Thiên 1 — Quyển thượng

 # Kinh Đại Phương Quảng Bảo Khiếp (Đại phương quảng: tên gọi chung các kinh Đại thừa, nghĩa là giáo lý rộng lớn, sâu xa và đúng đắn; Bảo khiếp: chiếc hộp báu)

 Kinh Đại Phương Quảng Bảo Khiếp

 Đời Lưu Tống (triều Tống do họ Lưu lập ở miền nam Trung Hoa, năm 420–479), Cầu-na-bạt-đà-la (vị tăng người Ấn Độ sang Trung Hoa dịch kinh) dịch

 Kinh Đại Phương Quảng Bảo Khiếp, quyển thượng

 Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) đời Tống là Cầu-na-bạt-đà-la dịch

 Tôi nghe như thế này. Một thuở nọ, Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn, ở đây là đức Thích-ca Mâu-ni) ở nước Xá-vệ (một nước lớn ở miền bắc Ấn Độ thời xưa), tại tinh xá (ngôi chùa, nơi chư tăng ở tu hành) Cấp Cô Độc trong rừng Kỳ-đà (khu rừng của thái tử Kỳ-đà hiến cúng; tinh xá do trưởng giả Cấp Cô Độc, người hay giúp đỡ kẻ côi cút nghèo khổ, dựng lên cúng dường Phật). Cùng ở với Phật có chúng đại tỳ-kheo (các vị tăng xuất gia đã thọ giới đầy đủ) gồm một nghìn hai trăm năm mươi người, và năm nghìn vị Bồ-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh).

 Bấy giờ, Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) ở trên bãi đất trong vườn hoa Ca-lợi-la, được đại chúng Bồ-tát và Thanh văn (những người tu theo Phật, nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, mục đích chủ yếu là tự giải thoát cho riêng mình) vây quanh, và Ngài đang giảng nói Pháp (giáo lý của Phật).

 Lúc ấy, Văn-thù-sư-lợi đồng tử (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; "đồng tử" là tiếng tôn xưng, ý nói Ngài trong sạch như trẻ thơ và là người con sẽ nối dõi Pháp của Phật) cùng năm trăm vị Bồ-tát, có Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm) và các vị trời hộ thế (các vị thần giữ gìn thế gian, tức Tứ Thiên Vương) cung kính vây quanh, đi đến chỗ Thế Tôn. Đến nơi, Ngài cúi đầu lễ sát chân Phật, đi nhiễu quanh Phật bảy vòng, rồi lui ra ngồi một bên; các Bồ-tát theo Ngài cũng ngồi một bên.

 Khi ấy Văn-thù-sư-lợi đồng tử thưa với Thế Tôn: "Hôm nay Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như như mà đến) đang giảng pháp gì? Xin cứ theo thứ tự mà giảng tiếp, đừng để gián đoạn."

 Bấy giờ đại đức (tiếng tôn xưng vị tăng có đức lớn) Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ Không) nói với Văn-thù-sư-lợi: "Thế Tôn vừa rồi giảng pháp cho hàng Thanh văn. Này Văn-thù-sư-lợi, nay tôi xin ngài nói pháp của Bồ-tát."

 Khi ấy Văn-thù-sư-lợi đồng tử nói với Tu-bồ-đề: "Đại đức nay cần pháp của Bồ-tát để làm gì? Thưa đại đức Tu-bồ-đề, tất cả Thanh văn và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, thường tu một mình, cũng chỉ cầu tự giải thoát) đều không phải là pháp khí (cái "đồ đựng" của pháp, tức người có đủ căn cơ để tiếp nhận và gìn giữ pháp) của Bồ-tát."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, chỉ mong ngài giảng nói; những chúng sinh nào là đồ đựng thích hợp thì tự khắc sẽ nghe mà tiếp nhận."

 Văn-thù-sư-lợi đồng tử đáp: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, nay ngài có biết ai là pháp khí của Phật và ai không phải là pháp khí chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, chúng tôi là hàng Thanh văn, nhờ nghe tiếng người khác nói mà hiểu, làm sao biết được ai là pháp khí của Phật, ai không phải là pháp khí? Thưa Văn-thù-sư-lợi, tôi xin ngài nói cho biết thế nào là pháp khí của Phật, thế nào không phải là pháp khí của Phật."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, những ai đã vào chánh vị (địa vị chứng nhập Niết-bàn của hàng Thanh văn, Duyên giác; một khi đã vào thì dứt hẳn sinh tử, không còn trở lại đời để cứu độ chúng sinh) đều không phải là pháp khí, vì họ đã bị pháp giới (cõi của các pháp, tức toàn bộ thực tại xét theo bản tính chân thật; ở đây chỉ cảnh giới vắng lặng mà họ đã chứng) buộc giữ lại rồi. Nếu ai quán xét pháp giới mà không buông bỏ tất cả chúng sinh, không rơi vào chánh vị, cũng không sống chung với kết (tức phiền não, những thứ trói buộc tâm), thì những người như thế là pháp khí của Phật.

 Lại nữa, thưa đại đức Tu-bồ-đề, nếu ai đạt đến pháp giới của bậc hữu học (người còn đang tu học, chưa dứt hết phiền não) và vô học (bậc A-la-hán, đã dứt hết phiền não, không còn gì phải học) mà bị nó trói buộc, bỏ rơi tất cả chúng sinh, đốt sạch các mối trói buộc của phiền não, lòng sinh mỏi mệt, sợ hãi ba cõi (tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử), cho đến một ý nghĩ cũng không muốn ở chung với phiền não, thì những người ấy gọi là không phải pháp khí của Phật.

 Thưa đại đức Tu-bồ-đề, nếu có người có thể suốt đến tận cùng các kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) trong tương lai, phát đại trang nghiêm (lời thệ nguyện lớn, như khoác áo giáp, quyết cứu độ chúng sinh) mà không sợ không hãi; đi lại làm việc trong ba cõi mà không bị tam cấu (ba thứ dơ bẩn: tham lam, giận dữ, si mê) làm nhiễm bẩn; ở giữa vòng sinh tử mà coi như đang dạo chơi vườn cảnh; vui lòng vào các cõi tái sinh mà không gây nghiệp dẫn đến tái sinh; những người như thế gọi là pháp khí của Phật.

 Lại nữa, thưa đại đức Tu-bồ-đề, nếu không có lòng ham muốn nhiễm bẩn mà thị hiện (cố ý hiện ra để giáo hóa) là có ham muốn; không bị giận dữ làm phiền não mà thị hiện là có giận; không bị si mê che lấp mà thị hiện là có si mê; đã dứt sạch kết sử (phiền não sai khiến và trói buộc con người) mà vẫn hiện ra sống trong ba cõi; dẫn dắt chúng sinh mà không tự cao; gánh vác trọng trách đối với tất cả chúng sinh; có thể khiến dòng giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) cao tột được đầy đủ, không đứt đoạn; an trụ trong các cửa tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vững lặng); những người như thế gọi là pháp khí của Phật."

