Thiên 6 — Phẩm 6 – Thức giới

 Phẩm thứ sáu: Thức giới (cõi giới của thức; "thức" là cái biết phân biệt của tâm, nhờ nó mà ta nhận ra mọi sự vật).

 Lúc ấy trên tòa có một vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) tên là Hào Hiền. Ngài từ phương Đông, cách đây mười sáu hằng sa (số nhiều như cát sông Hằng ở Ấn Độ) sát độ (cõi nước, tức thế giới do một đức Phật giáo hóa), đến cõi này để nghe và lãnh nhận pháp mầu Anh Lạc (tên bộ kinh, ví giáo pháp như chuỗi ngọc trang sức). Ngài liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ thẳng, chắp tay bạch Phật rằng: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), nếu Ngài cho phép, con mới dám trình bày." Thế Tôn bảo: "Hay lắm, hay lắm, tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt, cách Phật gọi người tu hành)! Ta sẽ vì ông phân biệt từng điều một."

 Lúc ấy Bồ-tát Hào Hiền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là thức nắm giữ các cảnh giới của thức? Thế Tôn có lúc nói: thức từ hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) mà có, chứ không từ vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt). Lại có lúc nói: thức từ vô vi mà có, chứ không từ hữu vi. Thế nào là thức này, thức kia mà gọi là thức giới?" Phật bảo Bồ-tát Hào Hiền: "Thức không phải là một thức có sẵn; thức từ pháp (các sự vật, hiện tượng) mà sinh ra." Hào Hiền bạch Phật: "Thế nào là thức không phải thức có sẵn, thức từ pháp mà sinh?" Phật đáp: "Thức không phải là thức thường còn; thức theo pháp mà có." Lại hỏi: "Thế nào là thức?" Đáp: "Trùm khắp mọi thức, biết tất cả các pháp; đó gọi là thức không phải thức thường còn."

 Lại hỏi: "Thức có trí hay không có trí?" Đáp: "Thức có trí là như như (đúng như thật, không đổi khác); thức không có trí cũng là như như. Thức của tất cả chúng sinh có trí là như như; thức của các bậc hiền thánh vô học (bậc đã học xong, không còn gì phải học, tức bậc A-la-hán) không có trí là như như. Này tộc tánh tử, đó gọi là có thức như như, không có thức như như." Lại hỏi: "Thế nào là có thức? Thế nào là không có thức? Thế nào là có thức như như? Thế nào là không có thức như như?" Đáp: "Đều phân biệt được trí có thức và trí không có thức là như như; đó gọi là phân biệt thức giới."

 Bồ-tát Hào Hiền bạch Phật: "Nay Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) nói rõ nghĩa của thức, con lại càng sinh nghi ngờ." Phật bảo Hào Hiền: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ và ghi nhớ. Có cái là thức của trí, có cái không phải thức của trí; có cái là pháp thức (thức của bậc đã tu chứng pháp), có cái không phải pháp thức. Thế nào là pháp thức, không phải pháp thức? Từ đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất) cho đến Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa rộng), đó gọi là pháp thức. Từ kiến địa (giai vị đã thấy chân lý), bạc địa (giai vị phiền não đã mỏng), tánh địa (giai vị đã thành chủng tánh của bậc thánh), vô ngại địa (giai vị không còn chướng ngại) cho đến nhất sinh bổ xứ (bậc Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật), đó gọi là pháp thức.

 Pháp thức lại có năm việc. Những gì là năm? Một là trí tuệ hướng về đạo; hai là biết túc mạng (các đời trước của mình và người); ba là trí tuệ hướng về sự phân biệt; bốn là vào cửa không (pháp môn quán các pháp đều không có tự tánh); năm là quán gốc của tâm. Đó gọi là pháp thức thành tựu năm việc. Lại có năm việc thành tựu pháp thức. Những gì là năm? Một là tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới, lìa dục) mà không dựa vào tam độc (ba thứ độc của tâm: tham, giận, si); hai là ở trong bào thai mà không nhiễm sinh tử; ba là thực hành pháp vô tướng, không, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp đều không, không có hình tướng để chấp, không có gì để mong cầu); bốn là tu thần thông (năng lực siêu phàm) và thần túc (năng lực đi lại, biến hóa tự tại) không bị ngăn ngại; năm là lập giác ý (các yếu tố đưa đến giác ngộ) thấy một tướng tức là không tướng. Đó gọi là thành tựu pháp thức thanh tịnh."

 Phật lại bảo Bồ-tát Hào Hiền: "Pháp thức thanh tịnh lại có năm việc. Những gì là năm? Học thức mà không đổi khác, suy nghĩ dấu vết của việc học; bậc vô học thì không còn dấu vết, không thấy pháp hướng đến đâu; không thấy có lời dạy cũng không thấy không có lời dạy; cũng không thấy tánh của đạo hay không phải tánh của đạo; có sinh đạo ý (tâm hướng về đạo giác ngộ) hay không sinh đạo ý. Đó gọi là pháp thức thành tựu năm việc, quán định của pháp thức.

 Lại có năm việc. Những gì là năm? Một là định tâm diệt gốc cấu nhiễm mà không thấy chỗ nơi của nó; hai là niệm cái không vô lượng, định ý vắng lặng; ba là dựng gốc đạo mà không gặp gỡ với đạo; bốn là tâm dứt niệm mong cầu, ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo); năm là tu ruộng phước (chỗ gieo phước, như gieo hạt vào ruộng), dẹp trừ vọng tưởng. Đó gọi là năm việc pháp thức thanh tịnh.

 Pháp thức vô sinh (không sinh) lại có năm việc. Những gì là năm? Thức quán quá khứ không khởi sinh diệt; thức quán hiện tại không thấy sinh diệt; thức quán vị lai không thấy sinh diệt; quán gốc ngọn của thức không thấy sinh diệt; thức quán như tánh (bản tánh chân thật như thế, không đổi) không thấy sinh diệt. Đó gọi là năm việc pháp giới thanh tịnh."

 Phật lại bảo Bồ-tát Hào Hiền: "Như Lai Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chánh, bình đẳng, trọn vẹn) lại phải tu tập pháp thức, âm vang thông suốt gồm mười một hạnh. Thế nào là mười một? Pháp giới (toàn thể mọi pháp, xét theo bản tánh chân thật) không chấp trước, không thấy gốc của thức; trong đó đầy đủ đạo hạnh thần túc. Người muốn được tu thanh tịnh thức của pháp giới thì ý ban đầu vững như núi, như vách tường; dần dần cho đến suy nghĩ gốc của thân, biết thân rồi lìa thân; bỏ thân rồi lại biết tâm, lìa tâm; lìa tâm rồi lại biết không, lìa không; bỏ không rồi trở lại từ một ý đến trăm nghìn ý, những ý chưa hóa hiện đều tu được hết; lại biết pháp hóa hiện ấy vốn không có gì. Đó gọi là pháp thức khởi đạo thần túc.

 Dùng thức không có thân mà tu hạnh của thức có thân, hoặc dùng thức có thân mà tạo hạnh của thức không có thân; thức phân biệt thức có thân và thức không có thân. Đó gọi là pháp thức tu hạnh thần túc.

 Trong pháp không hai mà phân biệt tất cả các pháp; ở trong đó thành Đẳng Chánh Giác mà không thấy thức sinh. Thành Đẳng Chánh Giác rồi, những việc quá khứ số ức trăm nghìn đều phân biệt được; đối với các ấm, nhập, trì (ấm: năm nhóm hợp thành con người là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; nhập: chỗ các giác quan gặp cảnh; trì: các giới, tức mười tám giới gồm giác quan, cảnh và thức) không làm mất chỗ hướng đến của hạnh gốc nơi chúng sinh. Đó gọi là pháp thức tu hạnh thần túc.

 Pháp không hóa hiện thì không thấy biến đổi; ở trong đó tạo thức không thể cùng tận. Đó gọi là pháp thức tu hạnh thần túc.

