# Kinh Bồ-tát Tự Tại Vương
Kinh Bồ-tát Tự Tại Vương
Đời Diêu Tần, Cưu-ma-la-thập dịch (Diêu Tần: triều đại do họ Diêu lập ở Trung Hoa vào thế kỷ 4–5; Cưu-ma-la-thập: vị cao tăng người nước Quy Tư, dịch giả kinh Phật nổi tiếng)
Kinh Bồ-tát Tự Tại Vương, quyển thượng
Đời Diêu Tần, Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị tăng thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giảng giải) Cưu-ma-la-thập dịch
Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật (bậc đã tự giác ngộ hoàn toàn và giúp người khác giác ngộ) ở vườn Cấp Cô Độc trong rừng cây Kỳ-đà, thuộc thành Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la ở Ấn Độ xưa; khu vườn do trưởng giả Cấp Cô Độc mua của thái tử Kỳ-đà để dâng Phật). Ngài ở cùng đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) gồm hai vạn người. Các vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ Bồ-tát có địa vị cao) đều là bậc nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, nối ngôi vị Phật). Tên các vị là Bồ-tát Di-lặc, Bồ-tát Đắc Đại Thế, Bồ-tát Sư Tử Ý, Bồ-tát Sư Tử Tướng, Bồ-tát Đại Tướng. Các vị đứng đầu như thế cùng có một vạn người.
Lúc ấy, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) được đại chúng vây quanh cung kính. Ngài đang giảng kinh cho những chúng sinh đã phát tâm theo Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành nhằm thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh, chứ không chỉ giải thoát cho riêng mình). Khi ấy trong chúng có một vị Bồ-tát tên là Tự Tại Vương. Ngài từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, con có điều muốn hỏi. Nếu được Ngài cho phép, con mới dám nói."
Phật bảo Tự Tại Vương: "Mọi điều ông muốn hỏi, Phật đều cho phép. Cứ tùy ý hỏi, Ta sẽ vì ông mà giảng nói, khiến ông được hiểu rõ." Bồ-tát Tự Tại Vương được Phật cho phép thì vui mừng vô cùng, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, làm thế nào Bồ-tát ma-ha-tát được tự do tự tại mà tu hành trong pháp Đại thừa, lại có thể giảng nói pháp này cho người khác? Làm thế nào dùng sức tự tại mà dẹp phục các ma, những kẻ tăng thượng mạn (kiêu ngạo, chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng đắc), cùng các ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật giáo) chấp vào chỗ thấy, chỗ được và các điều tham đắm? Làm thế nào khiến họ an trụ trong Đại thừa, đầy đủ nguyện lớn, thành tựu giới hạnh (sự giữ giới luật và nết hạnh), đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là quả giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp, tức quả vị Phật)?"
Phật bảo Bồ-tát Tự Tại Vương: "Lành thay, lành thay! Ông đã hỏi Phật nghĩa ấy, Ta sẽ vì ông mà nói. Hãy một lòng lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ. Các Bồ-tát làm thế nào khiến chúng sinh được an trụ trong Đại thừa, đầy đủ nguyện lớn, thành tựu giới hạnh, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?" Bồ-tát Tự Tại Vương vâng lời lắng nghe.
Phật bảo Tự Tại Vương: "Bồ-tát ma-ha-tát có bốn pháp tự tại. Nhờ những pháp này, Bồ-tát tu hành được tự tại và khiến các chúng sinh được an trụ trong Đại thừa. Bốn pháp ấy là gì? Một là giới tự tại (tự tại nhờ giữ giới, tức những điều răn cấm trong đạo Phật). Hai là thần thông tự tại (tự tại về các năng lực siêu phàm). Ba là trí tự tại (tự tại về sự hiểu biết thấu suốt các pháp). Bốn là tuệ tự tại (tự tại về trí sáng suốt nhìn thấu bản chất).
