốt yếu ấy; thấy sức Bồ-tát làm tăng trưởng chỉ quán (chỉ: dừng các ý nghĩ vọng động; quán: soi xét chân lý), đã thấu hết pháp vô tận, không sinh không diệt; tuy thấy hình tướng nhưng biết vốn không có hình tướng; khi ngồi khi nằm đều suy nghĩ về các hạnh của Bồ-tát; đó gọi là pháp vô tướng thứ chín.

 Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ đầy đủ mười gốc lành (mười điều thiện). Thế nào là mười? Ba điều của thân, bốn điều của lời nói, ba điều của ý (thân không giết, không trộm, không tà dâm; miệng không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt; ý không tham, không giận, không si mê). Người ấy tự tại với mọi pháp, không nhiễm chấp, vui với cái vô vi (trạng thái không tạo tác, không sinh diệt, tức Niết-bàn) vô lượng; lại có thể vui với trăm nghìn định ý vô lượng, mỗi định ý giáo hóa vô lượng chúng sinh; đó gọi là pháp vô tướng thứ mười. Như vậy, thiên tử, người tu tập pháp thì nên tu tập "không pháp": lấy không làm mà làm, lấy không quán mà quán. Đó gọi là vua của mọi hạnh, mầu nhiệm nhất trong các hạnh, được tất cả chư Phật khen ngợi, là làm việc của Phật, không ai sánh bằng."

 Bấy giờ thiên tử lại bạch Phật: "Thế nào, bạch Thế Tôn, chư Phật ba đời thì không có ba đời? Như Thế Tôn nói, chư Phật quá khứ trở lại hiện tại, chư Phật hiện tại lại đến vị lai, vậy pháp giới không cố định. Thế nào Thế Tôn lại nói có ba đời? Nghĩa này không đúng. Vì sao? Quá khứ đã diệt mà dùng phương tiện trở lại hiện tại; hiện tại chưa động mà lại nói vị lai, các pháp trái nhau. Sao lại nói chư Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng, chư Phật vị lai nhiều như cát sông Hằng, chư Phật hiện tại nhiều như cát sông Hằng?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo: "Lành thay, lành thay, tộc tính tử (người con của dòng họ tốt — cách Phật gọi người nghe một cách thân mật)! Những điều ngươi hỏi nay đều nhờ uy thần của Phật mới khiến ngươi hỏi được nghĩa này. Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ, ta sẽ phân tích cho ngươi từng điều." Thiên tử vâng lời: "Vâng, bạch Thế Tôn." Phật bảo thiên tử: "Quá khứ, thế nào gọi là quá khứ?" Thiên tử bạch Phật: "Dần dần sinh rồi diệt nên gọi là quá khứ. Sắc thân hôm qua không phải sắc thân hôm nay nên gọi là quá khứ. Thân hôm qua không phải thân hôm nay nên gọi là quá khứ. Sức hôm qua không phải sức hôm nay nên gọi là quá khứ."

 Bấy giờ Thế Tôn lại hỏi thiên tử: "Thế nào, tộc tính tử? Thân, tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm) và biết có khác nhau không?" Thiên tử bạch Phật: "Không, bạch Thế Tôn." Phật lại hỏi: "Danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác) và cánh lạc (sự tiếp xúc giữa giác quan với đối tượng) có khác nhau không?" Thiên tử bạch: "Không, bạch Thế Tôn." Phật lại hỏi: "Con đường thoát ly và đạo tột cùng có khác nhau không?" Đáp: "Không, bạch Thế Tôn." Phật bảo thiên tử: "Thôi, thôi, tộc tính tử! Kho tàng của Phật rộng lớn, không phải tầm hiểu của ngươi. Trí về quá khứ có hạn, trí về hiện tại có hạn, trí về vị lai có hạn. Vì sao? Tất cả các pháp, pháp này sinh ra pháp kia, pháp này diệt đi pháp kia. Xét theo bản vô (cái vốn không, tức thực tướng chân như của mọi pháp) thì không có quá khứ, vị lai, hiện tại; cũng không có đời này đời sau, hạnh thiện hạnh ác; cũng không có bậc hiền thánh chứng quả. Này tộc tính tử, vậy sao lại nói có pháp ba đời?"

 Bấy giờ thiên tử lại bạch Phật: "Tên gọi ba đời từ đâu mà sinh, do đâu mà diệt?" Phật bảo thiên tử: "Sinh vốn không sinh, diệt vốn không diệt. Tất cả các pháp cũng như thế, sinh vốn không sinh, diệt vốn không diệt. Vì sao? Vì tính của chúng tự nhiên là không." Bấy giờ thiên tử lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai hôm nay là đang ở trong sinh hay ở trong không sinh?" Phật bảo thiên tử: "Thân Như Lai, đối với quá khứ, vị lai, hiện tại, không ở trong sinh, cũng không ở trong không sinh. Vì thế không có quá khứ, vị lai, hiện tại." Thiên tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, chỉ riêng Như Lai chí chân đẳng chánh giác là không sinh trong quá khứ, vị lai, hiện tại, hay tất cả các pháp đều không sinh?" Phật bảo thiên tử: "Tất cả các pháp đều không sinh, cũng không thấy sinh, cũng không thấy không sinh."

 Thiên tử bạch Phật: "Cái ta, con người, thọ mạng, chúng sinh, gốc rễ, cho đến sáu độ vô cực (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), là có sinh hay không sinh?" Phật bảo thiên tử: "Khởi lên mà không thấy khởi, cũng không thấy không khởi. Các pháp không thể nắm bắt được mà tự thành tựu, nên gọi là không sinh. Chư Phật ba đời không ham muốn, không nhơ nhuốm, cũng không có sinh, cũng không phải không sinh, nên không có gì khởi lên. Tam muội chánh thọ (thiền định đúng đắn, tâm an trụ trọn vẹn trong định) cũng như thế: nói mà không có gì được nói, nên không có lời dạy." Thiên tử bạch Phật: "Tứ y tứ đạo (bốn chỗ nương tựa của người tu và bốn con đường chứng quả (?)) là có sinh hay không sinh?" Phật bảo thiên tử: "Tứ y tứ đạo vốn không có gì sinh ra, huống gì nay có sinh; tương lai cũng không sinh."

 Bấy giờ thiên tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tịnh địa, tính địa, bạc địa, bản vô địa, địa không còn dâm dục, giận dữ, si mê (các "địa" là những giai vị tu chứng, như: địa trong sạch, địa thấy được bản tính, địa phiền não đã mỏng, địa chân như, địa đã dứt tham sân si), là có sinh hay không sinh?" Phật bảo thiên tử: "Có thọ (cảm nhận), có thủ (bám giữ), cho đến tất cả các pháp; sắc, thống, tưởng, hành, thức (năm nhóm tạo nên con người: hình thể, cảm thọ, nhận biết, ý chí tạo tác, nhận thức), si, ái, cánh lạc, cho đến sinh, già, bệnh, chết; từ Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh) cho đến đạo vô thượng, đều không có sinh, cũng không phải không sinh."

 Bấy giờ thiên tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là có sinh, thế nào là không sinh?" Phật bảo thiên tử: "Người đạt được như ý độ vô cực (sự vượt sang bờ giải thoát một cách tự tại như ý (?)), vì thế không thấy có sinh, không thấy không sinh." Thiên tử bạch Phật: "Vì sao như ý độ vô cực lại không có sinh, cũng không phải không sinh?" Phật bảo thiên tử: "Từ bờ bên này (bờ sinh tử) sang bờ bên kia (bờ giải thoát), không thấy chúng sinh nào có sinh, có diệt, cũng không thấy hang ổ chỗ ở nào, vì thế không thấy sinh, cũng không thấy không sinh." Thiên tử bạch Phật: "Tất cả các pháp và thân Như Lai là ở trong có sinh hay ở trong không sinh?" Phật bảo thiên tử: "Vừa ở trong có sinh, vừa ở trong không sinh, mà cũng không thấy có sinh, không thấy không sinh. Vì thế Tam-da-tam-Phật (bậc Chánh đẳng chánh giác, tức Phật) không ở trong có sinh, cũng không ở trong không sinh."