 Rồi nhập định phân biệt cõi hư không, lại tự xét thân mình như hư không ấy không khác. Đó gọi là pháp thức tu hạnh thần túc.

 Quán các thế giới cũng không thấy cùng tận; tất cả thế giới, cõi đã thành hay chưa thành, đều biết rõ. Đó gọi là pháp thức tu hạnh thần túc.

 Thức của pháp giới thành hình năm ấm, có sinh có diệt, mà không thấy năm ấm có sinh diệt. Đó gọi là pháp thức tu hạnh thần túc.

 Pháp giới không chấp trước, không thấy hình tướng; thức quá khứ không phải thức hiện nay, thức hiện nay không phải thức quá khứ; không thấy gốc ngọn nhân duyên của hiện tại. Đó gọi là pháp thức tu hạnh thần túc.

 Phân biệt từng pháp một trong tất cả các pháp do pháp tánh khởi lên, không thấy hang ổ (chỗ bám víu); thu nhiếp ý, diệt tưởng mà cũng không sinh trí. Đó gọi là pháp thức tu hạnh thần túc.

 Các pháp không sinh, không thấy khởi diệt, lại có thể suy nghĩ về pháp sinh diệt: bản tánh tự nhiên là một tướng, tức không tướng. Này tộc tánh tử, đó gọi là hạnh thần túc mà Bồ-tát tu."

 Phật lại bảo tộc tánh tử: "Pháp giới không chấp trước lại có mười việc. Những gì là mười? Như Lai Chí Chân (bậc đạt đến chân lý tột cùng) Đẳng Chánh Giác ra đời, liền có thể đầy đủ thân, thức, tưởng của ba đời. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã (không có cái ta).

 Dần dần giáo hóa chúng sinh bằng ba pháp diệt (?), cũng không thấy diệt cũng không thấy không diệt. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã.

 Phân biệt nghĩa từng câu, biết rõ từng điều; lại dùng trí tuệ quyền biến (phương tiện khéo léo tùy cơ) thị hiện nghiệp gốc. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã.

 Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác phân biệt, suy nghĩ trí tuệ tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không lường: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), không thấy tưởng đoạn diệt hay thường còn. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã.

 Lại dùng trí tuệ mầu nhiệm giáo hóa hết chúng sinh mà không bỏ lòng đại từ. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã.

 Quán hết chúng sinh, có kẻ thuần hậu, có kẻ không thuần hậu, tùy loại mà giáo hóa, không bỏ bản tánh của họ. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã.

 Như Lai Thế Tôn thực hành phương tiện quyền biến, giáo hóa hết chúng sinh mà không thấy người được hóa. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã.

 Trí tuệ của Phật vô lượng, không thấy thành bại; có sinh có diệt không phải là bản thệ (lời nguyện gốc) của Như Lai. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã.

 Như Lai một tướng, không nhiễm quá khứ, vị lai, hiện tại; tu hạnh không nương dựa mới đạt đến Chí Chân Đẳng Chánh Giác. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã.

 Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác lấy vô số ức nghìn vạn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) làm một ngày; trong một ngày giáo hóa, cứu độ chúng sinh nhiều không kể xiết. Đó gọi là pháp thức tu hạnh vô ngã."

 Phật lại bảo Bồ-tát Hào Hiền: "Vô số a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm được) về trước, Ta tự nhớ lúc tu hành pháp thức không hình, có đức Phật hiệu là Hoằng Thệ Vô Nguyện Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành (trí sáng và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến cõi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất, không ai hơn), Đạo Pháp Ngự (bậc điều phục, dẫn dắt người theo đạo), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), hiệu Phật Thế Tôn (đó là mười danh hiệu của một đức Phật). Ngài vì Ta nói hạnh không chấp trước của pháp giới.

 Pháp giới gồm một trăm lẻ bảy việc. Thế nào là một trăm lẻ bảy việc? Không cầu hạnh không; không nghĩ có thường còn; quán đời như giấc mộng; tự diệt cái ta; thức sinh mà không khởi; phân biệt tướng các giới; dứt hẳn thấy biết sai lầm; tâm bố thí không thiếu sót; tâm thường một mực định, ở giữa đám đông không loạn; thức về thân, thức về không, không có các tưởng khác nhau; Bồ-tát có số lượng mà không chấp vào danh hiệu, quán rõ các pháp không một không hai; chúng sinh khởi giận thì dùng phương tiện nói hạnh trừ bỏ gốc của thân và thức (?); mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử), trí tuệ thánh về tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); suy nghĩ gốc của khổ: có thức khổ chăng, không có thức khổ chăng?

 Có lúc có thức ở nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; có lúc có thức lìa mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Có lúc có thức dính vào sắc (hình sắc) mà không nhiễm thức; có lúc có thức không dính vào sắc, không nhiễm thức. Thức này vi diệu, không thối lui, là chỗ Bồ-tát biết rõ. Có lúc có thức dính vào âm thanh mà không nhiễm thức; có lúc có thức không dính vào âm thanh, không nhiễm thức, cũng không có âm vang, nên gọi là thức thanh tịnh. Có lúc có thức dính vào mùi hương mà không nhiễm thức; có lúc có thức không dính vào mùi hương, không nhiễm thức; phân biệt từng điều mà không mất pháp thức. Có lúc có thức dính vào vị mà không nhiễm thức; có lúc có thức không dính vào vị, không nhiễm thức; cũng phân biệt mà không mất thứ tự. Có lúc có thức dính vào sự xúc chạm nơi thân mà không nhiễm thức; có lúc có thức không dính vào sự xúc chạm nơi thân, không nhiễm thức; phân biệt từng điều mà không khởi tưởng chấp. Có lúc có thức biết rõ các pháp đang khởi, đang diệt, pháp hữu vi, pháp vô vi, có định, có loạn. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có đại nguyện, đại hạnh) phân biệt tánh của thức mà không bị nhiễm.

 Lại nữa, tộc tánh tử, phân biệt trí tuệ tứ vô lượng: từ, bi, hỷ, hộ (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả giữ tâm bình đẳng), trùm khắp tất cả, cứu giúp, nhiếp thọ chúng sinh mà không chấp trước. Có lúc có tộc tánh tử nhập định tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất) tu một pháp; đã hành một pháp liền được trăm nghìn pháp môn tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp), như tiếng vang, như huyễn ảo; dần dần cho đến định ý diệt tận (định diệt hết mọi cảm thọ và tưởng). Thân hành thanh tịnh, không tạo gốc ác; tâm nghĩ lòng từ, không làm các điều ác; hiểu biết ba đời, trừ bỏ trói buộc chấp trước. Này tộc tánh tử, đó gọi là chánh hạnh của Bồ-tát, có khởi và không khởi.

 Lại có pháp môn định ý mà tất cả các pháp đều vào trong đó: có tưởng thân, không tưởng thân; có niệm, không niệm; không một không hai, cũng không có thức. Ta xưa kia vô số a-tăng-kỳ kiếp, lúc mới vào pháp luật (giáo pháp và giới luật), liền đúng với hạnh này. Thức pháp có mười hai, tạo gốc nhân duyên: vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) duyên hành, cho đến lão tử (già chết), không thấy khởi diệt. Đó gọi là định ý, tên là Vô Tận. Đã được định ý này thì biết hết chỗ hướng đến trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ các cõi chúng sinh luân hồi). Có chúng sinh có tưởng thường, có tưởng vô thường; có tưởng khổ, không tưởng khổ; có tưởng định, không tưởng định; phân biệt từng điều mà không khởi nhiễm chấp."

