Phẩm thứ tư: Các vua rồng tắm cho Thái tử
Phật lại bảo tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt, tức người con nhà lành theo Phật): Lúc ấy Bồ Tát (người tu hành cầu thành Phật, nguyện cứu độ mọi chúng sinh) bước lên ghế vàng, nét mặt an tường, dáng vẻ thong thả. Chư thiên ở trên cao rải hoa, đốt hương, trỗi nhạc trời để làm vui Bồ Tát. Người đời ở dưới đứng hai bên hầu hạ, hộ vệ, cùng một lời một tiếng, âm vang chấn động trời đất. Tám mươi ức cai (cai: đơn vị đếm cực lớn) con cháu Càn-thát-hòa (loài thần âm nhạc của cõi trời) đánh chuông, gõ khánh, ca hát để làm vui Bồ Tát. Khi ấy có tám mươi bốn ức vị vua rồng như vua rồng Ma-na-tư, vua rồng Văn Lân, vua rồng Y-la-bát, vua rồng A-nậu-đạt… đều kéo đến tụ hội. Các vua rồng liền dùng bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) này mà ca ngợi:
Hôm nay Ngài lìa nhơ bẩn của đời, giáng sinh xuống cõi Diêm-phù-lợi (tức Diêm-phù-đề, châu lục nơi loài người sinh sống);
thuận theo thế tục mà ở trong thai mẹ, xin được tắm cho Ngài để gột bụi trần.
Xưa kia trải qua vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), Ngài tích công đức, làm nên bao việc lành;
thệ nguyện nay đã thành tựu, xin cho phép chúng con tắm gội thân thánh.
Tám mươi bốn ức cai loài rồng từ mười phương kéo đến,
ai nấy đều muốn cúng dường (dâng lễ vật để tỏ lòng tôn kính) bậc Tôn quý, dâng bình nước, hiến nước thơm.
Từ vô số kiếp xưa, Ngài đã tu khổ hạnh vì chúng sinh;
đức lớn cao vời không bờ bến, xin rủ lòng thương mà chấp nhận.
Chúng con khát khao ngưỡng mộ bậc Thế Hùng (danh hiệu Phật: bậc anh hùng của thế gian) đã lâu, mỏi mệt chán ngán nỗi khổ sinh tử;
nay được thấy bậc hiền minh, như mặt trời soi khắp hư không.
Ngài vốn phát thệ nguyện rộng lớn, muốn độ những ai chưa được độ;
bậc Tối Thắng đã giải thoát, sẽ lại giải thoát cho những ai chưa thoát.
Chư Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng, cùng chư Phật vị lai và hiện tại,
công đức không thể đo lường, nay Ngài đều đã đầy đủ.
Dẫu từ kiếp này sang kiếp khác ca ngợi bậc Tôn quý trong loài người,
lẽ nào lấy ánh đom đóm mà dám đua với mặt trời Phật.
Hư không còn có thể đi đến tận cùng, núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) còn có thể cân lường,
nước biển còn có thể tát cạn, còn đức của Ngài thì không bờ bến.
Đem so ánh sáng mặt trời mặt trăng, ngọc ma-ni (ngọc báu như ý), ngọc minh nguyệt,
tuy soi được bóng tối bên ngoài, nhưng chưa trừ được vô minh (sự mê tối không thấy chân lý).
Hôm nay bậc không ai sánh bằng, chỉ ánh sáng của một sợi lông
đã chiếu khắp cõi trời và thế gian, trừ nhơ bẩn của tham dục, sân giận, si mê.
Sáu vị Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân lý mà đến) quá khứ đều sinh ở Diêm-phù-đề,
đều nhận sự cúng dường của chúng con, lấy nước thơm tắm thân Ngài.
Nay lại gặp bậc Thầy của trời người, ức kiếp mới xuất hiện một lần;
nay chúng con đều cúi đầu lễ chân Ngài, chỉ mong Ngài cho phép tắm gội đúng lúc.
Chư thiên cùng nhân dân thế gian đều muốn nghe Chánh pháp;
xin Ngài giảng rộng gốc pháp sâu xa, chúng con xin lễ bậc Tôn quý của ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới chúng sinh luân hồi).
Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) nhìn thẳng về phương đông, nét mặt hòa vui, nói với các vua rồng bài kệ này:
Ta nay đã giáng hình, cất bước trên cõi Diêm-phù-lợi,
cứu vớt loài khổ não, bốn tâm bình đẳng (tứ đẳng: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) không bờ bến.
Thân vàng có chứng nghiệm rõ ràng, các tướng tốt sáng như mặt trời;
sẽ giác ngộ cho kẻ chưa giác ngộ, nay thành Phật chẳng còn lâu.
Xem đời sống qua vô số kiếp, thọ thân chẳng phải chỉ một loài;
tuy có bậc trên, bậc giữa, bậc dưới, nhưng chưa từng có hình tướng như thế này.
Vui thay thệ nguyện bền chắc, giữ ý không hề sứt mẻ;
quả báo hiện ra tương ứng, vốn trong sạch như hư không.
Đời có ba thứ được cho là bền chắc: thân, mạng và của cải châu báu;
những thứ ấy vẫn chưa phải rốt ráo để trước sau nương cậy.
Ta nay bỏ cả ba thứ ấy; pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không mang hình tướng) rỗng không, không hình;
không cùng tận, không sinh mạng, tự nhiên thành gốc của đạo.
Của báu thế gian lắm hiểm nguy, như ảo ảnh chẳng dừng lâu;
nay ta được của bảy báu (bảy pháp báu của bậc thánh: tin, giữ giới, tự hổ, thẹn với người, học rộng, bố thí, trí tuệ), không hình, không thể cùng tận.
Tâm, ý, thức của chúng sinh bị ba cấu (ba thứ nhơ: tham, sân, si) che lấp;
nay ta đã được tam minh (ba trí sáng: biết các đời trước, thấy sự chết sinh của chúng sinh, dứt sạch phiền não), thông suốt từ đầu, giữa đến cuối.
Vì khắp trời người thế gian, ta sẽ chuyển pháp bất tử.
Bánh xe pháp (pháp luân: giáo pháp của Phật, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) phủ khắp đại thiên thế giới (một hệ vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), lòng nhân từ thấm nhuần khắp nơi.
Thọ sinh có bốn sự trói buộc, không thoát hoạn nạn ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai);
nay được bốn chân lý (Tứ đế: khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, con đường hết khổ), không còn trói buộc, chẳng nhiễm lại nữa.
Dùng trí tuệ quán Khổ thánh đế (chân lý về khổ), từ chỗ không có trí mà đánh thức trí (?).
Tánh trong sạch như không cấu bẩn, chứng đắc rồi mãi lặng lẽ an nhiên.
Do thói quen xưa mà khởi lên xúc chạm và cảm thọ, nhiễm đắm, ái dục không cùng;
bụi trần kia tâm ta nhận lấy, mối trói buộc càng thêm chằng chịt.
Ta nay quán bản tánh trong sạch, tưởng vui tưởng khổ đều diệt;
lặng lẽ không buồn không vui, mãi mãi từ biệt sinh tử.
Quá khứ có ba hành (việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ), sinh ra gốc nguồn của si mê và ái dục;
nay đã dứt hết, cũng chẳng còn ở đó, không còn tâm bụi bẩn.
Hiện tại có sáu mươi bốn (thứ phiền não ?), lôi kéo vào chốn nhà tối;
ta mãi xả bỏ, không đi cùng chúng, được sáu mươi bốn ánh sáng trí tuệ (?).