 Phật bảo thiên tử: "Nếu người thiện nam, thiện nữ được định ý trí tuệ thần thông này, quán rõ các pháp không ở trong có sinh, không ở trong không sinh, thì kinh pháp của Như Lai cũng như thế, không ở trong có sinh, không ở trong không sinh. Vì sao? Các pháp không bám chấp, không trói buộc, cũng không có giải thoát; vì thế hàng phục được bốn ma." Phật lại bảo thiên tử: "Nếu có người thiện nam, thiện nữ thành tựu trí tuệ thì có thể đầy đủ tất cả các pháp, lại nên tu mười pháp. Thế nào là mười? Một là gần gũi thiện tri thức (bạn lành, người hiểu đạo có thể dẫn dắt mình), cầu làm bạn. Hai là thực hành đại từ bi đến khắp tất cả. Ba là làm thỏa mãn người trước mặt theo điều họ mong mỏi. Bốn là làm thanh tịnh mọi cõi, dứt các kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người). Năm là tu đạo thanh tịnh, gánh vác việc nặng cho người. Sáu là gánh vác mọi khổ cho người mà không chê trách người nhận. Bảy là giáo hóa kẻ ngu, dạy bảo điều cốt yếu chân chánh. Tám là dạy bảo kẻ ngu mê, khiến họ tin theo chánh đạo. Chín là tương ứng với pháp, không chê trách người nhận. Mười là một lòng phụng hành giáo pháp, không chung đụng với các phái tà. Này tộc tính tử, đó gọi là người thiện nam, thiện nữ tu giữ chánh pháp, được định ý này thì có thể đầy đủ tất cả các pháp."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo thiên tử: "Nếu có người nam, người nữ cung kính thầy, lại nên tu tập mười pháp vô ngại (không bị ngăn trở). Thế nào là mười pháp vô ngại? Một là đi khắp mười phương lễ bái phụng sự chư Phật; này tộc tính tử, đó là vô ngại thứ nhất. Hai là đối với mọi trí tuệ, không trói buộc cũng không cởi bỏ, nghĩ đến pháp đoạn diệt; đó là vô ngại thứ hai. Ba là đối với mọi khổ vui, tâm lặng yên dứt hết; đó là vô ngại thứ ba. Bốn là ở nơi vắng vẻ suy nghĩ thiền định, ý không rối loạn; đó là vô ngại thứ tư. Năm là đối với gốc pháp của Bồ-tát và bảy con đường thoát ly (?), không thêm không bớt; đó là vô ngại thứ năm. Sáu là biết mọi sắc tướng vốn không có gì, không thấy chỗ từ đâu đến; đó là vô ngại thứ sáu. Bảy là xét thấy gốc vốn không hình, không có sinh diệt, hiểu biết lẽ vô thường; đó là vô ngại thứ bảy. Tám là một lòng nhập định, gốc đạo vốn tự nhiên, không bám chấp các pháp. Chín là một ý một hạnh, tương ứng với pháp, không trái nghịch. Mười là không ở trong cũng không ở ngoài, tự nhiên khởi lên rồi diệt đi; đó là vô ngại thứ mười. Như vậy, tộc tính tử, nếu người thiện nam, thiện nữ phân biệt suy nghĩ mười pháp vô ngại này thì có thể đầy đủ tất cả các pháp."

 Phật bảo thiên tử: "Nếu có người thiện nam, thiện nữ muốn trong khoảng một niệm có thể đầy đủ tất cả các pháp, thì nên tu mười pháp biện tài về đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng). Thế nào là mười? Một là sinh trí, tận trí, vô sinh diệt trí (trí biết rõ sự sinh, trí biết phiền não đã dứt hết, trí biết không còn sinh diệt). Hai là bốn tâm bình đẳng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả — thương yêu, cứu khổ, vui theo, buông xả) đồng đều, không có ý tưởng về cái ta. Ba là vui vẻ an ổn tự giữ mình, không mất bốn lòng tin (tin Phật, tin Pháp, tin Tăng, tin giới). Bốn là nói gì cũng đúng như ý, không trái với bản nguyện (lời nguyện ban đầu). Năm là tâm đạo vững chắc, pháp nào cũng thành tựu, việc làm theo chánh kiến (cái thấy đúng đắn), không trái với tướng gốc. Sáu là tu sáu pháp đáng tôn trọng (?), quán gốc vốn không có tướng. Bảy là đối với kẻ thù và người thân đều như nhau, không có phải trái. Tám là một mực tin tưởng, hiểu rõ gốc từ đâu sinh ra. Chín là giảng dạy các pháp mà không có ý tưởng về pháp. Mười là định ý kim cương (thiền định vững chắc như kim cương, phá được mọi phiền não), không phá hủy như tính (tính chân như, bản chất chân thật). Này tộc tính tử, đó là người thiện nam, thiện nữ đầy đủ mười pháp này thì có thể đầy đủ tất cả các pháp."

 Phật lại bảo thiên tử: "Người thiện nam, thiện nữ tu mười pháp bố thí mà không có ý tưởng là mình bố thí, thì có thể đầy đủ tất cả các pháp. Thế nào là mười? Một là ngồi dưới cây vua, tâm không lay động. Hai là luôn vui ở nơi vắng vẻ, không ở chỗ ồn ào rối loạn. Ba là tu ba định hướng (?) đi vào cửa Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới dứt hết khổ đau và phiền não). Bốn là thiền định vắng lặng, tự diệt các ý nghĩ rối loạn. Năm là kiềm chế tâm ý tu đạo, mãi không tham đắm. Sáu là bố thí pháp, bố thí của cải mà không sinh ý nghĩ. Bảy là dùng tướng tốt tự trang nghiêm, chiếu sáng thế giới. Tám là dùng phương tiện mà không ai hay biết (?). Chín là làm rạng rỡ chánh pháp, chỉ bày ánh sáng trí tuệ. Mười là chịu khổ thay cho người mà không mong đền đáp. Này thiên tử, đó là người thiện nam, thiện nữ thực hành mười pháp bố thí này mà không khởi ý tưởng thế gian, thì có thể đầy đủ tất cả các pháp. Vì sao? Người thiện nam, thiện nữ ấy tâm như kim cương, không thể bị phá hoại. Các pháp mà Bồ-tát thực hành là như vậy, không phải điều La-hán hay Bích-chi biết được."

 Phật lại bảo thiên tử: "Nếu người thiện nam, thiện nữ tu mười pháp thanh tịnh thì cũng có thể đầy đủ tất cả các pháp. Thế nào là mười pháp thanh tịnh? Một là đạo phải trong sạch, nhơ đục là không phải đạo. Hai là đạo phải một ý, nhiều ý tưởng là không phải đạo. Ba là đạo phải biết đủ, nhiều ham muốn là không phải đạo. Bốn là đạo phải tôn kính, kiêu mạn là không phải đạo. Năm là đạo phải giữ gìn tâm ý, buông thả là không phải đạo. Sáu là đạo phải sáng tỏ, tự che giấu là không phải đạo. Sáu là đạo phải liên tục, không thực hành là không phải đạo (cả ba bản đều như nhau, mục thứ sáu bị lặp lại). Bảy là đạo phải siêng năng, lười biếng là không phải đạo. Tám là đạo phải tỉnh ngộ, ngu mê là không phải đạo. Chín là đạo phải giáo hóa, keo kiệt là không phải đạo. Mười là đạo thì gần bạn lành, tập theo điều ác là không phải đạo. Này thiên tử, đó là người thiện nam, thiện nữ tu mười pháp này thì có thể đầy đủ tất cả các pháp, như ánh mặt trời dứt hẳn bóng tối, chiếu sáng khiến người đời ai cũng thấy được. Bồ-tát cũng như vậy, tu tập mười pháp này thì có thể đầy đủ tất cả các pháp.

 Thiên tử nên biết, như vàng ròng trong ngoài sáng sạch, muốn làm đồ vật gì cũng đều thành. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, bên trong không bụi nhơ, bên ngoài có chỗ chiếu sáng. Lại như hư không che trùm tất cả. Bồ-tát cũng như vậy, tu mười pháp này mà không có ý nghĩ rằng mình đã làm được gì, giáo hóa chúng sinh dứt các trói buộc bám chấp. Lại nữa, thiên tử, như núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) do bốn thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê) tạo thành; núi chúa Tu-di không có ý nghĩ: ta do bốn báu tạo thành, đứng giữa bốn biển. Bồ-tát được bốn biện tài (bốn tài thuyết giảng không ngăn ngại: về giáo pháp, về nghĩa lý, về ngôn từ, và về nói năng lưu loát) cũng như vậy, không nghĩ rằng biện tài này nói ra đúng chỗ. Vì sao? Vì vốn không có ý nghĩ.