 Phật lại bảo tộc tánh tử: "Bồ-tát ma-ha-tát nên nhớ tu hành cốt yếu của ba mươi bảy phẩm đạo pháp (ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ). Ba mươi bảy là gì? Đó là bốn ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán: thân, cảm thọ, tâm, pháp), trừ dâm, giận, si, dứt hẳn ba độc. Lại nên suy nghĩ pháp bốn ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa sinh, tăng trưởng điều lành đã sinh), dứt bỏ niệm mong cầu, không sinh quả báo; bèn được hạnh bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, tư duy). Đã được thần túc thì đi đến thế giới của chư Phật mười phương mà không tự xưng nói về thần túc. Năm căn của Như Lai thành tựu pháp thân (thân chân lý, thân công đức của Phật): giới thân, định thân, tuệ thân, giải thoát thân, giải thoát tri kiến thân; đó gọi là năm phần pháp thân của Như Lai. Thần trí của Như Lai không hủy hoại pháp thân.

 Thế nào là năm lực (năm sức mạnh tinh thần)? Tín lực (sức của lòng tin), tinh tấn lực (sức siêng năng), niệm lực (sức ghi nhớ, tỉnh giác), định lực (sức định tâm), tuệ lực (sức trí tuệ). Tín lực là một mực hướng về vô vi, không nhiễm ba cõi; dù cho các ma (kẻ phá hoại sự tu hành) nhiều như cát sông Hằng biến hình làm Phật cũng không lay động được ý này. Đó gọi là tín lực. Thế nào là tinh tấn lực? Tinh tấn lực là: từng nghe có pháp, người có thức của pháp giới, hoặc ở cách một do-diên (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số) cho đến trăm nghìn do-diên, hoặc ở một cõi Phật hay trăm nghìn cõi Phật, vẫn giữ lòng tin, lập giới, không bỏ thệ nguyện lớn. Đó gọi là tinh tấn lực. Thế nào là niệm lực? Niệm lực là niệm nối nhau hiện ra trước mắt, không có tưởng nào khác; dù cho quyến thuộc của các ma nhiều như cát sông Hằng muốn đến phá định ý này cũng chỉ tự nhọc nhằn, không được như ý muốn. Đó gọi là thành tựu niệm lực. Thế nào là định lực? Định lực là Bồ-tát ma-ha-tát lập căn ở bậc trên, nhiếp ý bỏ tưởng, không ôm nghi ngờ. Đó gọi là định lực, cũng không thể phá hoại. Thế nào là tuệ lực? Tuệ lực là pháp giới vô lượng, không thể nghĩ bàn, thu nhiếp hết các trí tuệ và gốc pháp phương tiện khéo léo, không hủy hạnh tuệ tánh của pháp giới. Đó gọi là tuệ lực, mọi đức đầy đủ.

 Lại nên phân biệt pháp bảy giác ý (bảy yếu tố giác ngộ: ghi nhớ, chọn lựa pháp, tinh tấn, vui mừng, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả): hiểu rõ tất cả những gì tâm thức nghĩ đến, có hình hay không hình, từ cõi dục đến cõi sắc, cõi vô sắc; cái này có thể phân biệt, cái kia không thể phân biệt; nhiếp ý không loạn. Đó gọi là định ý, tuệ tánh, tám đạo (tám con đường chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) bình đẳng; cũng không sợ hãi khi vào không tam-muội (định quán các pháp đều không); một hạnh không hai, không có gốc ngọn; có hạn, không hạn, đều đã lìa sinh tử; không sinh trí nào khác; biết pháp khởi diệt, thanh tịnh, không sinh các tưởng. Đó gọi là tám đạo thanh tịnh không hai.

 Lại nên suy nghĩ về sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai thứ thấy biết sai lầm, chấp trước của ngoại đạo): có tưởng thường, không tưởng thường; có tưởng đạo, không tưởng đạo; có đời này, không có đời này; có tưởng cha mẹ, không tưởng cha mẹ; có tưởng chấp thân, không tưởng chấp thân. Có lúc có thức phân biệt các đạo thanh tịnh không tì vết; phân biệt từng điều về gốc ái ở ba chỗ, gốc dục ở năm chỗ, hạnh dâm ở bảy chỗ (?).

 Có lúc có người tu ở chỗ thanh vắng, hoặc dưới gốc cây, nơi đất trống, giữa bãi tha ma, quán hơi thở ra vào: có lúc dài, có lúc ngắn, có lúc lạnh, có lúc ấm; các pháp sinh rồi lại sinh, nhân duyên cùng hội họp, suy nghĩ phân biệt mà ý không rối loạn. Cho nên người tu biết hơi thở ra vào: thở dài cũng biết, thở ngắn cũng biết; hơi thở trước biết là hơi thở trước, hơi thở sau biết là hơi thở sau; dần dần thành hạnh nhất thiền (tầng thiền định thứ nhất). Thiền ý của bậc thánh thông đạt là Như Lai thì không giống vậy: tu hành bốn thiền (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao), vào định diệt tưởng và cảm thọ. Định ý như thế thì ba thừa (ba cỗ xe đưa người đến giải thoát: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) đều có chung.

 Lại có định ý vô thượng của Như Lai. Thế nào gọi là định ý vô thượng? Định vô thượng là: tâm có bậc thượng, trung, hạ; người tu nhập định không còn hơi thở ra vào dài ngắn, chỉ phân biệt các cõi nước, chuyên tâm một ý, quán quá khứ, vị lai, hiện tại: ai là người ta giáo hóa, ai không phải người ta giáo hóa. Lại tự nghĩ: "Nếu ta ở chỗ thanh vắng mà không phân biệt chúng sinh thì không hợp với ta; nay nên đi đến vô số cõi nước, tự hóa mình và hóa người khác, mới thành nguyện của ta." Đó gọi là định thứ nhất, cũng không thể phá hủy.

 Lại nữa, người tu lúc mới vào định ý, trong lòng tự nghĩ: có khổ có vui đều do gốc là thân; đã vượt qua hạnh này rồi thì lại nên truyền bá, khiến chúng sinh kia đều biết. Đó gọi là nhập định thành tựu hai hạnh.

 Lại nữa, pháp của tâm chẳng có chẳng không; không có thân mà có tưởng thân thì không được thần thông dạo khắp mười phương giáo hóa; phải nhiếp ý, tự kiểm điểm, làm trong sạch chủng tánh của mình. Đó gọi là định ý không hủy pháp thức. Có tâm, ý, thức suy nghĩ về chỉ và quán (chỉ: dừng tâm lặng yên; quán: soi xét sáng suốt): chính ta còn không có ta, huống gì có chúng sinh. Trước tự biết là không, rồi quay lại quán chúng sinh; dùng đạo thần túc, tâm thần đi đến giáo hóa mà thân không đi đến đó. Lại ở các cõi Phật mười phương, dùng định ý này cứu độ vô số trăm nghìn chúng sinh. Ở đó lại tu mười trí tuệ hư không.

 Thế nào là mười? Pháp giáo được nói ra phá dẹp cung điện của ma; tiến đến đạo tràng thành giác ngộ vô lượng; tâm như hư không, không tăng không giảm. Này tộc tánh tử, đó gọi là tu tuệ hư không.

 Lại nữa, tộc tánh tử, ban đầu giáo hóa các hạng ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật pháp) và người học thuyết khác, bỏ nghiệp tà của họ, khiến họ lập chánh kiến (thấy biết đúng), khiến tất cả đều quy hướng, không còn keo kiệt ganh ghét. Đó gọi là tu tuệ hư không.

 Lại nữa, Thế Tôn giáo hóa các loài chúng sinh, tùy chỗ mong muốn của họ đều làm cho đầy đủ; tuy nói pháp này mà tâm không chấp trước. Đó gọi là tu tuệ hư không.

 Lại dùng trí không ngăn ngại và đạo thần thông, dạo đến vô lượng thế giới, bày hiện các pháp để giáo hóa chúng sinh, mà không thấy chúng sinh cũng không thấy việc giáo hóa. Đó gọi là tu tuệ hư không.

