Thiên 5 — Phẩm 5 – Pháp môn

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, phẩm Pháp Môn, thứ năm.

 Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn (tức Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) bảo các tộc tính tử, tộc tính nữ (nghĩa đen là con trai, con gái nhà dòng dõi tốt; đây là cách Phật gọi những người nam, người nữ có lòng tin đến nghe pháp): "Nay ta sẽ nói về tám vạn pháp môn (cửa ngõ đi vào giáo pháp, tức các phương pháp tu tập) anh lạc (vốn là chuỗi ngọc quý đeo làm đồ trang sức; ở đây ví các đức hạnh, pháp tu như những chuỗi ngọc tô điểm cho bồ-tát) của bồ-tát (bậc tu hành cầu thành Phật, đồng thời nguyện cứu giúp mọi chúng sinh). Thế nào là tám vạn?

 Này tộc tính tử, có anh lạc tên là Tận Tín (lòng tin trọn vẹn). Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) đạt được pháp môn này thì khiến chúng sinh đang chịu khổ não trong địa ngục (cõi tối tăm, nơi chịu cực hình nặng nhất) không còn các hoạn nạn. Lại có anh lạc Đẳng Từ (lòng thương đồng đều với mọi loài); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến những kẻ mang thân súc sinh (loài vật) mãi mãi không bị giết hại. Lại có anh lạc Vô Vong (không quên); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến loài ngạ quỷ (loài quỷ đói, thường xuyên chịu khổ đói khát) mãi không còn cảm giác đói khát. Lại có anh lạc Thanh Tịnh (trong sạch); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh mê lầm biết được con đường đi. Lại có anh lạc Triệt Thính (nghe thấu suốt); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh chưa từng được nghe đều được nghe chánh giáo (giáo pháp chân chính). Lại có anh lạc Tự Ngộ (tự tỉnh thức); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh ngu si tâm không tà vạy rối loạn. Lại có anh lạc Kiểm Ý (thu giữ tâm ý); bồ-tát đạt được anh lạc này thì dạy bảo chúng sinh thực hành thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lệch). Lại có anh lạc Trực Tín (lòng tin ngay thẳng); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh tà kiến (thấy biết sai lệch) được yên ở nơi chánh kiến (thấy biết đúng đắn). Lại có anh lạc Hoằng Thệ (lời nguyện lớn); bồ-tát đạt được anh lạc này thì không cho số kiếp là xa (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài, không thể tính đếm). Lại có anh lạc Siêu Việt (vượt lên); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh lười biếng vâng giữ giới luật chân chính. Lại có anh lạc Vô Khuể (không giận); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh hay giận dữ, hại người tu tập nhẫn nhục. Lại có anh lạc Dũng Mãnh; bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh kiêu căng lười nhác siêng năng tinh tấn không bỏ dở. Lại có anh lạc Nhất Ý (một lòng); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh tâm ý tán loạn được thiền định (tâm lắng yên, chuyên chú vào một chỗ) không sứt mẻ. Lại có anh lạc Sí Nhiên (cháy rực); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh ngu si thành tựu trí tuệ. Lại có anh lạc Kiên Cố (bền chắc); bồ-tát đạt được anh lạc này thì người chưa bước vào đạo tích (dấu chân của đạo, tức con đường của bậc thánh, chỉ bước đầu tiên vào dòng thánh) sẽ được đứng vững trên đạo tích. Lại có anh lạc Đa Văn (nghe nhiều); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh ít trí nhớ dai không quên. Lại có anh lạc Uy Nghi (dáng vẻ nghiêm trang đúng phép); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh không biết hổ thẹn trở nên biết hổ thẹn. Lại có anh lạc Ác Lộ (những thứ nhơ nhớp chảy ra từ thân thể; chỉ phép quán xét thân là không sạch); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh đắm say dục lạc biết thân là bất tịnh (không trong sạch). Lại có anh lạc Khoái Lạc (vui sướng); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh nóng giận dứt hẳn giận dữ, không còn sót lại. Lại có anh lạc Phổ Diệu (chiếu sáng khắp); bồ-tát đạt được anh lạc này thì đều đạt được ánh sáng trí tuệ, mãi trừ sạch tối tăm. Lại có anh lạc Biến Phổ (trùm khắp); bồ-tát đạt được anh lạc này thì khiến chúng sinh đẳng phần (người có tham, giận, si ngang nhau) không còn sinh lòng ngờ vực. Lại có anh lạc Hình Sắc Biến Hóa; bồ-tát đạt được anh lạc này thì được thấy vô lượng sự biến đổi của hình sắc, ai nấy đều phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ chân chính, cao tột, không gì hơn, tức quả vị Phật).

 Này tộc tính tử, như thế đó, các anh lạc này lên tới tám vạn pháp môn, bồ-tát không thể nói cho cùng tận. Nay ta chỉ nói sơ lược, không kể hết mọi việc. Nếu có chúng sinh trải từ kiếp này đến kiếp khác, đến trăm nghìn kiếp, muốn hiểu cho hết hạnh anh lạc của bồ-tát, thì việc ấy không thể được."

 Khi ấy có một vị bồ-tát tên là Vô Hình, đã đứng vững ở bậc bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu), liền rời chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai áo bên phải, quỳ thẳng chắp tay (cách bày tỏ lòng cung kính trước Phật), tiến lên bạch Phật rằng: "Thật lạ lùng, thật đặc biệt, xưa nay chưa từng được nghe! Sự biến hóa của Như Lai không thể nói cho cùng, lại có thể giảng nói pháp mầu anh lạc. Các vị bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn, bậc bồ-tát có hạnh nguyện rộng lớn) nào nắm giữ, đọc tụng danh hiệu các anh lạc, đều được chư Phật che chở. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành) được gặp Như Lai nói pháp anh lạc, tức là được gặp pháp tạng (kho tàng giáo pháp) của Như Lai."

 Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn lại bảo tứ bộ chúng (bốn nhóm đệ tử của Phật: tỳ-kheo là thầy tu nam, tỳ-kheo-ni là thầy tu nữ, ưu-bà-tắc là cư sĩ nam, ưu-bà-di là cư sĩ nữ): "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân một lòng một ý thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), đọc tụng, thì được mười công đức vô ngại (không bị ngăn ngại). Thế nào là mười? Được kho tàng rộng như hư không, uy nghi đi sâu vào pháp; điều đã nghe thì nhớ dai, không mất tài biện luận; quán xét thấu rõ mọi ý niệm đều như huyễn, như hóa (như ảo thuật, như ảo ảnh, không thật); thả tâm trong giải thoát mà cũng không chấp là thường còn; luôn lìa xa tám pháp (tám ngọn gió đời làm lay động lòng người: được lợi, mất lợi, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được ca tụng trước mặt, bị chê trách trước mặt, khổ, vui), không ở chốn ồn ào náo động; hễ nghe pháp liền vui mừng, tâm không có cái thấy hai mặt; hiểu được không và vô tướng (thấy rõ mọi pháp không có tự tính cố định và không có hình tướng thật) mà cũng không chấp vào tướng; lại có thể đi sâu vào định ý tịch diệt (trạng thái thiền định hoàn toàn vắng lặng, dứt hết vọng động); thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại) không ngăn ngại, được trí tuệ nhanh nhạy; biết pháp tự sinh mà không thấy có khởi lên, có mất đi. Như thế đó, thiện nam tử, thiện nữ nhân liền có thể đầy đủ mười công đức vô ngại."