 Như mặt đất chở khắp muôn vật, cây cối, hoa quả và các cây thuốc, cỏ thuốc đều sinh trưởng; đất cũng không có ý nghĩ: ta làm nên và nuôi lớn muôn vật. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, không có ý nghĩ: ta giáo hóa chúng sinh, thực hành đại từ bi, đi từ cõi Phật này sang cõi Phật khác, che chở tất cả những người chưa được độ. Thiên tử nên biết, như nước bốn biển lớn sinh ra đủ thứ báu, chúng sinh nào đến lấy báu đều được như ý mà về; nước biển cũng không nghĩ: ta sinh ra các báu để cho chúng sinh. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, cứu giúp người khổ, ban cho bảy báu. Bảy báu ấy chính là bảy giác ý (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả). Bồ-tát cũng không có ý nghĩ: ta ban báu bảy giác ý, gốc lành đầy đủ, trang nghiêm cây Phật (cây bồ-đề), tự trang sức bằng mọi vẻ đẹp. Vì sao? Vì vốn không có ý nghĩ.

 Thiên tử nên biết, như pháp giới sinh ra các pháp, đại từ đại bi, sáu độ vô cực; pháp giới cũng không có ý nghĩ: ta sinh ra các pháp, đại từ đại bi, sáu độ vô cực. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, sinh ra các pháp, giáo hóa chúng sinh, mà cũng không nghĩ: ta có độ được ai. Thiên tử nên biết, như vị tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ) nhập định, dứt mọi ý tưởng, tâm không lay động; vị tỳ-kheo nhập định ấy cũng không nghĩ: nay ta có thần lực, nhập định tự tại. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nghĩ đến pháp nào đều thành tựu pháp ấy, lời nói chân thật, không trái lời ước nguyện ban đầu. Thiên tử nên biết, như kim cương không thể bị phá hoại. Vì sao? Vì bản tính tự như vậy. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, tương ứng với pháp tính, không mất bản tế (cái gốc tột cùng, thực tế chân thật). Như viên ngọc sáng chiếu rọi rộng khắp; ngọc minh nguyệt cũng không nghĩ: ta chiếu sáng để chúng sinh thấy được ánh sáng của ta. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy.

 Như người đắc đạo tiên, trong ý mong điều gì đều làm được; người có năm thần thông (thấy xa, nghe xa, biết ý người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại) ấy cũng không nghĩ: nay điều ta nghĩ đều làm được hết. Bồ-tát cũng như vậy. Như người khéo tay giỏi nghề, thông thạo sáu nghề (sáu môn học thời xưa), hoặc dùng đao kiếm, hoặc dùng giáo mác đánh tan quân đông; người giỏi nghề ấy cũng không nghĩ: nay việc ta làm là bậc nhất trong loài người, hàng phục quân đông, không ai bằng ta. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, nhập vô lượng tam muội chánh thọ định ý, làm rung động tam thiên đại thiên thế giới, mà cũng không tự khen: ta có thần lực này làm rung động các thế giới, không đâu không khắp.

 Như Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng dùng chánh pháp cai trị cả thiên hạ) vốn tu mười điều thiện và năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), đầy đủ phúc mà thống lĩnh tam thiên đại thiên thế giới, có nghìn người con dũng mãnh, đủ bảy báu (bảy vật báu của Chuyển luân vương: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, quan giữ kho báu, quan chủ binh báu), các tiểu vương nhỏ rải rác đều đến chầu mừng. Lúc ấy Chuyển luân thánh vương cũng không nghĩ: nay ta đầy đủ mọi đức, tướng tốt trang nghiêm thân, thống lĩnh bốn châu (bốn đại lục của thế giới). Vì sao? Vì phúc hướng về tính tự như vậy, không trái nhau. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, tu đạo Bồ-tát, kính vâng lời Phật dạy, luôn giáo hóa, trời và người đều chịu ơn, chúng sinh được độ không thể đếm lường. Vì sao? Bồ-tát cũng không có ý nghĩ: ta sẽ cứu độ vô lượng chúng sinh, khiến họ ở trong cõi vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và phiền não) mà bát Niết-bàn (nhập Niết-bàn). Tính không tự như vậy, không chúng sinh nào có thể khiến nó không như vậy.

 Như người nông dân theo mùa gieo trồng đủ thứ, không lỡ thời tiết; hạt trước không phải hạt sau, hạt sau không phải hạt trước, mỗi thứ đều lớn lên, cùng tiếp nối nhau. Nhưng những hạt lúa ấy không nghĩ: ta có sinh ra, kia có hao tổn. Vì sao? Vì bản tính tự như vậy, không ai có thể khiến nó không như vậy. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, học khắp các pháp, thực hành đạo Bồ-tát, lại dùng gốc công đức của mười điều thiện làm thanh tịnh các căn của chúng sinh, khiến tất cả đều hướng về đạo vô vi. Lúc ấy Bồ-tát không nghĩ: nay ta có cứu độ, đưa từ bờ này sang bờ kia. Vì sao? Vì bản tính tự như vậy, không ai có thể khiến nó không như vậy.

 Như mưa lành đúng mùa rơi xuống, trăm thứ lúa, cỏ cây theo mùa tươi tốt lớn lên; nhưng mây mưa ấy cũng không nghĩ: ta có thấm nhuần, có nuôi lớn. Vì sao? Vì vốn không có tâm. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, mây pháp một lần đổ xuống thấm nhuần khắp tam thiên đại thiên thế giới, khiến các loài chúng sinh đều được thấm nhuần, không bỏ bản nguyện, thực hành đạo Bồ-tát. Bồ-tát cũng không nghĩ: nay ta có thể đổ mưa pháp thấm nhuần khắp tam thiên đại thiên thế giới, khiến các loài chúng sinh đều được khai mở hiểu biết. Vì sao? Vì vốn không có tâm ý, tâm thệ nguyện rộng lớn có tính tự nhiên như vậy.

 Như vậy, Bồ-tát ma-ha-tát nhập định ý tam muội này thì có thể khiến chúng sinh rốt ráo thanh tịnh, chứ không phải thanh tịnh kiểu khác; có thể khiến chúng sinh rốt ráo an ổn, chứ không phải an ổn kiểu khác; có thể khiến chúng sinh đến được bờ bên kia, chứ người khác không đưa đến được; có thể khiến chúng sinh vượt qua sang bờ vô cực, chứ người khác không độ được; có thể khiến chúng sinh rốt ráo vui mừng, chứ không phải vui mừng kiểu khác; có thể khiến chúng sinh dứt kết sử, chứ người khác không dứt được; có thể khiến chúng sinh an trụ nơi ruộng phúc (phước điền: chỗ gieo phúc, như người tu hành đáng được cúng dường) tốt lành, chứ người khác không an trụ được; có thể khiến chúng sinh nhận của bố thí do lòng tin của người, đem phúc độ tất cả, chứ người khác không nhận để đem phúc độ tất cả được; có thể khiến chúng sinh vào pháp luật của hiền thánh, chứ người khác không vào được; có thể khiến chúng sinh đứng vững ở địa vị bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu), chứ người khác không đứng vững ở địa vị ấy được; có thể khiến chúng sinh được nhất thiết trí (trí biết tất cả), trải khắp tam thiên đại thiên cõi nước, chứ người khác không trải khắp được; có thể khiến chúng sinh làm người dẫn đường cho người khác, chứ người khác không làm được.

