Thiên 46 — Phẩm 45 – Ba cõi

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc (anh lạc: chuỗi ngọc đeo làm đồ trang sức), phẩm Tam Giới thứ bốn mươi lăm (Tam giới: ba cõi mà chúng sinh còn trôi lăn trong sinh tử, gồm Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới).

 Bấy giờ có một vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) tên là Tịnh Thí Vương, bước lên trước bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), theo những gì con được nghe từ Phật, pháp cốt yếu chân chính thật vô cùng sâu xa. Nếu có vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu hành cao) được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật) và nhận danh hiệu Bồ-tát, thì cũng là nhận lấy con đường tà lệch của sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm về cái ta và thế giới mà các ngoại đạo thời Phật chủ trương). Vì sao vậy? Sáu mươi hai kiến đều sinh ra Bồ-tát, sinh ra đạo quả (kết quả chứng đắc do tu đạo) của Bồ-tát; mà đạo quả thì lại sinh ra sáu mươi hai kiến.

 Tại sao thế? Đạo quả của Bồ-tát không đạt được từ Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc), không từ Sắc giới (cõi của chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), không từ Vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình). Nó cũng không đạt được từ hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt), hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn bị trói buộc trong sinh tử) hay vô lậu (đã sạch hết phiền não). Vì sao? Vì danh xưng 'Bồ-tát' không thể nắm bắt được, cũng không có chỗ nơi. Danh xưng của con đường tà lệch sáu mươi hai kiến cũng như vậy. Từ gốc đến cùng đều trong sạch, không hình tướng, không thể thấy.

 Bạch Thế Tôn, thế nào ạ? Giống như có người muốn tìm xét bờ mé của hư không, đo lường giới hạn của nó, xem nó màu xanh, vàng, đỏ hay trắng. Người ấy lại đặt tên gọi cho ngũ ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người): sắc (thân xác, vật chất), thống (cảm thọ khổ, vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (ý chí, sự tạo tác), thức (sự phân biệt, nhận biết). Rồi cho rằng đây là sinh, đây là diệt; đây là hữu vi, đây là vô vi; đây là hữu lậu, đây là vô lậu; đây là pháp thường còn, đây là pháp vô thường; đây là khổ, đây là vui. Bạch Thế Tôn, người ấy đối với pháp sâu xa có trí tuệ chăng?"

 Phật bảo Bồ-tát Tịnh Thí Vương: "Hư không không hình tướng, không thể thấy, làm sao đặt chữ, làm ra tên gọi cho nó được? Muốn ở trong hư không mà tìm hư không, việc ấy không đúng."

 Khi ấy Bồ-tát Tịnh Thí Vương bạch Phật: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn. Đạo quả Bồ-tát và vô ngại tuệ (trí tuệ thông suốt, không bị chướng ngại), ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), không (thấy mọi pháp đều không có tự tánh), vô tướng (không chấp vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu gì), cùng sáu mươi hai kiến, thảy đều không có gì, không thể thấy. Chúng cũng như hư không không hình tướng, không thể giữ gìn nắm giữ. Tướng của các pháp không phải do mong cầu mà đạt được. Vì sao? Vì vốn không có gì cả, bởi đã vượt khỏi ba cõi, vượt qua ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).

 Nếu không như vậy thì đối với đạo của Phật và Bồ-tát sẽ sinh ra hai kiến (cái thấy phân đôi, đối đãi). Vì có hai kiến nên có hai ý tưởng. Vì có hai ý tưởng nên rơi vào phe tà. Vì rơi vào phe tà nên vào ngũ thú (năm đường tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Đã vào năm đường thì trôi lăn trong sinh tử, chê bai đạo của bậc hiền thánh, nói rằng đó không phải đạo, cũng không chịu nhận là có giáo pháp và giới luật của hiền thánh. Kẻ ngu mê bảo nhau rằng: 'Phật khác, đạo khác, sinh tử cũng khác. Sinh tử đã khác thì làm gì có nê-hoàn (niết-bàn, cảnh giới dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử). Cũng chẳng có Phật tu đạo Bồ-tát, huống gì lại có việc thành tựu vô ngại tuệ.' Việc ấy không đúng."