 Lúc bấy giờ Xá-lợi-phất (vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) liền rời chỗ ngồi đứng dậy, để trần cánh tay phải, chắp tay tiến lên bạch Phật rằng: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, các pháp không có hình, không thể thấy được. Pháp không hình ấy không phải là chỗ mà bậc La-hán (A-la-hán, bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) hay Bích-chi (Bích-chi Phật, bậc tự giác ngộ một mình không nhờ thầy dạy) với tới được. Vì sao Thế Tôn nói rằng thiện nam tử, thiện nữ nhân nắm giữ, đọc tụng mười công đức vô ngại thì liền thành đạo quả (kết quả của sự tu đạo, tức quả vị thánh), vào cửa Nê-hoàn (tức Niết-bàn, cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử)? Nê-hoàn vô ngại há là pháp khác sao? Nê-hoàn là vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt), không ngăn ngại, không dính mắc. Như Lai hiện tại đã đạt đẳng chánh giác (sự giác ngộ chân chính, bình đẳng trọn vẹn), vì sao lại dùng công đức vô ngại để nói về Nê-hoàn? Nếu chúng sinh được mười công đức vô ngại thì tức là đã được Nê-hoàn. Nếu chúng sinh đã được Nê-hoàn thì Nê-hoàn ấy lại không phải là Nê-hoàn. Vì sao Thế Tôn nói được mười công đức vô ngại tức là Nê-hoàn?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Những điều ông hỏi đều là oai lực thần diệu của Phật, không phải cảnh giới của ông. Này Xá-lợi-phất, ý ông thế nào, Nê-hoàn là sắc (hình chất vật lý, cái có hình tướng) chăng?" Đáp: "Không phải." "Này Xá-lợi-phất, Nê-hoàn là không có sắc chăng?" Đáp: "Không phải." "Này Xá-lợi-phất, Nê-hoàn vừa là sắc vừa không phải sắc chăng?" Đáp: "Không phải." "Này Xá-lợi-phất, Nê-hoàn không phải sắc, cũng không phải không sắc chăng?" Đáp: "Không phải." "Này Xá-lợi-phất, các pháp vô ngại là thường còn hay không thường còn, có khởi lên có mất đi chăng?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, không phải."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nếu các pháp vô ngại cho đến Nê-hoàn không phải sắc, không phải không sắc, cũng không phải vừa sắc vừa không sắc, cũng không có sinh diệt, đoạn tuyệt hay dính mắc, không hình, không thể thấy, thì sao lại còn nói đến cái tên Nê-hoàn?" Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Nê-hoàn không có tên, không phải là cảnh giới mà nhãn thức (cái biết do mắt, sự nhận biết qua thị giác) có thể thấy được." Phật nói: "Đúng thế, đúng thế, Xá-lợi-phất, như lời ông nói, không phải là cảnh giới mà nhãn thức có thể thấy được. Này Xá-lợi-phất, thức (cái biết, tâm nhận biết) có hình chăng?" Đáp: "Tùy theo hình tướng." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Như lời ông nói, tùy theo hình tướng thì có thức; vậy sao lại nói không phải là cảnh giới của nhãn thức?"

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Theo cái có hình tướng thì đó là hữu vi thức (cái biết thuộc về các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt); theo cái không hình tướng thì đó là vô vi thức (cái biết thuộc về pháp không do tạo tác). Nê-hoàn vô ngại không phải tướng hữu vi, không phải thức hữu vi; không phải tướng vô vi, không phải thức vô vi." "Này Xá-lợi-phất, Nê-hoàn vô ngại không phải tướng hữu vi, không phải thức hữu vi, không phải tướng vô vi, không phải thức vô vi; hữu vi thì có thức, vô vi thì không có thức; Nê-hoàn chẳng phải cái này, chẳng phải cái kia, vậy là một thức khác nữa chăng?" Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, không phải."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nê-hoàn chẳng phải cái này, chẳng phải cái kia, cũng không phải thức khác; tướng tức là chẳng phải tướng. Vậy sao Nê-hoàn lại riêng đặt tên? Giả sử Nê-hoàn riêng đặt danh hiệu, thì theo hình tướng của nó liền có thức sinh ra. Nếu Nê-hoàn không riêng đặt danh hiệu, thì theo tướng vô vi liền có thức vô vi. Vậy sao lại nói rằng Nê-hoàn không phải tướng hữu vi, không phải thức hữu vi, không phải tướng vô vi, không phải thức vô vi, cũng không phải thức khác, lại không riêng đặt danh hiệu? Như nay làm sao gọi là Nê-hoàn?" Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Nê-hoàn là Nê-hoàn." Phật nói: "Thế nào là Nê-hoàn là Nê-hoàn?" Xá-lợi-phất thưa: "Như Nê-hoàn là sự dứt hết." Phật nói: "Thế nào là như Nê-hoàn là sự dứt hết?" Xá-lợi-phất thưa: "Như dứt hết mà không có dứt hết." Phật nói: "Hay thay, hay thay, Xá-lợi-phất! Như lời ông nói, trước đã nói Nê-hoàn vô ngại không phải tướng hữu vi, không phải thức hữu vi, không phải tướng vô vi, không phải thức vô vi, cũng không phải thức khác, tướng tức là không tướng, không riêng đặt tên; sao lại còn nói Nê-hoàn vô ngại là như dứt hết mà không dứt hết?" Khi ấy Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nói về Nê-hoàn vô ngại không phải là cảnh giới của con; chỉ biết Nê-hoàn vô ngại không phải dứt hết, cũng không phải không dứt hết."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nay ta đưa ra một ví dụ cho ông; người trí nhờ ví dụ mà tự hiểu. Ví như có người ngửa mặt bắn lên hư không, ở trong khoảng không tìm cái không, rồi lại nói với người khác rằng: 'Trước kia ta dạo trong khoảng không, tự rơi xuống vực sâu; nay gặp được khoảng không, liền bắn nó để báo thù. Thật sướng thay, quả đúng như điều ta mong.' Này Xá-lợi-phất, ý ông thế nào, chí hướng của người ấy có thật đúng như thế chăng?" Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, người ấy bắn hư không, muốn báo mối oán của mình, thật là như thế, không phải giả dối." "Này Xá-lợi-phất, ở trong không mà bắn vào không, mũi tên có trúng vào không chăng?" Đáp: "Không trúng."

 Phật nói: "Vậy làm sao báo oán được với cái không?" Xá-lợi-phất thưa: "Hư không không có tướng, chẳng thấy có báo hay không báo." Phật nói: "Đúng thế, đúng thế, như lời ông nói, hư không không có sự báo oán." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nê-hoàn vô ngại cũng lại như thế: ở nơi tướng hữu vi thì theo thức hữu vi, ở nơi tướng vô vi thì theo thức vô vi; không ở tướng này, không ở tướng kia, cũng không phải có thức, cũng không phải không thức. Đó gọi là Nê-hoàn vô ngại không phải có thức, không phải không thức."

 Khi ấy có năm trăm vị tỳ-kheo (thầy tu nam đã thọ giới đầy đủ) nghe pháp hư không vô tận này, liền rời chỗ ngồi đứng dậy, thu xếp y bát (áo cà-sa và bình bát đi khất thực của người tu) lên đường bỏ đi. Vì sao vậy? Vì các tỳ-kheo ấy ở trong không mà tìm cái không, muốn báo oán với cái không, tâm tính toán nhiễm đắm, cho rằng trong không có cái không. Dù cho các Phật đời vị lai nhiều như cát sông Hằng đứng trước mặt họ thuyết pháp, các tỳ-kheo ấy ở trong không mà nhiễm vào không, rốt cuộc cũng không giải thoát. Lúc ấy những phàm phu (người thường chưa chứng đạo) trong hội đều có được lòng tin; các bậc hữu học và vô học (hữu học: người đã vào dòng thánh nhưng còn phải học; vô học: bậc A-la-hán đã xong việc tu học) thì chưa thể dứt hết khổ để đến cõi vô vi (?).