 Đại đức Tu-bồ-đề nói với Văn-thù-sư-lợi: "Pháp tính (bản chất chân thật của mọi sự vật) chỉ là một chân như (cái như như, chẳng hề đổi khác), một thực tế (chỗ tận cùng của sự thật). Sao lại phân biệt mà nói là pháp khí hay không phải pháp khí?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, ví như người thợ gốm dùng một thứ đất sét làm ra nhiều thứ đồ, cùng nung trong một lửa; có cái làm bình đựng dầu, có cái làm bình đựng bơ sữa, bình đựng mật, có cái để đựng đồ dơ. Nhưng tính chất của đất sét không khác nhau, ngọn lửa đốt cũng vậy, không khác nhau. Cũng thế ấy, thưa đại đức Tu-bồ-đề, trong cùng một pháp tính, một chân như, một thực tế, tùy theo nghiệp hạnh (việc làm và cách tu) mà đồ đựng có khác nhau. Bình đựng bơ, đựng dầu ví với Thanh văn, Duyên giác; bình đựng mật ví với các Bồ-tát; bình đựng đồ dơ ví với kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) thấp kém."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, có chăng thứ là đồ đựng mà lại gọi là không phải đồ đựng, và thứ không phải đồ đựng mà lại là đồ đựng?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Có." Tu-bồ-đề nói: "Đó là gì?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, tất cả kết sử gọi là không phải đồ đựng; tất cả thói quen sót lại của phiền não gọi là không phải đồ đựng. Đó gọi là không phải đồ đựng, nhưng cũng chính đó lại gọi là pháp khí của Phật. Còn người đã dứt hết mọi phiền não thì đồ đựng như vậy lại không phải là pháp khí của Phật."

 Tu-bồ-đề nói: "Đã gọi là đồ đựng thì đựng cái gì?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Không đựng gì mới là đựng. Nếu đựng mà không rỉ ra, thì biết đó là đồ đựng nguyên vẹn; nếu đựng mà rỉ mất, thì biết đó là đồ đựng bị vỡ.

 Thưa đại đức Tu-bồ-đề, ví như hư không là chỗ chứa của các cây thuốc, cây cối, rừng rậm, nhưng lại không phải là đồ chứa. Cũng vậy, thưa đại đức Tu-bồ-đề, Bồ-tát cũng thế, là pháp khí của Phật mà lại không phải là đồ chứa.

 Thưa đại đức Tu-bồ-đề, ví như cây cối từ đất mọc ra, nhờ hư không làm chỗ chứa mà được lớn lên. Cũng vậy, thưa đại đức Tu-bồ-đề, Bồ-tát từ các tâm lành sinh ra, nhờ đồ chứa là Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giác ngộ, thấy rõ mọi pháp đều không có tự tính) mà được lớn lên."

 Tu-bồ-đề nói: "Vậy Bồ-tát ấy lớn lên ở chỗ nào?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Hư không lớn lên thế nào thì Bồ-tát lớn lên cũng như thế. Mà Bồ-tát ấy không có lớn thêm, cũng không có lùi bớt. Vì sao? Vì không tăng thêm phiền não, cũng không lùi mất Phật pháp."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Phật pháp và phiền não có gì khác nhau?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, như ánh sáng của núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo, được tả là làm bằng vàng báu) chiếu đến đâu thì chỗ ấy đều cùng một màu, tức là màu vàng. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, ánh sáng bát-nhã chiếu đến tất cả phiền não thì đều cùng một màu, tức là màu Phật pháp. Vì thế, Tu-bồ-đề, dùng trí tuệ bát-nhã mà quán xét thì Phật pháp và phiền não bình đẳng, không khác nhau. Cho nên, thưa đại đức Tu-bồ-đề, tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều là Phật pháp."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì duyên cớ gì mà tất cả các pháp đều là Phật pháp?" Văn-thù đáp: "Như chỗ trí Phật đã giác ngộ." Lại hỏi: "Thế nào là như chỗ trí Phật đã giác ngộ?" Văn-thù đáp: "Như ngài lúc ban đầu thế nào thì về sau cũng như thế, vì không lìa chân như. Vì vậy mới nói là như chỗ trí Phật đã giác ngộ."

 Lại hỏi: "Nói ban đầu và về sau, thế nào là ban đầu và về sau?" Văn-thù đáp: "Ban đầu là không, về sau là vắng lặng, nên gọi là ban đầu và về sau."

 Tu-bồ-đề nói: "Không và vắng lặng có gì khác nhau?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, ý ngài nghĩ sao, vàng sống (vàng quặng chưa luyện) và vàng chín (vàng đã luyện) có gì khác nhau?" Đáp: "Chỉ vì lời nói mà có khác." Văn-thù-sư-lợi nói: "Cũng vậy, thưa đại đức Tu-bồ-đề, chỉ vì lời nói mà nói là không, nói là vắng lặng. Người có trí thì không dính mắc vào chữ nghĩa, không chấp giữ chữ nghĩa."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, phàm phu và người trí có dấu hiệu gì khác nhau?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, như Phật đã dạy, vì dấu hiệu của nghiệp (việc làm) mà gọi là phàm phu, cũng vì dấu hiệu của nghiệp mà gọi là người trí."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nghiệp có dấu hiệu gì?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Lấy nhân duyên (nguyên nhân và các điều kiện hỗ trợ) làm dấu hiệu. Tùy theo việc làm mà có tên gọi khác nhau; nếu không có việc làm thì không có tên gọi khác nhau. Phàm phu có tạo tác nên có tên gọi khác nhau; người có tuệ không tạo tác nên không có tên gọi khác nhau. Khoảng giữa có và không gọi là thánh hạnh (hạnh của bậc thánh). Nhưng thánh hạnh ấy, đối với phàm phu, lại gọi là chẳng phải hạnh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nói là bậc thánh, nghĩa là thế nào?" Văn-thù đáp: "Vì cùng vào chỗ không dính mắc, không tranh cãi."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, có chăng các pháp cũng vào chỗ không dính mắc, không tranh cãi?" Văn-thù nói: "Có, thưa đại đức Tu-bồ-đề." Tu-bồ-đề nói: "Đó là gì?" Đáp: "Tu-bồ-đề, tất cả các dòng sông chảy vào biển cả rồi đều thành một vị mặn. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, tất cả các pháp đều vào chỗ không dính mắc, không tranh cãi, cùng chung một vị, tức là vị giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử)."

 Tu-bồ-đề nói: "Giải thoát khỏi việc gì mà gọi là giải thoát?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, vì nhân duyên gì mà có người bị trói, có người không bị trói?" Tu-bồ-đề nói: "Vì không có trí nên bị trói." Văn-thù-sư-lợi nói: "Đúng vậy, dứt được cái không có trí ấy thì gọi là giải thoát."