 Bấy giờ trong hội chúng có vị Bồ-tát tên là Cứu Cánh, hỏi Tịnh Thí Vương: "Này tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt, cách gọi tôn trọng người tu), Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm hướng về Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu nhằm cứu độ tất cả chúng sinh), có biện tài và trí tuệ vô ngại, thì làm sao thành tựu Vô thượng Chí chân Đẳng Chánh giác (sự giác ngộ cao nhất, chân thật tột cùng, chân chính và trọn vẹn của Phật)?"

 Bồ-tát Tịnh Thí Vương đáp: "Có vị Bồ-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Vô thượng Đẳng Chánh giác, tu tập hạnh Bồ-tát chứ không phải không tu tập. Vị ấy không bỏ chánh pháp mà tập theo nghiệp tà. Vị ấy cũng không thấy mình đang thực hành đạo Bồ-tát, cũng không thấy mình không thực hành đạo Bồ-tát. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đã vượt qua các hành địa (các bậc tu hành theo thứ lớp), tu tập mà không có gì để tu tập."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi Tịnh Thí Vương: "Này tộc tánh tử, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát vượt qua hành địa, tu tập mà không có gì để tu tập, lại tu đạo vô thượng và được danh hiệu Bồ-tát?"

 Tịnh Thí Vương đáp Bồ-tát Cứu Cánh: "Đó là không nhận lấy tướng của tất cả các pháp, tức mắt, tai, mũi, miệng, thân, tâm. Vì vượt qua giới hạn này nên vượt các địa, tu tập mà không có gì để tu tập."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Này tộc tánh tử, thế nào là vượt hành địa, tu tập mà không có gì để tu tập?"

 Bồ-tát Tịnh Thí Vương đáp Bồ-tát Cứu Cánh: "Đó là không phải đi khắp qua từng địa mà tu đạo Bồ-tát. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều sinh ra giáo pháp của đạo Bồ-tát."

 Bồ-tát Cứu Cánh nói: "Này tộc tánh tử, các pháp lại có ranh giới chăng? Vì sao lại nói vượt qua các địa, tu tập mà không có gì để tu tập?"

 Bồ-tát Tịnh Thí Vương đáp: "Các pháp là như như (chân như, bản thể chân thật không đổi khác của mọi pháp), tánh của đạo cũng là như. Không thấy lúc đến, cũng không thấy lúc đi. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát sinh ra giáo pháp của đạo, tu tập mà không có gì để tu tập."

 Bồ-tát Cứu Cánh hỏi Bồ-tát Tịnh Thí Vương: "Này tộc tánh tử, thế nào là phát tâm hướng về đạo?"

 Tịnh Thí Vương đáp: "Là đúng như cái như của đạo."

 Bồ-tát Cứu Cánh hỏi: "Thế nào là đúng như cái như của đạo?"

 Tịnh Thí Vương đáp: "Cái như của đạo không ở quá khứ, vị lai hay hiện tại. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát trong ba đời không thấy tánh đạo là trong sạch, cái như cũng trong sạch, như thế mới phát tâm Vô thượng Chí chân Đẳng Chánh giác. Cái như của quá khứ là như, cái như của vị lai là như, cái như của hiện tại là như. Tánh tự nhiên vốn là không. Không thấy đến, cũng không thấy đi. Hướng tới mà không có chỗ để hướng tới. Như thế mới có thể phát tâm Vô thượng Chí chân Đẳng Chánh giác, tu tập mà không có gì để tu tập."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Thế nào là phát tâm Vô thượng Chí chân Đẳng Chánh giác, tu tập mà không có gì để tu tập?"

 Bồ-tát Tịnh Thí Vương đáp: "Phải là người đã lạc mất lối đạo mới có thể phát tâm hướng về đạo. Lại thêm lòng đại ai (đại bi, lòng thương xót lớn đối với chúng sinh) khiến họ không còn sợ hãi. Dù ở trong ba cõi và nơi ngũ vô gián (nơi chịu quả báo của năm tội nặng nhất, khổ không lúc nào ngừng) cũng không ngại nhọc nhằn. Tâm bình đẳng trải khắp, có thể phát ý đạo, tu tập mà không có gì để tu tập."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Này tộc tánh tử, thế nào? Như người không có mắt thì làm sao nhìn thấy được? Nay tôi càng thêm ngờ vực, chỉ mong ngài mở bày giải thích. Xin hãy nói cho tôi, trừ bỏ sự do dự, khiến tâm tôi được tỉnh ngộ. Như ngài nói, người lạc mất lối đạo có thể phát tâm hướng về đạo vô thượng, lại thêm lòng đại bi khiến họ không sợ hãi, và đối với pháp bình đẳng cũng không thêm không bớt. Bệnh ngờ này không ai chữa được. Xin tộc tánh tử giảng nói cho tôi, khiến mối ngờ nặng nề trong lòng được nhẹ bớt đôi phần."