 Khi ấy Xá-lợi-phất nương oai lực thần diệu của Phật, bảo tứ bộ chúng: "Này chư hiền, các vị có thật hiểu pháp sâu xa này chăng?" Đáp: "Thưa vâng, hiền giả Xá-lợi-phất, chúng tôi đã dứt hẳn trần lao (phiền não, những bụi bặm làm nhọc nhằn tâm), việc cần làm đã làm xong." Xá-lợi-phất hỏi: "Thế nào là dứt hết trần lao?" Đáp: "Các trí không lẫn tạp, vì chẳng phải tạo tác cũng chẳng phải không tạo tác, cho nên dứt hết trần lao." Xá-lợi-phất nói: "Hay thay, hay thay, tộc tính tử! Loại trần lao là gốc của chúng sinh; ở trong chúng sinh mà thành đạo vô thượng, ở nơi phước điền (ruộng phước, nơi gieo phước lành, ở đây chỉ Như Lai) của Như Lai mà làm trong sạch nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi pháp, trí tuệ của Phật)." Xá-lợi-phất lại nói: "Trong sạch cũng không có trong sạch, vậy sao nói ở nơi phước điền mà làm trong sạch nhất thiết trí?" Đáp: "Vì chưa được đạo quả, nên đối với nhất thiết trí chưa làm trong sạch dấu vết của mình."

 Lại hỏi: "Thưa Xá-lợi-phất, bồ-tát làm trong sạch nhất thiết trí gồm có mấy loại?" Xá-lợi-phất đáp: "Bồ-tát làm trong sạch nhất thiết trí thì không bị thế pháp (các pháp của thế gian, việc đời) trói buộc." Lại hỏi: "Thế nào là không bị thế pháp trói buộc?" Xá-lợi-phất đáp: "Đối với các pháp không dính mắc, không ôm giữ cái thấy điên đảo (cái thấy sai ngược với sự thật)." Lại hỏi: "Anh lạc của bồ-tát thành tựu như thế nào?" Đáp: "Không đánh mất Phật đạo, cho đến rốt ráo thành tựu, không đánh mất anh lạc bồ-tát. Này tộc tính tử, như thế là nhờ hạnh tu từ trước không mất đi lời nguyện lành." Lại hỏi: "Thưa Xá-lợi-phất, bồ-tát ma-ha-tát nương vào thiện tri thức (người bạn, người thầy tốt dẫn dắt đi đúng đường) như thế nào để thành tựu anh lạc của mọi hạnh bồ-tát?" Đáp: "Đối với tất cả chúng sinh không tiếc thân mạng; đó gọi là thiện tri thức của bồ-tát ma-ha-tát." Lại hỏi: "Dùng trí gì để thành tựu anh lạc của mọi hạnh?" Đáp: "Không làm đứt Phật chủng (hạt giống Phật, dòng giống làm nên Phật), cũng không tạo ra cái mới." Lại hỏi: "Thế nào là đối với chư Như Lai mà phụng sự, cúng dường, trang nghiêm cõi Phật?" Đáp: "Không lấy số kiếp làm hạn kỳ; đó gọi là trang nghiêm cõi Phật." Lại hỏi: "Thế nào là ở chỗ Như Lai, giữ sự im lặng của bậc hiền thánh mà không khởi các tưởng?" Đáp: "Thà mất thân mạng chứ không để giới (giới luật, những điều răn cấm người tu phải giữ) sứt mẻ." Lại hỏi: "Thế nào là phân biệt tám trăm căn môn (?) (cửa ngõ của các giác quan)?" Đáp: "Giữ tâm liên tục, không mất phép thủ ý xuất nhập tức niệm (phép thiền giữ tâm theo dõi hơi thở ra vào)." Lại hỏi: "Thế nào là đầy đủ sáu pháp bền chắc (?)?" Đáp: "Đem thân không chắc thật, mạng không chắc thật, đổi lấy thân mạng chắc thật." Lại hỏi: "Thế nào là đầy đủ kho tàng vô tận?" Đáp: "Đã được anh lạc vô ngại của bồ-tát thì liền có thể đầy đủ bảy của báu (thất tài: bảy thứ của cải của bậc thánh, gồm lòng tin, giữ giới, biết xấu hổ với mình, biết xấu hổ với người, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ) không cùng tận." Lại hỏi: "Thế nào là ở đời ít ham muốn, biết đủ?" Đáp: "Đối với các trí không trái nghịch nhau; đó gọi là ít ham muốn." Lại hỏi: "Thế nào là thả tâm nơi chốn nhàn tĩnh, không nhiễm tam hữu (ba cõi còn có sinh tử: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc)?" Đáp: "Không mong cầu tam giới (ba cõi: cõi dục là cõi còn ham muốn; cõi sắc là cõi đã lìa dục nhưng còn hình chất; cõi vô sắc là cõi không còn hình chất)." Lại hỏi: "Thế nào là dùng trí tuệ nhận rõ hoạn nạn của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai)?" Đáp: "Dứt hết cội gốc của khổ, không sinh trần lao." Lại hỏi: "Thế nào là đối với ba thống pháp (ba loại cảm thọ: khổ, vui, không khổ không vui) mà không có tưởng niệm?" Đáp: "Không thấy khổ, vui, hay không khổ không vui." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-tát thọ nhận mà không có gì để thọ nhận?" Đáp: "Phân biệt năm ấm (năm nhóm hợp thành con người): sắc (thân thể vật chất), thống (cảm thọ), tưởng (tri giác, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (cái biết)." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-tát đi sâu vào cội gốc của pháp?" Đáp: "Bỏ sáu nhập bên ngoài (sáu chỗ tiếp xúc: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý), bên trong không tạo sáu trần (sáu cảnh làm vẩn đục tâm)." Lại hỏi: "Thế nào là lấy độ mà độ (độ: các hạnh đưa người qua bờ sinh tử, tức ba-la-mật)?" Đáp: "Phân biệt các đạo mà không nhiễm vào đạo quả."

 "Thế nào là bồ-tát bỏ tính keo kiệt, bố thí mà không khởi tưởng dính mắc?" Đáp: "Đối với tất cả chúng sinh, tâm không có ba ngăn ngại (?) (có lẽ chỉ không chấp người cho, vật cho và người nhận)." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-tát giữ giới không sứt mẻ?" Đáp: "Từ khi mới phát tâm cho đến khi thành Phật, không bỏ tâm đạo, được nhu thuận pháp nhẫn (sự nhẫn chịu, thuận theo chân lý một cách mềm mỏng)." Lại hỏi: "Thế nào là tu nhẫn mà không khởi giận dữ?" Đáp: "Hàng phục tâm, thu nhiếp ý, quán xét là không, không có hình." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-tát dụng tâm tinh tấn không khởi lười biếng?" Đáp: "Phân biệt suy xét như người cứu lửa cháy." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-tát thiền định không sứt mẻ, dạo khắp mười phương mà tâm ý không sai lạc?" Đáp: "Tâm ý bình đẳng không hai, không mất trí tuệ." Lại hỏi: "Thế nào là tuệ nhãn (con mắt trí tuệ, thấy rõ lẽ không của các pháp) soi khắp không ngăn ngại?" Đáp: "Đối với tất cả các pháp không thấy có hình tướng." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-tát vào định từ bình đẳng (định với lòng thương yêu đồng đều), nhiếp lấy chúng sinh mà không thấy có ai được độ?" Đáp: "Quán xét thấu rõ cội gốc tâm, ý, thức của chúng sinh." "Thế nào là bồ-tát thương xót, khóc than cho những kẻ chưa được độ?" Đáp: "Không khởi tưởng về pháp mà thấy có cao thấp." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-tát tâm hoan hỷ không dứt, vào định vô lượng?" Đáp: "Cội gốc của hạnh vốn tự nhiên, không thấy có sinh diệt." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-tát thực hành tam tam-muội (ba phép định: định về không, định về vô tướng, định về vô nguyện tức không mong cầu) đến cửa Nê-hoàn?" Đáp: "Không bỏ con đường tám nẻo của Như Lai (bát chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng)."