Giới tự tại là thế này. Bồ-tát ma-ha-tát giữ giới đầy đủ: giới không bị phạm, không sứt mẻ, không thủng lỗ, không vẩn đục; không chấp là mình có được gì, không phải ăn năn, không bị chê trách, không có nóng nảy phiền não; được người trí khen ngợi. Đó là: giới thuận theo đạo; giới dạy dỗ chúng sinh; giới giữ gìn Chánh pháp; giới vui vẻ; giới không nương vào chỗ sinh ra (không giữ giới để cầu được sinh vào cõi tốt); giới an trụ trong định (trạng thái tâm chuyên chú, lặng yên); giới thuận theo trí tuệ; giới tin hiểu pháp sâu xa; giới không lui mất thần thông; giới không, vô tướng, vô tác (ba cửa giải thoát: thấy các pháp vốn trống rỗng không có tự thể; không có hình tướng để bám; không có gì để mong cầu tạo tác); giới tịch diệt (lặng yên, dứt hết phiền não); giới thâu nhận Phật pháp; giới giảng nói Phật pháp; giới không bỏ tất cả chúng sinh; giới lấy lòng từ che chở; giới lấy đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) làm gốc; giới lòng tin trong sạch; giới không thay đổi oai nghi (phép tắc đi đứng nằm ngồi).
Lại có: giới đầu-đà (lối tu khổ hạnh, sống đơn sơ, dứt bỏ tham muốn về ăn, mặc, ở) và các hạnh nhỏ nhặt; giới thuận theo ruộng phước (người đáng được cúng dường, như gieo hạt vào ruộng tốt thì được phước); giới rốt ráo trong sạch; giới không làm dứt giống Phật; giới giữ gìn giống Pháp; giới làm hiển bày Thánh chúng (cộng đồng các bậc thánh); giới an trụ tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật); giới trợ giúp sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa người qua bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ).
Lại có giới tu bốn niệm xứ (bốn phép quán: quán thân là nhơ nhớp, quán cảm giác là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp không có cái ta). Có giới tu bốn chánh cần (bốn sự siêng năng đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn). Có giới tu bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần thông, nhờ định do ý muốn, do tinh tấn, do nhất tâm và do quán xét). Có giới tu năm căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ) và năm lực (sức mạnh của năm căn ấy khi đã vững). Có giới tu bảy bồ-đề phần (bảy yếu tố giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả). Có giới tu tám thánh đạo phần (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, ghi nhớ đúng, định đúng). Lại có giới sinh ra tất cả các pháp trợ giúp đạt bồ-đề (giác ngộ).
Tự Tại Vương! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát giữ được giới như thế thì giới được đầy đủ, mọi điều nguyện đều thành. Bồ-tát giữ giới trong sạch như thế thì có thể làm được những việc sau. Tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ, mỗi thế giới nhỏ có một mặt trời, một mặt trăng và một núi Tu-di) có lúc bị lửa thiêu khi kiếp tận (lúc tận cùng của một đại kiếp, tức khoảng thời gian cực dài, thế giới bị tai họa lửa thiêu hủy). Khi ấy Bồ-tát nguyện dập tắt lửa, nói "lửa hãy tắt" thì lửa liền tắt.
Bồ-tát muốn khiến tam thiên đại thiên thế giới đều biến thành nước. Muốn khiến khắp tam thiên đại thiên thế giới mưa xuống các loại hoa. Muốn khiến tam thiên đại thiên thế giới đều thành châu báu. Muốn khiến các núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; cát sông Hằng dùng để ví số nhiều không đếm xuể) hợp lại thành một núi. Muốn khiến các biển lớn trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng hợp lại thành một biển. Tất cả đều như ý, không điều gì không thành. Nhờ sức giữ giới nên mọi điều nguyện đều được, mọi việc làm bằng thần lực đều vừa ý. Bồ-tát đứng vững trong giới như thế thì được sức tự tại như thế. Vì giữ giới trong sạch nên nguyện sâu xa rốt cuộc đều thành, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Tự Tại Vương! Thuở xưa, cách đây vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn không thể đếm; kiếp: khoảng thời gian cực dài), có một đức Phật hiệu là Tịnh Minh Quang Vương. Ngài có mười danh hiệu: Như Lai (bậc theo chân lý mà đến), Ứng Cúng (bậc đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết chân chính trọn khắp), Minh Hạnh Túc (bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao tột không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục người), Thiên Nhân Sư (bậc thầy của trời và người), Phật Thế Tôn (bậc giác ngộ được thế gian tôn kính).
Khi ấy có một vị Bồ-tát tỳ-kheo tên là Kim Cang Tề, có được sức giữ giới. Vì giữ giới trong sạch nên vị ấy thường ở nơi vắng vẻ trong rừng mà kinh hành (đi chậm rãi qua lại để tu tập, giữ tâm chuyên nhất). Vì muốn có đầy đủ Phật pháp nên vị ấy tu tập chánh hạnh (sự tu hành chân chính). Tu chánh hạnh rồi, vị ấy nghĩ như sau.