 Bồ-tát Tịnh Thí Vương nói: "Lành thay, lành thay! Này tộc tánh tử, việc khiến ngài nêu câu hỏi này đều do oai thần của Phật cảm ứng. Nay Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ) là bậc đứng đầu đại chúng, nhân đây có thể thỉnh cầu ngài để biết chỗ khéo léo ứng biến tùy cơ."

 Lúc ấy Bồ-tát Cứu Cánh thưa với Văn-thù-sư-lợi: "Vừa rồi tôi ngờ vực điều Tịnh Thí Vương nói. Này tộc tánh tử, làm sao hiểu được? Chỉ mong ngài giảng nói, khiến không còn chỗ nào phải vặn hỏi nữa."

 Khi ấy Văn-thù-sư-lợi đáp Bồ-tát Cứu Cánh: "Bồ-tát có lòng đại bi thì ở ba cõi không bị chướng ngại. Nếu đi vào chỗ sâu mầu, xét kỹ thấy pháp ấy là chắc thật, tu tập mà không có gì để tu tập, thì không dính mắc, không ngờ vực, không khó khăn, cũng không sợ hãi. Được như vậy là đã có lòng bi, được trụ nơi bản tế (cội nguồn chân thật của các pháp) mà được an thân. Người không có chỗ nương về thì được nhận làm chỗ nương về. Dù ở ba cõi và nơi ngũ vô gián cũng không nề hà nhọc nhằn. Tâm bình đẳng trải khắp, có thể phát ý đạo, tu tập mà không có gì để tu tập."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, lấy gì làm gốc? Nếu như ngài nói tu tập mà không có gì để tu tập, thì chỗ sinh ra các pháp có khác nhau chăng? Có thể vì mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý mà khác nhau chăng? Bồ-tát đại bi với sự bình đẳng có khác nhau chăng?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thôi, thôi! Này tộc tánh tử, cái gọi là đạo thì chẳng phải là có đạo. Nếu không nghĩ rằng có ta, có thọ mạng, có chúng sinh và những thứ như thế, thì người ấy đã được đại bi. Tâm bình đẳng trải khắp, có thể phát ý đạo, tu tập mà không có gì để tu tập."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, tánh của đạo là như, không giữ ba cõi cũng không bỏ ba cõi, vậy làm sao phát được đạo Vô thượng Chí chân Đẳng Chánh giác?"

 Văn-thù-sư-lợi đáp: "Tâm không giữ gì, cũng không có chỗ duyên (chỗ bám vào làm đối tượng). Không dựa vào tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất) là đất, nước, lửa, gió. Không nương vào ngũ ấm là sắc, thống, tưởng, hành, thức. Cũng không ở nơi lục suy (sáu đối tượng của giác quan là sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm, gọi là 'suy' vì làm hao mòn thiện căn) mà dấy lên sáu trần lao (sáu thứ bụi nhơ gây phiền não, làm nhọc tâm). Không nghĩ là có đức, không nghĩ là không đức. Không dính vào thế tục, cũng không sinh tâm chấp vào đạo. Không có ý niệm về tội hay phước, không trí cũng không ngu. Không thấy hữu dư (niết-bàn còn sót lại thân quả báo), không thấy vô dư (niết-bàn không còn sót lại gì). Cũng không thấy giới thân, định thân, tuệ thân, giải thoát thân, giải thoát tri kiến thân (năm phần pháp thân của bậc giác ngộ: giới hạnh, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và sự thấy biết rõ mình đã giải thoát).