 Tu-bồ-đề nói: "Các pháp vốn bình đẳng, sao lại nói có trí và không có trí?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Như mùa xuân trời nóng thì gọi là nước nóng, như mùa đông trời lạnh thì gọi là nước lạnh, nhưng tính của nước không khác nhau. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, suy nghĩ không đúng đắn, bị phiền não đốt nóng thì gọi là không có trí; nếu suy nghĩ đúng đắn thì gọi là có trí. Nhưng trong đó không hề có một con người thật nào để gọi là có trí hay không có trí."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nghĩa này khó giác ngộ." Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, vì còn làm theo lối hai bên (phân biệt đối đãi)." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này khó thấy." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì không có mắt tuệ." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này khó vào." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì không đến được tận đáy." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này khó biết." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì tăng thượng mạn (kiêu ngạo, chưa chứng mà tưởng mình đã chứng)." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này khó tỉnh ngộ." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì đã lìa bỏ sự tỉnh giác." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này khó thoát ra." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì ưa thích cái tổ, cái hang (ý nói bám vào chỗ nương náu quen thuộc)." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này khó nghĩ bàn." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì trong đó không có hình tướng nào để làm theo." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này khó giác ngộ, khó quán xét." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì trong đó không có lời nói." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này không thể nắm được." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì trong đó cho đến một chút nghĩa cũng không có." Tu-bồ-đề nói: "Nghĩa này là chỗ người trí hiểu được." Văn-thù-sư-lợi nói: "Vì hiểu tâm mình là như như."

 "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Như Lai có dạy 'lợi mà chẳng phải lợi', vì sao Thế Tôn nói câu như vậy?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, cái gọi là lợi, tên của nó là không thể nắm được. Trong việc ấy mà muốn có chỗ nắm được, thì lợi ấy gọi là chẳng phải lợi. Thưa đại đức Tu-bồ-đề, lại nữa, lợi gọi là vắng lặng; ở trong đó nếu khởi lên hành động của thân và tâm, thì lợi ấy gọi là chẳng phải lợi. Vì thế Như Lai nói lợi mà chẳng phải lợi."

 Tu-bồ-đề nói: "Như Phật dạy 'tất cả pháp đều chẳng phải pháp', nghĩa ấy là sao?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, như Phật dạy: 'Ai biết pháp của ta giống như chiếc bè (bè dùng để qua sông, qua rồi thì bỏ, không vác theo), thì pháp còn phải bỏ, huống gì cái chẳng phải pháp.' Nếu pháp đã phải bỏ thì không gọi là pháp, cũng không gọi là chẳng phải pháp."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Phật pháp của Như Lai có thể là chẳng phải pháp sao?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, Phật pháp của Như Lai không có gì cố định. Đã không cố định thì không nên nói là pháp hay chẳng phải pháp. Vì vậy Phật nói tất cả pháp đều chẳng phải pháp."

 Tu-bồ-đề nói: "Thật hiếm có, thưa Văn-thù-sư-lợi! Bồ-tát mới tu nghe nói như thế mà không kinh sợ."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Ý ngài nghĩ sao? Con của sư tử chúa nghe tiếng sư tử rống có kinh sợ không? Con của nhạn chúa bay giữa hư không có sợ rơi xuống không?" Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, không."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Cũng vậy, Tu-bồ-đề, nếu có Bồ-tát thuộc dòng giống Như Lai, đi vào trong chân như, từ chân như mà sinh ra, thì nghe tất cả pháp, tất cả âm thanh, tất cả lời nói đều không kinh sợ. Thưa đại đức Tu-bồ-đề, phàm người có sợ thì sợ cái gì?" Tu-bồ-đề nói: "Nếu coi ngã kiến (cái thấy cho rằng có một cái 'tôi' thật) là có thật thì có sợ." Văn-thù-sư-lợi nói: "Bồ-tát hiểu biết thấu suốt ngã kiến, nên đối với tất cả pháp, tất cả âm thanh, tất cả lời nói đều không sinh kinh sợ."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu Bồ-tát đã hiểu biết ngã kiến, sao lại không đắc quả (chứng quả A-la-hán, tức quả vị giải thoát của hàng Thanh văn)?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Không có Bồ-tát nào chứng quả ấy. Người Bồ-tát chỉ quán sát mà biết; vì hướng đến trí tuệ của Phật nên không giữ lấy sự chứng quả. Bồ-tát luôn tu hạnh đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) đối với tất cả chúng sinh, nên tuy biết rõ ngã kiến mà không rơi vào chứng quả."

 Tu-bồ-đề nói: "Vậy là Bồ-tát ấy khéo dùng phương tiện (cách khéo léo, thích ứng để giáo hóa), tuy biết rõ ngã kiến mà không giữ lấy quả." Văn-thù-sư-lợi nói: "Đúng vậy, thưa đại đức. Nếu có Bồ-tát được cảnh giới của trí tuệ và phương tiện thâu giữ, thì Bồ-tát ấy tuy biết rõ ngã kiến mà không giữ lấy quả.

 Thưa đại đức Tu-bồ-đề, như người lực sĩ cầm dao bén chặt cây sa-la (một loại cây cao lớn ở Ấn Độ), tuy đã chặt đứt mà cây vẫn đứng, chưa ngã xuống ngay. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, Bồ-tát nếu đối với tất cả chúng sinh có lòng đại từ bi và trí phương tiện lớn, thì tuy biết rõ ngã kiến mà không chứng quả.

 Thưa đại đức Tu-bồ-đề, có khi trời đổ mưa lớn thấm nhuần, cây sa-la ấy liền sống lại, sinh lá, hoa, quả, làm lợi cho chúng sinh. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, Bồ-tát nếu được đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn đem niềm vui cho chúng sinh) đại bi thấm nhuần, thì Bồ-tát với cảnh giới trí tuệ ấy lại sinh vào ba cõi, thị hiện sinh vào các dòng họ, chịu sinh tử, làm lợi ích lớn cho các chúng sinh.

 Thưa đại đức Tu-bồ-đề, giả sử có gió lớn thổi cây sa-la ấy, thì cành nhánh, thân cây, quả liền rơi xuống đất. Cũng vậy, thưa đại đức Tu-bồ-đề, các Bồ-tát ấy bị cơn gió mạnh của đại trí tuệ thổi, rơi xuống trên đạo tràng (nơi thành Phật), rồi rốt cuộc diệt hẳn (nhập Niết-bàn)."

 Bấy giờ Thế Tôn khen Văn-thù-sư-lợi: "Lành thay, lành thay! Ông đã khéo nói cảnh giới trí tuệ và phương tiện của Bồ-tát, nói pháp tương ứng với đại từ đại bi. Văn-thù-sư-lợi, hãy nghe ta nói. Ví như vị đại long vương (vua loài rồng, loài thần làm ra mây mưa) khởi lên ý ấy, liền nổi mây lớn giăng khắp; trong mây ấy mưa xuống sấm sét nóng bỏng, đến đâu đốt cháy đến đó; rồi lại đổ mưa lớn để cho muôn vật sinh trưởng. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có phương tiện nổi lên mây đại trí tuệ và mây phương tiện, hiện ra làm mọi việc của phàm phu để giáo hóa phàm phu, hiện ra làm thánh hạnh để điều phục (uốn nắn, cảm hóa) chúng sinh.

 Văn-thù-sư-lợi, như cây thơm lớn, rễ thơm, lại có thân thơm, lá thơm, hoa thơm, quả thơm, mỗi thứ mỗi khác. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, thân thơm trí tuệ của Bồ-tát cũng như thế, tùy chúng sinh nên nghe hiểu thế nào thì tỏa ra hương pháp tương ứng như thế, nhưng gốc đại bi thì không hề lay động.