Không chấp là mình có được bất cứ pháp nào (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần), đó gọi là giới. Không tham đắm bất cứ pháp nào, đó gọi là giới. Diệt hết mọi kết (những phiền não trói buộc con người vào vòng sinh tử), đó gọi là giới. Quán thân như bóng trong gương, đó gọi là giới. Xem mọi lời nói như tiếng vang đáp lại tiếng gọi, đó gọi là giới. Quán tướng của tâm như huyễn (như trò ảo thuật, có hình mà không thật), đó gọi là giới. Thấy pháp thiện và pháp bất thiện không hai, không khác, đó gọi là giới. Để trừ tham dục mà quán thân là nhơ nhớp, đó gọi là giới. Để trừ sân hận mà sinh lòng từ, đó gọi là giới. Dùng trí tuệ phá lưới si mê, đó gọi là giới. Không thấy có gốc rễ của tham và sân, đó gọi là giới. Đối với các pháp không quán, không tưởng, không phân biệt, đó gọi là giới.
Không có ngã kiến (chấp có cái ta thật), không có chúng sinh kiến (chấp có chúng sinh thật), không có thọ giả kiến (chấp có một sinh mạng tồn tại suốt đời), không có nhân kiến (chấp có con người thật), không có thường kiến (chấp mọi thứ còn mãi), không có diệt kiến (chấp chết là mất hẳn), đó gọi là giới. Đối với tất cả pháp không tạo tác, không khởi lên, đó gọi là giới. Tâm không sợ hãi, đó gọi là giới. Không nương vào ba cõi, đó gọi là giới (ba cõi: cõi Dục là nơi chúng sinh còn ham muốn; cõi Sắc là nơi đã hết dục nhưng còn thân hình vi tế; cõi Vô sắc là nơi chỉ còn tâm thức, không có thân hình). Tin pháp vô sinh (chân lý rằng các pháp vốn không thật có sinh ra), đó gọi là giới. Tin hiểu vô sinh pháp nhẫn (sự chứng nhận vững chắc, an nhiên chấp nhận chân lý vô sinh), đó gọi là giới. Không tham lợi dưỡng (lợi lộc và đồ cúng dường), đó gọi là giới. Đối với lẽ các pháp là không thì tâm không kinh sợ; phá bỏ, lìa xa mọi tướng, trừ bỏ mọi mong cầu, đó gọi là giới.
Tâm không nghĩ tưởng điều gì, đó gọi là giới. Không tự cao, không khinh người, đó gọi là giới. Không đắm vào các nhập (sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng), đó gọi là giới. Không khởi năm dục (năm thứ ham muốn đối với sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm), đó gọi là giới. Biết rõ các ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) đồng với pháp ấm (?) (bản tánh chân thật của Pháp), đó gọi là giới. Biết rõ các tánh (các yếu tố cấu thành như đất, nước, lửa, gió) đồng với pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi pháp), đó gọi là giới. Ưa không tranh cãi, đó gọi là giới. Đối với pháp lành không bỏ sự siêng năng tu hành, đó gọi là giới. Biết tất cả pháp tất yếu là tướng tịch diệt và tự thân chứng nghiệm điều đó, đó gọi là giới.
Tự Tại Vương! Tỳ-kheo Kim Cang Tề an trụ trong giới như thế. Vị ấy tu tập thánh pháp (pháp của bậc thánh), giữ chánh niệm (sự ghi nhớ, tỉnh thức đúng đắn) không điên đảo. Bấy giờ có một ma tử (con của ma vương; ma là loài chuyên phá hoại việc tu hành) tên là Chướng Ngại. Hắn thấy tỳ-kheo Kim Cang Tề giữ giới như thế, tu tập thánh pháp, chánh niệm không điên đảo. Hắn bèn cùng tám vạn bốn nghìn ma và quyến thuộc (bà con, thuộc hạ) của chúng mặc áo giáp, cầm binh khí, đi đến chỗ vị ấy. Chúng ẩn thân để dò xem tâm tỳ-kheo đang ở trong hạnh nào. Chúng đi theo suốt một nghìn năm mà không thấy được một niệm tâm tán loạn nào để có thể quấy phá.