 Không thấy sinh tử là ràng buộc nhiễm đắm, nê-hoàn là trong sạch. Không thấy bản vô (chân như, cái vốn không), sinh diệt, dính mắc hay đoạn dứt. Cũng không thấy thường, vô thường, khổ, không, vô ngã. Quán hết các pháp đều lặng lẽ như hư không. Trụ như thế là trụ mà không có chỗ trụ, đã được lòng bi bình đẳng, bình đẳng không hai, tu tập mà không có gì để tu tập, được phát tâm Vô thượng Chí chân Đẳng Chánh giác. Dù ở ba cõi và nơi ngũ vô gián cũng không từ nan nhọc nhằn."

 Bồ-tát Cứu Cánh nghe pháp này xong thì càng vui mừng hớn hở gấp bội, không tự kìm được, thưa: "Chỉ mong Văn-thù-sư-lợi khiến con đạt được sự tu tập không tu tập này, được nê-hoàn bậc nhất vô ngại, lại nhờ pháp này mà được an ổn."

 Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này tộc tánh tử, nếu trụ ở học địa (bậc còn phải học, chưa đến chỗ hoàn tất), tu tập mà không có gì để tu tập, nhưng vẫn còn mong cầu nơi các pháp, thì đó là có chỗ duyên mà muốn được an ổn. Điều ấy không đúng. Vì sao? Nếu không có chỗ duyên thì không có cái an ổn như thế, há lại có thể từ chỗ duyên mà được nê-hoàn sao? Pháp ấy vắng lặng, không từ đâu đến. Không duyên vào quá khứ mà nghĩ là đã diệt hay không đứt đoạn. Không tưởng về hiện tại mà khởi tâm chấp là thường còn. Không lo nghĩ về vị lai là có đối đãi hay không đối đãi.

 Vì thế các pháp không trụ nơi có tu tập, cũng không có gì để tu tập. Không thấy có niệm, cũng không có gì để niệm. Không có an, cũng không có chỗ để an. Cũng không kiêu mạn, không có đoạn diệt. Tất cả các pháp không có nghe, không có tiếng, cũng không có âm vang. Không thấy hữu dư, không thấy vô dư. Đó gọi là được chỗ an ổn mà đạt nê-hoàn, thông suốt các pháp, không có ý tưởng sinh khởi hay hoại diệt."

 Văn-thù-sư-lợi lại bảo Bồ-tát Cứu Cánh: "Này tộc tánh tử, nếu niệm mà không niệm, không sinh khởi nơi niệm, thì khoảng giữa không có ý, về sau không có tai biến. Giả sử sinh niệm mà có tai biến thì không an. Từ đầu đến cuối không thoát khỏi cái có hoạn nạn và cái không hoạn nạn (?). Nếu phân biệt mà không thấy có tai họa, không thấy không tai họa, đó mới gọi là thông đạt nê-hoàn, mãi ở chỗ an ổn, không còn qua lại, dù có tu tập hay không tu tập cũng tương ứng với đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng)."

 Bấy giờ Bồ-tát Cứu Cánh nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào? Nếu có người nói rằng: 'tánh Không (bản chất trống rỗng, không có tự thể của mọi pháp) có chỗ trụ chăng, hay không có chỗ trụ? tánh Không có tu tập hay không tu tập? có sinh hay không sinh?', thì nói như thế nghĩa là thế nào?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Này tộc tánh tử, thế nào? Nếu cho rằng tánh Không có chỗ trụ hay không có chỗ trụ, có chỗ nương hay không chỗ nương, có tu tập hay không tu tập, có sinh hay không sinh, có nguyện hay không nguyện, có tưởng hay không tưởng, thì người nghĩ như thế làm sao đến được nê-hoàn, tương ứng với chỗ không tu tập?"

 Khi ấy Bồ-tát Cứu Cánh nói: "Này tộc tánh tử, thế nào? tánh Không thì không có trụ, cũng không phải không trụ; không duyên vào hai, cũng không duyên vào một, lại không có khoảng giữa. Lìa những điều này thì làm sao đến được nê-hoàn, chỗ không tu tập bậc nhất?"