 Vì sao? Bồ-tát ma-ha-tát tu tập định ý và vô lượng pháp hạnh này, khắp cùng tất cả, khiến ai cũng được cứu độ, vì muốn mở ra pháp môn thệ nguyện rộng lớn về pháp tính, không thể nghĩ bàn, vô hạn rộng lớn. Bồ-tát không phải vì một người mà làm thanh tịnh đạo Bồ-tát, mà vì khắp tất cả chúng sinh khó độ, ở trong đó thiết lập con đường độ vô cực thích hợp. Có khi Bồ-tát vì cứu một người mà bỏ mạng, chịu khổ não thay. Hoặc có Bồ-tát vì một người mà từ kiếp này sang kiếp khác, trước sau không rời bỏ, quyết khiến người ấy được độ rồi sau mới tự diệt độ. Hoặc có Bồ-tát muốn làm thanh tịnh cõi của mình, dứt các trói buộc bám chấp, làm sạch gốc rễ của chúng sinh, an trụ nơi con đường thoát ly của chánh pháp thanh tịnh. Lại có Bồ-tát giữ hạnh siêng năng khổ nhọc, không đắm phúc trời, luôn ở trong năm đường đi lại giáo hóa. Hoặc có Bồ-tát được bốn vô úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng),

 giáo hóa chúng sinh không hề rụt rè yếu đuối. Hoặc có Bồ-tát được bốn biện tài, người đến vặn hỏi thì lý lẽ thông suốt không vướng mắc. Hoặc có Bồ-tát có thể đảm đương việc thuyết pháp, không ham vinh hoa, không cầu may mong lợi. Hoặc có Bồ-tát được cửa tổng trì, phân biệt pháp quán, tu hạnh bất tịnh (?) (quán thân là nhơ nhớp để dứt tham). Hoặc có Bồ-tát được định ý của Phật, đứng vững nơi nhất thiết trí, không bỏ (?) dứt trừ vọng tưởng. Hoặc có Bồ-tát được con đường thoát ly của Phật, khiến mọi người xuất gia học đạo. Hoặc có Bồ-tát được trí tuệ thần thông, dùng phương tiện linh hoạt, theo hình loại mà đi vào. Hoặc có Bồ-tát được tam muội quán vô hình, vào cõi hư không, thực hành điều không thể nghĩ bàn. Hoặc có Bồ-tát được diệt tận định (thiền định diệt hết mọi cảm thọ và nhận biết), hiện ra diệt độ mà không ở Niết-bàn. Hoặc có Bồ-tát được bảy đạo quán (?), bên ngoài hiện oai nghi, bên trong thật sự đầy đủ.

 Hoặc có Bồ-tát được thiên nhãn thông (năng lực thấy xa khắp mọi nơi), quan sát khắp vô lượng chư Phật mười phương, thưa hỏi lãnh thọ những điều chưa nghe mà tự vui. Hoặc có Bồ-tát được thiên nhĩ thông (năng lực nghe khắp mọi tiếng xa gần), nghe khắp các tiếng, phân biệt thiện ác, liền đến độ được, không để họ sa đọa. Hoặc có Bồ-tát được tâm ý thông (năng lực biết tâm ý người khác), dùng sức thần túc (năng lực đi đến khắp nơi và biến hóa tự tại) đến mà độ họ. Hoặc có Bồ-tát được túc mạng thông (năng lực biết các đời trước), tự biết đời trước của mình, cũng biết chỗ người khác từ đâu đến, theo từng loại mà hàng phục, không rơi vào chỗ cực đoan. Hoặc có Bồ-tát được lậu tận thông (năng lực dứt sạch mọi phiền não), có thể dứt các trói buộc của tất cả chúng sinh. Hoặc có Bồ-tát ngồi dưới cây vua, được đức thần, oai nghi, phép tắc của Phật: oai nghi thành tựu, chủng tính (dòng giống) thành tựu, cha mẹ thành tựu, gia đình thành tựu. Hoặc có chúng sinh được ánh sáng của Phật, ở nơi Phật ở, tâm tiến lên như vầng trăng đầu tháng (ngày một tròn sáng). Hoặc có chúng sinh ở địa vị trí tuệ của Phật, có thể dùng gươm trí cắt đứt bụi nhơ.

 Như vậy, bảy mươi lăm pháp của Bồ-tát ma-ha-tát là hạnh không thể nghĩ bàn trong kho tàng sâu kín của Như Lai; ai được thì thành Phật, trọn không thối lui, cũng không phải điều La-hán, Bích-chi theo kịp. Như vậy, thiên tử, Bồ-tát ma-ha-tát được định ý của các hạnh này thì có thể khiến tam thiên đại thiên thế giới đều thành màu vàng ròng, kêu gọi tất cả các loài chúng sinh đều hướng về đạo vô thượng chánh chân. Như vậy, thiên tử, nên dùng pháp này giáo hóa chúng sinh, mới hợp với luật của Bồ-tát.

 Lại có Bồ-tát tu mười hai pháp, việc làm không bị ngăn trở, đi đứng tới lui đều tu đạo Bồ-tát. Thế nào là mười hai? Một là hàng phục quân ma, hiện hạnh mười lực (mười trí lực đặc biệt của Phật). Hai là cùng chung công đức mà không có ý tưởng sinh diệt. Ba là có thể dùng thần lực làm tròn mọi ước nguyện. Bốn là nương vào sức không bám chấp mà thấy sự biến hóa của Phật. Năm là đem công đức gốc lành mình đã gieo bố thí cho tất cả, không hối tiếc. Sáu là tu pháp đệ nhất vượt quá lượng của Phật (?). Bảy là biết sinh là khổ, không nhiễm ba cõi tồn tại (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc). Tám là tự vui với gốc đạo vô tận. Chín là biết hạnh của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự giải thoát) mà không nhiễm theo. Mười là biết pháp của Duyên giác mà xa lìa không theo. Mười một là đạo pháp vô ngại, thực hành chín thứ đệ định (chín tầng thiền định nối tiếp nhau từ thấp đến cao). Mười hai là giáo hóa cha mẹ, quyến thuộc được thành tựu. Này thiên tử, đó là mười hai gốc đạo thanh tịnh vô ngại; Bồ-tát nên nghĩ nhớ tu tập để thành quả đạo.

 Thiên tử nên biết, Bồ-tát ma-ha-tát nên tu tập định ý một lòng. Định diệt tưởng và cảm thọ (?) có mười việc, biết quá khứ, vị lai, hiện tại, giống như việc Phật làm, không khác. Thế nào là mười việc của định diệt tưởng và cảm thọ? Một là quán hình tượng của sắc vốn không có gì, cũng không nhiễm chấp mà khởi pháp tưởng về hình; Bồ-tát ma-ha-tát giống như việc Phật làm, không khác. Khi ấy Bồ-tát tu hạnh tướng tốt độ vô cực, mỗi tướng đều giống như việc Phật làm, không khác. Trí thần của Bồ-tát biến hóa không cùng, ứng hóa chúng sinh, theo duyên mà đến độ, giống như việc Phật làm, không khác. Khi ấy Bồ-tát hóa ra vô lượng thân, sắc tướng bậc nhất, dùng tám thứ âm thanh (tám đức tính tốt đẹp của tiếng nói Phật) khuyên dắt chúng sinh, giống như việc Phật làm, không khác. Lại Bồ-tát ấy làm thanh tịnh cõi Phật, xét thấy tâm ý chúng sinh nghĩ gì, oai nghi lễ tiết không phạm giới cấm, giống như việc Phật làm, không khác.

 Khi ấy Bồ-tát lại nhập định ý chánh thọ tam muội, có thể nhớ chúng sinh, phân biệt tiếng nói, nhớ dai không quên, giống như việc Phật làm, không khác. Lại Bồ-tát ấy thực hành mười trí sáng (?), vô hạn vô lượng không thể cùng tận, cũng khiến chúng sinh tập pháp gốc này, tùy thời thích hợp mà chuyển bánh xe pháp vô thượng, giống như việc Phật làm, không khác. Lại Bồ-tát ấy được bốn vô úy, ở giữa đại chúng làm tiếng sư tử rống (lời thuyết pháp dũng mãnh, uy lực như tiếng sư tử rống khiến muôn thú khuất phục), không làm đứt chánh pháp của hiền thánh và Như Lai, lại dùng pháp ấy giáo hóa chúng sinh, khiến tất cả thành tựu, được đạo vô thượng, đạt nhất thiết trí không chút vướng mắc, giống như việc Phật làm, không khác. Lại Bồ-tát ấy, lời dạy từ miệng trải khắp tất cả, đi vào hạnh ba đời, dứt hết mọi hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) thành hạnh vô lậu (sạch phiền não), trí thần thông suốt, có thể giáo hóa tất cả, giống như việc Phật làm. Lại Bồ-tát ấy được vô úy của Phật, đầy đủ mười lực, thấy cõi Phật và chúng sinh thanh tịnh, giống như việc Phật làm, không khác.