 Lại có trí của Như Lai tên là Hoài Không (ôm giữ cái không), thành tựu pháp giới, không hủy bản tánh, giữ tâm như hư không, không sinh nhiễm ô. Đó gọi là tu tuệ hư không.

 Như Lai Đẳng Chánh Giác hoặc dùng một thân dạo cõi hư không, hoặc dùng vô số thân, hoặc thị hiện diệt tận nê-hoàn (tức Niết-bàn: sự tịch diệt, chấm dứt hẳn sinh tử) mà không chấp một thân, không khởi các tưởng khác nhau, cũng không chấp vào diệt tận nê-hoàn. Đó gọi là tu tuệ hư không.

 Chư Phật Thế Tôn có bảy mươi hai biện tài không ngăn ngại (tài nói năng lưu loát, không gì cản trở) và mười bốn tướng lưỡi báo ứng (?), giáo hóa chúng sinh mà trí không trì trệ, khiến các loài chúng sinh đều thành trí sáng. Thế nào là bảy mươi hai biện tài không ngăn ngại? Này tộc tánh tử, Như Lai lúc mới tu gốc của tướng công đức, tự phát thệ nguyện lớn: "Nếu sau này ta thành bậc Đẳng Chánh Giác vô lượng, thì chúng sinh ở cõi nước nơi ta sinh ra không nghe đến tên vô minh, dâm, giận, si; khiến cõi nước ta trong sạch như hư không, như trời Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh đã dứt dục, không còn trở lại cõi dục) ít muốn, biết đủ, ý hướng về đạo không bị vướng giữa chừng; cũng không sinh vào tám chỗ không rảnh (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, nghe pháp); ở trong giàu sang không tự kiêu căng, không khinh người nghèo hèn; ở trong đó nhiếp ý làm phước bố thí: ai xin nước uống thì cho nước uống, ai xin thức ăn thì cho thức ăn; của cải trong nước, vợ con đều đem bố thí hết; tâm bố thí không ngăn ngại, không sinh tưởng loạn." Lại dạy chúng sinh giữ giới trọn vẹn, tinh tấn một lòng tu sáu pháp quan trọng (?). Nếu có chúng sinh gặp trăm nghìn nỗi khổ, liền có thể đến cứu độ, không để họ rơi rớt mất hàng hiền thánh. Đó gọi là tám pháp tu tuệ hư không.

 Như Lai Đẳng Chánh Giác khi muốn chuyển pháp luân (giảng nói giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp nghiền nát phiền não), trước hết vào định bình đẳng, tự nhiếp thân và ý, tự biết thời đã đến: "Nay ta nên vì các loài chúng sinh chuyển pháp luân vô thượng." Ngài dạo tâm trong sáu thông (sáu năng lực thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại, dứt sạch phiền não), từ mỗi lỗ chân lông phóng ra ánh sáng, sau đó mới chuyển pháp luân vô thượng: pháp không khởi không diệt, không chấp trước; pháp một tướng, không có cái thật để chấp (?), không nhiễm ô; điều nói ra như hư không, dấu vết lời nói không hiện, không thấy chúng sinh có tăng có giảm. Đó gọi là chín pháp tu tuệ hư không.

 Lại nữa, Như Lai từ pháp giới vô sinh mà thành Đẳng Chánh Giác, quán hết các pháp như huyễn như hóa, không thấy người thành tựu đạo quả, không mất sự phân biệt của trí thần thông; đối với mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) cũng không nhiễm chấp. Đó gọi là mười pháp tu tuệ hư không."

 Lúc ấy Thế Tôn bảo bốn bộ chúng (bốn hàng đệ tử Phật: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ): "Các ngươi mỗi người hãy ở trước Như Lai tự nói pháp tuệ không, không chấp trước."

 Khi ấy có Bồ-tát tên là Không Hạnh, ở cõi nước cách đây về phía Đông Nam năm mươi sáu số cõi Phật nhiều như cát sông, từ nước ấy đến cõi này, chắp tay bạch Phật: "Cõi nước thanh tịnh, không có nói pháp, nói nghĩa; biết sạch và không sạch đều như hư không. Đó gọi là pháp tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Vô Ngã nói: "Không thấy chẳng phải là không, thấy cũng chẳng phải là không; không thấy cái thấy, cũng không thấy cái không thấy. Đó gọi là pháp tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Pháp Trụ nói: "Chưa lập dấu vết của hạnh thì sinh thức nhiễm ô; trải vô số kiếp vốn không có tánh của thức (?). Đó gọi là pháp hư không, không chấp trước."

 Bồ-tát Quá Hạnh nói: "Thân, miệng, ý không tạo các điều ác; định mà không khởi tưởng. Đó gọi là hạnh không, pháp không chấp trước."

 Bồ-tát Vô Hạnh nói: "Pháp thân vô tận, không thấy nương tựa, chấp trước; tâm định một ý. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Bảo Tạng nói: "Không thấy chỗ trước sau của pháp giới, cũng không thấy tội, phước, quả báo ác. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Tập Khổ nói: "Chư Phật Thế Tôn đều biết quá khứ, vị lai, hiện tại, vào tuệ tự tại mà không khởi thấy biết sai lầm. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Từ Ý nói: "Cái ta không có hình; chuyên tâm hành đạo, không có tưởng nào khác; pháp không nương không chấp, tự nhiên khởi diệt. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Bảo Kế nói: "Bốn hạnh vô ngã không chấp, không nhiễm; có thân thì có khổ, tưởng của thức cũng là khổ; hiểu rõ thì không khởi diệt. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Thiện Toán nói: "Không thấy các pháp có số hay không có số. Thế nào là các pháp có số, không có số? Thế tục là có số, đạo là không có số; hữu vi là có số, vô vi là không có số. Không thấy có số và không có số. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Tận Sinh nói: "Các pháp không sinh, cũng không thấy sinh; sạch mà không có tưởng sạch; sinh tử đã hết, diệt hẳn không khởi lại. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Phạm Hạnh nói: "Tập ba tam-muội (ba thứ định: không, vô tướng, vô nguyện) mà không nghĩ đến việc thọ thân; niệm không mà không lìa không, niệm vô tướng mà không lìa vô tướng, niệm vô nguyện mà không lìa vô nguyện; cũng không nghĩ đến việc thọ phước thanh tịnh. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Quang Tướng nói: "Phân biệt ba độc là pháp tối tăm; không thấy tam đạt (ba trí thông suốt: biết đời trước, thấy đời sau, dứt sạch phiền não) là pháp thanh tịnh. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Sở Tác nói: "Không thấy một tướng, phân biệt không tướng; không thấy khổ, không thấy lìa khổ; không khổ, không chẳng khổ, cũng không có gì để làm. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Bất Thọ Hình nói: "Không có gốc bốn đại (bốn yếu tố tạo thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), cũng không thấy chỗ của cảnh giới; một mực vô vi, không sinh ba ý (?). Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Vô Đẳng nói: "Lìa khổ vui của thế gian, không chấp tám pháp (tám ngọn gió đời lay động lòng người: được, mất, chê, khen, tiếng tốt, tiếng xấu, khổ, vui); thấy được khen ngợi không lấy làm vui mừng, nếu thấy bị chê bai không ôm buồn lo; tâm nhẫn nhịn như đất. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Vô Cấu nói: "Không thấy sáu tình bên trong (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tạo ra sáu trần bên ngoài (sáu cảnh: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý); không thấy sáu trần đối đãi với sáu tình. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Trọng Quán nói: "Sắc bên ngoài không khởi thức bên trong, thức cũng không dính vào sắc bên ngoài; thức không biết ta là sắc, sắc không biết ta là thức. Âm thanh, mùi, vị, sự trơn láng (xúc chạm) và pháp cũng như thế: pháp không biết ta là thức, thức không biết ta là pháp. Tất cả các pháp đều không biết nhau. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Viễn Ly nói: "Không thấy năm ấm có nhiễm, có chấp. Vì sao? Vì tánh của năm ấm là tánh của các pháp, thường trụ không biến đổi. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Hiền Hộ nói: "Tổng trì các pháp, không thấy có mong hay không mong; không thấy có pháp nào có thể nói hay không thể nói; che chở chúng sinh, khiến họ đứng vững ở bậc bất thoái chuyển (không còn lùi sụt trên đường tu). Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Bồ-tát Bảo Lai nói: "Các pháp thường định, không có nhiều thứ khác nhau; cũng không phân biệt pháp Phật, pháp Bồ-tát, pháp thế tục, pháp đạo, pháp có hình, pháp không hình, pháp có thể giữ gìn, pháp không thể giữ gìn — cũng không phân biệt gì cả. Đó gọi là hạnh tuệ không, không chấp trước."