 Văn-thù-sư-lợi đáp: "Nếu tánh Không có trụ thì cũng không có chỗ trụ. Nếu tánh Không không trụ thì vốn không có chỗ trụ. Có nương hay không nương, có tu tập hay không tu tập, có sinh hay không sinh, có nguyện hay không nguyện, có tướng hay không tướng đều như thế. Vốn không có tướng, nhưng chẳng phải là không có tướng. Tướng cũng là không tướng, không tướng cũng là không tướng. Tất cả các pháp cũng đều như vậy. Không thấy có làm, không thấy không làm; chẳng phải là không có làm, chẳng phải là không có không làm. Không thấy có tướng hay không tướng. Không thấy có khác hay không khác, có cầu hay không cầu. Không nghĩ 'ta có điều làm' hay 'ta không có điều làm'. Không nương nơi thân, miệng, ý mà nói đến việc làm thiện hay ác. Như thế mới tương ứng với chỗ không tu tập bậc nhất.

 Vì sao? Vì không có ý tưởng sinh tử. Không dính vào hữu vi, không dính vào vô vi. Không duyên vào ba đời, nên cội gốc sâu vững. Không nói nê-hoàn là vắng lặng mãi mãi, là vô vi. Này tộc tánh tử, đó gọi là Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân, tức Bồ-tát lớn) từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật, trong khoảng giữa không sinh những ý tưởng ấy, nên tương ứng với chỗ vô thượng, không tu tập, chẳng tu tập."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào? Thế nào gọi là Bồ-tát muốn giác ngộ (?) mà có cầu hay không cầu, có sinh tử hay không sinh tử? Không nghĩ ba đời có tận hay không tận, có đến hay không đến, có thường hay vô thường? Lại đối với các pháp, sự giác ngộ, thiền định và tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất) có tăng có giảm? Làm như thế thì có sinh tử hay không?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Này tộc tánh tử, thế nào? Sinh tử dừng ở chỗ nào?"

 Đáp: "Ở nơi không có chỗ nào."

 Lại hỏi: "Thế nào là hợp với đạo?"

 Đáp: "Sinh tử thì hợp với đạo, đạo chính là sinh tử."

 Bồ-tát Cứu Cánh nói: "Này tộc tánh tử, thế nào? Ánh sáng mặt trời và bóng tối có hợp nhau chăng?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Này tộc tánh tử, sáng hợp với tối, chỉ vì ông không thấy nên cho là không hợp."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Này tộc tánh tử, thế nào? Bóng tối dừng ở đâu?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Cái không thể thấy gọi là bóng tối, nó ở nơi không có chỗ nào. Vì sao? Như khi mặt trời mọc, mặt trăng cũng cùng chiếu, há có thể nói mặt trăng không giúp gì thêm cho ánh sáng sao? Chúng cùng dung nhận vào nhau, không thể tách rời. Này tộc tánh tử, hãy nghe: khi mặt trời mọc thì bóng tối ở đâu? Nó về phía đông, về phía tây, về phía nam, về phía bắc, hay ở bốn góc, trên dưới? Nó ở chỗ nào? Chớ khởi cách nhìn như thế. Vì sao? Bóng tối luôn có đó mà không có chỗ để về. Ánh sáng cũng vậy, cùng hợp với bóng tối. Nên quán nghĩa này: sinh tử hợp với đạo, đạo chính là sinh tử."

 Văn-thù-sư-lợi lại nói với Bồ-tát Cứu Cánh: "Xin lấy một ví dụ gần, người trí nhờ đó mà tự ngộ. Núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) phía đông màu vàng ròng, phía nam màu thủy tinh, phía tây màu lưu ly (ngọc xanh biếc), phía bắc màu bạc trắng. Những ai đi đến đó, màu sắc há có khác nhau sao? Chớ khởi cách nhìn ấy. Vì sao? Màu sắc là một, không có nhiều thứ, chỉ người ngu nghĩ rằng có khác. Vì thế, này chánh sĩ (bậc chân chính, tức Bồ-tát), đạo hợp với sinh tử, sinh tử hợp với đạo. Người biết điều này thì biết tất cả các pháp cũng đều như vậy. Vì sao? Vì thảy đều là không. Sao lại khởi ý nghĩ cho rằng trong các pháp có cái không hợp? Việc ấy không đúng."

 Khi ấy Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Người chưa giải thoát lại hợp với giải thoát chăng?"

 Đáp: "Đúng vậy."

 Lại hỏi: "Này tộc tánh tử, thế nào là giải thoát và chưa giải thoát hợp nhau?"