Vị lai có vô số bụi trần che lấp lòng người;
mây pháp giăng khắp ba cõi, thấm nhuần những nơi chưa đến được.
Lời dạy trong sạch, miệng nói dịu dàng, tiếng nói như tiếng chim loan da diết (tiếng trong trẻo, cảm động lòng người);
ấy là do việc làm không dối trá, thuyết pháp không thiếu sót.
Chúng sinh mang những thứ che lấp tâm (năm triền cái: tham muốn, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ), cợt đùa không biết hổ thẹn;
nay mới biết hổ thẹn, phá diệt lòng kiêu căng tự cao.
Phật xuất hiện ở đời, hàng phục các bọn tà;
lên tòa rống tiếng sư tử (ví lời thuyết pháp oai hùng, không sợ hãi, khiến tà thuyết khuất phục), giảng nhân duyên của hạnh nguyện xưa.
Lời thọ ký (lời báo trước sẽ thành Phật) của chư Phật quá khứ, cùng chư Phật vị lai và hiện tại:
"Ở đời năm trược (năm thứ ô trọc: thời đại, tà kiến, phiền não, chúng sinh, mạng sống đều suy đồi) suy vi, sẽ có Phật hiệu là Năng Nhân (tức Phật Thích-ca, nghĩa là bậc có lòng nhân)."
Nay ta tự quán xét, chí và tánh khác hẳn người thường;
danh hiệu đã không hư dối, cha đặt tên là Tất-đạt (Tất-đạt-đa, nghĩa là "mọi điều đều thành tựu").
Vì thế ở giữa đại chúng, ta nhìn thẳng không hề sợ hãi.
Được trí tuệ tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ trọn mọi pháp không quên mất) trong sạch, để độ những người chưa hiền thiện.
Không thấy gốc của các pháp, khởi và diệt không có chỗ nơi;
cũng lại không có thành hay hoại, lặng lẽ như thế mới hợp với tuệ quán (quán chiếu bằng trí tuệ).
Phân biệt khắp các pháp, thấy đều không có hang ổ nương náu;
lặng lẽ không chỗ quay về, ấy mới hợp với hạnh giữ giới luật.
Không chấp cái thấy, cũng không chấp cái không thấy; không cầu, không có gì phải giữ;
ta và người đều lặng lẽ định tĩnh; vô tướng (không chấp hình tướng), vô nguyện (không mong cầu) cũng như thế.
Muốn uống mãi không chán vị nhiệm mầu của cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho giáo pháp),
thì phải trừ vọng tưởng và mọi sự bám chấp; ấy mới hợp với trí tuệ của Bồ Tát.
Không có người, không có thọ mạng, thành tựu kho tàng của chư Phật.
Phá nát lòng kiêu căng, không khởi ý tự cao tự đại.
Bậc thượng trí không chấp vào số lượng, không nghĩ có cái thường còn.
Chúng sinh khởi tâm nhiễm đắm, ta soi sáng cho họ biết trí tuệ trong sạch.
Hàng hiền thánh có nhiều bậc, căn tánh chúng sinh không giống nhau;
dùng trí tuệ quán vị lai, rốt cuộc chẳng có nhiều con đường khác nhau.
Phật pháp có yếu chỉ sâu xa, trí tuệ ấy không bờ bến;
chỉ có tánh không, không nhiễm đắm, ấy gọi là pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, cảnh giới chân lý) thanh tịnh.
Một đời trải qua trăm đời, cho đến vô số kiếp,
ta nay mãi mãi xả bỏ, quay lưng lại mà tiến lên chứng đắc.
Giả sử ta trong khoảng giữa ấy còn tính toán thọ mạng, chấp vào pháp tánh (bản chất của các pháp),
thì dù trải qua chư Phật nhiều như cát sông Hằng, cũng chẳng bước vào trí tuệ không.
Luôn tự hàng phục tâm mình, phân biệt pháp văn tự (giáo pháp ghi bằng lời chữ);
vì thế tự mình giác ngộ, dựng lập thệ nguyện lớn rộng.
Xưa ta mới phát tâm, chí cầu Duyên giác thừa (con đường tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình);
ở nơi vắng vẻ trong lặng không người suốt bốn mươi bốn ức kiếp.
Không có Phật, Pháp, Thánh chúng, trong khoảng ấy bảy mươi kiếp;
về sau gặp đức Phật Đại Thông Tuệ, giảng rộng dấu đạo Đại thừa (con đường tu cứu độ hết thảy chúng sinh).
Mới nghe điều chưa từng có: trí thánh, sự giác ngộ vô lượng,
từ bi giữ gìn bốn tâm bình đẳng; khi ấy mới có chút tin hiểu.
Từ đó về sau, gây dựng sự nghiệp công đức;
cúng dường vô số Phật, lại trải qua mười chín kiếp.
Sau làm vua nước lớn, bậc Phi luân hoàng đế (Chuyển luân Thánh vương: vị vua có bánh xe báu bay khắp nơi, thống trị thiên hạ bằng chánh pháp);
bảy báu đi trước dẫn đường, theo hầu, nghìn người con đầy đủ tài nghệ.
Cúng dường những bậc thanh tịnh, những người siêng tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới dứt dục),
chín mươi bảy ức cai vị, tâm không bám chấp, giải thoát.
Lại bố thí cho người nghèo khổ trong nước, kẻ mồ côi thiếu thốn không nơi nương tựa;
mở kho lấy châu báu, cứu giúp khắp nơi cho không ai thiếu thốn.
Lại trong vô số kiếp, tự thân tu hạnh trong sạch;
bỏ ngôi trao cho thái tử, xuất gia mặc pháp phục (áo của người tu).
Nhẫn nhục, tánh nhân hòa, ở yên lặng lẽ không vọng niệm;
dần dần tâm mỏi mệt, như người chìm dưới vực sâu.
Căn lành dần dần mỏng yếu, như trái chín tự rụng;
qua lại trong khổ sinh tử, chịu quả báo biến đổi vô số lần.
Ý đóng kín, không có thệ nguyện lớn, chỉ muốn thoát hoạn nạn cho thân mình;
ý nghiệp bị gió vọng tưởng thổi, do dự không rốt ráo.
Như thế ở trong sinh tử, xoay vòng không ra khỏi được.
Lại trải sáu mươi kiếp, gặp Phật Bảo Anh;
Ngài dùng phương tiện quyền biến cứu độ người, chỉ có Nhất thừa (con đường duy nhất dẫn đến thành Phật), không có hai đường.
Không nghe đến tên những pháp nhỏ hẹp, chỉ có người dùng trí tuệ không mà dứt sạch lậu hoặc (phiền não rỉ chảy khiến luân hồi);
giảng rộng đạo chỉ có một tướng, hạnh rất sâu, thuần thục.
Bắt đầu từ đó ta phát tâm, tâm thệ nguyện lớn khó bị lay chuyển;
từ đó đến nay đã bảy ức a-tăng-kỳ (số lượng không thể đếm, chỉ số kiếp nhiều vô cùng).
Giữ gìn, thuận theo Chánh pháp, nay mới tự giác ngộ.
Phật lại bảo tộc tánh tử: Bấy giờ Bồ Tát cùng các chúng sinh, chúng tám bộ (tám loài thần hộ trì Phật pháp) gồm trời, rồng, quỷ thần, và các Bồ Tát có thần thông ở mười phương, nói bài kệ tán thán này, lĩnh nhận nghĩa sâu mầu. Ngay trên tòa, tám mươi bốn cai người đều phát ý cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả Phật). Lại có vô số chúng sinh đạt được pháp nhẫn (trí an nhiên chấp nhận chân lý các pháp không sinh không diệt).