 Văn-thù-sư-lợi, như viên ngọc báu ma-ni (ngọc quý) Tỳ-lăng-già đeo ở cổ Đế Thích, chiếu sáng khắp cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi Đế Thích làm vua, gồm ba mươi ba cung trời); nhờ sức của ngọc mà mọi vật đều được soi rõ, nhưng viên ngọc ấy không hề có ý nghĩ. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, viên ngọc báu trong sạch ví với tính trí tuệ của Bồ-tát hiện ra mọi việc, mà Bồ-tát ấy không có ý tưởng nào cả.

 Văn-thù-sư-lợi, như ngọc như ý (viên ngọc thần, cầu gì được nấy) có thể làm thỏa nguyện của tất cả chúng sinh, nhưng viên ngọc ấy không hề có ý nghĩ. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, viên ngọc báu ý trong sạch của Bồ-tát có thể làm thỏa nguyện của tất cả chúng sinh, mà ở mọi nơi đều không có ý nghĩ.

 Văn-thù-sư-lợi, như nhờ hư không mà lửa cháy bừng, nhờ hư không mà mưa rơi xuống, nhưng hư không không có lạnh hay nóng. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có phương tiện ở trong ba cõi mà đi theo Niết-bàn (cảnh giới vắng lặng, dứt hết phiền não và sinh tử), không bị phiền não đốt nóng; ở trong Phật pháp mà không dính mắc; cả hai bên đều làm lợi ích.

 Văn-thù-sư-lợi, như nhờ hư không mà mọc lên cây độc, cũng mọc lên cây thuốc, nhưng hư không không bị chất độc làm hại, cũng không nhờ thuốc mà được sạch. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có trí tuệ và phương tiện thì thân năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm giác, tri giác, tâm tạo tác, sự nhận biết) như cây độc, còn năm căn (năm sức mạnh tinh thần làm gốc cho việc tu: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ) như cây thuốc; Bồ-tát không vì ấm mà nhiễm phiền não, cũng không nhờ căn mà làm sạch phiền não; cả hai đều có lợi.

 Văn-thù-sư-lợi, như ống lọc nước, nếu bịt lại một lát thì nước không rỉ ra; nếu lại mở ra một lát thì nước liền chảy. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có trí tuệ và phương tiện an trụ trong tam-muội, thành tựu thần thông lớn, không dính mắc vào các cõi; nếu tạm ra khỏi định thì hiện ra như "rỉ" vào các cõi (tức hiện thân trong các cõi còn phiền não), tùy chỗ thích hợp mà giảng pháp.

 Văn-thù-sư-lợi, như loài chim rất tốt khéo che chở đàn chim non còn lông tơ, không tiếc thân mình. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát an trụ trong đại bi khéo che chở chúng sinh, không tiếc thân mình.

 Văn-thù-sư-lợi, như sư tử là chúa muôn thú, không sợ gì cả, chỉ trừ lửa dữ. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có phương tiện không sợ gì cả, chỉ trừ sự giải thoát của Thanh văn, Duyên giác.

 Văn-thù-sư-lợi, như voi rồng Y-la-ninh (voi chúa mà Đế Thích cưỡi) thuộc đường súc sinh, mà có thể hiện ra mọi cảnh trang nghiêm, là nhờ sức phúc đức của Đế Thích. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có thể làm thân súc sinh mà hiện ra cảnh trang nghiêm của pháp, tùy người nên độ mà hóa độ.

 Văn-thù-sư-lợi, như dùi lửa (đồ cọ xát để lấy lửa) làm ra lửa, ngọc báu (ngọc hội tụ ánh nắng) làm ra lửa, cả hai đều đốt được. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát từ tâm mới phát lúc ban đầu cho đến tâm sau cùng ở đạo tràng, cả hai đều có thể đốt sạch mọi phiền não của tất cả chúng sinh.

 Văn-thù-sư-lợi, như các loài cây có đủ màu sắc, đủ hương thơm, đủ loại quả, đều nhờ tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) mà được sinh trưởng. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát dùng nhiều cửa (nhiều cách) gom góp các thiện căn (gốc lành, tức công đức), tất cả đều gom vào tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), rồi hồi hướng (đem công đức hướng về) Bồ-đề (sự giác ngộ) để làm cho tăng trưởng.

 Văn-thù-sư-lợi, như bánh xe báu của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp, có bánh xe báu bay đi trước dẫn đường) đi đến đâu thì bốn binh (bốn loại quân: voi, ngựa, xe, bộ) đều theo đến đó. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, ba-la-mật (hạnh tu hoàn hảo đưa đến bờ giác ngộ) về phương tiện và trí tuệ của Bồ-tát đi đến đâu, thì tất cả các pháp hỗ trợ cho Bồ-đề đều theo đến đó.

 Văn-thù-sư-lợi, như chim con của chim chúa ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót rất hay trong truyền thuyết Ấn Độ) còn ở trong trứng, mỏ chưa ló ra mà đã phát ra tiếng hót hay của ca-lăng-tần-già. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, các Bồ-tát còn ở trong trứng Phật pháp, chưa phá được ngã kiến, chưa ra khỏi ba cõi, nhưng đã có thể phát ra tiếng hay của Phật pháp, tức là tiếng của hạnh không, vô tướng, vô tác (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không, không có hình tướng để bám vào, không có gì để mong cầu tạo tác).

 Văn-thù-sư-lợi, như chim ca-lăng-tần-già đến giữa bầy chim công thì không bao giờ cất tiếng hót, trở về giữa bầy ca-lăng-tần-già mới lại cất tiếng hót. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát nếu đến giữa chúng Thanh văn, Duyên giác thì không bao giờ giảng nói pháp không thể nghĩ bàn của chư Phật, đến giữa chúng Bồ-tát mới giảng nói.

 Văn-thù-sư-lợi, như cơn gió lớn tuyền-lam (cơn bão xoáy dữ dội), trong cõi Diêm-phù (châu Diêm-phù-đề, tức thế giới loài người chúng ta) cây cối, núi non không gì chống nổi. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, khi Bồ-tát giảng nói pháp không thể nghĩ bàn của chư Phật, thì hàng Thanh văn, Duyên giác, cả hữu học lẫn vô học, nếu không được Phật che chở gia hộ thì không thể tin hiểu; ai tin hiểu được là nhờ Phật che chở gia hộ.

 Văn-thù-sư-lợi, như ánh sáng phát ra từ cung mặt trời, chiếu đều chỗ sạch chỗ dơ, không thêm không bớt, không ai chê trách được. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có phương tiện tỏa ánh sáng trí tuệ, tuy ở chung với tất cả phàm phu mà không bị họ làm hư hỏng, ở chung với Thanh văn, Duyên giác mà không bị họ làm nhiễm; không ai có thể chê trách ánh sáng trí tuệ phương tiện của Bồ-tát.

 Văn-thù-sư-lợi, như cây Ba-lợi-chất-đa Câu-tỳ-đà-la (cây thần ở cõi trời Đao-lợi, hoa thơm tỏa khắp), khi lá rụng thì các vị trời cõi Ba Mươi Ba vui mừng hớn hở, nói rằng: "Cây này không bao lâu nữa sẽ ra hoa kết quả." Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, nếu có Bồ-tát có thể buông bỏ tất cả, thì lúc ấy chư Phật đều rất vui mừng, vì Bồ-tát ấy không bao lâu nữa sẽ làm sinh ra hoa pháp, quả pháp cho tất cả chúng sinh.