 Lúc ấy vô số bốn bộ chúng trên tòa, nghe nói pháp tuệ không thanh tịnh, không chấp trước này, lại càng sinh nghi ngờ, không thấu đến chỗ rốt ráo. Thế Tôn liền biết điều họ nghĩ trong lòng: lẽ ra họ phải từ tuệ không mà hiểu, nhưng nhân duyên gặp gỡ chưa đến. Ngài liền tự hóa thân cao bốn trăm do-diên, phát ra tiếng lớn báo cho các Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác đang thuyết pháp ở mười phương thế giới. Các vị muốn nghe nhận pháp Bồ-tát Anh Lạc đều nhóm họp lại đông như mây, muốn đến cõi Nhẫn (tức cõi Ta-bà, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ). Ngài sai vô số chúng Bồ-tát hóa hiện đến lễ khắp các Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác mười phương, thưa rằng: "Nay Như Lai Năng Nhân (tức Phật Thích-ca Mâu-ni) ở cõi Sa-ha (tức cõi Ta-bà) đang diễn nói pháp Bồ-tát Anh Lạc." (Các Ngài bảo:) "Chúng ta nên cùng nhóm họp về cõi ấy."

 Như thế, các Như Lai Vô Sở Trước (bậc không còn chấp trước) ở mười phương liền theo hình tượng ấy, giữ gìn uy nghi, đến cõi Sa-ha. Các Bồ-tát đã lập lòng tin, đã được thập trụ (mười giai vị an trụ trên đường tu Bồ-tát) đều thấy Như Lai, lễ bái cúng dường, mỗi vị theo thứ tự ngồi trên tòa vô úy (tòa không sợ hãi). Những người chưa lập lòng tin, còn ở bậc phàm phu, chưa được thiên nhãn (mắt thấy xa, thấy suốt như chư thiên), các thần thông chưa đủ, thì không thấy các Như Lai mười phương. Vì sao? Vì ý phàm phu nhỏ hẹp, sợ mất phạm hạnh. Có Như Lai ngồi yên trong định tại đây mà thân đến tận Phạm thiên (cõi trời của Phạm vương, thuộc cõi sắc); có Như Lai biến thân trùm khắp một nghìn cõi, hai nghìn cõi, cho đến ba nghìn đại thiên cõi (một hệ thống vũ trụ gồm một tỷ thế giới). Vì sao? Vì chúng sinh đáng nhận giáo hóa thì thấy hình; đáng nhận pháp thì được nghe và nhận pháp.

 Lúc ấy ở phương Đông, qua khỏi số cõi nước nhiều như cát của hai con sông, có đức Như Lai hiệu là Bản Tịnh, liền cùng đại chúng dùng kệ nói pháp này rằng:

 Hư không chẳng có bờ bến; tưởng chấp vào thì sinh nghi ngờ.

 Hạnh nơi bản tế (cội nguồn nguyên sơ của mọi sự) đã dứt hết, không hai, không ai sánh bằng.

 Muốn nói về tướng của hư không: bản chất của nó không có dấu hiệu sinh khởi.

 Sao lại nghi ngờ tuệ không, muốn tìm cái "không có" ở trong đó?

 Ta nay tuy đã thành Phật, ôm cả có lẫn không mà không bị nhiễm.

 Cấu nhiễm hết thì tự đạt đến bậc tôn quý, không còn khởi diệt.

 Đã vào con đường bằng phẳng chân chánh, không theo ý nhỏ hẹp.

 Xét cái ta là tâm vô sinh; được đạo thì từ đó mà diệt.

 Tuổi thọ của Ta có số kiếp, người được Ta độ không thể đếm.

 Dứt ý, mãi mãi diệt sạch vắng lặng, đâu còn có thức "ta độ người".

 Bảy phép quán (?) là thân chuỗi ngọc Anh Lạc; sắc của hoa đạo không hề đổi.

 Không hình mà vào các nẻo luân hồi; đó gọi là hạnh Bồ-tát.

 Như Lai có hai nghiệp: gốc của đạo và đầy đủ mọi đức.

 Dùng phương tiện hiện pháp huyễn hóa, mới hợp với chỗ không khởi diệt.

 Các loài chúng sinh ở cõi trời và cõi người, không hình, không đếm được.

 Làm sao người còn có hình lại khéo biết được pháp vô sắc (pháp không có hình sắc)?

 Kho tàng vô tận của bậc Thế Hùng (bậc anh hùng của thế gian, tức Phật), không phải chúng sinh cõi sắc, cõi dục có thể hiểu hết.

 Huống chi người chưa đắc đạo mà muốn thấu tận trí tuệ bình đẳng.

 Dù trải qua trăm nghìn kiếp, chưa từng tự cho ý mình ngừng nghỉ.

 Chúng sinh có kẻ lười biếng, dừng lại giữa chừng không dựng chí.

 Pháp bình đẳng của Đại thừa (giáo pháp rộng lớn, cứu độ khắp chúng sinh), nghe nhận làm sao cho hết được.

 Nay nói sơ lược về tuệ không, sao còn nghi ngờ về cái không?

 Lúc ấy Như Lai nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương Nam, cách đây mười tám ức số cõi nhiều như cát sông, có cõi Phật tên là Nghiêm Tịnh, Phật hiệu là Ly Cấu Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, hiện thân sắc tướng cao vời vợi không cùng, ở giữa đại chúng lại nói tụng rằng:

 Ta vốn từ đạo mà có, nghe được trí tuệ bình đẳng về cái không.

 Trải qua mười hai kiếp mới được định ý này.

 Suy nghĩ trước sau, hạnh sáu độ (sáu pháp tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) và bốn đẳng (bốn tâm bình đẳng: từ, bi, hỷ, xả).

 Đều do nghiệp tuệ không, làm bừng sáng gốc của các pháp.

 Phát tâm thì có thứ bậc cao thấp, còn thệ nguyện lớn thì không khác nhau.

 Trí tuệ không chấp trước quán niệm, giáo hóa người không phân biệt.

 Như cõi nước Ta dạo đến, trang nghiêm trong sạch, cát là chuỗi ngọc.

 Ban bố trí tuệ đặc biệt; nước ấy không có ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

 Chỉ diễn nói hạnh tuệ không, không chấp vào chỗ có hay không.

 Ta đã không có tâm và hạnh, sao lại nói là có?

 Như tánh không có hình tướng, pháp giới cũng thanh tịnh.

 Hiểu rõ rồi thì đã diệt hết, cho nên không có khởi diệt.

 Lại qua khỏi cõi Nghiêm Tịnh mười ức cõi nước nữa,

 Ở đó cũng có pháp này: hạnh vô vi thanh tịnh.

 Nói lời mà không có lời, không chấp vào gốc của tướng có.

 Cho nên hợp với định vắng lặng, hạnh dứt hết, không có danh hiệu.

 Theo chỗ tâm chúng sinh hướng đến, tùy loại mà khởi thức gốc.

 Như Ta mãi mãi lặng lẽ, không thấy hạnh có hay không.

 Cho nên suốt vô số kiếp dứt mong cầu, không chấp vào có.

 Muốn cầu không khởi diệt, đạt được rồi mới thành tựu.