Phật lại bảo tộc tánh tử: Nếu có chúng sinh nghe một bài kệ này mà tụng đọc, thọ trì, giảng giải phân biệt nghĩa cho người khác, thì không bị các ma thừa cơ làm hại. Vì sao vậy? Những chúng sinh ấy đều do quá khứ đã đầy đủ các hạnh, từng cúng dường vô số Phật, thệ nguyện thuần thục, mỗi người đều phát nguyện: "Nếu đời sau ta sinh ra, nhất định phải được nghe Chánh pháp từ một vị Bồ Tát nhất sinh bổ xứ (Bồ Tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật, sẽ kế vị vị Phật trước), rồi ngay nơi vị Phật ấy mà thênh thang đại ngộ, đạt được pháp vô sinh, không khởi không diệt."
Thế nào, tộc tánh tử? Nếu có một người nói lời này: "Ta biết pháp không hình mà đem hình để dạy, tướng hư không mà đem cái thật để dạy," người ấy khởi lên ý ấy, liệu có làm được chăng?
Khi ấy có Bồ Tát Vô Úy Đại Hộ. Vượt qua tam thiên đại thiên thế giới này có một cõi Phật tên Hiền Hào, Phật cõi ấy hiệu là Phổ Hiền. Bồ Tát Vô Úy Đại Hộ từ cõi ấy đến, đã đạt tổng trì, đứng vững nơi bất thoái chuyển (địa vị tu hành không còn thối lui). Ngài liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ thẳng chắp tay, tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp không hình mà đem hình để dạy, hư không vô tướng mà đem tướng để dạy, thật rất khó, rất khó, rốt cuộc không thể đạt được. Vì sao vậy? Hư không không hình, không gì làm nhiễm bẩn được, huống chi lại muốn khiến nó có hình chất? Việc ấy không thể có."
Phật bảo Bồ Tát Vô Úy Đại Hộ: "Tộc tánh tử, việc ấy còn có thể đạt được; còn muốn nghe pháp này từ Bồ Tát nhất sinh bổ xứ thì rốt cuộc không thể được. Vì sao? Các pháp vốn vô số, lẽ nào ở trong cái vô số lại làm theo pháp có số lượng sao? Pháp không có duyên đối (đối đãi, ngăn ngại lẫn nhau) lại có duyên đối sao? Pháp hư không lại có hình chất sao? Việc ấy không phải vậy.
Chỉ vì Như Lai Thế Tôn lòng đại từ trải rộng, mở dạy chúng sinh, khiến họ đứng vững chắc, nên giảng rộng giáo pháp, phân biệt các pháp, mà thật ra không lời, không nói. Người đời phần nhiều ngu mê, khởi tâm phải trái: 'Đây là pháp hữu lậu (pháp còn phiền não, còn trong luân hồi), đây chẳng phải pháp hữu lậu; đây là pháp có đối đãi, đây chẳng phải pháp có đối đãi; đây đáng giữ gìn, đây chẳng đáng giữ gìn; pháp này có ngã (cái tôi), pháp này vô ngã; đây là pháp thế tục, đây là pháp Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử); pháp này nhiễm đắm, đây chẳng nhiễm đắm; pháp này có số, pháp này vô số; pháp này đoạn diệt, đây chẳng đoạn diệt; pháp này cặn đục, đây chẳng cặn đục.'
Họ lại tự răn bảo nhau, mỗi người nói rằng: 'Tập cái này, bỏ cái này; học cái này, gác cái này; đây là pháp cần học, đây chẳng phải pháp cần học; đây là pháp Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), pháp Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần thầy); đây chẳng phải pháp Thanh văn, chẳng phải pháp Bích-chi Phật; đây là pháp Bồ Tát, đây chẳng phải pháp Bồ Tát.' Không phải dùng cách quán ấy mà thành Tối Chánh Giác (sự giác ngộ chân chánh cao nhất, tức quả Phật).
Vì sao? Cách quán còn chấp tướng thì không phải là không quán bậc nhất (sự quán chiếu thấy mọi pháp đều rỗng không, không có tự tánh). Không cầu, không tướng, cũng không có tri kiến, mới thành không quán. Quán các pháp không ngã, không thọ mạng, không thấy cõi nước, phân biệt cảnh giới mà không nương tựa, không có chỗ nương tựa, ấy là pháp quán: rỗng không, không có gì. Người quán như vậy thì các pháp cũng vắng lặng, đạo quả cũng vắng lặng, sự chứng đắc cũng vắng lặng.
Giả sử Bồ Tát quán không như thế, thì đối với mọi mong cầu liền không điên đảo; giúp ích chúng sinh mà phát lòng đại bi, dựng lập Phật pháp; tuy độ chúng sinh mà không có ý tưởng về chúng sinh. Bồ Tát quán không lẽ nào lại thấy có người được độ? Việc ấy không phải vậy.
Nếu có Bồ Tát Ma-ha-tát (bậc Bồ Tát lớn, tu hành cao) được không quán này, liền đầy đủ mười pháp vô ngã. Thế nào là mười?
Này Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát, hoặc tộc tánh tử, tộc tánh nữ, đối với Phật, Pháp, Tăng không thấy sạch hay nhơ, cũng không khởi niệm phân biệt bên này bên kia rằng: 'Đây là pháp thân, đây là thân của ý nghĩ ham muốn (?)'. Trước biết quá khứ, sau xét vị lai, thảy đều thanh tịnh mà không có ý tưởng về ngã. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Lại nữa, Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát mặc pháp phục chỉnh tề, cầm ứng khí (bát khất thực của người tu), quán thấy chư Phật Thế Tôn vị lai, quá khứ, hiện tại vào thành giáo hóa, không thấy kẻ sang quý hay người thấp hèn, ở trong đó không khởi hai kiến chấp ta và người. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Lại nữa, Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát thấy sâu xa (?) vô số cõi Phật, cõi nước trang nghiêm thanh tịnh, phẳng lặng bằng thẳng, không nói cõi Phật hôm nay là nhơ xấu; giữ ý thanh tịnh, không có các ý tưởng sai khác; mỗi niệm đều định yên một chỗ, thức không rong ruổi. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Lại nữa, Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát: chúng sinh nhiễm đắm, nương vào thân mà hiểu cái không; còn Bồ Tát với trí tuệ không thì trong ba đời không nương dựa vào đâu. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Lại nữa, Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát: chư Phật Thế Tôn giáo hóa bằng nhiều cách khác nhau, nhưng bản vô (thể tánh vốn không, chân như) thanh tịnh, cũng không có gì khác biệt. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Phật bảo Vô Úy: Bồ Tát Ma-ha-tát, hoặc tộc tánh tử, tộc tánh nữ, tu hạnh độ vô cực (ba-la-mật: các hạnh đưa người sang bờ giải thoát) — kho pháp vô tận, lấy các vòng hoa báu tự trang sức; vô tận như thế mà cũng không thấy tận, ở trong đó thành tựu cả tận và chẳng tận. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Lại nữa, Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát nên quán sắc tượng (hình tướng) của chư Phật là vô lượng, vào pháp vắng lặng của bản tế (cội nguồn rốt ráo của các pháp); phân biệt ý nghĩa, hiểu sắc (hình chất) vốn không; vào khắp pháp giới, giáo hóa dẫn dắt chúng sinh, mà không thấy có sắc tượng nào giáo hóa chúng sinh. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Lại nữa, Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát được kho tàng sâu kín của trí thánh Phật, có bốn điều vô úy (bốn sự tự tin hoàn toàn, không chút sợ hãi khi thuyết pháp), lìa tám sự trói buộc bám chấp, được tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi ràng buộc); mưa pháp thấm nhuần mà cũng không già chết; rống tiếng sư tử, chí như kim cương; lìa bên này, bên kia và cả khoảng giữa, cũng không nhiễm đắm. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Lại nữa, Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát dần dần nên gần gũi, tập luyện túc mạng thông (thần thông biết các đời trước), quán sát vô số a-tăng-kỳ kiếp: ở nước nọ có Phật kia; chư Phật Thế Tôn tuy thị hiện Nê-hoàn mà không nhận lấy diệt độ; làm trong sạch dấu vết của chúng sinh mà không lười biếng; không vì số kiếp lâu dài mà chán ngán chúng sinh, cũng không vì niềm vui Nê-hoàn mà muốn nhận diệt độ; tâm như hư không, không thể vấy bẩn. Ấy gọi là Bồ Tát quán không vô ngã.