Thế là ma tử và quyến thuộc hiện thân ma ra, cầm dao giáo đứng trước tỳ-kheo, muốn làm cho vị ấy sợ hãi. Tỳ-kheo thấy đại chúng ma cầm binh khí muốn dọa mình, bèn thề rằng: "Nếu giới của tôi trong sạch, tôi tu tập thánh pháp và chánh hạnh không điên đảo, thì do nhân duyên ấy, binh khí của chúng ma đều sẽ biến thành hoa sen đủ màu xanh, vàng, đỏ, trắng, cùng hoa tu-man-na, hoa bà-lợi-sư và những loài hoa quý lạ nổi tiếng, kết thành chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc, chuỗi hoa đeo làm trang sức). Lúc ấy, ma tử cùng quyến thuộc sẽ có hình dáng và oai nghi đều giống như thân tôi."
Tự Tại Vương! Tỳ-kheo Kim Cang Tề vừa nói lời ấy, binh khí của chúng ma liền biến thành hoa đẹp, thơm sạch lạ thường, kết thành chuỗi anh lạc. Tất cả các ma đều tự thấy thân mình giống như vị tỳ-kheo này: cạo bỏ râu tóc, mặc áo cà-sa nhuộm màu (áo của người xuất gia). Ma tử thấy tỳ-kheo hiện sức thần lớn thì lấy làm lạ, cho là việc chưa từng có. Hắn cùng quyến thuộc đều cúi lạy dưới chân vị ấy và nói: "Ngài được pháp gì mà có sức như vậy?" Tỳ-kheo đáp: "Sức này không phải sinh ra từ chỗ có điều đạt được. Nó cũng không nương vào thân, miệng, ý hay bất cứ pháp nào mà sinh ra. Sức này không do bám trụ vào tướng mà sinh, vì nó không có chỗ trụ."
Ma nói: "Thưa tỳ-kheo, suốt một nghìn năm tôi tìm xem tâm hạnh của ngài mà không biết nó ở chỗ nào." Tỳ-kheo đáp: "Dù ông tìm trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng cũng không thể tìm được. Vì sao? Vì tâm này không ở trong, không ở ngoài, không ở giữa. Ông có thể tìm được chỗ đi của tâm một người huyễn hóa (người do phép thuật biến ra) chăng?" Ma đáp: "Người huyễn hóa còn không có tâm, huống chi là chỗ đi của tâm." Tỳ-kheo nói: "Như Lai dạy rằng tất cả pháp đều không, đều như huyễn hóa. Trong đó cũng không có tâm, không có suy nghĩ." Ma hỏi: "Nếu không có tâm, không có suy nghĩ, thì sao lại có đi có lại, có nói năng?" Tỳ-kheo đáp: "Người huyễn hóa đi lại, nói năng thế nào thì tôi đi lại, nói năng cũng như thế."
Ma hỏi: "Ngài tinh tiến tu hành như thế, an trụ trong việc giữ giới, tu tập thánh pháp, là để hướng đến đâu?" Tỳ-kheo đáp: "Hướng đến chỗ không có chỗ hướng đến." Ma hỏi: "Thế nào là hướng đến chỗ không có chỗ hướng đến?" Tỳ-kheo đáp: "Ở đây không có cái đi trong quá khứ, không có cái đi hiện nay, không có cái đi về sau. Không có chỗ hướng đến, đó chính là cửa giải thoát vô tác (cửa giải thoát nhờ thấy không có gì để mong cầu tạo tác).
Ông hỏi tôi tinh tiến tu hành như thế, an trụ nơi giới, tu tập thánh pháp, là để hướng đến đâu. Tôi không hướng đến sự sinh của sắc (phần vật chất, hình thể), không hướng đến sự diệt của sắc, không hướng đến sự trụ của sắc. Tôi không hướng đến sự diệt của thọ (cảm giác), tưởng (tri giác, hình dung), hành (ý chí, các hoạt động tâm lý tạo nghiệp), thức (sự nhận biết phân biệt). Tôi cũng không hướng đến sự trụ của thọ, tưởng, hành, thức. Đối với tất cả pháp, tôi không hướng đến sinh, không hướng đến diệt, không hướng đến trụ. Đó gọi là chánh thú (sự hướng đến chân chính).
Này ma tử! Chánh thú là không chấp lấy sắc, không chấp lấy thọ, tưởng, hành, thức. Pháp không có gì để thấy, đó là chỗ tôi hướng đến. Chỗ tôi hướng đến là không chấp lấy sắc, không chấp lấy thọ, tưởng, hành, thức. Chỗ tôi hướng đến cũng là chỗ các bậc thánh hướng đến." Ma hỏi: "Thưa tỳ-kheo, trong pháp này làm sao có sự hướng đến?"