 Nay dùng thân không, không có thân, hiện hình theo chỗ chúng sinh hướng đến.

 Tuệ Phật không bờ bến, rốt cuộc không bị nhiễm.

 Tánh tự nhiên thanh tịnh, không thấy có tưởng thường còn.

 Tuệ đạo đầy đủ mọi đức, nên hiệu là Ly Cấu (lìa nhơ).

 Từ khi thành đạo quả, dạo khắp cõi hư không.

 Hoặc làm Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), hoặc làm Đại Tôn Phạm Thiên Vương (vua cõi trời Phạm thiên).

 Sở dĩ biến hóa hình như vậy là để hóa độ những kẻ chấp vào có.

 Khiến tất cả hướng về tuệ vô sinh, thanh tịnh đến chỗ rốt ráo.

 Lại làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chánh pháp), thống lĩnh vô số thành.

 Rồi bỏ ngôi mà đi học đạo, vì biết ngôi ấy không lâu bền.

 Lại vào hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), hiện ra như người chưa kịp đắc đạo.

 Liền theo thầy thọ học, dứt các kết (mối trói buộc) của tưởng chấp.

 Lại đến trời Tịnh Cư, nói gốc của hạnh thanh tịnh,

 Khiến họ lìa phước cõi trời ấy, vì phước ấy không dứt hết được khổ.

 Chúng sinh cõi vô sắc và cõi sắc, chấp vào thường còn, không bỏ được tưởng,

 Kiêu mạn, tự buông thả, Ta đều khiến họ vào cửa đạo.

 Bản vô (cái vốn không, tức chân như) là Đẳng Chánh Giác, người được hóa độ cũng không có hình.

 Cốt dứt hết gốc sinh tử, rốt cuộc không bỏ việc vào vắng lặng.

 Huống chi bốn chúng các ngươi nay, mới nghe đã lười biếng.

 Hạng người này tự có thời hạn của họ, không thể khiến thành tựu nhanh được.

 Lúc ấy Như Lai nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương Tây, cách đây trăm ức cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, có cõi tên là Thủy Tinh, Phật hiệu là Tịnh Tôn Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu. Chúng sinh cõi ấy vâng giữ một pháp, cũng không có gốc nghiệp của các hạnh sáu độ. Đức Phật ấy lại ở giữa đại chúng nói tụng này:

 Tám hạnh không có cao thấp, suốt khắp đều quy về diệt tận.

 Bỏ thân rồi lại thọ thân, chỉ thêm cấu nhiễm trần lao (phiền não làm nhọc nhằn tâm).

 Hư không không có pháp hai, không trụ cũng không dấu vết.

 Tuệ bình đẳng của tám đạo là chỗ chư Phật dạo đến.

 Ta xưa tự dựng hạnh, phát thệ lớn để chuyển pháp.

 Thể nhận lòng tin mà quy về cái không, nay được làm bậc tôn quý trong loài người.

 Ở cõi nơi chư Phật cư trú, pháp phương tiện khéo léo mỗi nơi khác nhau.

 Khắp nơi khắp chốn đều hiện ra, hiện ra để hóa độ muôn loài.

 Bị sự xúc chạm ràng buộc, mãi ở trong căn nhà tối tăm.

 Đạo từ lời thệ nguyện về bản vô, sau đó mới được lìa thoát.

 Như người ở cõi nước ta, nhiếp tâm không tạo điều ác,

 Đến cuối cùng tôn sùng vô vi, như thế tự gần với đạo.

 Cấu nhiễm dâm, giận, si mỏng nhẹ, cũng không cần gắng sức quá nhiều.

 Tự nhiên vào hạnh giới luật, như hoa theo mùa mà nở.

 Đạo ý không lay động, tâm khổ vui mãi mãi dứt.

 Qua lại đến các cõi nước, đều tu tuệ không.

 Ta nay đã cùng một hạnh, chúng kia cũng không khác.

 Nay nghe đấng Năng Nhân (tức Phật Thích-ca) nói pháp, nên hiện ra tu tuệ bình đẳng.

 Các bậc đại thánh đều nhóm họp, các bậc tôn quý không có cao thấp.

 Tuy hiện ở cõi nước khác nhau, nhưng chỗ tu cùng một pháp.

 Nay quán người trong năm nẻo (năm cõi tái sinh: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), bị hạnh vô minh che lấp,

 Chìm đắm trong sinh tử, càng thêm nhọc nhằn khổ sở.

 Sao không tự dựng chí, thể nhận lòng tin vào đạo tuệ không,

 Để mau được giải thoát, như chúng sinh ở cõi khác.

 Như Lai nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương Bắc, cách đây ba hằng sa cõi Phật, có cõi tên là Phổ Chiếu, Phật hiệu là Cơ Biện Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, lại ở giữa đại chúng nói tụng rằng:

 Đạo của Như Lai là một tướng, vốn từ danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác hợp thành con người) mà sinh.

 Siêng năng khổ nhọc trải qua vô số kiếp, mới dứt hết họa trần lao.

 Như người muốn vượt qua hư không mà không tìm phương tiện khéo léo,

 Chỉ nhớ mong pháp không, thì không có cách nào được kết quả.

 Bị ý tưởng trói buộc, không nghĩ rằng vật là vô thường,

 Muốn cầu chốn bất tử, điều ấy cũng chưa từng đạt được.

 An trụ mà lìa thoát được là vì không trụ vào cảnh có hay không.

 Đã được bước vào tuệ không, tự nhiên không nhiễm chấp.

 Đạo từ gốc thân mà sinh, sau đó mới thành Chánh giác.

 Mê lầm thì tâm ý sai lạc, lìa tâm mà ra ngoài tìm cái không.

 Khổ bên ngoài tuy có tên gọi, nhưng không lìa tưởng của thức.

 Đạo pháp giới thanh tịnh mới hợp với tuệ thanh tịnh.

 Chúng sinh ở trong sinh tử, chìm đắm không tự thoát ra; muốn được lìa các phiền não, trước hết phải bỏ ý thức; điều Như Lai hiển hiện là diễn nói pháp không gì sánh bằng.

 Một tưởng không nhiễm ô, do đâu lại nhiễm cái không; trí tam đạt (ba trí thông suốt: biết đời trước, thấy đời sau, dứt sạch phiền não) tối thắng đã vượt khỏi hình hài có chướng ngại.

 Niệm hiện nay không phải niệm gốc, vì chúng sinh mà có niệm.

 Các pháp không thể nghĩ bàn, chẳng có cũng chẳng không.

 Nhân có tiếng mới có vang, nhân có chúng sinh mới có Phật.

 Những chúng sinh nhận giáo hóa thường tự chán thân mình.

 Đạo có thể diệt cái không phải đạo; không có pháp nào là không chân thật.

 Lúc ấy Như Lai nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương Đông Bắc, cách đây chín mươi hai ức hằng sa cõi nước, có cõi tên là Tịnh Quán, Phật hiệu là Pháp Quán Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa đại chúng nói tụng rằng:

 Sắc vốn không có sắc, cũng không có tướng của sắc.

 Pháp cảm thọ không khởi diệt, cũng không sinh ra xúc chạm.

 Ý thức như sóng nắng (ảo ảnh hơi nóng bốc lên giữa đồng), như bọt nước không dừng lâu.

 Không có thân, tuệ tự trong sạch, đó gọi là cái không bình đẳng.

 Một phép quán, một chỗ đặt tâm, là phạm hạnh tôn quý thanh tịnh.

 Cái ta chấp vào tưởng có, nên không đến được cảnh vượt ngoài có không.

 Tự giác ngộ rồi lại giác ngộ cho người, khiến họ thấu tuệ hư không.

 Chúng sinh không tự giác ngộ, vì vậy ôm lòng do dự.

 Tánh người có bậc thượng, trung, hạ; thiện và ác thường đối nhau.

 Bỏ ác mà làm thiện, cũng chưa được tuệ không.