 Đáp: "Người chưa thoát cũng là đã thoát. Người đã thoát thì không nghĩ là có thoát, không nghĩ là không thoát. Không thoát thì không có tự tánh. Không có tự tánh thì không sinh. Không sinh thì không thấy lúc đến, cũng không thấy lúc đi. Đó gọi là đạo, cũng gọi là nê-hoàn."

 Lại hỏi: "Thế nào là không cầu, không thoát mà lại là đạo lớn?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Đối với sự giải thoát mà không nghĩ là có giải thoát, đó là không thoát, đó là đạo. Người không sinh hai kiến mới tương ứng với nê-hoàn."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Đạo với nê-hoàn có khác nhau chăng?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Không, này tộc tánh tử. Đạo là một, không có hai. Đạo chính là nê-hoàn, nê-hoàn chính là đạo, không có nhiều thứ."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Có pháp nào vượt ra ngoài nê-hoàn chăng?"

 Đáp: "Không có."

 Lại hỏi: "Ai ở nơi nê-hoàn mà nói là nê-hoàn? Có pháp từ đâu đến mà phân biệt đây là pháp thế tục, đây là pháp của đạo, đây là pháp sinh tử, đây là pháp nê-hoàn?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Cái không có chỗ nơi chính là nê-hoàn. Không có ai đi, cũng không có ai đến, không sinh không diệt, cũng không dính mắc hay đoạn dứt. Người biết đạo cũng như vậy. Đạo bình đẳng thì nê-hoàn cũng bình đẳng. Tìm nó thì không thể thấy, cũng không có chỗ nơi. Vì thế đạo bình đẳng thì nê-hoàn cũng bình đẳng."

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Có phương tiện khéo léo nào để trụ nơi không có chỗ trụ mà học đạo chăng?"

 Văn-thù-sư-lợi đáp: "Trụ nơi không có chỗ trụ thì có khác với đạo chăng? Mà lại muốn từ pháp này để học đạo ư?"

 Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi: "Cái gì là đạo, cái gì không phải đạo?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Trụ nơi không có chỗ trụ, đó chính là đạo. Làm sao có thể từ chỗ trụ mà học đạo? Điều ấy không đúng. Từ pháp hữu vi cho đến pháp vô vi, từ giới thân trong sạch, tam-muội thân, trí tuệ thân, mà từ chỗ trụ để học ư? Điều ấy cũng không đúng. Vì thế nên biết rằng cũng không phải từ chỗ không trụ mà học đạo.

 Người học đạo thì không duyên vào ba mươi bảy phẩm, không, vô tướng, vô nguyện, cùng các phẩm giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến; không duyên vào các thiền định, tam-muội, các tướng tốt và vẻ đẹp nơi thân (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật), sự hiện thân phương tiện để giáo hóa cho thích hợp; cũng không duyên vào bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ (sáu hạnh tu đưa đến bờ giác ngộ, gọi là sáu ba-la-mật) và giải thoát. Nếu dựa vào những thứ ấy mà học đạo thì pháp ấy không đúng. Vì sao? Đạo không phải là học, cũng không có gì để học. Không thấy kiêu mạn, trụ nơi không có chỗ trụ, làm được như thế mới tương ứng với đạo. Không duyên vào ba cõi, không có ý tưởng bàn luận về trí tuệ, cũng không thấy có pháp nào làm nên đạo vô thượng. Người quán như thế mới có chỗ trụ. Tánh của đạo là không, nê-hoàn cũng là không. Vì thế, này chánh sĩ, chớ sinh ngờ vực về đạo nê-hoàn."

 Bấy giờ Bồ-tát Cứu Cánh lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Nếu có thiện nam, thiện nữ muốn cầu Vô thượng Chí chân Đẳng Chánh giác, thì phải thực hành pháp gì để đến được đạo?"

 Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này tộc tánh tử, nếu có thiện nam, thiện nữ từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật, trong khoảng giữa không đánh mất tâm đạo, thì dù ở nơi ngũ vô gián cũng không còn sợ hãi. Ngũ ấm, lục suy, sinh, già, bệnh, chết, những khổ não của thế gian, ma hay ma thiên (ma vương ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu) đều không làm gì được.