 Lúc bấy giờ Xá-lợi-phất dùng vô số phương tiện (cách khéo léo thích hợp), vì những người trong hội nói pháp vi diệu anh lạc vô ngại. Khi ấy một nghìn hai trăm vị tỳ-kheo lòng tin bền chắc, đứng vững nơi bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu). Lại có vô số trời và người đều phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ chân chính cao tột, tức quả Phật).

 Khi ấy có vị bồ-tát tên là Vô Đỉnh Tướng liền rời chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên bạch Phật: "Thật lạ lùng, thật đặc biệt, xưa nay chưa từng được nghe! Như hiền giả Xá-lợi-phất nói về cảnh giới trí tuệ, chẳng phải có chẳng phải không, chẳng thấy tướng của các pháp yêu, ghét, vui, giận. Như con quán thấy chư Phật Thế Tôn ở mười phương thế giới giảng bày đạo pháp: có khi nói giáo pháp về 'có' mà dần dần đến vô vi; có khi nói giáo pháp về 'không' cũng đến vô vi; có khi nói thân là khổ để người biết chán bỏ; có khi trừ tưởng của thức để người biết lìa bản tế (cội gốc ban đầu). Thế nào là bồ-tát đi vào khắp các pháp, phân biệt từng pháp một mà không khởi thêm bớt? Nay được nghe pháp về thân tướng của Như Lai: thân hữu vi tự nhiên như vậy, hạnh không đổi khác; thân vô vi không hình, không thể đo lường. Nay con muốn nghe về cội gốc anh lạc của Như Lai, cúi mong Ngài giảng giải: sắc thân hữu vi có bao nhiêu anh lạc để tự trang nghiêm? Sắc thân vô vi có bao nhiêu anh lạc để tự trang nghiêm? Thân không sắc hữu vi có bao nhiêu anh lạc để tự trang nghiêm? Thân không sắc vô vi có bao nhiêu anh lạc để tự trang nghiêm?"

 Lúc bấy giờ Thế Tôn bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Hay thay, hay thay, tộc tính tử! Ông lại có thể ở trước Như Lai mà cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử, ví lời nói mạnh mẽ, không sợ hãi về chân lý). Nay ta sẽ vì ông phân biệt từng điều một. Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm cho đến khi thành Phật, phải luôn đầy đủ việc thu giữ thân, miệng, ý; trang nghiêm lục độ (sáu hạnh đưa người qua bờ sinh tử: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); hiểu rõ sắc vốn là không, không thấy gốc của sắc; ở nơi sắc mà trang nghiêm sáu pháp anh lạc, đạt được anh lạc kho tàng sâu kín của Như Lai. Thế nào là sáu?

 Này thiện nam tử, thiện nữ nhân, nếu mắt thấy sắc, biết rằng sắc kia khởi lên thì chúng sinh sinh dâm dục, giận dữ, si mê; nên tiến thì tiến, nên lui thì lui. Mắt không phải là sắc kia, sắc cũng không phải chính là mắt; tâm niệm trừ bỏ sắc kia, không khởi tưởng về mắt. Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, tánh của sắc là tự nhiên, thức cũng tự nhiên; sắc kia và thức ta không làm khởi trần lao; mau cởi sự trói buộc của sắc kia, không nhiễm vào cái 'ta có'. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, đối với các căn lành, ở nơi sắc không hình mà phân biệt suy xét; cội gốc trong sạch thì sắc cũng trong sạch. Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, đắm vào sắc thì nhiễm dục; không phải sắc có dục, tánh của sắc vốn là không, huống gì là dâm dục. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, cho rằng sắc là thường còn thì không phải cảnh giới của mắt; ý thức phân biệt liền sinh do dự, cho là thường hay vô thường, cho đến vô ngã (không có cái ta thật). Tánh của sắc hư không vắng lặng, mãi không có khởi diệt. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, sắc là ngoại nhập (cảnh bên ngoài đi vào giác quan), nhãn thức đi tới tiếp nhận. Có sắc là hữu vi, có sắc là vô vi. Thức về sắc hữu vi thì làm hỏng gốc đạo; thức về sắc vô vi thì quả báo thành tựu. Suy xét phân biệt tướng có và không. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, tự thu nhiếp thức về sắc lại có sáu việc. Thế nào là sáu? Này tộc tính tử, tướng của thức không hình, rong ruổi muôn nẻo; phía trước có bụi trần bên ngoài liền sinh trần lao; thiện thì là thức thiện, ác thì là thức ác; thức ác không có thiện, thức thiện không có ác. Bồ-tát thu nhiếp tâm ý, không khởi thức thiện, thức ác. Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, nhãn thức quán không, thấy đều không có gì, liền sinh tưởng về không, cho rằng không có quả báo thiện ác, không thấy đời này và đời sau còn chịu quả báo. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, không khởi tưởng điên đảo. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, thức phân biệt vô ngã; có khi thấy căn môn (các giác quan) không sạch mà cho là sạch, có khi lại nghĩ căn môn sạch mà cho là không sạch. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, không khởi hai tưởng. Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, thức thấy sự giận dữ của người kia có thiện có bất thiện; thiện thì cho là thiện mãi, bất thiện cũng vậy. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, đầy đủ nhẫn nhục. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, thức biết chúng sinh có kẻ hướng về điều thiện, có kẻ không hướng về điều thiện; có kẻ đứng vững nơi hành địa (giai vị tu hành), có kẻ không đứng vững nơi hành địa. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, tâm không lùi bước. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, thức quán sắc trước mặt có đạo có tục; thấy đạo mà không biết là đạo, thấy tục mà không biết là tục. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, khéo phân biệt đạo và tục. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh.

 Nhĩ thức (cái biết do tai) hướng đến tưởng lại có sáu việc. Thế nào là sáu? Này tộc tính tử, nếu tai nghe tiếng có mười tám sự biến động (?), hoặc nghe tiếng gió, tiếng cây cối, tiếng núi lở, có khi tiếng chim thú, tiếng âm nhạc; tiếng có thiện có ác, có thể ghi nhận và không thể ghi nhận. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, nhĩ thức không sai lạc. Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, có khi chúng sinh được khả năng nghe thấu suốt theo kiểu thế gian, nghe xa trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài thời Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), hai trăm do-tuần, cho đến vô số cõi Phật. Ví như Đức Thế Tôn mạnh mẽ như bậc anh hùng tiến đến đạo tràng (nơi tu đạo thành Phật), sắp thành đẳng chánh giác, lúc ấy trời đất chấn động sáu lần; phân biệt các âm thanh đều trở về hư không. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, không khởi tưởng dính mắc. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, nhĩ thức nghe tiếng vốn không có gì, liền sinh các tưởng, khởi đủ loại ý niệm. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, không có niệm tà vạy. Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, khả năng nghe thấu suốt trong sạch, biết người kia thọ thân có trong có đục; thấy đục không khởi trần lao, thấy trong không sinh tâm đạo (?). Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, không khởi ý phân biệt người và ta. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, có khi nhĩ thức nghe ở cõi nước khác phương đang diễn nói: năm phần pháp thân (năm phần làm nên thân giác ngộ của Phật: giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến tức thấy biết rõ mình đã giải thoát) hiện ở trong thai mẹ mà không nhiễm bụi dục; lại hiện ra xuất gia mà tâm không đổi khác; ở dưới cây vua (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo) thành đẳng chánh giác. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, phân biệt đạo và tục. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, nhĩ thức lắng nghe xét biết chư Phật Thế Tôn ở các cõi nước mười phương chuyển pháp luân hư không (pháp luân: bánh xe giáo pháp, ví việc giảng pháp lan truyền, nghiền nát phiền não; ở đây là pháp luân rỗng lặng như hư không), trong khoảng một cái búng tay cứu vớt vô lượng loài chúng sinh mà không tự xưng rằng 'ta có cứu độ'. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý, không tính toán việc giáo hóa chúng sinh. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh."