 Văn-thù-sư-lợi, như cây mềm dẻo, theo gió lay chuyển mà không sợ gãy đổ. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát khéo thuận theo chúng sinh thì không sợ rơi vào địa vị Thanh văn, Duyên giác.

 Văn-thù-sư-lợi, như dòng nước thuận chiều chảy xuống chỗ thấp. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát không kiêu mạn cũng như thế, trôi chảy thuận hướng về nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật).

 Văn-thù-sư-lợi, như biển cả lúc mới hình thành, chỗ ấy thấp nhất, rồi sau đó các dòng sông đều đổ về. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát diệt trừ kiêu mạn, tự cao, rồi sau đó Phật pháp đều chảy về.

 Văn-thù-sư-lợi, như ngọc kim cương có thể phá vỡ tất cả các thứ ngọc báu khác, mà viên ngọc ấy thì không gì phá vỡ được. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có phương tiện điều phục tất cả Thanh văn, Duyên giác mà không rơi vào địa vị của họ.

 Văn-thù-sư-lợi, như hoa mạn-đà-la (một loài hoa cõi trời), lúc không có gió mà hương thơm vẫn lan khắp một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số). Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có phương tiện tuy không có (?) căn tuệ của bậc thánh, mà hương thơm của lòng từ lan khắp tất cả chúng sinh.

 Văn-thù-sư-lợi, như hoa mạn-đà-la, ai ngửi được hương thì mọi bệnh đều khỏi, không còn đau khổ. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, nếu ai tùy hỷ (vui theo việc lành của người khác) với các Bồ-tát có đại từ đại bi, thì mọi bệnh phiền não đều được diệt trừ, không còn bức bách.

 Văn-thù-sư-lợi, như khi Phật ra đời thì hoa ưu-đàm-bát (loài hoa cực hiếm, tương truyền chỉ nở khi có Phật ra đời) liền xuất hiện. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, khi có Bồ-tát ra đời thì hoa Phật pháp của chư Phật đều xuất hiện.

 Văn-thù-sư-lợi, như đại long vương A-na-bà-đạt-đa (vua rồng ở hồ A-nậu-đạt, hồ lớn trên núi tuyết, nguồn của bốn con sông lớn) làm mưa khắp cõi Diêm-phù-đề. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát cũng thế, dùng cơn mưa pháp lớn, với tâm bình đẳng, thấm nhuần khắp tất cả chúng sinh.

 Văn-thù-sư-lợi, như hồ A-na-bà-đạt-đa ấy chảy ra bốn con sông, làm đầy biển cả. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, các Bồ-tát dùng tứ nhiếp pháp (bốn cách thu phục lòng người để giáo hóa: bố thí, nói lời thương yêu, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) mà rót đầy biển nhất thiết trí.

 Văn-thù-sư-lợi, nhờ có biển cả mà người cõi Diêm-phù-đề có được các thứ châu báu. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, nhờ có Bồ-tát mà các Thanh văn, Duyên giác được đầy đủ của báu là pháp giải thoát.

 Văn-thù-sư-lợi, tất cả các sắc (mọi hình thể vật chất) đều nương vào tứ đại. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp của Bồ-tát đều làm chỗ nương tựa giải thoát cho chúng sinh.

 Văn-thù-sư-lợi, như cây thuốc lớn mọc ở chỗ núi hiểm trở thì không thể giúp ích cho nhiều người. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, người được điều phục theo pháp Thanh văn thì không thể làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Văn-thù-sư-lợi, như cây thuốc lớn mọc giữa thành lớn thì giúp ích cho nhiều người. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát từ trong đại từ đại bi sinh ra rồi, không bỏ tâm cầu của báu nhất thiết trí, nên có thể làm lợi ích nhiều cho tất cả chúng sinh.

 Văn-thù-sư-lợi, như nước mưa rào, thế nước không chảy được lâu. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, thế lực pháp do Thanh văn giảng nói không tồn tại được lâu. Văn-thù-sư-lợi, như dòng nước mùa xuân thì chảy được lâu dài. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, pháp do Bồ-tát giảng nói thì tồn tại lâu dài ở đời.

 Văn-thù-sư-lợi, như cây ở Tuyết Sơn (dãy núi tuyết Hy-mã-lạp-sơn), tuy bị chặt đốn nhưng không bao lâu lại mọc lên. Cũng vậy, Văn-thù-sư-lợi, Như Lai làm xong các Phật sự (việc giáo hóa của Phật) rồi liền nhập Niết-bàn, nhưng dòng giống Tam bảo vẫn không đứt đoạn."

 Bấy giờ đại đức Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Nay Ngài đã giảng nói vô lượng vô biên công đức của các pháp, những công đức chân thật mà Bồ-tát có được. Bạch Thế Tôn, điều còn hiếm có gấp bội là Bồ-tát nghe những công đức chân thật ấy mà không mừng rỡ, không tự cao."

 Phật nói: "Tu-bồ-đề, vì gốc rễ của các Bồ-tát vốn tự trong sạch, nên nghe các công đức mà không mừng rỡ, không tự cao." Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn, thế nào là gốc rễ của Bồ-tát vốn tự trong sạch?" Phật nói: "Tu-bồ-đề, gốc không có ngã (cái 'tôi') nên trong sạch; gốc không có chúng sinh nên trong sạch; gốc không có thọ mạng (một sinh mạng trường tồn) nên trong sạch; gốc không có trượng phu (một chủ thể con người thật) nên trong sạch; gốc không có người nên trong sạch; gốc không có thân kiến (cái thấy chấp thân này là mình) nên trong sạch; gốc không có vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý) và hữu ái (lòng tham muốn được tồn tại, được tái sinh) nên trong sạch; gốc không có ngã và ngã sở (cái 'tôi' và cái 'của tôi') nên trong sạch."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là trong sạch?" Phật nói: "Tu-bồ-đề, không trói không mở, đó gọi là trong sạch. Không sinh không diệt, không đi không đến, đó gọi là trong sạch. Không vọng tưởng, không phân biệt, không cao không thấp, không làm cũng không phải không làm, không tối không sáng, không phiền não cũng không phải không phiền não, không trói không mở, không sinh tử cũng không Niết-bàn, đó gọi là trong sạch."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn, nếu không có sinh tử, không có Niết-bàn, thì sao gọi là trong sạch?" Phật nói: "Tu-bồ-đề, sự trong sạch ấy không có ý nghĩ về sinh tử hay Niết-bàn, cũng không dính mắc. Tu-bồ-đề, như có người nói làm sạch hư không, nhưng thật ra chẳng có gì để gạt bỏ cho hư không sạch. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, cái gọi là trong sạch, thật ra không có pháp nào để gọi là trong sạch. Nếu ai nghe điều này mà không kinh sợ, thì gọi là trong sạch.