Lại nữa, Vô Úy, Bồ Tát Ma-ha-tát dùng trí tuệ không bờ bến cứu vớt chúng sinh: dẫu xa tột bực ngoài số cát sông Hằng, mỗi hạt cát lại thành cả một sông Hằng cát, tính toán như thế rồi xoay vòng lại từ đầu; như vậy khắp tám phương cùng trên dưới, lại dạo khắp cảnh giới vô lượng của hư không, quyết cứu chúng sinh không để rơi đọa; không tự khen quả báo của thần thông trí tuệ. Ấy gọi là mười pháp vô ngã của Bồ Tát Ma-ha-tát.
Bậc nhất sinh bổ xứ đã hết phần thọ thai mới hợp với hạnh này. Bấy giờ trên tòa, mười chín cai thiên tử (con trời, vị thần cõi trời) cõi Sắc và cõi Dục liền được đảnh nhẫn (hai bậc tu "Đảnh" và "Nhẫn", gần đến chỗ thấy chân lý). Lại có vô số chư thiên và người đời đạt được hạnh quán không, tin trọn vẹn. Các loài duyệt-xoa (dạ-xoa: một loài quỷ thần), rồng, quỷ đều tin hướng về Tam Tôn (Phật, Pháp, Tăng), thọ ba pháp quy y (nương tựa vào Phật, Pháp, Tăng).
Phật lại bảo tộc tánh tử: Bấy giờ Bồ Tát ở trên ghế vàng; quốc vương, cư sĩ (người tu tại gia), trời, rồng, quỷ thần, Bồ Tát mười phương, ai nấy đều khởi lòng kính, muốn tắm cho Bồ Tát. Khi ấy có vị Bồ Tát tên Nguyệt Tinh, đứng đầu trong các Bồ Tát, giữ gìn oai nghi, pháp phục an ổn chỉnh tề, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, quỳ thẳng chắp tay, dùng kệ ca ngợi:
Ngài nay thân không chướng ngại, không nhiễm bụi trần ba cõi;
tắm bằng nước của tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát ràng buộc), nước thế gian sao xứng nổi.
Nhơ bẩn trong tâm đã sạch, trong sáng, trong ngoài không chướng ngại;
nước sông, biển, suối, nguồn, tắm như thế chẳng sạch được lâu.
Xưa ở ao lưu ly, lúc ở cung rồng Thiền Đầu,
Ngài chuyên ý phát tâm Đại thừa, quyết diệt ma ái dục.
Nay đã thành bản nguyện, ba cõi không ai sánh bằng;
xin lên tòa vô úy, cần gì thị hiện tắm gội.
Ngài sinh lên cõi trời sáu mươi hai na-thuật (đơn vị số cực lớn) kiếp,
nhạc trời, năm thứ âm nhạc đều đến, tiếng phước tự nhiên đáp lại.
Pháp thân đầy đủ các trí, giảng nói đạo không chướng ngại;
xong xuôi rồi thác sinh nơi đây, thành Ca-duy-la-vệ (kinh thành quê hương của Phật Thích-ca).
Đời hiện có ba tai họa, diệt bằng quả báo tam minh;
ba tuệ (trí do nghe, trí do suy nghĩ, trí do tu tập) thông suốt ba đạt (tức tam minh), ba điều cốt yếu nay đã đủ.
Dùng ba sự bình đẳng (?) quán ba đời, không nhiễm cái có của ba cõi;
ba phần pháp thân (?) đầy đủ, xin lễ bậc Tôn quý ba cõi.
Các chúng sinh đến hội: chư thiên, A-tu-luân (loài thần hay tranh đấu với chư thiên), quỷ,
ai nấy lòng hớn hở, kính vâng dâng lễ cúng dường.
Trước sau hộ vệ thanh nhã, đi đến vườn Lưu Ly;
tay phải vin cành hoa sen, giáng thần sinh ở Diêm-phù.
Lúc sinh ra rơi xuống đất, sạch như vàng tử ma (thứ vàng ròng có ánh tía, quý nhất);
trời đất sáu lần rung động, thần cảm khiến chư thiên kéo đến.
Những cực hình tra khảo đánh đập trong địa ngục cùng lúc đều ngừng nghỉ;
thanh tịnh không tì vết, như hoa sen không dính nước.
Ở các cõi Phật mười phương, các Như Lai Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chánh, trọn vẹn),
mỗi vị ở nước mình tuyên báo cho bốn chúng (tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ):
"Hôm nay ở thế giới Nhẫn (cõi Ta-bà, thế giới chúng ta, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu khổ), bậc Thế Hùng giáng sinh xuất hiện,
rủ lòng thương các chúng sinh mãi ở trong ba đường dữ (địa ngục, quỷ đói, súc sinh);
sẽ chuyển bánh xe Chánh pháp ở vườn Thanh Minh nơi Lộc Dã (vườn Nai, nơi Phật thuyết pháp lần đầu),
vì những kẻ đói khát lâu ngày mà thấm nhuần bằng pháp cam lộ.
Bậc Tôn quý một mình giác ngộ tám chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), thấu suốt mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử);
dùng kho báu vô tận như sông biển làm no đủ hết thảy mọi người."
Dẫu từ kiếp này sang kiếp khác, các Phật nối nhau ca ngợi đức Ngài,
còn chẳng thể nói hết, huống chi ánh đom đóm như tôi.
Xưa ở cõi Vô Úy, trong cõi Phật Bất Thuấn (nghĩa là "không chớp mắt"),
tôi mới quán pháp không lời, chưa được trí vô sinh;
nên thề sinh vào nơi có lời dạy, giảng rộng pháp vô cùng.
Hôm nay kỳ hạn đã đến, xin Ngài chuyển bánh xe pháp tôn quý.
Lúc ấy Bồ Tát tâm ý lặng lẽ, im lặng nhìn kỹ, cũng không nói gì, trong lòng tự nghĩ: "Như ta hôm nay vì người thuyết pháp, giảng luận về địa vị bất thoái chuyển thanh tịnh, không mang tánh chấp ta; các pháp tự nhiên sinh ra cũng như thế. Theo căn nguyên của mỗi người mà thuyết pháp; pháp tánh (bản chất chân thật của mọi pháp) vốn tự như vậy, không hề biến đổi, huống chi có chúng sinh nhận lãnh pháp? Chúng sinh vốn thanh tịnh, không thấy nhiễm bẩn. Dựng lập trí tuệ, phát tâm thệ nguyện rộng lớn, tìm xét chúng sinh thì thấy thảy đều thanh tịnh: bản tịnh tự nhiên, vô ngã tự nhiên, vô hình tự nhiên, nhân vật tự nhiên.