 Nếu có thể không thấy thiện ác, tâm ngay thẳng không điên đảo,

 Thì mới tin hiểu cái không, đạt được tuệ thanh tịnh.

 Vốn từ ý bình đẳng, không thấy có các loài chúng sinh.

 Lâu dần tự thấu đạt, hợp với đạo vô thượng.

 Tuệ quán trừ tham chấp, rửa tâm sạch không nhơ.

 Lòng nhân và trí như tuệ không, nên gọi là pháp của chân nhân (bậc chân thật đã giác ngộ).

 Thương xót các loài thế gian, nên diễn nói đạo hư vô.

 Không nghĩ đến thiện ác đối nhau, không hình, không có tưởng của tình.

 Ta vốn từ Như Lai Đẳng Ý nhận được pháp này.

 Nghe xong liền thấu tuệ không, nghĩ đến việc giáo hóa cõi Tịnh Quán.

 Thọ mạng a-tăng-kỳ kiếp, nói pháp, trọn đời giáo hóa,

 Dẫn dắt vô số người vào gốc của pháp giới này.

 Lúc ấy Thế Tôn nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương Đông Nam, cách đây một ức cõi Phật, có cõi tên là Cực Diệu, Phật hiệu là Vi Diệu Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, lại nói tụng rằng:

 Gốc của thức là nhân năm ấm, các nhân duyên cùng hội họp.

 Trôi lăn vô số kiếp, tự khởi rồi tự nhiên diệt.

 Những chúng sinh ngu mê không thấu gốc của sinh tử,

 Rốt cuộc mãi ở trong bào thai, không cầu lìa tai họa.

 Như người trong khoảnh một niệm, toàn sinh ra thấy biết điên đảo,

 Trói buộc càng thêm nặng, huống chi sinh được gốc đạo.

 Xét các loài chúng sinh, ưa thích gốc ba độc.

 Năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê mờ uể oải, xao động hối hận, nghi ngờ) che lấp tâm thần, không có mắt thì sao thấy được.

 Như Lai cầm ngọn đuốc lớn, tiêu diệt gốc của bụi dục.

 Dù lại thấy ánh sáng trí tuệ, vẫn sinh lòng tin không vững.

 Ta quán mười phương thế gian, có người phát ý muốn cầu đạo,

 Hạnh hết rồi lại thọ sinh, sẽ lại chịu khổ ba đường dữ (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

 Bốn chỗ không phải là bản nguyện, mà tự gieo mình vào bốn vực sâu (?).

 Không lìa cửa bốn loài sinh (sinh từ thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, hóa sinh), không thành bốn đạo quả (bốn quả vị thánh của hàng Thanh văn).

 Có lúc lìa bốn pháp, lại liền sinh năm ấm hừng hực (năm ấm bốc mạnh gây khổ).

 Không chấp mà sinh tăng thượng mạn (chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng đắc), không dứt hạnh buông lung.

 Dần dần đến vô số pháp, mà không thấy nguồn gốc của hạnh thánh.

 Như người có ý trôi nổi, tâm không tự phòng giữ.

 Hạnh sáu thông của Như Lai, chẳng phải không mà cũng không khác không.

 Mãi mãi bỏ gốc sinh tử, mới hợp với tuệ bình đẳng.

 Vốn tự không có sinh tử, chỉ vì trôi lăn nhiễm chấp vào sắc,

 Bèn thành sắc của pháp giới; diệt cái có mà không chấp vào có.

 Có đạo thì có thức, thức này không phải là bản vô.

 Nếu có thể không thấy thức về đạo, mới hợp với pháp tuệ và định.

 Đạo từ thức và xúc chạm, hiện thân biến hóa vô số.

 Tự biết thành tựu định tuệ, mới hợp với các tướng biến hóa.

 Không trụ, không biến đổi, không có tưởng nghi ngờ do dự.

 Hàng phục các trần lao, mới hợp với tuệ bình đẳng.

 Hạnh của người có ba chướng ngại, do tưởng mà không bỏ được cái không.

 Chưa dấy lên gốc của các hạnh thì nghiệp này không thành.

 Lúc ấy Như Lai nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương Tây Nam, cách đây mười ba ức cõi Phật, có cõi tên là Quảng Thắng, Phật hiệu là Diệu Tích Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa đại chúng nói tụng rằng:

 Biết sự sinh là pháp huyễn, điều ấy chưa phải chỗ cốt yếu của pháp sâu (?).

 Đạo còn không có danh hiệu, huống chi cái không lại thấy dấu vết lời nói.

 Các nhập bên ngoài, nhập bên trong, phân biệt ra đều không có.

 Không hình, không thể thấy, mới hợp với tuệ thanh tịnh.

 Xét dục không theo tâm, cũng không chấp vào cái không.

 Đây và kia đều không nhiễm chấp, mới đạt thành Tối Chánh Giác.

 Kẻ ngu mê chưa thấy ánh sáng, cho rằng mọi sự từ tâm thức khởi lên.

 Sáu pháp sinh ra sáu trần (sáu cảnh: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý), do đó khởi tưởng nghi ngờ.

 Nhân thức mà thọ thân này, tự nhiên thành bốn đại (đất, nước, lửa, gió).

 Xoay vần hướng về năm nẻo, không hiểu pháp tánh không.

 Như có một người nghĩ rằng, tự nói gốc nhiễm vốn không,

 Mà thân tâm đều sinh chướng ngại, đâu thấu được tưởng có và không.

 Phép quán mầu nhiệm soi ba đời, thị hiện nói các pháp.

 Chư Phật thể nhận giáo pháp mầu nhiệm, chẳng có cũng chẳng không.

 Khổ của đời do vô minh; cái không bình đẳng thì không có chỗ nương dựa.

 Quán rõ có và không là bình đẳng, nên gọi là tuệ bình đẳng.

 Có lúc thức thấy có thấy không, đó không phải tuệ của Như Lai.

 Người không nhiễm đây kia, tâm bình lặng như tiếng vang đáp lại.

 Tám đạo dứt nguồn khổ, tám giải thoát (tám tầng định giải thoát tâm khỏi trói buộc) rửa sạch bụi tâm.

 Tám tiếng (?) đều quy về hư không, tám tuệ không khởi sinh.

 Tự lìa rồi lại khiến người lìa, khoảng giữa không có chướng ngại.

 Biết rõ chỗ thức nhiễm chấp (?), đó gọi là tuệ bình đẳng.

 Người vốn ở trong hư không, vì nhiễm thức nên theo đường ba cõi tồn tại.

 Uổng công tự chấp vào trần lao, không vào được bản tế vốn không.

 Vốn từ lúc mới phát tâm, không giảm tuệ về tánh không.

 Lại trải qua vô lượng kiếp, sau mới được định này.

 Ta hiểu tâm của chúng hội: lìa thức mà muốn tìm cái không.

 Sao không tự nghĩ về thức: bên trong là không, bên ngoài cũng vậy.

 Như pháp, pháp không có tướng; tuệ thấy cũng như thế.

 Niệm định trừ bỏ tán loạn, đó gọi là tuệ bình đẳng.

 Thân này đều quy về không, mãi vắng lặng không khởi diệt.

 Như Lai phát thệ nguyện rộng khắp, cứu độ các loài chúng sinh này.

 Lúc ấy Thế Tôn nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương Tây Bắc, cách đây năm mươi bốn ức số cõi Phật nhiều như cát sông, có cõi tên là Nhu Thuận, Phật hiệu là Chúng Tướng Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa chúng hội nói tụng rằng:

 Như Ta quán hạnh không, một ý không có cao thấp.

 Tâm thấy có không, phải trái đều do sinh tử mà khởi lên.

 Người muốn tìm kho tàng sâu kín của Phật, thấu tận gốc của các hạnh,

 Chưa từng có thể thấu suốt thần tuệ thông đạt của Như Lai.