 Phật lại bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Nương nơi nhĩ thức ấy, phải tu hành sáu pháp. Thế nào là sáu? Này tộc tính tử, thực hành quyền phương tiện (cách khéo léo linh hoạt tùy cơ để giáo hóa), ghi nhớ những gì vốn đã làm; tu tập anh lạc không vượt thứ tự. Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, nương theo hạnh vô ngã, không chấp cội gốc của thân. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, đầy đủ sáu pháp, không hủy hoại giới tánh (bản chất của giới). Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, nhĩ thức soi thấu sâu xa, thông suốt không ngăn ngại, không bỏ lời nguyện lớn và tâm đại từ. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, nhĩ thức biết rõ bước đi tiến tới: pháp này là đường thiện, pháp này là đường ác, pháp này là hữu vi, pháp này là vô vi; ở trong đó phân biệt, nhĩ thức không sai lạc. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, nhĩ thức phân biệt các thế giới chư Phật, lắng nghe pháp sâu xa vi diệu đặc biệt, phụng sự từng vị Phật Thế Tôn. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh.

 Lại có sáu pháp cần nhớ nghĩ tu hành. Thế nào là sáu? Như Lai Thế Tôn sắc thân trong sạch, không phải thân ái dục; thân tỏa ra các hương thơm khắp vô lượng thế giới mười phương; mỗi một làn hương đều diễn nói vô lượng pháp môn anh lạc; không nương vào chúng sinh mà có tưởng về chúng sinh. Ở trong đó thành tựu đầy đủ tỷ thức (cái biết do mũi). Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, cõi hương vô lượng của Như Lai Thế Tôn dùng hương của giới đức khắp cùng các cõi nước mười phương nhiều như cát sông Hằng, ở trong đó nhiếp lấy vô lượng chúng sinh. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, lại dùng tỷ thức xét cõi hương kia, nên từ ba đường (?) mà dứt các trói buộc dính mắc, không mất cội gốc của việc tỷ thức nên làm. Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, nhân nơi khả năng ngửi thấu suốt ấy mà diễn ra vô lượng giáo pháp về chân lý chắc thật; tỷ thức trong sạch, mọi hạnh đầy đủ. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, tỷ thức có ba: cõi bên ngoài, đi vào bên trong, và thức (?); ngửi hương thiện, hương ác; phân biệt tám đạo (bát chánh đạo) và mười sáu dấu vết thánh (mười sáu cách quán xét bốn chân lý khổ, nguyên nhân khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, tỷ thức ngửi hương trong một niệm một ý, biết tâm của chúng sinh kia và các pháp họ nghĩ đến, rồi diễn bày từng vô lượng pháp môn. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh."

 Phật lại bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Lại phải đầy đủ sáu pháp. Tướng Phật là không tướng, không thể giữ gìn (?); lấy sự thành đạo trang nghiêm để tự trang sức. Thế nào là sáu? Này tộc tính tử, ngồi dưới cây Phật tu tập một tướng, quán thấy việc làm của chúng sinh là không có chỗ ở; từ cõi trời Đâu-thuật (cõi trời Đâu-suất, nơi bồ-tát cuối cùng ở trước khi xuống trần thành Phật) giáng thần vào thai mẹ, tuy hiện ra biến đổi theo thế tục mà không mất tính hiền thánh; hương giới đức của Như Lai lan khắp vô lượng thế giới. Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, tu tướng của tỷ thức, biết khắp các thế giới chư Phật mười phương, biết chúng sinh đi đến chỗ sinh ra, thọ thân không giống nhau; lại dùng thần túc mà giáo hóa họ. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, tỷ thức phân biệt từng tướng không chán; lại quán vô lượng thế giới mười phương, đều thấy các bồ-tát nhất sinh bổ xứ (bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật, kế vị Phật), hương thơm đầy khắp thế giới mười phương. Ở trong đó thu nhiếp tâm ý mà không tán loạn. Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, khi mới ngồi dưới cây Phật, bên trong tự suy nghĩ: 'Nay ta thành Phật là chắc chắn, không nghi ngờ. Lấy gì làm chứng nghiệm, khiến trời, rồng, quỷ thần, cho đến chư Phật Thế Tôn mười phương biết ta nay ngồi dưới cây Phật?' Liền phóng ra từ mỗi lỗ chân lông các hương thơm, khiến các cõi mười phương đều đến canh giữ, che chở bồ-tát cho đến khi thành Phật. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, ở dưới cây vua đã thành đẳng giác, các tướng tốt đầy đủ, trong một đêm thành tựu trí tuệ tam minh (ba trí sáng suốt: biết rõ các đời trước, thấy rõ sự sống chết của chúng sinh, và dứt sạch phiền não). Đầu hôm tự nghĩ: 'Các Phật Thế Tôn quá khứ nhiều như cát sông Hằng đã thành đạo ở nơi này, trước hết các Ngài nói pháp gì, giáo hóa như thế nào?' Suy nghĩ như vậy cho đến nửa đêm: 'Các Phật thời xưa thành đạo ở nơi này đều nói vô lượng các độ vô cực (các hạnh đưa người qua bờ sinh tử đến chỗ rốt ráo, tức ba-la-mật). Nay ta cũng nên làm như pháp của chư Phật.' Liền vào định ý không hình của các hương. Rồi từ định đứng dậy, lại suy nghĩ thêm: 'Các Phật thời xưa tuy thành Phật ở nơi này, trước hết độ người nào, nói pháp như thế nào?' Lúc ấy liền nghe tất cả các hương ở thế giới mười phương, mỗi hương đều có tiếng nói rằng: 'Độ những ai đáng được độ.' Lại ở nơi đó suy nghĩ từng điều, cho đến cuối đêm; như thế không lùi, không thiếu cõi hương. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, đã đạt được tướng của mũi, bên trong tự suy nghĩ: 'Hương thế gian là vô thường, là giống gieo pháp sinh tử; dùng phương tiện gì để cầu hương của đạo đức?' Liền tự vào định, phân biệt tuệ, định và năm phần pháp thân, dùng thức mà phân biệt: hương giới thu nhiếp thân, hương định thu nhiếp ý, hương tuệ thu nhiếp sự tán loạn, hương giải thoát thu nhiếp cái thấy điên đảo, hương độ tri (giải thoát tri kiến) thu nhiếp vô minh (sự mê muội, không thấy biết chân lý). Đó gọi là năm phần hương pháp của Như Lai làm anh lạc trang sức thân. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh."