 Như vậy, thiên tử, Bồ-tát ma-ha-tát thực hành mười việc này thì tiến lên thành Phật không khó khăn. Vì sao? Tất cả các pháp vốn không có gì, không có lúc đến, cũng không có lúc đi. Các pháp không có tướng, tướng cũng không có gì. Các pháp không có tiếng, tiếng vốn không hình, bản tính tự không. Vì sao? Tiếng từ không mà ra, lại trở về không. Chúng sinh nhiễm nhơ nên khởi lên ý tưởng nhận thức. Thiên tử nên biết, xưa ta cầu đạo, từ vô số kiếp phân biệt gốc ngọn mà chưa thể thấu hết định ý của một pháp. Thế nào là một pháp? Đó là vô niệm (không khởi ý niệm). Bồ-tát được định ý vô niệm thì quán tất cả các pháp đều không có hình. Như vậy, thiên tử, nay ta thành Phật là nhờ một hạnh này mà được thành đạo vô thượng chánh chân."

 Bấy giờ thiên tử cõi Tịnh Cư tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như nay con được nghe hạnh của Bồ-tát, các pháp vô lượng, khó có thể thấu đến cùng; chúng sinh rất nhiều, các căn không giống nhau, làm sao có thể thành đạo vô thượng chánh chân? Lại nghe Phật nói 'giống như việc Phật làm, không khác'. Nay con hỏi Như Lai: thế nào là giống như việc Phật làm, không khác? Cúi xin Thế Tôn phân tích từng điều." Bấy giờ thiên tử lại bạch Phật: "Hạnh của Bồ-tát, pháp mỗi người mỗi khác, chí hướng khác nhau, dấu vết việc làm không giống nhau. Thế nào, bạch Thế Tôn, lại nói Bồ-tát giống như việc Phật làm, không khác? Nếu vậy thì vì sao Bồ-tát không được gọi là Phật? Vì sao chưa đủ mười lực để hàng phục cung ma? Vì sao không được gọi là nhất thiết trí? Vì sao không được gọi là giác ngộ tất cả các pháp? Vì sao không được gọi là quán khắp mà thực hành đạo Bồ-tát? Vì sao không ngồi ở đạo tràng của Phật (nơi Phật thành đạo) mà tuyên giảng duyên khởi (lẽ mọi sự vật đều do nhân duyên mà sinh)? Vì sao không được gọi là tối chánh giác (bậc giác ngộ chân chánh cao nhất)? Vì sao không biết chánh pháp ba đời và việc làm của chư Phật? Vì sao không ở lại đời một kiếp để tuyên bày trí tuệ? Vì sao không nương các pháp mà tu định ý chánh thọ? Vì sao không phân biệt pháp giới, tiến đến trí tuệ vô lượng, dạy bảo các Bồ-tát làm quyến thuộc?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo thiên tử cõi Tịnh Cư: "Lành thay, lành thay, tộc tính tử! Điều ngươi hỏi đã vượt qua mọi giới hạn. Nay ta sẽ nói cho ngươi, hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ. Thiên tử nay hỏi về việc Bồ-tát làm không khác Phật. Tất cả người thiện nam, thiện nữ giác ngộ các pháp không có hình, không thể thấy. Thệ nguyện rộng lớn của Bồ-tát trải khắp mọi loài có hình ở vị lai, quá khứ và hiện tại, xoay vần cùng nhau thành tựu, nhưng chưa được trí tuệ quán không thanh tịnh; giả sử được trí tuệ ấy thì gọi là Như Lai chí chân đẳng chánh giác. Nương trí tuệ Bồ-tát mà hóa độ chúng sinh, tự mình được rồi lại trao cho người khác; đó là đạo Bồ-tát, có thể dứt ba độc (tham, sân, si), không khởi mười điều ác, trọn cảnh giới Như Lai; đó gọi là mười lực. Đã vượt qua phàm phu, lập nên dấu hạnh Bồ-tát, tâm không lay chuyển đối với đạo vô thượng chánh chân; đó gọi là Bồ-tát.

 Nếu lại có người thiện nam, thiện nữ phân biệt pháp giới, cùng tiếp nhận thâm nhập lẫn nhau; đó gọi là nhất thiết trí. Như các pháp vốn không có hình tướng, vì chúng sinh nên mỗi thứ có tên gọi; điều nên làm thì biết mà làm, điều nên bỏ thì biết mà bỏ, không rời gốc lành mà tu đạo Bồ-tát; đó gọi là Bồ-tát. Như Bồ-tát phân biệt không một không hai, tự nhiên sinh ra các độ vô cực, tự mình giác ngộ lại khiến mọi người cùng chung pháp tướng ấy; đó gọi là Phật. Như Bồ-tát ấy không thấy các pháp sinh ra hai, ba; khéo xét không quên, suy nghĩ thấu suốt: pháp từ đâu khởi, pháp từ đâu diệt, người chuyển bánh xe pháp là ai, người nghe pháp là ai; người có thể hiểu biết tất cả các pháp như thế gọi là Bồ-tát.

 Như Bồ-tát dùng tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ bản chất sự vật) quán khắp tam thiên đại thiên thế giới, biết tâm có ái dục và tâm không ái dục, tâm có ngu si và tâm không ngu si, tâm có giận dữ và tâm không giận dữ, lại có thể suy nghĩ dứt hết gốc rễ; vì thế gọi là tuệ nhãn. Lại nữa, Bồ-tát có tuệ nhãn đi lại khắp các cảnh giới của Phật, biết hết từng ý nghĩ trong tâm chúng sinh, ai nên độ, ai chưa độ, liền có thể vào giáo hóa, theo từng loại mà độ; đó gọi là Bồ-tát. Như Bồ-tát dùng các ánh sáng chiếu khắp mọi cảnh giới, chỉ bày vô lượng trí tuệ, nhớ pháp sâu xa của chư Phật Thế Tôn; đó gọi là Bồ-tát. Như Bồ-tát dùng ánh sáng trí tuệ chiếu rọi cả cảnh giới hư không, trí thần của Như Lai hiện ra trước mắt, đóng cửa tội lỗi, mở đường Niết-bàn, lại không nhiễm chấp mười tám giới (mười tám yếu tố tạo nên kinh nghiệm: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu nhận thức), không bám chấp, không trói buộc; đó gọi là Bồ-tát.

 Như Bồ-tát dùng oai nghi của Phật tự tu tập phân biệt; Như Lai một mình bước đi không có bạn sánh. Danh sắc, sáu nhập (sáu giác quan là cửa tiếp nhận đối tượng), xúc, thọ, hữu, sinh tử (các khâu trong chuỗi nhân duyên sinh tử), gốc ngọn của chúng sinh ba đời đã qua đều biết từng điều; gọi là không ai sánh bằng. Như Bồ-tát nối tiếp Như Lai, không làm dứt giống Phật, thi hành việc Phật; sinh mà không biết là sinh, diệt mà không biết là diệt, bản vô vắng lặng, đầy đủ bốn tâm bình đẳng; lại phân biệt cái vốn không mà nay có, cái vốn có mà nay không, hiểu rõ tất cả đều không, không sinh ra nhiều ý niệm; vì thế gọi là Phật. Như Bồ-tát được trí tuệ thần thông quán chúng sinh, kiếp có gần có xa; kiếp xa không lấy làm buồn, kiếp gần không lấy làm mừng; kiếp thành, kiếp hoại (thời kỳ thế giới hình thành và thời kỳ thế giới tan hoại) cũng như thế; người thu nhiếp ý, giữ tâm không loạn như thế, gọi là Bồ-tát."

 Phật lại bảo thiên tử cõi Tịnh Cư: "Nếu người thiện nam, thiện nữ thực hành đạo Bồ-tát, lại nên suy nghĩ tất cả các pháp, từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật, không chấp cái ta, con người, thọ mạng, hạnh tự nhiên, dứt các bụi nhơ; đó mới gọi là tu đạo Bồ-tát. Lại có Bồ-tát phát tâm cầu đạo, vì tất cả chúng sinh gánh vác khổ hạnh, mà cũng không thấy có người đắc đạo; lại có thể độ a-tăng-kỳ (số nhiều không đếm được) vô lượng chúng sinh, có người chứng quả, có người không chứng quả, ở trong đó được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật) mà không nhiễm chấp; đó mới gọi là tu đạo Bồ-tát.