 Nam nữ muốn cầu đạo thì không thấy pháp là thường hay vô thường, hữu vi hay vô vi, hữu lậu hay vô lậu, có giải thoát hay không giải thoát. Cũng không thấy pháp là của ta hay không phải của ta, là ta, là người, là thọ mạng. Chỗ hướng tới của thiện và ác đều là không, đều vắng lặng. Tánh của tất cả các pháp, sinh tử và nê-hoàn cũng như vậy. Các pháp thế tục và pháp vượt khỏi thế gian, pháp phàm phu và pháp Phật, pháp của bậc còn phải học và bậc đã học xong, Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ), thảy đều bình đẳng như nhau, không có sai khác. Hiểu không và vô tướng, vứt bỏ mọi hạt giống, không sinh, không hành. Đối với các pháp này một cách bình đẳng mà tu nghiệp như thế, tùy chỗ thích hợp mà phân biệt, học như thế mới gọi là đạo."

 Bấy giờ Bồ-tát Cứu Cánh khen Văn-thù-sư-lợi: "Lành thay, lành thay! Những điều ngài nói đem lợi ích cho tất cả. Tự con suy nghĩ, không dám còn ngờ vực về tướng của các pháp. Vì sao? Các pháp vốn không có ta, không có ngã, cũng không có thọ mạng. Phân biệt và quán xét các pháp thì thấy bình đẳng không hai. Như Lai Chí Chân (Như Lai: danh hiệu Phật, bậc từ chân như mà đến; Chí Chân: bậc chân thật tột cùng) giải thoát không chướng ngại, chỉ có Phật mới xét thấy được và giảng bày ra mà thôi.

 Vì sao? Như Lai đã dứt sạch các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm), những tai hại nhơ bẩn của ái dục, âm thanh, sắc đẹp không bao giờ dấy lên nữa. Lưới trói của tham dục, bậc tôn quý trong loài người đều đã thoát khỏi. Các nỗi khổ sinh tử đã dứt hết không còn sót. Ngài dùng phương tiện khéo léo, trụ nơi không có chỗ trụ, hiện thân giáo hóa, chịu nhọc nhằn vì người, đều vì chúng sinh mà giảng nói kinh điển, khiến họ hướng tới đạo lớn nê-hoàn vô vi. Những gì cần dứt thì đã dứt, không còn gì phải dứt nữa. Những ai cần độ thì đã độ, không còn ai phải độ nữa. Ngài làm Phật sự, cứu giúp rộng khắp vô lượng. Lại dùng trí tuệ thánh dần dần đưa người qua bờ bên kia. Ngài một mình hiền thiện, không có bạn sánh, cũng không ai ngang bằng. Ngài tương ứng với giới luật của bậc Chánh giác, tu tập mà không có gì để tu tập. Tâm không rối loạn, chuyên tinh một ý. Ngài thường mang lòng hổ thẹn, như sợ mình còn chưa đủ. Trong ngoài trong sạch như nước lắng trong. Trí tuệ thánh và đạo đức như biển cả không bao giờ đầy. Ngài dùng tâm định và tam-muội dạo khắp vô lượng cõi, lặng lẽ như bậc hiền thánh mà tự vui. Ngài chứng nhận chân lý, trọn không còn chút ngờ vực.

 Nay Văn-thù-sư-lợi ban cho chúng con công đức này, khó lường khó đo. Ngài bày ra pháp môn tổng trì (khả năng ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn giáo pháp, không để mất) không thể nghĩ bàn, khiến cả kẻ hèn kém như con cũng đạt được kho tàng sâu xa này. Ngài đem lại nhiều lợi ích, cảm động tất cả."

 Bấy giờ, khi Văn-thù-sư-lợi nói pháp này, có bảy vạn hai nghìn vị Bồ-tát đã lập hạnh được trụ nơi địa vị bất thoái chuyển (bậc tu không bao giờ thối lui khỏi đạo giác ngộ), đều đạt được kho tàng pháp sâu xa. Lại có vô lượng chúng sinh đều phát tâm đạo Vô thượng Chánh chân. Phạm Thiên (vị vua trời ở cõi Sắc giới), Đế Thích (vị vua cõi trời Đao Lợi), Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương), cùng trời, rồng (loài có thần lực, hộ trì Phật pháp), quỷ thần đều dâng cúng dường, rải hoa, đốt hương, đem tấm lòng kính cẩn nhỏ mọn hướng về Văn-thù-sư-lợi.

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, quyển thứ mười bốn.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video