Thế nào là bản tịnh tự nhiên (vốn trong sạch một cách tự nhiên)? Từ xa xưa đến nay trôi lăn trong sinh tử, phát ý cầu đạo cho đến Nê-hoàn, vốn tự thanh tịnh; đó gọi là bản tịnh tự nhiên.
Thế nào là vô ngã tự nhiên? Xưa có nay không, nay có xưa không; cũng không nói 'ta, cái ta vốn sinh ra từ cái có', cũng không nói 'cái có từ ta sinh ra'. Ta không tự biết không có ta hay có ta (?), không tự biết có cái có. Đó gọi là vô ngã tự nhiên.
Thế nào là vô hình tự nhiên? Vô hình tức là thức, là thần, là thọ mạng. Nghĩa của ba điều ấy luôn còn, không đổi: ở trong không thì là không, ở trong hình thì là hình, ở trong có thì là có, ở trong tướng thì là tướng, ở trong vô tướng thì là vô tướng. Thức không hình ấy có tánh không tự nhiên; đó gọi là vô hình tự nhiên.
Thế nào là nhân vật tự nhiên? Tìm xét người và vật, không thấy hang ổ nương náu. Ý thức như huyễn hóa, không thấu đến nguồn gốc; ngu mê nối nhau, nói cha nói mẹ, nước nhà, của cải, vợ con, dần dần sinh các ý tưởng, nhiễm đắm tam hữu (sự tồn tại trong ba cõi). Ta nay đã bỏ, mãi không ở cùng. Lấy cái tự nhiên ấy mà sáng tỏ thông đạt trí tuệ không. Trí tuệ không là tự nhiên, các pháp cũng vậy; các pháp tự nhiên thì người đạt chánh giác cũng tự nhiên. Hết thảy các pháp chỉ là tên gọi giả đặt; nhân hiệu mà có tên, cũng là tự nhiên. Luận nói về tự nhiên tức là luận nói về pháp không khởi không diệt. Đó gọi là nhân vật tự nhiên.
Nay nếu ta nói pháp rỗng lặng, chúng sinh không tin, càng sinh lưới nghi; giả sử ta lại nói pháp có hình chất, thì không thấu cội nguồn, huống chi là diệt độ. Nên hãy tạm vắng lặng, giữ sự im lặng của bậc hiền thánh."
Bấy giờ có vị thiên tử tên Bảo Anh, thông đạt tâm thánh, tánh hạnh đồng với Phật; thấy suốt trong trẻo sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, quỷ đói, địa ngục), hiểu rõ một tướng; mãi lìa tám pháp (tám ngọn gió đời: được, mất, chê, khen, tiếng tốt, tiếng xấu, khổ, vui), không ở trong trần lao (phiền não của đời); đủ sức chuyển pháp luân, tuyên bố lời Phật dạy; trí thánh về Tứ đế bỗng chốc trừ sạch cấu bẩn; đầy đủ năm phần pháp thân Như Lai (giới, định, tuệ, giải thoát, sự thấy biết về giải thoát); đạt quả đạo sáu thần thông không ngại; thân và thần đều dạo đi không vướng chạm; được bảy giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) dùng làm chuỗi ngọc trang sức; đầy đủ tám chánh đạo; có các pháp bất cộng (những công đức riêng chỉ Phật mới có); được bốn vô úy; sức như kim cương không thể phá hoại. Vì biết Bồ Tát đang giữ sự im lặng của bậc hiền thánh, không giảng rộng giáo pháp cho chúng sinh,
nên khi ấy thiên tử Bảo Anh liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, chắp tay tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con không dùng Phật nhãn, pháp nhãn, tuệ nhãn, thiên nhãn (các loại "mắt" thấy biết: mắt Phật thấy hết thảy, mắt pháp thấy rõ các pháp, mắt tuệ thấy lý không, mắt trời thấy xa không ngăn ngại) mà xem các loài chúng sinh có hợp với pháp luật của hiền thánh hay không; nay con chỉ dùng mắt thịt mà thấy các cõi nước nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, có những người đáng được chứng quả, những người tu thiền định, hoặc những người ở từ bậc Nhất trụ đến Thập trụ (mười bậc tu của Bồ Tát); lại thấy những người con trai lành sắp thành Phật, đã được bất thoái chuyển, là bậc nhất sinh bổ xứ, đi đến đạo tràng (nơi thành đạo) trang nghiêm cây Phật (cây Bồ-đề). Những người như thế đều nên được nghe từ Bồ Tát nhất sinh bổ xứ pháp bình đẳng, các pháp không hai, để chí nguyện nơi đạo đều được thành tựu." Bấy giờ thiên tử Bảo Anh ân cần khuyến thỉnh đến ba bốn lần, lại dùng kệ này mà tán tụng:
Bậc Tôn quý mặt vàng không ai sánh, gương mặt như hoa trăm cánh;
rơi xuống đất tự xưng danh hiệu, tiếng vượt hơn âm thanh của Phạm thiên (vị trời ở cõi Sắc, tiếng nói thanh tịnh vang xa).
Dựng lập vực sâu trí tuệ, thuyết pháp chẳng có chẳng không;
chúng sinh có ý tưởng thường còn, Ngài lặng lẽ không khởi hai bên.
Ánh sáng rực chiếu mười phương, chốn tối tăm đều thấy sáng;
bậc Tôn quý trong loài người thật khó có, nên nay con lại xin quy y.
Tu khổ hạnh vô số đời, lòng từ bi khó ai bằng;
công đức đã đầy đủ, nay con lại xin quy y.
Dẫu ca ngợi bàn chân Ngài, mắt cá (?), gót, gối, đùi, lưng,
da lông, bảy chỗ đầy đặn (hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân, hai vai và đỉnh đầu đều đầy đặn), đứng thẳng hai bên cân đối;
tay, cánh tay, ngón tay thon nhỏ, vân tay hợp, có màng nối giữa các ngón;
lưỡi rộng dài không sợ hãi, có vân hoa sen nghìn cánh.
Hàm răng đều đặn bốn mươi chiếc, màu như tuyết trắng, như ngọc kha (loại ngọc trắng như vỏ ốc);
khi Ngài thuyết pháp, môi sáng như ngọc lửa.
Tám thứ âm thanh, chẳng phải giọng nam nữ, cũng chẳng phải tiếng trống mái;
cảm động mười phương thế giới, người nghe mãi không biết chán.
Tai vuông, hai bên đeo hoa tai, như ngọc minh nguyệt giữa không trung;
mắt nhìn trắng đen phân rõ, mi trên mi dưới cùng chớp.
Tóc màu xanh biếc, nhục kế (khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu Phật), lông xoáy về bên phải;
tướng tốt không bờ bến, nhìn kỹ như núi vàng.
Thân trang sức bằng chuỗi ngọc các đức, lại như muôn hoa nở rộ;
tiêu diệt mọi bụi trần, bậc Tôn quý ba cõi bước đi một mình.
Các loài chúng sinh như thế từ khắp mười phương họp về,
muốn nghe Chánh pháp của Ngài, yếu chỉ của đạo tột bậc vô thượng.
Trời, người, rồng, quỷ thần khát khao, mong được nghe pháp;
xin vì thương hết thảy, mau chuyển bánh xe pháp.