 Tu-bồ-đề, nay ông có trong sạch không?" Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn, con trong sạch, vì không có cấu bẩn." Phật nói: "Tu-bồ-đề, nếu không có cấu bẩn thì làm sạch cái gì?" Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn, con đã biết pháp tính vốn trong sạch." Phật nói: "Tu-bồ-đề, nay ông có thể biết được tính của pháp giới chăng?" Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn, nếu ngoài pháp giới còn có pháp nào khác thì mới có thể biết pháp giới; không có pháp giới nào lại biết được pháp giới." Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không có một pháp nào ở ngoài pháp giới, vậy ai biết pháp giới?" Khi ấy Tu-bồ-đề lặng thinh không đáp.

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi nói với Tu-bồ-đề: "Thưa đại đức, nay vì sao ngài không đáp lời Như Lai?" Tu-bồ-đề nói: "Vì xưa nay tôi không phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật). Vì sao? Vì xưa nay tôi không tu tập biện tài vô tận vô ngại (tài nói năng, giảng giải không bao giờ cạn, không bị vướng mắc). Biện tài vô tận vô ngại như thế là thứ Bồ-tát có; biện tài có vướng mắc, có cạn là thứ Thanh văn có."

 Văn-thù-sư-lợi nói với Tu-bồ-đề: "Trong pháp giới này có ngăn trở, có vướng mắc chăng?" Tu-bồ-đề nói: "Trong pháp giới này không ngăn trở, không vướng mắc; không ngăn trở, không vướng mắc chính là tướng của pháp giới." Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức, nếu pháp giới không ngăn trở, không vướng mắc, thì nay vì sao ngài nói năng lại có vướng mắc?" Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì tôi đã chứng sự đoạn dứt (chứng quả dứt phiền não, vào chánh vị) nên biện tài có vướng mắc. Nếu biết pháp giới mà không chứng nhập thì biện tài không vướng mắc."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, trong pháp giới có gì có thể đoạn dứt chăng?" Tu-bồ-đề nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, pháp giới này không có gì có thể đoạn dứt, vì tất cả các pháp môn đều là pháp giới." Văn-thù-sư-lợi nói: "Nếu tất cả các pháp đều là pháp giới, sao ngài lại nói 'tôi đã chứng sự đoạn dứt'?" Tu-bồ-đề nói: "Vì cảnh giới của Thanh văn có giới hạn, nên khi nói có chỗ đứt; cảnh giới của Phật không có giới hạn, nên nói không vướng mắc, không ngưng trệ."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Pháp giới có sinh (?) chăng?" Tu-bồ-đề nói: "Pháp giới này không có cảnh giới; diệt hết các cảnh giới thì gọi là pháp giới." Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, nếu không có cảnh giới, đã diệt hết các cảnh giới, thì nay vì sao ngài ở trong chỗ không cảnh giới mà nói ra pháp giới? Vì sao lại nói có đủ thứ cảnh giới?" Tu-bồ-đề nói: "Chẳng phải trước đây tôi đã nói rằng có vướng mắc, có ngưng trệ là biện tài của Thanh văn, không vướng mắc, không ngưng trệ là biện tài của Bồ-tát đó sao?"

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, nay ngài không được biện tài vô ngại sao?" "Thưa Văn-thù-sư-lợi, đúng vậy, tôi được biện tài ấy." Văn-thù-sư-lợi nói: "Được biện tài vô ngại sao lại lặng thinh?" Tu-bồ-đề nói: "Vì không biết căn cơ (khả năng, trình độ tiếp nhận pháp) của tất cả chúng sinh nên biện tài có ngưng trệ, vướng mắc. Biết thấu căn cơ của tất cả chúng sinh là biện tài của Bồ-tát; vì thế Bồ-tát nói năng không vướng mắc."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, khi ngài biết pháp giới mà chứng được biện tài, thì cảnh giới của cái biết ấy có tướng vướng mắc chăng?" "Thưa Văn-thù-sư-lợi, không. Cảnh giới của trí ấy là tướng không vướng mắc, chẳng phải tướng vướng mắc." Văn-thù-sư-lợi nói: "Nếu cảnh giới của trí không có tướng vướng mắc, sao ngài không nói mà lại lặng thinh?"

 Lúc ấy Tu-bồ-đề nói với đại đức Xá-lợi-phất (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Phật thường khen ngài là trí tuệ bậc nhất. Nay ngài có thể hỏi, vị ấy (Văn-thù) sẽ trả lời ngài." Xá-lợi-phất nói: "Nay ngài cứ nói đi, tôi muốn được nghe pháp từ ngài và từ Văn-thù-sư-lợi." Tu-bồ-đề nói: "Nay tôi không nói. Vì sao? Vì tôi từng thấy Văn-thù-sư-lợi này đi qua các cõi Phật, giảng pháp trước trăm nghìn muôn ức đức Phật, khiến các Thanh văn đều phải lặng thinh. Nay tôi làm sao dám nói gì trước mặt Văn-thù-sư-lợi?

 Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ở phương đông có một nước tên là Đoan Nghiêm. Ở đó có một đức Phật hiệu là Quang Tướng Như Lai, Ứng cúng (bậc đáng được cúng dường), Chánh biến giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn khắp), hiện đang giảng pháp. Có một vị đại Thanh văn tên là Trí Đăng, trí tuệ bậc nhất. Khi ấy đức Như Lai kia nhập định vắng lặng, vị đại Thanh văn Trí Đăng liền lên cõi Phạm (cõi trời của Phạm Thiên), dùng tiếng lớn mà giảng pháp, tiếng vang khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ như thế giới của chúng ta).

 Tôi theo Văn-thù đến thế giới ấy; lại có vô lượng Bồ-tát và trăm nghìn thiên tử (các vị trời) theo hầu Văn-thù để nghe pháp. Khi ấy Văn-thù-sư-lợi ở cõi trời Quang Âm (một cõi trời thuộc cõi Sắc, các vị trời ở đó dùng ánh sáng thay lời nói) phát ra tiếng lớn, vang khắp tam thiên đại thiên thế giới.

 Lúc ấy vị đại Thanh văn Trí Đăng nghe tiếng lớn như vậy không chịu nổi, từ trên rơi xuống, lòng kinh sợ, lông trên mình dựng đứng cả. Ông liền đến chỗ Phật Quang Tướng, đến nơi cúi đầu lễ sát chân Phật, đi nhiễu ba vòng, rồi chắp tay hướng về Phật hỏi việc ấy: 'Bạch Thế Tôn, ai đã phát ra âm thanh đáng sợ như vậy? Con nghe tiếng ấy không chịu nổi, từ trên rơi xuống như con chim nhỏ bị cơn bão xoáy thổi bay.'

 Khi ấy đức Phật kia bảo tỳ-kheo Trí Đăng: 'Có vị Bồ-tát bất thoái (đã vững vàng, không còn thoái lui trên đường tu) tên là Văn-thù-sư-lợi, hiện thần thông lớn đến cõi này, vì muốn thấy ta, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi; vị ấy ở cõi trời Quang Âm phát ra tiếng lớn, tiếng ấy vang khắp tam thiên đại thiên thế giới của Phật, khiến tất cả cung điện của ma (ma vương, kẻ chuyên phá hoại người tu) đều bị che lấp mờ đi.'