 Lại nữa, thiên tử, nếu người thiện nam, thiện nữ phân biệt ba thứ không, pháp sâu xa vô lượng, biết đúng như thật. Thế nào là ba thứ không? Một là có giác có quán (tâm còn tìm xét thô và còn dò xét tinh tế). Hai là không giác có quán. Ba là không giác không quán. Đó là ba thứ không mà Bồ-tát thực hành." Phật lại bảo thiên tử: "Lại có ba thứ không. Thế nào là ba? Một là không tận. Hai là không vô tận. Ba là không chẳng tận chẳng vô tận. Đó là ba thứ không mà Bồ-tát thực hành." Phật lại bảo thiên tử: "Lại có ba thứ không: một là không sinh, hai là không vô sinh, ba là không chẳng sinh chẳng vô sinh. Đó là ba thứ không mà Bồ-tát thực hành." Phật lại bảo thiên tử: "Lại có ba thứ không. Thế nào là ba? Một là không trụ, hai là không vô trụ, ba là không chẳng trụ chẳng vô trụ."

 Bấy giờ thiên tử cõi Tịnh Cư bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại và tất cả chúng sinh đều có sinh diệt, bám chấp và đoạn dứt; có ba thứ không này hay không?" Phật bảo thiên tử: "Nay ta nói cho ngươi, hãy khéo suy nghĩ. Thế nào là không trụ? Không trụ chính là vô vi vắng lặng. Thiên tử nên biết, thế nào là không vô trụ? Chính là thân ngươi và ta. Thế nào là không chẳng trụ chẳng vô trụ? Chính là tất cả các pháp có hình trong ba đời." Phật lại bảo thiên tử: "Nếu người thiện nam, thiện nữ hiểu ba thứ không này thì có thể hiểu hết tất cả các pháp. Thân năm ấm hưng thịnh (thân do năm nhóm sắc, thọ, tưởng, hành, thức hợp thành, đầy khổ đau) cũng như thế. Đó là đạo Bồ-tát."

 Phật lại bảo thiên tử: "Các pháp không hợp không tan, cũng không thấy sạch, cũng không thấy không sạch. Bồ-tát cũng không tự nghĩ: nếu ta thành Phật sẽ sinh ở nước nào, quận huyện nào, cha mẹ, họ hàng, dòng họ, tên tuổi gì; cũng không nghĩ: sinh vào kiếp nào, thọ mạng dài ngắn ra sao; lại không tự nghĩ: thân màu vàng ròng, ngồi dưới cây hoa sẽ thành đạo vô thượng chánh chân. Đó là đạo Bồ-tát đã được đầy đủ, được bất thoái chuyển, thực hành tâm vô sinh; vốn không có một tướng, huống gì có hai tướng. Khi ấy Bồ-tát phân biệt các pháp đều trở về không lặng, luôn tự giữ gìn, không để ma ác thừa cơ; hướng về mà không có chỗ hướng, chuyển mà không có gì chuyển. Như vậy là đã vào trí tuệ không vô lượng của pháp giới, có thể tự trang nghiêm bằng pháp của các tướng tốt."

 Phật lại bảo thiên tử: "Như mắt và sắc, trong và ngoài đều không có chủ, ba việc (mắt, sắc và sự chú ý) hợp lại mới thành nhãn thức (sự thấy biết của mắt). Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy, trong ngoài thành tựu mới thành các thức." Phật bảo thiên tử: "Nay ta dẫn ví dụ cho ngươi, người trí nhờ ví dụ mà tự hiểu. Như vua rồng Y-la-bát (vua rồng lớn, cũng là con vật cưỡi của vua trời Đế Thích) ở bên núi Kim Phúc. Nơi đó có điện đường bằng bảy báu, tường vách bảy báu, cây cối bảy báu, bậc thềm, đường phố, ngõ hẻm đều bằng bảy báu, hoa văn chạm trổ đều do các báu làm thành. Vua rồng Y-la-bát ấy thân thể trắng tinh như tuyết, như ngọc kha (?), lọng vàng theo sau, thân thể thơm tho, chuỗi ngọc đều bằng bảy báu; lại dùng bảy báu làm đồ ăn uống, dùng vàng tía ròng làm tràng hoa, lại dùng bảy báu làm chuông trống, nhạc khí. Bảy chỗ trên thân đều đầy đặn bằng phẳng, miệng răng đều đặn ngay ngắn, dung mạo đoan nghiêm, nhìn không biết chán, trong sạch thơm tho, xoay qua trái phải không vướng chạm gì. Có những đức như vậy, không thể đếm lường.

 Còn Thích Đề Hoàn Nhân (tức Đế Thích) thống lĩnh cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di, do ba mươi ba vị trời cai quản), là bậc tôn quý nhất trong các vua trời, trong lòng nghĩ điều gì thì chỉ trong khoảng búng tay đã thành. Khi muốn khiến vua rồng Y-la-bát ở bên núi Kim Phúc đến cõi trời Ba Mươi Ba trong khoảng co duỗi cánh tay, thì những người hầu hạ hai bên phục vụ vua trời liền đến ngay không trở ngại. Bấy giờ vua trời Thích Đề Hoàn Nhân muốn các vị trời chứng kiến công đức của mình, liền dùng bảy báu trang sức thân rồng. Khi ấy Thiên đế Thích cưỡi con rồng thần này dạo chơi đông tây. Lúc ấy, vua rồng Y-la-bát lại dùng thần lực hóa ra đủ thứ lễ vật cúng dường, phụng sự cung kính Thiên đế Thích. Rồng tự hóa hình thành ba mươi hai đầu, mỗi đầu miệng có bảy ngà, trên mỗi ngà có bảy ao tắm, trong mỗi ao có bảy trăm hoa sen, trên mỗi hoa có bảy trăm ngọc nữ, mỗi ngọc nữ lại dẫn bảy trăm người hầu, cùng tấu nhạc ca múa vui chơi với nhau.

 Nếu vua trời Thích Đề Hoàn Nhân muốn nghỉ ngơi thì đến điện bảy báu, rồi sau đến một ao tắm tên là Hương Khiết, tự mình vào ao tắm, cưỡi vua rồng Y-la-bát mặc ý vui chơi. Bấy giờ vua trời Thích Đề Hoàn Nhân, đã vào một ao tắm đẹp và cưỡi con rồng này rồi, các báu xen lẫn trang sức thân, tấu nhạc ca múa, tự vui với năm dục (năm thứ ham muốn của giác quan), cùng nhau vui chơi, vui sướng không nói được. Bấy giờ vua rồng Y-la-bát bỏ hình dạng vốn có, không làm thân rồng, dùng thần lực của mình biến thành hình tượng các vị trời Ba Mươi Ba, rồi cũng vào một ao tắm, cùng các vị trời và các ngọc nữ vui chơi, giống hệt Thiên đế Thích, không khác. Những người hai bên nhìn thấy sự biến hóa này: thân trời và thân rồng không có gì khác nhau, thân giống thân trời, sắc giống sắc trời, cùng ở một ao tắm, không có gì khác biệt; thân Đế Thích và thân rồng là một, không phải hai.

 Vì sao? Đều do công đức tích lũy từ đời trước mà nên. Giả sử hai vị ấy vốn cầu đạo vô thượng chánh chân thì hôm nay thành Phật cũng chẳng bao lâu. Hạnh từ tâm mà được, tâm sạch thì đạo thành. Như cung trời kia, vốn không biết từ đâu đến, đi cũng không có chỗ đến; tất cả mọi hạnh đều không, đều vắng lặng. Thiên tử nên biết, thân ngươi hiện nay cùng cung trời kia, các thiên tử mặt trời, mặt trăng, đều sẽ tiêu mất, không thể giữ lâu được. Vì thế, thiên tử, nên hiểu pháp tính, chỗ hướng về của thành và hoại, phần thường hằng của khởi và diệt. Chỉ có Niết-bàn là an ổn nhất, mầu nhiệm nhất, không phải đao kiếm hay bùa chú có thể phá hủy, làm hư hoại được."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo thiên tử: "Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, được định ý vô ngại, thệ nguyện vững chắc, dùng bảy báu tam muội của Bồ-tát làm chuỗi ngọc cho mình, dùng hoa bảy giác ý trang nghiêm thân mình, khéo an trụ trong định ý vô ngại không tán loạn. Thân phóng ánh sáng, không chỗ nào không chiếu đến. Đánh trống pháp, tiếng vang khắp mười phương; dựng cờ pháp cao, phô bày oai nghi. Thân có xương liền nhau như móc xích (một tướng sức mạnh của bậc đại nhân), sức vượt cả trời và người, làm tăng thêm mọi độ vô cực, thành tựu tất cả pháp luật tự nhiên. Da thịt mềm mịn, không dính bụi nhơ. Diễn bánh xe pháp trí tuệ, là bậc hơn hết trong các vua pháp, vào kho pháp sâu xa, lấy các Bồ-tát làm quyến thuộc. Dùng ao tắm tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi trói buộc) để rửa nhơ bẩn trong tâm, không làm đứt gốc thệ nguyện rộng lớn của mọi người. Ngồi dưới cây đạo, bỏ hết tất cả sự nghiệp, không tiếc vinh hoa của nước, đem sự bố thí ấy mà thành Phật đạo.