Bấy giờ các Đại Phạm Thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên) ở mười phương thế giới, gồm tám mươi bốn ức vị, mà Thiên vương Thức Càn đứng đầu, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần cánh tay phải, quỳ thẳng chắp tay trước Phật, dùng kệ khen Phật rằng:
Không bám chấp, bỏ mọi nhơ bẩn, lậu hoặc đã hết, không bị dục làm nhiễm bẩn;
thực hành một pháp hợp lời dạy bậc Tôn, dạo ý trong trí tuệ không.
Xưa ở cõi trời Đâu-thuật (Đâu-suất: cõi trời nơi Bồ Tát ở trước khi giáng sinh thành Phật), Ngài thuyết pháp như dòng nước chảy xiết;
sao nay lại lặng thinh, không nở hoa trí tuệ sáng suốt?
Ánh sáng Ngài chiếu chốn u tối, gột trừ bóng tối ba đời;
bậc Thập lực (có mười năng lực trí tuệ riêng của Phật) không vấy bẩn, chỉ mong Ngài đúng lúc giảng pháp.
Hôm nay ở mười phương, các Bồ Tát tôn quý hội tụ,
đều muốn được nghe pháp chưa từng chuyển.
Ý trong sạch, hạnh vô lậu (không còn phiền não), lại như mặt trăng giữa các vì sao;
đã vượt qua tướng và nguyện của Phật (?), chỉ mong Ngài đúng lúc thuyết pháp.
Chúng sinh nay chìm đắm, trôi lăn trong biển sinh tử;
xin dùng thuyền bình đẳng cứu những kẻ chìm đắm ấy.
Ánh sáng kỳ diệu rất cao vời, che lấp tinh quang mặt trời mặt trăng;
dẹp yên nỗi khổ nóng bức phiền não, thanh tịnh không chút tì vết.
Ngài xưa lập thệ nguyện, dũng mãnh không sứt mẻ;
ý từ bi bình đẳng, thuyết pháp không thêm không bớt.
Giới đầy đủ cùng thiền định, thần túc (thần thông đi lại tự tại), sức lực, vô úy;
pháp không tướng, vô úy, chánh thọ (trạng thái thiền định chân chính) dạo khắp cõi bờ.
Xưa tu pháp sáu độ (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), không mang lòng lo buồn;
hạ mình lễ lạy cung kính, cúng dường thầy và bậc tôn trưởng;
nên khiến nhục kế của Ngài không ai dám nhìn kỹ,
huống chi muốn đem tâm thường mà nhìn đỉnh đầu Như Lai.
Bậc Thập lực vì thương mà ra đời, giáng bước độ muôn loài;
mọi người đều khát khao, chỉ mong Ngài chuyển pháp luân.
Bấy giờ Phạm thiên vương Thức Càn dùng kệ ấy tán thán xong, đứng dậy đi quanh Phật ba vòng rồi trở về chỗ cũ. Lúc ấy Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần cánh tay phải, sửa y phục, quỳ thẳng chắp tay, ba lần tự xưng: "Tôi là Thiên đế Thích, tên là Câu Dực," rồi trước Bồ Tát mà tán tụng:
Không nói, đúng là lặng lẽ; không dạy mà hạnh tự đầy đủ;
không tập mà hợp với vô biên, tự nhiên hợp với vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt).
Xưa thực hành bố thí vô tướng, nay được quả không;
xin lễ bậc thần như hư không, lặng lẽ không dấu vết lời nói.
Ở đời Ngài giác ngộ trước tiên, làm yên ổn người gặp nguy khốn;
chỉ dẫn con đường chánh kiến, kẻ mù tối được nhận chánh hạnh.
Chúng sinh mê lầm đã lâu, muốn nghe pháp cam lộ;
xin mở kho vô tận, thấm nhuần đến trời và người thế gian.
Tu lòng từ, vun gốc đức, phương tiện khéo léo không thêm không bớt;
giảng bày giáo pháp vô vi, làm no đủ hết thảy mọi người.
Sinh ở đời khó gặp bậc Tôn quý, Chánh pháp cũng khó gặp;
muốn gặp hội hiền thánh, cũng lại không dễ gì được.
Các Như Lai quá khứ đều ở đây thành Chánh giác;
xin Ngài kịp lúc hạ mình, tham vinh hoa đời này làm gì?
Ngài xưa ưa nơi vắng lặng, suy nghĩ đạo vô vi;
đã thành bản nguyện rồi, cớ sao ở chốn ồn ào?
Diêm-phù như năm vạc nước sôi (ví năm dục sôi sục ?), dữ hơn lửa đỏ, nước sôi;
chỉ mong Ngài mau xuất gia, lìa trói buộc tham dục của đời.
Nhớ chư Phật đời quá khứ thành Đẳng giác,
liền đến dưới cây vua (cây Bồ-đề), sáng ngồi, tối thành đạo.
Nếu nay Ngài còn ngờ, lại đang muốn vui với sinh tử,
thì ân ái như thành mục nát, niềm vui ấy sao đáng tham?
Đời có hoạn sinh tử, chỉ có đạo là mãi vắng lặng;
ân ái như chớp lóe qua, huyễn hóa không chân thật.
Thế gian toàn tối tăm, bị năm thứ che lấp phủ kín;
chỉ mong mở ánh sáng tuệ, chiếu khắp cho mọi người được mắt sáng.
Biến hóa thân vô số, ứng hợp với chúng sinh trước mặt;
tùy theo hạnh nguyện xưa của họ, khiến mỗi người đầy đủ hạnh thiền lực.
Như nay cớ sao lặng im, không chuyển pháp luân tối thượng?
Chỉ mong Ngài đúng lúc giảng bày, cho kẻ khát được no đủ.
Nhớ lại phước tôi tạo xưa, cũng chỉ ít ỏi mà thôi;
vậy mà được ngôi thiên vương, cai quản không bờ cõi.
Tôi đã cúng dường các Như Lai Đẳng Chánh Giác quá khứ;
bốn vị Phật và một bậc bổ xứ — chính là Ngài, chẳng phải ai sắp đến (?).
Vô số ức na-thuật chúng sinh chìm khuất trong sinh tử đã lâu;
xin cầm cỗ xe thệ nguyện lớn, chở họ sang đến bờ bên kia.
Nay chỉ khuyên thỉnh Ngài nói pháp cam lộ không biết chán:
tám giải thoát không bám chấp, không vấy bẩn, không nhiễm bụi trần.
Ngài nay có lẽ nhập định, không độ cõi nước đáng được độ;
xin trước hãy hóa độ hạng người giữ tâm không lay động này.
Tánh hư không không nhiễm, bình đẳng phẳng lặng như một;
không đi đến, không thấy được, chỉ mong Ngài đừng ngờ ngại.
Kho sâu mầu vô cùng, không phải kẻ kém cỏi nắm giữ được;
nay gặp bậc Thầy của trời và đời, xin mở ra cho bày hiện.
Ngài xưa phát nguyện độ chúng sinh, đúng một ngày không đổi giờ;
như nay cớ sao im lặng, tự độ mình mà không độ người khác?
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân nói kệ tán Phật xong, đi quanh Phật ba vòng rồi về chỗ cũ. Lúc ấy có ma vương tên Nộ Hại dẫn các chúng ma từ chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu sát chân lễ Phật, tiến lên bạch: "Cúi mong Thế Tôn, chúng con đã lâu ôm lòng hồ nghi (nghi ngờ không quyết, như con cáo đa nghi), không được đạo chân thật; nay muốn nghe nói pháp luân không gì sánh. Chỉ mong Ngài rủ lòng thương giảng rộng chánh giáo. Chúng con ở lâu ngoài pháp luật, tuy mỗi người đều có lòng mến cầu trí tuệ không, nhưng vẫn chưa gặp được lời dạy giáo hóa lớn." Bấy giờ ma vương trước Phật nói kệ:
Trong ức trăm nghìn kiếp, bậc Vô Trước (bậc không bám chấp, tức Phật) mới ra đời;
như hoa sen lìa nước bùn, tâm trong sạch vượt lên trên.