 Phật lại bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Tướng lưỡi của Như Lai là vi diệu nhất trong các tướng; diễn bày lời dạy không phạm bốn lỗi (bốn lỗi của lời nói: nói dối, nói hai lưỡi gây chia rẽ, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt); theo lời nguyện đã lập từ trước mà nói pháp giáo hóa; lời dạy trong sạch, không mất thiệt thức (cái biết do lưỡi). Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, vốn tu trong sạch, giữ gìn ba hạnh (thân, miệng, ý); biết thần thức của chúng sinh đi về đâu, liền nói pháp không mất thứ tự; thiệt thức trong sạch. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, tuy miệng nói pháp, có lời dạy có tiếng vang, lời phát ra từ thức, bên ngoài liền có người được giáo hóa; lại lấy lời của người kia mà nói pháp cho họ; ở trong đó tự thu nhiếp, thiệt thức trong sạch. Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, lưỡi có nhiều tướng, mỗi tướng chẳng giống nhau; mỗi một thức hóa hiện nói pháp vô cùng, không mất bốn biện tài (bốn tài biện luận không ngăn ngại: thông suốt nghĩa lý, thông suốt văn pháp, thông suốt ngôn ngữ, nói năng lưu loát vui vẻ), thiệt thức trong sạch, cho đến vô lượng cõi nước nhiều như cát sông Hằng; lời nói theo cách dùng ngôn ngữ, không ai là không tin nhận. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh. Lại nữa, tộc tính tử, có khi có người nghe kia nói pháp, hoặc thiện hoặc bất thiện, hoặc nói tà kiến, hoặc nói chánh kiến; lại có thể hỏi vặn lại, tìm cho ra ý nghĩa; ở trong đó đầy đủ, không mất thiệt thức. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, lời dạy của chư Phật quá khứ có hạnh, có trí, có chỗ hướng đến; chư Phật vị lai có hạnh, có trí, có chỗ hướng đến; chư Phật hiện tại có hạnh, có trí, có chỗ hướng đến. Thế nào là chư Phật quá khứ có hạnh, có trí, có chỗ hướng đến? Này tộc tính tử, Như Lai Vô Sở Trước Đẳng Chánh Giác (danh hiệu Phật: bậc không còn dính mắc, giác ngộ chân chính trọn vẹn) quá khứ thì thân diệt, tướng diệt, sắc diệt. Thế nào là thân diệt? Thân của Như Lai quá khứ không thường còn; sắc thân biến đổi, chẳng phải một chẳng phải hai, sinh rồi lại tự diệt; tuy trải lâu thật lâu đã diệt hết, mà vẫn còn cái tên thân không mất. Thân hữu vi này không vào cảnh vô vi. Còn thân Như Lai là tánh năm phần pháp thân, thường định không đổi, dù có Phật hay không có Phật. Đó gọi là thân diệt, chứ không phải năm phần pháp thân diệt. Gọi là tướng diệt: có tướng có sắc, có tướng không sắc. Thế nào là có tướng có sắc, có tướng không sắc? Cảnh giới của nhãn thức, cội gốc của sáu nhập bên ngoài, đó gọi là có tướng có sắc. Có tướng không sắc là các pháp hữu vi, pháp vô vi, pháp định, pháp không định, không phải cảnh giới của nhãn thức; đó gọi là có tướng không sắc. Gọi là sắc diệt: sắc có ba loại là sắc có hình, sắc không hình, sắc tăng lớn. Thế nào là sắc có hình? Lời dạy do miệng nói ra, tâm thức tạo hạnh, theo những gì phía trước mà nhiễm đắm; đó gọi là sắc có hình. Thế nào là sắc không hình? Như nay nói rằng có thiện có ác, biết sau có quả báo, chắc chắn không nghi; nay ở hiện tại mà tạo hạnh quá khứ, vị lai, không phải điều nhãn thức hiện nay thấy được; đó gọi là sắc không hình. Thế nào là sắc tăng lớn? Sắc có cái không hết, không phải sắc thì có hết; có sắc cũng hết, không sắc cũng hết; đó gọi là sắc tăng lớn. Như thế đó, tộc tính tử, liền đầy đủ sáu pháp anh lạc thanh tịnh."

 Lúc bấy giờ bồ-tát Vô Đỉnh Tướng tiến lên bạch Phật: "Thế nào là lời dạy của thiệt thức diễn ra vô lượng định ý của tuệ gốc? Thiệt thức không phải là thức, cũng không phải bình đẳng. Tất cả âm thanh là cảnh giới của nhĩ thức; các hình sắc bên ngoài là cảnh giới của nhãn thức; các mùi thơm thối là cảnh giới của tỷ thức. Lời miệng nói ra có tiếng mà không hình, chủ biết các pháp bên ngoài mà không tự biết mình. Vậy làm sao thiệt thức nhận lấy tướng của nhĩ thức?" Phật bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Ý ông thế nào, tộc tính tử, tiếng từ tai mà ra, hay từ bên ngoài mà đến?" Đáp: "Thức bên ngoài, không theo thức bên trong." Lại hỏi: "Miệng nói ra lời dạy, hoặc lớn hoặc nhỏ, là do thức của miệng và tai mà nghe, hay không do thức của miệng và tai mà nghe?" Đáp: "Có khi do miệng mà nghe, có khi không do miệng mà nghe." Lại hỏi: "Thế nào là do miệng mà nghe, không do miệng mà nghe?" Đáp: "Miệng phát ra âm thanh, đó là do miệng mà nghe; đất, nước, lửa, gió, núi sông, đá vách, đó là không do miệng mà nghe." Lại hỏi: "Miệng phát ra âm thanh được gọi là thức; vậy đất, nước, lửa, gió có thể không có thức chăng?" Đáp: "Đất, nước, lửa, gió không phải là thức của miệng." Lại hỏi: "Thức của miệng thành tựu nhờ đâu?" Đáp: "Nhờ tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất là chất cứng, nước là chất lỏng, lửa là hơi nóng, gió là sự chuyển động)." Lại hỏi: "Miệng không phải tứ đại, nay lại nói tứ đại sao?" Đáp: "Nói tứ đại có thức, không nói tứ đại không có thức." Lại hỏi: "Thế nào là nói tứ đại có thức, không nói tứ đại không có thức?" Đáp: "Tứ đại có thức là thức của miệng; tứ đại không có thức là đất, nước, lửa, gió." Lại hỏi: "Tứ đại có thức há chẳng phải là đất, nước, lửa, gió sao?" Đáp: "Phải." Lại hỏi: "Tứ đại không có thức là gì?" Đáp: "Đất lìa nước thì không có thức, nước lìa lửa thì không có thức, lửa lìa gió thì không có thức, gió lìa không thì không có thức, không lìa thức thì không có thức. Đó gọi là tứ đại không có thức."

 Lại hỏi: "Âm thanh phát ra từ tứ đại có thức là đất, là nước, là lửa, là gió, là không, hay là thức?" Đáp: "Là tất cả tụ họp lại." Lại hỏi: "Trừ tứ đại ra thì thức ở đâu?" Đáp: "Thức không có chỗ nương." Lại hỏi: "Đất, nước, lửa, gió cùng tiếng cùng vang, sao không nói là thức?" Đáp: "Thức đứng một mình không có bạn, nên không có thức." Lại hỏi: "Thức đứng một mình được gọi là thức chăng?" Đáp: "Thức đứng một mình không phải là thức." Lại hỏi: "Thức đứng một mình không phải là thức, vậy làm sao nương vào đất, nước, lửa, gió? Là hữu vi hay vô vi?" Đáp: "Đúng như thế." Lại hỏi: "Thức lìa khỏi thân chết, thai sinh (?) lại có chỗ ở chăng?" Đáp: "Có." Lại hỏi: "Cái gì dứt hết cội gốc của khổ?" Đáp: "Chính là thức vô tận." Khi ấy bồ-tát Vô Đỉnh Tướng lại hỏi: "Các đại thành tựu thức, hay thức thành tựu các đại?" Đáp: "Các đại thành tựu thức." Lại hỏi: "Thức nương vào đâu?" Đáp: "Nương vào các đại." Lại hỏi: "Có đất, nước, lửa, gió, không; lìa đất, nước, lửa, gió, không thì thức ở đâu?" Đáp: "Thức không có chỗ ở." Lại hỏi: "Là diệt hết chăng?" Đáp: "Không phải." Lại hỏi: "Là không diệt chăng?" Đáp: "Không phải." Lại hỏi: "Thức không phải đi tới cũng không phải không đi tới; pháp ấy không phải Nê-hoàn chăng?" Đáp: "Không phải." Lại hỏi: "Thức và Nê-hoàn có khác nhau chăng?" Đáp: "Không khác." Lại hỏi: "Có tứ đại của Nê-hoàn chăng?" Đáp: "Không có tứ đại của Nê-hoàn." Lại hỏi: "Có thức của Nê-hoàn chăng?" Đáp: "Có thức của Nê-hoàn." Lại hỏi: "Thức của đất, nước, lửa, gió và thức của Nê-hoàn có gì sai khác?" Đáp: "Thức của đất, nước, lửa, gió thì xoay chuyển; thức của Nê-hoàn thì không xoay chuyển. Đó là chỗ sai khác." Lại hỏi: "Đất, nước, lửa, gió lìa thức, Nê-hoàn lìa thức, có gì sai khác?" Đáp: "Tứ đại lìa thức thì không lìa quá khứ, vị lai, hiện tại; Nê-hoàn lìa thức thì lìa hẳn quá khứ, vị lai, hiện tại." Lại hỏi: "Lìa thức của tứ đại, lìa thức của Nê-hoàn, thức này chưa ở nơi tứ đại, chưa ở nơi Nê-hoàn, lại có khác chăng?" Đáp: "Không phải." Lại hỏi: "Tứ đại lìa thức, Nê-hoàn lìa thức, không khác chăng?" Đáp: "Không khác." Lại hỏi: "Thức ở nơi Nê-hoàn thành pháp vô vi, thức ở nơi tứ đại thành pháp hữu vi, không khác biệt sao?" Đáp: "Không khác biệt." Lại hỏi: "Nếu không khác biệt, sao lại nói đây là thức hữu vi, đây là thức vô vi? Có gì khác?" Đáp: "Thức hữu vi thành tựu tứ đại, thức vô vi không thành tựu tứ đại; vì thế mà có khác."