 Bồ-tát phát ra lời rằng: 'Hôm nay chính là lúc. Ta không thành Phật thì không đứng dậy khỏi chỗ ngồi; phải giác ngộ được điều cần giác ngộ mới đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Chỉ có thần đất, thần cây mới biết lòng ta.' Khi đức Thế Tôn nói lời ấy, vô lượng cõi nước nhiều như cát sông Hằng ở mười phương có tám mươi ức cai (cai: một đơn vị số cực lớn) Bồ-tát thần thông cùng nhau kéo đến. Trời đất rung chuyển mạnh. Chư Phật mười phương, mỗi vị ở phương mình, khen ngợi đức của ngài, bảo bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ): 'Hôm nay Bồ-tát Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni) ở cõi Sa-ha (cõi thế giới của chúng ta, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu khổ đau) sẽ thành đạo vô thượng chánh chân. Các ngươi ai có thể đến đó thì hãy giữ gìn oai nghi mà đến thân cận yết kiến.'

 Lúc ấy các Bồ-tát thần thông mười phương vâng thánh ý của Phật, cùng nhau khởi lòng kính, lễ Phật, đi quanh ba vòng, mỗi vị cầm hương hoa đến cõi Nhẫn (tên khác của cõi Sa-ha), dâng lễ cúng dường, vây quanh cây đạo, khen ngợi vô cùng. Bồ-tát tâm nhẫn như đất, lông trên mình không dựng, buộc ý ở trước mặt, không nhìn qua trái phải, lòng từ càng thêm lớn, thương xót những người khổ ách: 'Nay ta muốn thành Phật là vì thương xót tất cả.' Khi nói lời ấy, trời đất chấn động sáu lần. Bấy giờ Thế Tôn nhìn thẳng phía trước, bảy ngày không động. Các vị trời, rồng, thần, cùng tám bộ chúng (tám loài thần hộ trì Phật pháp như trời, rồng, dạ-xoa, a-tu-la...) đều đến vây quanh ủng hộ Bồ-tát cho đến khi thành Phật, được rốt ráo. 'Ta cũng không bỏ hạnh của Bồ-tát.'

 Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát có thần túc, thực hành sáu pháp thánh, tiến lên thành Phật mới hợp với đạo giáo. Trước kia ta thành Phật là nhờ sáu hạnh này, thực hành đại từ bi. Thế nào là sáu? Một là nhân từ thương xót người chưa được độ. Hai là bố thí khắp đầy tất cả. Ba là diễn rộng trí tuệ thánh, không có tiến lui. Bốn là thực hành trí tuệ ba thứ không, làm thanh tịnh và thu nhiếp cõi nước. Năm là thu nhiếp cõi nước, không có tâm tiến lui. Sáu là nhận ấn tín của Phật, ấn chứng cho chúng sinh. Đó là sáu việc để thành Như Lai chí chân đẳng chánh giác." Phật lại bảo thiên tử: "Bồ-tát ma-ha-tát lại có sáu việc: nghĩ đến việc giáo hóa chúng sinh không lười biếng kiêu mạn, làm đầy đủ ước nguyện của tất cả chúng sinh. Một là tinh tấn dứt các phiền não trói buộc. Hai là khổ hạnh không bỏ tâm đạo. Ba là tự nhớ thu nhiếp thân, lời nói và ý. Bốn là theo thầy cầu học chánh pháp. Năm là tu đức vì chúng sinh. Sáu là nhập định quan sát cội nguồn. Đó là Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ sáu việc này thì hợp với trí tuệ thần thông."

 Phật lại bảo thiên tử: "Chư Phật Thế Tôn tu sáu pháp này mà thành đạo vô thượng chánh chân, giáo hóa rộng chúng sinh, chuyển bánh xe pháp sâu xa, vào cửa tổng trì. Thế nào là tổng trì? Tổng trì ấy là tổng trì thanh tịnh vui với pháp; Bồ-tát vào tổng trì này thì có thể khiến chúng sinh hưởng niềm vui của pháp lạc." Phật lại bảo thiên tử: "Lại có tổng trì không bờ bến; Bồ-tát được tổng trì này thì khiến vô số chúng sinh không bờ bến đứng vững nơi tám giải thoát." Phật lại bảo thiên tử: "Lại có tổng trì chuyển pháp không dứt; Bồ-tát được tổng trì này thì khiến các chúng sinh nghe pháp không dứt. Lại có tổng trì giác ngộ đạo, hiểu gốc của chúng sinh; Bồ-tát được tổng trì này thì khiến a-tăng-kỳ chúng sinh biết gốc mình từ đâu đến. Lại có tổng trì dấu hạnh không ngăn ngại; Bồ-tát được tổng trì này thì biết pháp tự nhiên không khởi không diệt. Lại có tổng trì tụng pháp không quên; Bồ-tát được tổng trì này thì được các pháp môn mà không khởi ý tưởng về pháp. Như vậy, thiên tử, tổng trì của Bồ-tát có số trăm nghìn ức, không phải tâm nghĩ tới được. Bồ-tát nhờ tổng trì này mà được tự tại dạo chơi trong trăm nghìn tam muội."

 Phật lại bảo thiên tử: "Có bốn biện tài hiền thánh của Như Lai; Bồ-tát được biện tài hiền thánh này thì hướng về cửa Niết-bàn không có trở ngại. Thế nào là biện tài hiền thánh? Ở đây, thiên tử, hoặc có Bồ-tát với tâm đầu tiên thì nhập định, với tâm sau thì hướng về đạo, thực hành trí của Như Lai, không phá hỏng ý nhập định của tâm trước; đó là biện tài hiền thánh của Bồ-tát. Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát nhập định, niệm trước niệm sau đều vắng lặng không động, có thể đầy đủ tướng tốt bày ra cho người đời thấy, toàn là Bồ-tát hầu hai bên; đó là biện tài hiền thánh của Bồ-tát. Lại nữa, thiên tử, hoặc có Bồ-tát hiện như đang nhập định mà tâm dạo khắp vô lượng thế giới chư Phật, thu lấy pháp luật hiền thánh thù diệu, mà tất cả chúng sinh không ai hay biết. Lại nữa, thiên tử, lại có Bồ-tát nhập diệt tận tam muội, chánh định vô hình, rồi từ định đứng dậy làm vô số biến hóa, mà tất cả chúng sinh không ai hay biết: hoặc hiện một kiếp cho đến trăm nghìn kiếp, hoặc hiện một tháng, hoặc hiện một ngày cho đến bảy ngày, hoặc hiện thành Phật rồi nhập bát Niết-bàn. Này thiên tử, đó là công đức biện tài của Bồ-tát vô lượng."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo thiên tử: "Nếu có Bồ-tát muốn một mình bước đi trong ba cõi, cúng dường chư Phật Thế Tôn, thì trước hết nên tu tập biện tài hiền thánh này. Ai muốn vượt hơn Thanh văn, Bích-chi-Phật, ai muốn cúng dường chư Phật Thế Tôn, ai muốn thấu hết vô lượng pháp ba đời, ai muốn được giải thoát như Phật giải thoát, ai muốn khiến chúng sinh cùng lúc thành Phật, như vậy, thiên tử, Bồ-tát ma-ha-tát ấy nên tu tập biện tài hiền thánh này, thọ trì, đọc tụng, giảng giải cho người. Dù không làm được nhiều thì trong một canh đầu đêm cũng được; dù không được trọn canh đầu đêm thì trong một khoảng thời gian cũng được; dù không được một khoảng thời gian thì trong một cái búng tay cũng được. Vì sao? Tất cả các đạo của chư Phật ba đời đều từ đây sinh ra; nó là ánh sáng cho đời, những người khốn khổ tự nhiên được an ổn. Nếu có người thiện nam, thiện nữ thân sinh ghẻ lở, hủi, máu mủ chảy tràn, người ấy nghe biện tài hiền thánh này liền được khỏi bệnh. Nếu người thiện nam, thiện nữ gù lưng, mắt mù, tai điếc, câm không nói được, gặp thiện tri thức nói cho nghe bốn biện tài hiền thánh, liền được giải thoát, không còn các khổ.