Số kiếp không cùng tận, trải qua tích chứa khổ hạnh;
không bỏ bốn thệ nguyện lớn, như kim cương không thể lay.
Miệng giảng tám điều vô ngại (?), tràn đầy cõi trời và thế gian;
người nhận được mãi đủ đầy, không còn hoạn già chết.
Từ một đời đến trăm đời, danh hiệu, các dòng họ,
Ngài đều biết hết căn nguyên, hóa độ bằng trí tuệ không ai sánh.
Mười trụ trở về bản tế (?), thối lui rồi lại tiến lên;
bậc Tối Thắng đã vượt nạn này, xin kịp lúc giảng, chớ có ngờ.
Các Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng đều dạo nơi khu vườn này,
chuyển pháp luân vô thượng, độ người không thể lường.
Dẫu đời vị lai, chư Phật thành đạo quả,
cũng đều ở nơi này mà chuyển pháp luân tôn quý.
Từng nghe kho tàng Như Lai, trí tuệ bí yếu của Như Lai,
tên là Phổ Nghiêm Độ, tức kinh Bồ Tát Anh Lạc.
Hôm nay đúng là lúc, khó gặp, không dễ được gặp;
cứu vớt mọi khổ ách, từ đây truyền bá trí tuệ đạo.
Hoặc có loài chúng sinh chán ngán nỗi khổ mang thân,
muốn nghe pháp vi diệu để dẹp trừ tứ đại (đất, nước, lửa, gió — bốn yếu tố cấu thành thân thể).
Lại có người vào khuôn phép đạo, biết sinh diệt vô thường,
muốn nghe đạo không, biết rõ hết thảy vốn không có gì.
Lại có người ở hang núi, tự giữ mình không nghĩ điều khác,
cho thân chẳng phải đồ vật bền lâu, không khởi niệm tưởng chấp;
tuy vẫn nhớ nghĩ gốc đạo, nhưng chưa được nghe nên chưa tỉnh ngộ;
chỉ mong Ngài giáng thần, khiến họ không còn ngờ vướng.
Mắt như hoa sen xanh, nhìn suốt không chướng ngại,
quán sát nỗi khổ ba đời, những kẻ bị bụi mù làm nhiễm bẩn.
Ngài xưa đã trải qua, cúng dường các Thế Tôn,
khiêm nhường cả với người thấp kém nhất, nay được tướng không hình (?).
Ở nơi tướng mà không chấp tướng, không mượn các sắc tốt;
vì thế các bậc hiền thánh không ai thấy được đỉnh đầu Ngài.
Ánh sáng thanh tịnh giữa hai lông mày chiếu khắp vô số cõi;
thấy ánh sáng thì hết nóng bức phiền não, như mùa hè gặp bóng mát rợp.
Ngài một lần rống tiếng sư tử, hàng phục các ngoại đạo;
phá nát rừng tà kiến, như ánh sáng mãi trừ bóng tối.
Nói lời thì lời không hư dối, chí hướng ắt thành tựu;
thuyết pháp thì pháp là chân lý, đạo tột bậc là cội nguồn của đạo.
Ức vị Tôn quý xưa ở nơi này mười hai tiểu trung kiếp,
nối tiếp ràng buộc nhau, không dứt dòng giống chuyển luân (?).
Theo thầy cầu sự sáng suốt cao, phân biệt nhận lấy nhiều thứ trí tuệ;
trang nghiêm thân vô cùng, không hình, không thể gọi tên.
Người không tin thì giúp lập lòng tin, năm căn năm lực (năm khả năng và năm sức mạnh tu tập: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ) không sứt mẻ;
vô úy, lìa bên này bên kia, chỉ mong Ngài kịp lúc diễn nói.
Bậc Tôn quý ba cõi vô cùng, dùng Chánh pháp điều ngự hết thảy;
phi pháp phá hoại sự thành đạo, xin mãi trừ ý tưởng về cái ta.
Mọi người tham đắm thân, quen vui đùa không lìa được;
bị khổ đời ràng rịt, do đâu có ngày ra?
Ánh sáng tuệ chiếu thế gian, nhổ dứt lòng tham ái;
tự độ mình lại cứu người, trong loài người rất khó có.
Bố thí không có ta và người, đã vượt ra ngoài ba cõi;
trong một lúc, một ý niệm, bình đẳng không phân nam nữ.
Chúng sinh ôm thấy biết điên đảo, không thấu trí tuệ không;
khởi ý đắm năm dục (năm thứ ham muốn: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm), cho rằng thân có công dụng thật;
vì thế rơi vào năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, quỷ đói, địa ngục), không thấy được chứng nghiệm vô thường.
Phật hiện ra ở thế gian, diệt ý tưởng có và không của họ;
vào thiền không đắm tham, mãi bỏ vinh hoa trang sức của đời.
Quán hình vô thường này chẳng có cũng chẳng không;
lòng đại từ cứu chúng sinh, rộng lớn không bờ bến.
Nguyện xưa nay đã thành, sao đứng dậy rồi lại ngồi im?
Xem những người bị lửa đốt này, trôi lăn mà không tự biết;
sao bậc Tôn quý lại tĩnh lặng, không lời, không nói gì?
Nhơ bẩn của đời có năm nạn, không thấy Phật, Pháp, Tăng;
thân thể, lòng tin, sinh ở trung quốc (vùng có Phật pháp), cha mẹ — là năm việc (?).
Ánh sáng có sắc hay không sắc, không thấy hình tướng hình chất;
sắp vào diệt tận định (thiền định diệt hết cảm thọ và ý tưởng), mới vắng lặng không tiếng.
Đại chúng từ phương xa họp về: Ca-lưu (Ca-lâu-la: loài chim thần cánh vàng), Càn-thát-hòa,
nghe Ngài giảng không chán; lưỡi rộng dài, vô vi.
Có pháp không thể nghĩ bàn, hóa độ mà không tự cho là hóa độ;
muốn khiến người biết gốc ngọn, điều này cũng chưa từng có.
Bồ Tát bất thoái chuyển còn chưa được pháp ấy,
huống chi người mới hướng về cửa đạo mà muốn biết yếu chỉ gốc.
Ngài nay quán bốn chúng, chí hướng có nhiều loại;
mong vì họ giảng bày pháp, cho mỗi người đều được độ.
Chúng sinh nhiễm tam hữu, muốn cầu lìa trói buộc;
ý tưởng thường, ý tưởng vô thường, xin đều soi cho hướng về diệt tận.
Ma quỷ có ức nghìn, đều từ mười phương đến;
được lòng tin, được nhẫn bất khởi (chấp nhận được lý các pháp vốn không sinh khởi), ở địa vị tu không thối chuyển.
Lại có ức nghìn chúng, ý hướng theo như chúng tôi;
những tộc tánh tử ấy ắt đến địa vị bền chắc.
Lại có vô số người, ở địa vị tu không chấp có,
đều cầu không, vô tướng, tiến về đạo tràng.
A-la-hán (bậc thánh đã dứt phiền não, thoát sinh tử, quả cao nhất của hàng Thanh văn) tự cho ý mình thấp kém, theo từng loài mà vào phong tục của họ;
điều họ nói về khổ không phải nông cạn, nhưng rốt cuộc không có Nhất thiết trí (trí biết hết thảy của Phật).