 Lúc bấy giờ bồ-tát Vô Đỉnh Tướng tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, lìa thức của tứ đại, lìa thức của Nê-hoàn, cũng không phải một, cũng không phải hai. Vì sao vậy? Thức ở nơi tứ đại thì có quá khứ, vị lai, hiện tại; thức ở nơi Nê-hoàn thì không có quá khứ, vị lai, hiện tại. Thức này và thức kia lại có khác chăng?" Đáp: "Không khác." Lại hỏi: "Vì sao lại nói đây là thức của tứ đại, đây là thức của Nê-hoàn?" Đáp: "Chỉ là tên gọi tạm đặt, không phải lời dạy chân thật." Khi ấy bồ-tát Vô Đỉnh Tướng bên trong tự nghĩ: "Điều ta hỏi nay là tứ đại lìa thức, là hạnh có quả báo; nay lại dùng hạnh không có quả báo để đáp ta. Phải chăng ta hỏi sai, hay câu đáp ta là sai?"

 Lúc bấy giờ Thế Tôn biết điều bồ-tát Vô Đỉnh Tướng nghĩ trong lòng, liền bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Thức tứ đại hữu vi không phải thức tứ đại vô vi; thức tứ đại vô vi không phải thức tứ đại hữu vi. Vậy thức tứ đại chẳng phải cái này chẳng phải cái kia chăng?" Đáp: "Không phải." Lại hỏi: "Chẳng phải thức tứ đại, chẳng phải thức Nê-hoàn, chẳng phải không có thức chăng?" Đáp: "Thức diệt, thức không diệt." "Thế nào là thức diệt?" Đáp: "Không phải hiện tại." "Thế nào là thức không diệt?" Đáp: "Là hiện tại." Lại hỏi: "Thức có diệt chăng?" Đáp: "Là hiện tại." Lại hỏi: "Pháp vô vi lại có hiện tại chăng?" Đáp: "Không." Lại hỏi: "Pháp hữu vi lại có hiện tại chăng?" Đáp: "Không." Lại hỏi: "Tướng hữu vi, vô vi chẳng phải hiện, chẳng phải không hiện, nương vào đâu?" Đáp: "Nương vào chỗ không có chỗ nương." Lại hỏi: "Hay thay! Thức có chỗ nương chăng?" Đáp: "Thức không có chỗ nương." Lại hỏi: "Thế nào là thức không có chỗ nương mà có cõi?" Đáp: "Có ba cõi: thân giới (cõi của thân), pháp giới (cõi của các pháp), không giới (cõi hư không). Đó gọi là ba cõi."

 Khi ấy bồ-tát Vô Đỉnh Tướng tiến lên bạch Phật: "Có thức nhiễm ô (thức bị vẩn đục bởi phiền não), có thức không nhiễm ô; vì sao thức không nhiễm ô lại thành thức nhiễm ô?" Phật bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Thức nhiễm ô khi chuyển động thì thành thức không nhiễm ô; thức không nhiễm ô không thành thức nhiễm ô. Vì sao vậy? Vì tánh của thức thường còn, cũng không đổi khác, không có sinh, diệt, dính mắc hay đoạn tuyệt. Vì thế, động thức (thức chuyển động) thành trụ thức (thức an trụ), còn trụ thức không thành động thức."

 Lúc bấy giờ Thế Tôn lại bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Nay ta thành Phật, tôn quý đặc biệt trong ba cõi, các tướng tốt đầy đủ, có bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp: tự tin đã giác ngộ hết thảy, đã dứt sạch phiền não, nói rõ những gì cản trở đạo, nói rõ con đường thoát khổ) và mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng có của Phật, không chung với hàng thánh khác); các đức đều đầy đủ. Nay ta được trụ thức mà chưa được động thức." Khi ấy bồ-tát Vô Đỉnh Tướng tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là được trụ thức mà không được động thức?" Phật nói: "Gọi là động thức là pháp giới hữu vi; gọi là trụ thức là pháp giới vô vi. Không phải thức vô vi thành thức hữu vi. Vì thế, động thức thành trụ thức, chứ không phải trụ thức thành động thức." Khi Thế Tôn nói lời này, bồ-tát Vô Đỉnh Tướng cùng trăm nghìn trời và người đều phát tâm vô thượng, lập hạnh trụ thức; vô số chúng sinh đều phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân. Khi ấy bồ-tát Vô Đỉnh Tướng liền ở trước Phật nói bài tụng rằng:

 Các tướng tốt đầy đủ, thành tựu thân Như Lai, không dính mắc ba cõi,

 như hư không, không có cái ta; đã trừ hết cấu bẩn trong tâm, thần thông tự tại.

 Vẫn là đạt được động thức, chưa đạt được trụ thức; pháp giới như hư không,

 cũng chẳng đổi khác. Như Lai còn bao lâu nữa mới đạt được trụ thức?

 Các Như Lai quá khứ, số nhiều như cát sông Hằng, là đã được trụ thức,

 hay đều là động thức? Nay con có điều nghi, chưa thông suốt pháp giới.

 Cúi mong Ngài thương xót, khiến con không còn vọng tưởng. Chí hướng của chúng sinh,

 tính nết và việc làm chẳng giống nhau; nghe nói về cái không vi diệu, mà không xét đến cội nguồn.

 Hư không không có tướng, thực hành một sự bình đẳng; thế nào là trụ thức

 mới gọi là thanh tịnh? Như nay thời cơ đã đến, xin Ngài giảng bày rõ ràng.

 Trí tuệ thông suốt bản tế (cội nguồn ban đầu), thật lạ lùng hiếm có; bốn chúng không còn sợ hãi,

 đều muốn được nghe biết về trụ thức, động thức, phân biệt tánh của chúng.

 Các Phật quá khứ thường như vậy, pháp giới bình đẳng; các bậc thánh đời sau,

 pháp tánh cũng như thế. Như nay chúng sinh vào chốn vắng lặng không tán loạn,

 lại do thức nào mà được định ý? Nay định ý này

 vắng lặng mãi, không tiếng vang, là trụ thức hay là động thức?

 Mong Ngài nói từng điều một về cội gốc của pháp giới, để mãi trừ nút thắt nghi ngờ,

 không còn ôm lòng do dự.

 Lúc bấy giờ Thế Tôn lại dùng bài kệ này đáp bồ-tát Vô Đỉnh Tướng:

 Các Như Lai quá khứ, trí thần diệu không cùng tận;

 tuy thân đã nhập diệt độ (tức Niết-bàn, lìa hẳn sinh tử), trụ thức vẫn không đổi khác.

 Động thức có hai loại: có thức trụ và thức không trụ;

 nếu vào cảnh vô vi, chẳng thấy hai danh hiệu ấy.

 Như Lai không chỗ dính mắc, như núi An Minh (tức núi Tu-di, ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) không lay động;

 hạnh vượt hơn, không ai sánh bằng, thương xót cứu độ kẻ thấp kém.