 Như vậy, thiên tử, nếu xưa kia ta không được bốn biện tài hiền thánh thì rốt cuộc không thể thành bốn biện tài hiền thánh (?). Vì sao? Công đức phúc lành của nó khó có thể đo lường. Dù từ một kiếp đến trăm nghìn kiếp, lại trong vô số kiếp như cát sông Hằng, khen ngợi pháp này cũng không lấy gì ví được." Phật lại bảo thiên tử: "Nay ta nói tóm tắt chỗ cốt yếu. Nếu có người thiện nam, thiện nữ đến chỗ Như Lai, cúi đầu mặt lễ chân, lấy việc ấy làm đầu, cho đến vô lượng cõi nước mười phương, lễ bái phụng sự cúng dường, lòng tin không dứt, dâng đủ thứ hoa hương, treo lụa, phướn, lọng, hỏi Phật nghĩa sâu, làm tăng thêm công đức, biết tất cả các pháp như huyễn như hóa (như trò ảo thuật, như vật biến hóa, không thật), lại giáo hóa tất cả, nói đạo Bồ-tát, phân tích từng điều đạo lớn bình đẳng. Các hạnh của Bồ-tát có đủ thứ khác nhau, tính hạnh của chúng sinh cũng như thế.

 Có đủ thứ cảnh giới của Bồ-tát, đủ thứ trí tuệ của Bồ-tát, đủ thứ oai nghi của Bồ-tát, đủ thứ diệu hạnh của Bồ-tát, đủ thứ thần túc của Bồ-tát, đủ thứ con đường thoát ly của Bồ-tát, đủ thứ cảnh giới không nhiễm chấp mà Bồ-tát đi vào, đủ thứ tâm không mê lầm mà Bồ-tát tự vui, đủ thứ pháp yếu của Bồ-tát vì phân biệt vô lượng pháp, đủ thứ trí tuệ thần thông của Bồ-tát vì quán căn thuần thục của chúng sinh, đủ thứ trí tuệ đạo của Bồ-tát vì không rời định gốc ngọn, đủ thứ quán sâu của Bồ-tát vì nhập định ý, đủ thứ thệ nguyện của Bồ-tát vì không trái bản nguyện, đủ thứ dũng mãnh của Bồ-tát vì làm thành các pháp, đủ thứ tinh tấn của Bồ-tát vì không lười biếng, đủ thứ siêng năng khổ nhọc của Bồ-tát vì không nghĩ kiếp xa gần, đủ thứ đại từ bi của Bồ-tát vì tâm bình đẳng, đủ thứ đại bi của Bồ-tát vì thương xót tất cả, đủ thứ tâm vui theo của Bồ-tát vì chưa từng nổi giận, đủ thứ tâm hộ (?) của Bồ-tát vì buông bỏ tất cả, đủ thứ quán bất tịnh của Bồ-tát vì tự quán các pháp bên trong, đủ thứ phép đếm hơi thở ra vào của Bồ-tát vì tự thu nhiếp ý bên trong, đủ thứ mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả dẫn đến sinh tử luân hồi) của Bồ-tát vì tự diệt các pháp, đủ thứ quán năm ấm hưng thịnh của Bồ-tát vì nghĩ đến việc dứt các ý tưởng.

 Như vậy, thiên tử, Bồ-tát ma-ha-tát quan sát các pháp không thể nghĩ bàn, làm sạch mọi dấu vết, hợp với nhất thiết trí, thành một gốc đạo, cùng về một Niết-bàn, mới hợp với biện tài hiền thánh, phân biệt kinh và giới do Như Lai nói. Thế nào là kinh? Kinh tức là: khế kinh (kinh giảng bằng văn xuôi), ca (kệ tụng), thọ ký, bản mạt (?), chuyện xa xưa (chuyện đời trước của các đệ tử), tương ưng, sinh kinh (chuyện các đời trước của Phật), phương đẳng (kinh nghĩa lý rộng lớn), pháp chưa từng có (chuyện hy hữu, thần diệu), kinh nhân duyên, thí dụ, kho sâu dứt trói buộc (?) — đó là các thể loại kinh của Phật. Này thiên tử, đó là Bồ-tát ma-ha-tát học pháp này thì có thể đầy đủ."

 Phật lại bảo thiên tử: "Nếu có Bồ-tát muốn được đầy đủ thân tướng của Như Lai, tức ba mươi hai tướng của bậc đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, tám thứ âm thanh ca-tì (như tiếng chim ca-lăng-tần-già, loài chim có tiếng hót hay nhất), vầng hào quang tròn bảy thước — muốn được những tướng như vậy thì nên học biện tài hiền thánh. Muốn được pháp thân (thân chân lý, thân giác ngộ của Phật) của Như Lai, đầy đủ năm phần pháp thân (giới, định, tuệ, giải thoát, và sự thấy biết về giải thoát), thì nên học biện tài hiền thánh. Muốn thu nhiếp tất cả Bồ-tát, đầy đủ sáu độ vô cực, thành nhất thiết trí, đầy đủ Phật pháp, thì nên học biện tài." Phật lại bảo thiên tử: "Nếu có chúng sinh muốn không làm đứt các pháp, không nương bốn đại (đất, nước, lửa, gió — các yếu tố tạo nên thân thể), thấu đạt pháp mầu sâu xa của Như Lai — muốn được như vậy thì nên học biện tài hiền thánh. Muốn vào vực sâu trí tuệ, cưỡi ba trí thông suốt (biết rõ đời trước, thấy rõ đời sau, dứt sạch phiền não hiện tại), dạo chơi trong trăm nghìn tam muội, thì nên học biện tài. Muốn diệt bỏ tên họ vốn có để thành danh hiệu Như Lai, muốn lìa trói buộc bám chấp, không ưa việc nhà — muốn được như vậy thì nên học biện tài hiền thánh.

 Như vậy, thiên tử, Bồ-tát ma-ha-tát học thông các pháp, đã thành dấu hạnh Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh), đầy đủ bản nguyện, cõi Phật thành tựu, chúng sinh thanh tịnh, đối với kho pháp của Phật không chút vướng mắc, hiểu rõ các pháp như huyễn, như tiếng vang, như cây chuối (thân rỗng không có lõi), như bóng trong gương, như điều thấy trong mộng, cũng như trò huyễn hóa, đều không có gì thật. Như vậy, thiên tử, Bồ-tát hiểu rõ các pháp thì có thể lễ bái phụng sự chư Phật Thế Tôn, từ cõi Phật này sang cõi Phật khác, nghe nhận Phật pháp, vào kho tàng sâu mầu." Phật lại bảo thiên tử: "Nếu có người thiện nam, thiện nữ muốn được bảy báu dẫn đường của Chuyển luân thánh vương, thống lĩnh bốn thiên tử (?), muốn làm Phạm thiên vương và Thích Đề Hoàn Nhân — muốn được như vậy thì nên học giới luật hiền thánh."

 Bấy giờ, khi Thế Tôn nói lời này, chín mươi tám ức vị đã đắc A-la-hán đều sinh lòng hối hận, tiến lên bạch Phật: "Chúng con lỗi nặng, bỏ điều vốn học, nay rơi vào chỗ bên lề (chỉ cầu quả nhỏ tự giải thoát). Cúi xin Thế Tôn rủ lòng thương dạy bảo, chúng con muốn tu tập biện tài hiền thánh." Họ thưa như vậy ba lần, Phật lặng im chấp thuận. Lại có vô số chúng sinh nghe pháp này rồi, các bụi nhơ dứt hết, được pháp nhãn tịnh (mắt pháp trong sạch, thấy rõ chân lý — bước đầu vào hàng thánh). Phật bảo thiên tử cõi Tịnh Cư: "Trong hiền kiếp này (kiếp hiện tại, có một nghìn vị Phật ra đời), sau khi bảy trăm vị Phật đã qua, ngươi sẽ làm Phật hiệu là Trí Tích Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của một vị Phật, nói lên đức trí tuệ, đức hạnh, sự hiểu biết thế gian, khả năng điều phục và dạy dỗ trời người)."

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, quyển thứ mười ba.

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, quyển thứ mười bốn (còn có tên là "Hiện tại báo", nghĩa là quả báo ngay trong đời hiện tại).

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm, người Lương Châu, dịch vào đời Diêu Tần (triều đại do họ Diêu lập ở Trung Hoa, thế kỷ IV–V).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video