 Khi ấy Thanh văn Trí Đăng bạch Phật Quang Tướng: 'Con muốn được thấy bậc đại thiện trượng phu (người tốt lành, mạnh mẽ cao cả) Văn-thù-sư-lợi ấy.' Bấy giờ đức Phật kia là Quang Tướng Như Lai liền vì Văn-thù-sư-lợi mà hiện tướng, khiến Văn-thù-sư-lợi cùng chúng Bồ-tát và các vị trời theo hầu đến chỗ Phật. Đến nơi, Văn-thù cúi đầu lễ sát chân Phật, đi nhiễu bên phải ba vòng, hóa ra tòa sư tử bằng hoa sen rồi lui ngồi một bên.

 Khi ấy vị đại Thanh văn Trí Đăng hỏi Văn-thù-sư-lợi: 'Ngài vì lợi ích gì mà đến cõi này?' Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi đồng tử nói với đại đức Trí Đăng: 'Nay tôi đến đây để thấy Quang Tướng Như Lai, lễ kính, gần gũi, thăm hỏi và thỉnh pháp.' Trí Đăng hỏi: 'Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là thấy Phật một cách trong sạch? Thế nào là lễ Phật? Thế nào là gần gũi? Thế nào là thăm hỏi? Thế nào là thỉnh hỏi?'

 Văn-thù-sư-lợi nói: 'Thưa đại đức Trí Đăng, nếu thấy pháp trong sạch thì gọi là thấy Phật trong sạch. Nếu thân và tâm không cúi xuống cũng không ngẩng lên; không cúi không ngẩng mà đứng ngay thẳng, không động không lay, tâm vắng lặng, làm hạnh vắng lặng; thưa đại đức Trí Đăng, đó gọi là lễ Phật.

 Nếu không nhìn vào mình, cũng không nhìn vào người khác; không nhìn vào Phật, không nhìn vào Pháp, không nhìn vào Tăng; không nhìn cái khó, không nhìn cái dễ; không nhìn cái làm, không nhìn cái không làm; một thể một thân, thân tất cả chư Phật đều bình đẳng vào pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý); thấy thân mình cũng cùng vào pháp tính; thấy mà như không thấy, không gần không xa; thưa đại đức Trí Đăng, đó gọi là gần gũi Phật.

 Nếu đến chỗ Như Lai, vì sự tu hành mà hỏi, chẳng phải vì không tu hành; không thấy có pháp nào là không tu hành; thấy mình và pháp đều vào trong sự tu hành; khi hỏi tâm định, không tán loạn; người hỏi, chỗ được hỏi và pháp thăm hỏi đều không thể nắm bắt; không tham đắm gì; trong ba đời (quá khứ, hiện tại, tương lai) tìm cũng không thấy; thăm hỏi mà cả ba phần (?) đều trong sạch như vậy; thưa đại đức Trí Đăng, đó gọi là thăm hỏi Phật.

 Nếu qua lại hỏi đáp mà không tìm lỗi người; hỏi điều thuận theo chân lý, được Như Lai ấn khả (chấp nhận, xác nhận là đúng); đại chúng vui mừng, không ganh ghét người khác hỏi; khi có điều hỏi thì khiến vô lượng chúng sinh khởi lên con đường trang nghiêm cho đến đạo tràng; thưa đại đức Trí Đăng, đó gọi là thỉnh hỏi Phật.'

 Khi ấy Quang Tướng Như Lai khen Văn-thù-sư-lợi: 'Lành thay, lành thay, Văn-thù-sư-lợi! Nên thấy Như Lai như vậy, nên lễ như vậy, gần gũi như vậy, thăm hỏi như vậy, thỉnh hỏi như vậy.'

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi đồng tử hỏi tỳ-kheo Trí Đăng: 'Thưa đại đức Trí Đăng, thế nào là thấy Phật? Thế nào là lễ Phật? Thế nào là gần gũi? Thế nào là thăm hỏi? Thế nào là thỉnh hỏi?' Trí Đăng đáp: 'Thưa Văn-thù-sư-lợi, điều ngài hỏi không phải là cảnh giới của tôi. Tôi chỉ theo âm thanh, nghe người khác nói những điều như vậy.' Văn-thù-sư-lợi nói: 'Thưa đại đức Trí Đăng, nếu không hiểu điều này, thì ngài làm sao được tâm giải thoát?' Trí Đăng đáp: 'Nhờ thánh đế (chân lý của bậc thánh, tức bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) mà tâm được giải thoát.'

 Văn-thù-sư-lợi nói: 'Thế nào gọi là thánh đế?' Trí Đăng đáp: 'Tu một mình không có bạn lữ gọi là thánh đế.' Lại hỏi: 'Nếu tu một mình không bạn lữ gọi là thánh đế, thì sao lại thấy tâm bình đẳng mà được thánh giải thoát?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, tôi nói theo thế đế (chân lý theo cách nói quy ước của thế gian), không phải theo đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, tuyệt đối).'

 Lại hỏi: 'Thế đế ấy có vào trong đệ nhất nghĩa chăng?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, nếu không vào trong đó thì không phải là đệ nhất nghĩa.' Lại hỏi Trí Đăng: 'Vậy sao ngài lại nói là nói theo thế đế, không phải đệ nhất nghĩa? Nếu thế đế đã vào trong đệ nhất nghĩa thì chỉ là một chân lý, tức là đệ nhất nghĩa.'

 Khi ấy Trí Đăng nói: 'Thưa Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát mới tu nghe ngài nói như vậy sẽ sinh kinh sợ.' Văn-thù-sư-lợi nói: 'Thưa đại đức Trí Đăng, ngài còn kinh sợ, huống gì người mới tu.' Trí Đăng đáp: 'Hoàn toàn không có gì làm tôi kinh sợ được.' Văn-thù-sư-lợi nói: 'Thưa đại đức, chẳng phải vì sợ hãi sinh tử mà tâm ngài được giải thoát đó sao?' Trí Đăng nói: 'Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì sợ hãi, chán ghét mà tâm được giải thoát.' Văn-thù-sư-lợi nói: 'Vì thế tôi mới nói: thưa đại đức Trí Đăng, xưa nay ngài cũng sợ hãi, huống gì người mới tu.'

 Trí Đăng hỏi: 'Thưa Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát làm sao được giải thoát?' Văn-thù đáp: 'Không sợ, không chán, đó là sự giải thoát của Bồ-tát.' Hỏi: 'Thưa Văn-thù, nói không sợ không chán mà được giải thoát, nghĩa ấy thế nào?' Văn-thù đáp: 'Bồ-tát không sợ trăm nghìn muôn ức quân ma; Bồ-tát không chán vì tất cả chúng sinh trong vòng sinh tử; Bồ-tát không ngại khó trong việc gom góp các thiện căn; Bồ-tát không chán việc gom góp trí tuệ để trang nghiêm. Vì nghĩa ấy nên tôi nói: không sợ không chán mà tâm được giải thoát.'

 Bấy giờ trong hội có các thiên tử đem đủ thứ hoa rải cúng dường Văn-thù-sư-lợi đồng tử, khen rằng: 'Nơi nào thấy được Văn-thù-sư-lợi thì như thấy Phật; chỗ ngài giảng pháp nên coi như có tháp (tháp thờ xá-lợi Phật, nơi đáng tôn kính). Nếu có chúng sinh nghe được pháp này, nên biết người ấy đã gom đủ các công đức.'