Đây cũng là ấn của Bồ Tát, ấn chứng cho họ thành đạo quả;
nhận lãnh hạnh Đại thừa, bản vô không có sai khác.
Ngài xưa mới phát tâm, tu tập bốn ý chỉ (tứ niệm xứ: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp);
địa vị tu không cao thấp, chỉ có đạo là theo tuệ mà thông.
Dẫu trải vô số kiếp nhiều như cát sông Hằng,
tu khổ hạnh không niệm tà, nay đều thành nguyện.
Những vị nhiều như cát sông Hằng về sau sắp thành Phật,
không bỏ nguyện bên này bên kia, ắt đến giác ngộ như hôm nay.
Như Lai đại từ thương xót, bỏ thân mạng chẳng vì mình;
bố thí bình đẳng không cao thấp, nên thành trí tuệ sáu độ.
Quá khứ, vị lai, hiện tại, sinh diệt vốn không cùng;
cái sinh tự sinh ra, không ai biết cội nguồn.
Mười hạnh lìa thân người, năm hạnh làm Pháp vương (vua của chánh pháp, tức Phật) (?);
suy nghĩ diệt cội nguồn, từ bi thương xót giảng pháp lớn.
Hoặc lại vào lúc khác, khi kinh hành (đi chậm qua lại để tu tập), ngồi, nằm mà nhớ nghĩ;
đó là do được tổng trì, bốn biện tài (bốn tài biện luận không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về sự giảng nói) không bờ cõi.
Bồ Tát thương xót hết thảy, không nghĩ có cái thường còn;
nghĩ đời ở chỗ vô thường, làm yên ổn cho đến an lạc mãi mãi.
Thần lực, bốn vô úy, giác đạo, tám chánh hạnh,
mười tám pháp của Như Lai (mười tám công đức riêng chỉ Phật mới có), nay Ngài đều đã đầy đủ.
Chúng sinh tự sinh ý niệm, không được cái không thể được (?);
bèn tự rơi xuống vực sâu, không hướng về cửa giải thoát.
Bấy giờ ma vương Nộ Hại nói kệ xong, đi quanh Phật ba vòng, trở về chỗ cũ. Lúc ấy chư thiên cõi Đao-lợi (cõi trời ở đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích cai quản) dẫn các thiên chúng đến chỗ Phật, cúi đầu lễ chân, đứng một bên. Trong chốc lát, họ tiến lên bạch Phật: "Chúng con đối với Thế Tôn, đời trước có phước nghiệp nên được gặp dung nhan thánh; Ngài giáng thần vào cõi Diêm-phù-lợi, giảng rộng pháp luân, làm vua ba nghìn thế giới." Họ lại lấy hoa hương, hoa câu-vật-đầu (một loại hoa súng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng), hoa tu-càn-đề (một loài hoa thơm) rải lên trên Như Lai. Bấy giờ chư thiên lại dùng kệ này mà tán tụng:
Bậc Thế Hùng nay giáng bước, làm vua cõi Diêm-phù-đề;
đã sinh vào chốn tám nạn (tám hoàn cảnh không có cơ hội nghe pháp tu hành), nơi chúng sinh cư ngụ,
mà mãi lìa, không nhiễm đắm, bên trong không sinh vọng tưởng;
không hơi thở, lặng lẽ tịch diệt, xin đầy đủ giảng nói pháp.
Đức Ngài không thể nghĩ bàn, công đức không thể ghi hết;
thân trang sức bằng chuỗi các tướng tốt, như trăng sáng giữa các sao.
Hạnh đã xong, không tạo gốc mới, ngồi ngay ngắn nơi đạo tràng;
tự mình cũng không có tâm thức, lẽ nào nhiễm đắm đời.
Đã vượt gốc các hạnh, đức đầy khắp mọi tình;
âm vang vượt Phạm thiên, con xin quy y bậc Trời trong các trời.
Gốc tạo tác do bốn ma (ma phiền não, ma năm uẩn của thân tâm, ma chết, ma cõi trời); dẹp ma, muốn lìa sinh tử;
tám chánh đạo không nhiễm bẩn, xin quy y bậc không ai sánh.
Ngài nay hướng về một pháp: Nê-hoàn không khởi không diệt;
diệt ý thì ý không sinh, không thấy quả báo hay chứng đắc.
Ngài xưa tu hai hạnh: chỉ (dừng tâm lặng yên) và quán (quán chiếu); dừng diệt mà không khởi quán (?);
hạnh hết mà không thấy hết, bậc Thế Hùng là bậc nhất.
Ba gốc pháp của Như Lai: không, vô tướng, vô nguyện;
tiến về đạo Nê-hoàn, không cầu lợi, không nhiễm bẩn.
Lập nguyện rất bền chắc, tích hạnh không trái nguyện;
không nghĩ đến hạnh không bám chấp, cũng không ở trong tam hữu.
Thần túc có bốn nghiệp, tùy duyên mà giữ thọ mạng;
hạnh vượt không bờ bến, lòng từ nhân bậc nhất.
Đã sinh ở chốn năm trược, hòa hợp không có phải trái;
bậc chân nhân hạnh không nhiễm, dùng phương tiện vào giữa chúng sinh.
Bình đẳng thực hành năm căn, cùng sức của tín, tuệ, tinh tấn;
không nhiễm, bỏ thấy biết điên đảo, thanh tịnh là bậc nhất.
Đức Ngài vượt trời và đời, mãi không đắm tám pháp;
định ý không rối loạn, vì thế xin lễ bậc Tối Thắng.
Lúc Ngài giáng thần, chấn động ba nghìn thế giới;
đánh thức chúng sinh ngủ lâu, lìa hoạn nạn ba đời.
Bấy giờ chư thiên Đao-lợi nói kệ tán Phật xong, đi quanh Phật ba vòng, trở về chỗ cũ. Lúc ấy Bồ Tát trong lòng tự nghĩ: "Nay hội chúng này đều họp đủ từ mười phương thế giới; những bậc có sáu thần thông, trí thánh, nhất sinh bổ xứ, đầy đủ bốn tâm bình đẳng đều tụ tập về, muốn được nghe pháp về địa vị bất thoái chuyển. Nay ta nên cầm lấy pháp vô úy, gốc đức của các hạnh, làm anh lạc (chuỗi ngọc trang sức; ở đây ví các công đức trang nghiêm thân) cho thân mình, như phép tắc mà chư Phật quá khứ đã làm." Ngay trên tòa, Ngài vào tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ) Tự Nhiên Vô Tánh, phân biệt định ý, quán những gì Phật đã làm. Chuỗi ngọc của Bồ Tát có tám vạn loại, đức ấy đặc biệt, không gì ví được. Bồ Tát Ma-ha-tát nào được pháp môn chuỗi ngọc này thì có thể một lòng tiến đến đạo tràng; những chúng sinh chưa vào dấu đạo, có thể khiến họ đến được bờ bên kia. Bấy giờ Thế Tôn hiện tướng lưỡi rộng dài, ánh sáng chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, bảo bốn chúng gồm tỳ-kheo (tăng), tỳ-kheo-ni (ni), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ), ưu-bà-di (nữ cư sĩ), cùng trời, rồng, quỷ thần: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Ta sẽ vì các ông giảng nói chuỗi ngọc vô tướng của Bồ Tát. Nếu người con trai lành, người con gái lành nào được chuỗi ngọc này trang nghiêm thân mình, thì có thể tiến bước không vướng ngại."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video