 Như có một người, từ kiếp này đến kiếp khác,

 Như thế ức trăm nghìn kiếp, số ấy không tăng không giảm,

 Người ấy các căn đầy đủ, sáu tình (sáu giác quan) không thiếu,

 Muốn hiểu tuệ của Như Lai, vẫn chưa thể vội được kết quả.

 Huống chi người mới phát tâm mà muốn đến tuệ bình đẳng,

 Chỉ tự càng thêm tổn hại, không ích gì cho đạo pháp.

 Cần tu đại từ bi, dùng trí phương tiện khéo léo tự phòng giữ,

 Thệ nguyện kiên cố, không sợ hãi, sau đó mới hàng phục được tâm.

 Dù lại dạo các thế giới, muốn cúng dường chư Phật,

 Không khởi tưởng về công đức mình đã làm, tự nhiên hợp với hạnh thánh.

 Như Lai là bậc thánh có mười lực, hàng phục các tà kiến.

 Nhẫn chịu và biết rõ tưởng vô ngã, nên được làm bậc tôn quý trong loài người.

 Hiểu rõ pháp trụ và không trụ, không thấy hạnh công đức của mình.

 Dứt sinh, không còn thọ thân nữa, đó là cảnh giới của bậc Thế Hùng.

 Muốn thành các tướng tốt (những tướng đẹp đặc biệt trên thân Phật), thì không dứt các gốc lành.

 Diệt ý, không khởi tưởng, đó gọi là tuệ bình đẳng.

 Ta quán các loài chúng sinh, thời gian vốn là không mà họ không tự biết.

 Cho nên nhiều lần mỏi mệt, không vào được chốn vắng lặng mãi mãi.

 Muốn mau được đạo quả, dùng mọi đức trang nghiêm thân,

 Chỉ nên nghĩ đến việc dứt gốc tâm, sao lại khởi nghi ngờ?

 Lúc ấy Thế Tôn nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương trên, cách đây vô số cõi Phật, đến tận cùng cõi chúng sinh, có cõi tên là Hồi Chuyển, Phật hiệu là Âm Hưởng Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, đầy đủ mười hiệu, ở giữa đại chúng nơi ấy nói tụng rằng:

 Hư không là thức không hình, không có bờ bên này bờ bên kia.

 Không thấy có chúng sinh, huống chi có kẻ dạo trong pháp giới.

 Người cầu đạo hiện nay, dạo trong cái không mà lại tìm cái không.

 Chưa làm sạch cái thức của mình mà lại tìm cái không bên ngoài để làm gì (?).

 Thương xót những người này, ý không hiểu được tuệ thánh.

 Nếu suy nghĩ phép quán tuệ này, cũng được đạo thấu rõ vô thường (?).

 Nay thọ thân trong ba cõi, dùng tuệ thông đạt tự phân biệt.

 Định thức không có tưởng về hình, dứt hạt giống sinh tử làm đạo ý.

 Người tự suy nghĩ rằng thức lấy bốn đại làm hang ổ.

 Dù cho ở cái không bên ngoài, cũng không khác gì bốn đại.

 Chỉ vì nay chưa được tuệ, chưa hiểu rõ tình trong và ngoài.

 Hạng này đáng thương xót, bậc Chúng Hựu (bậc che chở muôn loài, tức Phật) không trách móc.

 Bậc trượng phu không ai sánh bằng, hạnh vượt qua định vô tưởng (định dứt mọi tưởng, nhưng chưa phải giải thoát rốt ráo).

 Đó là pháp của chư Phật; kẻ mê lầm thì tự chấp có ta.

 Vốn không có pháp khởi lên hay hết đi, rốt ráo đều thanh tịnh.

 Phạm hạnh rốt ráo trong sạch, không sinh niệm về ba đời.

 Lời nói trước không phải lời nói nay, niệm niệm tự biến đổi.

 Lấy điều này làm chứng, sao lại sinh nghi ngờ?

 Ta đã không tự xưng là Phật, tạm giả làm người phàm,

 Suy nghĩ về bốn đại này: pháp thức từ đâu mà đến?

 Nói về pháp quá khứ: không hình, không thể thấy.

 Tuy có thức vị lai, nhưng cũng chưa thọ bốn đại.

 Hiện tại chia làm hai phần, nay sẽ vì các ngươi nói từng điều.

 Mỗi người chớ ôm lòng nghi ngờ về tuệ bình đẳng này.

 Phân biệt thức quá khứ: người đã chết không phải là hình hài hiện nay.

 Thức này không mục nát, nên gọi là thức quá khứ.

 Nếu thức hiện nay đang trụ, do bốn đại và nhân duyên hợp lại,

 Thức này thường không đổi, lại gọi là thức hiện tại.

 Hãy lại bỏ hiện tại sang một bên; vị lai thì chưa sinh.

 Thức ấy cũng không phải hiện nay, do đâu mà gọi là ba đời?

 Tánh của thức thường tự trụ, không có quá khứ, hiện nay hay vị lai.

 Muốn tìm gốc của thức, hang ổ của nó ở nơi nào?

 Trí của Như Lai không ai bằng, mới thấu rõ thức vốn không.

 Tánh không lặng lẽ là một, chớ còn có tưởng nghi ngờ.

 Muốn thành Đẳng Chánh Giác, đừng nhiễm vào hạnh tưởng chấp.

 Biết hết rằng không có tánh của thức, nên hiệu là tuệ bình đẳng.

 Lúc ấy Như Lai nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ở phương dưới, cách đây mười một hằng sa cõi, có cõi tên là Vô Giảm, Phật hiệu là Phổ Nguyện Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu Phật Thế Tôn, ở trong hội ấy nói tụng rằng:

 Chư Phật mười phương nhóm họp, bình đẳng không có hai.

 Đều nói về định không, vắng lặng không có hành động.

 Chúng sinh có tưởng thường còn, cho rằng cái không có giới hạn.

 Thấu rõ gốc không nhiễm ô, đó gọi là tất cả đều quy về không.

 Không bố thí, tâm bị trói buộc, vì thế mất hạnh của bản nguyện,

 Bèn sinh nghiệp phỉ báng, cho rằng không có Phật, Pháp và Thánh chúng.

 Thân giới đức của Như Lai thanh tịnh không tì vết.

 Người đã được độ và người chưa được độ, trong ba đời không có tưởng quán.

 Thức và không tự có tên, tự sinh rồi tự nhiên diệt.

 Cái sinh này không phải là thức không; thức diệt cũng như vậy.

 Do họ không thấu rõ gốc, nên rong ruổi tìm tướng của thức.

 Mượn cái không mà gọi là thức; không và thức há có khác nhau?

 Tướng của thân còn không có hình, sinh một rồi lại một lần sinh nữa (?).

 Chỉ vì người ngu mê mà khởi lên thức có nhiều thứ.

 Các trí hợp thành thể của pháp, tướng tốt tự trang nghiêm thân.

 Thân diệt thì trí về với không, sao còn có thể nói là có thức?

 Xét tìm thì không có ba đời, không có thức, không có bốn đại,

 Mới được dạo trong pháp giới, biết có mà cũng không có.

 Trí vô lượng của chư Phật, dùng phương tiện hiện ra mà không tăng không giảm.

 Dùng hình không có thức này, dạo khắp các cõi Phật.

 Mối nghi này đã có từ lâu, không riêng các ngươi, Ta xưa cũng vậy.

 Tuệ thông đạt soi chiếu khắp cả, mới hợp với thức của Phật.

 Lúc ấy Như Lai nói kệ này xong, bỗng nhiên không hiện nữa. Ngay lúc ấy, trong hội có mười một na-thuật (đơn vị số rất lớn) chúng sinh đều được phép quán tuệ không bình đẳng. Lại có vô lượng chúng sinh, trời, rồng, quỷ thần nghe nói pháp này, đều phát đạo ý vô thượng chánh chân (tâm cầu giác ngộ cao nhất, chân chánh, chân thật).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video