 Khi ấy Văn-thù-sư-lợi nói với tỳ-kheo Trí Đăng: 'Phật nói đại đức trí tuệ bậc nhất. Trí tuệ ấy là hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay là vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt)? Nếu là hữu vi thì có ba tướng sinh diệt (sinh ra, tồn tại, diệt mất); nếu là vô vi thì không có ba tướng.' Trí Đăng đáp: 'Vì tu pháp vô vi nên Phật gọi là bậc thánh.' Văn-thù hỏi: 'Thưa đại đức Trí Đăng, pháp vô vi ấy có thể tu tập được chăng?' 'Thưa Văn-thù, không.' Văn-thù lại nói: 'Thưa đại đức, vậy sao lại nói tu pháp vô vi gọi là bậc thánh?' Khi ấy vị đại Thanh văn Trí Đăng liền lặng thinh.

 Bấy giờ Quang Tướng Như Lai bảo Văn-thù-sư-lợi: 'Ông hãy nói pháp môn (cửa vào pháp, cách tu học) để khiến đại chúng trong hội không thoái lui khỏi con đường chân chính cao tột.' Văn-thù-sư-lợi bạch: 'Bạch Thế Tôn, tất cả các pháp đều là cửa vắng lặng, tất cả lời nói đều là cửa vắng lặng, vì chỉ bày sự vắng lặng.'

 Khi ấy có vị Bồ-tát tên là Pháp Dũng ngồi trong hội, hỏi Văn-thù-sư-lợi: 'Những điều Như Lai dạy, và cả tham, sân, si, cũng là cửa vắng lặng, chỉ bày sự vắng lặng sao?' Văn-thù đáp: 'Thiện nam tử (tiếng gọi người nam có lòng lành, tin Phật), tham, sân, si ấy từ đâu khởi lên?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, từ vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối) khởi lên.' Văn-thù lại hỏi: 'Vọng tưởng ấy ở đâu?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, ở nơi điên đảo (cái thấy ngược với sự thật).' Văn-thù hỏi: 'Điên đảo ấy lại ở đâu?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, ở nơi suy nghĩ không đúng đắn.' Văn-thù lại hỏi: 'Suy nghĩ không đúng đắn ở đâu?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, ở nơi ngã và ngã sở.' Văn-thù lại hỏi: 'Ngã và ngã sở ở đâu?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, ở nơi thân kiến.' Văn-thù lại hỏi: 'Thân kiến ấy ở đâu?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, ở nơi ngã kiến.' Văn-thù lại hỏi: 'Ngã kiến ấy ở đâu?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, ngã kiến ấy không có chỗ ở; không có chỗ nào chính là chỗ của ngã kiến. Vì sao? Vì cái ngã ấy tìm khắp mười phương hoàn toàn không thấy được, huống gì có chỗ ở.'

 Văn-thù lại hỏi: 'Thiện nam tử, nếu pháp tìm khắp mười phương không thấy được, thì đó là cửa gì?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, hoàn toàn không có cửa.' Văn-thù lại hỏi: 'Thiện nam tử, vậy sự vắng lặng ấy có cửa chăng?' Đáp: 'Thưa Văn-thù, cũng không có cửa.' 'Thiện nam tử, vì nghĩa ấy nên tôi nói các pháp là cửa vắng lặng, tất cả lời nói là cửa vắng lặng, chỉ bày sự vắng lặng.' Khi nói pháp này, có tám trăm Bồ-tát đạt được nhẫn (vô sinh pháp nhẫn: tâm an trụ vững vàng trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt).

 Văn-thù-sư-lợi giảng pháp rộng rãi xong, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, lễ kính chân đức Thế Tôn Quang Tướng rồi ra khỏi chúng mà đi. Vì thế, thưa Xá-lợi-phất, nên biết không có Thanh văn hay Bồ-tát nào có thể đối đáp cho cùng biện tài của Văn-thù-sư-lợi. Nay tôi đâu dám bàn luận gì với Văn-thù-sư-lợi."

 Bấy giờ đại đức Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Đại đức lại đã thấy Văn-thù-sư-lợi dùng những thần biến (phép biến hóa thần thông) gì khi đi qua các cõi Phật?"

 Xá-lợi-phất nói: "Thưa đại đức Tu-bồ-đề, xưa kia tôi từng cùng Văn-thù-sư-lợi đi qua các cõi Phật ở phương tây. Thấy có cõi Phật nổi lên nạn lửa lớn, Văn-thù-sư-lợi tạo ra lưới hoa sen trong lửa ấy rồi đi qua giữa đó. Lại thấy có cõi Phật lửa cháy tràn đầy, Văn-thù-sư-lợi đi qua giữa đó; lửa ấy chạm vào người thì như được xoa thân bằng hương chiên-đàn (gỗ thơm quý) cứng (?) và nằm trên vải Ca-thi (loại vải mịn quý của xứ Ca-thi ở Ấn Độ), mềm mại dễ chịu, rất là khoan khoái.

 Lại có cõi Phật trống rỗng không có gì, Văn-thù-sư-lợi hóa ra cung điện Phạm Thiên, nhập thiền định mà đi qua giữa đó. Lại có cõi Phật hết sức chật hẹp, chúng sinh trong đó làm đủ điều ác, Văn-thù-sư-lợi đi qua giữa đó, khiến họ đều dừng lại không làm ác nữa, thành tựu lòng từ của trí tuệ giác ngộ (?), (nghĩ rằng): 'Ta sẽ thành tựu đạo chân chính cao tột, vì để dứt tham, sân, si của chúng sinh mà giảng pháp, khiến các chúng sinh được tam-muội từ (thiền định trong lòng thương yêu).' Đó gọi là Bồ-tát thành tựu lòng từ của trí tuệ giác ngộ.

 Thưa đại đức Tu-bồ-đề, lúc ấy tôi đã thấy những việc này. Rồi một lần ngồi một mình, tôi lại nghĩ: 'Thần thông của Văn-thù-sư-lợi với thần thông của ta ngang nhau, không khác gì.' Văn-thù-sư-lợi biết được ý nghĩ của tôi, liền đưa tôi đi qua các cõi Phật. Đến một cõi có nạn lửa, ngài nói với tôi: 'Ngài hãy dùng sức thần thông của mình đi qua giữa nơi này.' Lúc ấy tôi dốc hết sức thần thông, dập lửa ấy suốt bảy ngày đêm, tôi và Văn-thù mới đi qua được cõi ấy. Qua rồi lại đến thế giới tam thiên đại thiên thứ hai có nạn lửa, rộng lớn gấp bội; khi đã ở trong đó, Văn-thù-sư-lợi nói với tôi: 'Dùng sức thần thông của ai mà qua được thế giới này?' Tôi liền đáp: 'Thưa Văn-thù-sư-lợi, dùng sức thần thông của ngài mà qua được thế giới này.'"

 Kinh Đại Phương Quảng Bảo Khiếp, quyển thượng (hết)

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video