 Các cõi nước, xóm làng, nơi bậc Chúng Hựu (bậc ban phúc che chở cho mọi người, tức Phật) đi qua,

 không thức nào chẳng do đây; sao lại nghi về động thức, trụ thức (?).

 Giả sử từ vô số kiếp, các Như Lai khó đếm xuể,

 muốn tính thức của Như Lai là động, là trụ, hay chẳng động chẳng trụ;

 trí tuệ Phật không bờ bến, thức trùm khắp vô lượng pháp,

 thân tướng và lời nguyện lớn đầy đủ, không tướng nên không thể thấy.

 Khi ta mới sinh ra, trời đất bừng sáng rực;

 giữ tâm, lời nguyện lớn bền chắc, là thức không hình, vô vi.

 Bậc tôn quý nhất trong loài người hai chân, như voi thoát khỏi móc sắt xiềng xích;

 nhạc trời tự nhiên vang lên, đầy khắp giữa hư không;

 vô số trời và người, mỗi người đều kính lễ,

 mỗi người dùng nhiều bài tụng ca ngợi đức của Như Lai.

 Khi đã đạt đẳng chánh giác, mắt nhìn mãi không thấy chán;

 chuyển pháp luân vô thượng, giảng nói pháp không gì sánh;

 tất cả các loài chúng sinh đều kính theo lời dạy của bậc thánh tôn quý.

 Không tính toán quá khứ, vị lai, hiện tại; bậc anh hùng của đời như sư tử.

 Tích công đức vô số kiếp, không mất hạnh tổng trì (nắm giữ trọn vẹn mọi pháp lành, không để mất);

 với bốn tâm bình đẳng (từ, bi, hỷ, xả) và bốn điều không sợ hãi, làm lợi ích tất cả mọi người.

 Lấy đạo quả tự trang nghiêm, không tính đến tuổi thọ hay cái ta;

 không tướng, ứng hợp với chánh giác, như hư không che trùm không ngăn ngại.

 Hôm nay được năm con mắt (ngũ nhãn: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật), chưa trụ, chẳng ở nơi trụ;

 ôm lòng hướng đến không điên đảo, không trụ, chẳng thấy thức.

 Trí tuệ kỳ đặc của Như Lai, ấn chứng bằng pháp không tướng;

 hạnh trọn vẹn không thiếu sót, không của cải, chẳng phải vinh hoa thế gian.

 Một hạnh, ý một niệm, bồ-tát quán xét không tán loạn;

 động thức là vi diệu nhất trong các thức, trụ thức không phải bậc nhất.

 Suy nghĩ về các Phật quá khứ, và các Phật sắp đến,

 cũng như ta nay ở hiện tại, không do trụ thức mà chứng thành.

 Trí tam đạt (ba trí thông suốt: biết đời trước, biết đời sau, dứt sạch phiền não) của Như Lai, không có đôi cũng không có bạn;

 hạnh vượt hơn, không thể diệt, chẳng thấy chỗ thức ở.

 Lúc bấy giờ Thế Tôn lại bảo bồ-tát: "Thân thức (cái biết do thân xúc chạm) của cái không thân, và thức không thân của thân; pháp này có sáu. Thế nào là sáu? Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân, thân đi vào mười sáu cảm thọ (?), nhận lấy cấu bẩn của bụi trần bên ngoài, thân thức phân biệt từng thứ một, cho đến chỗ đất trong sạch. Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh. Dùng thức của cái không thân để khởi lên thân thức, ở trong đó phân biệt, tất cả đều do cánh lạc (sự xúc chạm, tiếp xúc). Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh. Ta xưa có nguyện tu tập thân tướng có một trăm lẻ năm hạnh; nghĩa là thân tướng lại có một trăm lẻ năm mới thành thân tướng (?). Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh. Thuở quá khứ lâu xa, chúng sinh đã diệt, nơi đó thọ thân có hữu vi, vô vi, có hạnh, không hạnh, hoặc đẹp hoặc xấu, có khổ có vui; phân biệt từng thứ là pháp giới hay không phải pháp giới: đây là thân thức của pháp giới, đây là thân thức không phải pháp giới. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh. Thân thức tạo ra sắc lại có mười việc; thân thật và thân hóa hiện cũng không có đầu mối; biết thân thức hướng đến mà không có chỗ hướng đến. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh. Hiểu rõ cội gốc của thân thức, năm tháng ngày giờ chẳng giống nhau; thân gốc và thân nay biến đổi không dừng; biết thân thọ nhận lúc đầu, nay cũng biến đổi; liền có thể ở trong đó không mất thân thức. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh.

 Lại nữa, tộc tính tử, lại có sáu việc. Thế nào là sáu? Thân làm việc trong sạch, không làm các điều ác; miệng cũng trong sạch, không nói lời của nghiệp tà; ý tu tập trong sạch, không tạo các bụi trần. Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh. Thân đã qua, đã diệt, có thiện có tội; thân thiện, phước thiện thì phân biệt thức thiện; thân ác, nghiệp ác thì phân biệt thức ác; suy xét từng thân thức thiện, ác. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh. Pháp sáu thân tướng lìa thiện lìa ác, lại có thể khởi niệm không bỏ thân thức. Lại có lúc chúng sinh cho rằng thân trong sạch thì có thức trong sạch, cho rằng thân không trong sạch thì có thức không trong sạch; ở trong đó phân biệt thân thức trong sạch và thân thức không trong sạch. Đó gọi là pháp thứ ba của anh lạc thanh tịnh. Nhớ lại những gì đã làm từ trước: thân hữu vi, thân vô vi, thân quá khứ, vị lai, hiện tại, đều có thể phân biệt, không mất thân thức. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh. Các pháp tâm nghĩ đến chẳng phải một chẳng phải hai, nhớ dai không quên, biết chỗ thức khởi lên. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh. Thân thức không hình lại có năm việc. Thế nào là năm? Có thân nhiễm đắm, có thân không nhiễm đắm; có thân có hình, có thân không hình; có thân có thức, có thân không thức; có thân thế tục, có thân đạo; có thân một, có thân không phải một. Ở trong đó đều phân biệt cả. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh."

 Phật bảo bồ-tát Vô Đỉnh Tướng: "Lại có sáu việc. Thế nào là sáu? Pháp thân (thân chân lý, thân giác ngộ của Phật) vô tận và pháp thân có tận; phân biệt có và không, thức về pháp trong sạch. Đó gọi là pháp thứ nhất của anh lạc thanh tịnh. Pháp tánh vô vi, hạnh không thêm không bớt; biết pháp có thiện, biết pháp không thiện, biết có pháp sinh, biết có pháp diệt; hiểu rõ thức về pháp, không mất pháp tánh. Đó gọi là pháp thứ hai của anh lạc thanh tịnh. (Các bản đều thiếu pháp thứ ba.) Có thân thường trụ, có thân không thường trụ; pháp không thường trụ thì biết là không thường trụ; các pháp thường trụ cũng biết là thường trụ; suy xét các pháp là trụ thức hay không phải trụ thức. Đó gọi là pháp thứ tư của anh lạc thanh tịnh. Các pháp vắng lặng, sắc của các pháp cũng vắng lặng; hữu vi không phải thức mà biết là thức hữu vi, vô vi không phải thức mà biết là thức vô vi; suy xét không mất pháp giới. Đó gọi là pháp thứ năm của anh lạc thanh tịnh. Pháp thân vô số, không hình, không thể thấy, không thuộc cõi của mắt thu nhận; từ khi mới phát tâm không khởi hai tưởng; phân biệt các pháp không mất pháp thân. Đó gọi là pháp thứ sáu của anh lạc thanh tịnh."

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, quyển thứ hai.

 Kinh Bồ-tát Anh Lạc, quyển thứ ba (còn có tên là Hiện Tại Báo, tức quả báo ngay trong đời hiện tại).

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm, người Lương Châu, đời Diêu Tần, dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video