Tỳ-kheo đáp: "Các pháp của phàm phu và các pháp của Phật đồng là một pháp, không hai, không khác. Pháp của bậc hữu học (người đang tu học, chưa dứt hết phiền não), pháp của A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), pháp của Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe ai dạy), pháp của Phật, đều đồng là tất cả pháp, không hai, không khác. Pháp quá khứ, pháp vị lai, pháp hiện tại đồng là một pháp, không hai, không khác. Vì là tướng bình đẳng nên không có ra, không có sinh. Người không bỏ tướng bình đẳng của các pháp ấy, vì muốn đem pháp này chỉ bày cho chúng sinh mà giảng nói pháp. Hướng đến như thế gọi là chánh thú.
Này ma tử! Chánh thú là không hướng đến cõi Dục, không hướng đến cõi Sắc, không hướng đến cõi Vô sắc. Người an trụ nơi pháp bình đẳng thì không lay động, không lùi bước đối với thật tướng (tướng chân thật) của pháp. Đó gọi là chánh thú. Chân như (bản thể chân thật, như vậy, không đổi) hướng đến thế nào thì tất cả pháp hướng đến cũng như thế. Pháp tánh hướng đến thế nào thì tất cả pháp hướng đến cũng như thế. Thật tế (chỗ cùng tận của chân lý) hướng đến thế nào thì tất cả pháp hướng đến cũng như thế mà tìm cầu (?). Người hướng đến như thế cũng không nghĩ tưởng, không đắm vào các chỗ hướng đến. Đó gọi là chánh thú."
Ma tử hỏi tỳ-kheo Kim Cang Tề: "Ngài dùng chánh hạnh này để được pháp gì?" Tỳ-kheo đáp: "Nhờ chánh hạnh này, tôi được lìa sự phân biệt các pháp. Vì không nghĩ tưởng, không phân biệt nên tôi có đầy đủ tướng bình đẳng. Ông hỏi tôi được pháp gì, nhưng trong chánh hạnh này không có tướng 'được', cũng không có tăng thượng mạn. Nhờ chánh hạnh này mà đối với pháp, tôi không có chỗ nào gọi là được. Chánh hạnh tức là không có hạnh."
Ma tử hỏi tỳ-kheo Kim Cang Tề: "Ngài dùng giới này rồi sẽ được pháp gì?" Tỳ-kheo đáp: "Nhờ giới này tôi sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì cho đến một pháp nhỏ cũng không thể nắm được." Ma tử hỏi: "Làm sao được bồ-đề?" Tỳ-kheo đáp: "Thấy sắc bình đẳng tức là được bồ-đề. Thấy thọ, tưởng, hành, thức bình đẳng tức là được bồ-đề. Thấy tất cả pháp bình đẳng tức là được bồ-đề." Ma tử hỏi: "Bồ-đề như thế tìm ở chỗ nào?" Tỳ-kheo đáp: "Nên tìm trong tánh của ngã kiến." Ma tử hỏi: "Tìm như thế nào?" Tỳ-kheo đáp: "Khi tìm thì không khởi cái thấy về bồ-đề."
Ma hỏi: "Thưa tỳ-kheo, thầy của ngài là ai? Ai đã dạy dỗ mà ngài biện luận được như thế?" Tỳ-kheo đáp: "Không phá hoại tánh ngã kiến mà được bồ-đề, đó là thầy tôi. Không ở nơi nhơ, không ở nơi sạch, đó là thầy tôi. Thức không ở trong hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cũng không ở trong vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt), đó là thầy tôi. Không nghe các pháp từ người khác, không trụ, không bỏ mà vượt qua được các dòng nước xiết (ví cho phiền não cuốn trôi người vào sinh tử), đó là thầy tôi. Biết khắp tất cả pháp mà không đi đến tất cả pháp, đó là thầy tôi.
Mọi âm thanh, lời nói được nói ra mà vẫn không lay chuyển trong tướng không thể nói của các pháp, đó là thầy tôi. Tất cả pháp không sinh, không khởi, không xuất hiện mà vẫn chuyển được bánh xe Thánh pháp (ví việc giảng dạy chân lý lan rộng như bánh xe lăn đi), đó là thầy tôi. Không ở bờ bên này, không ở bờ bên kia, không ở giữa dòng (bờ này là sinh tử; bờ kia là Niết-bàn, tức cảnh giới dứt hết phiền não và sinh tử), đó là thầy tôi. Tất cả pháp do không sinh mà sinh, đó là thầy tôi. Tất cả pháp do không diệt mà diệt, đó là thầy tôi. Tôi theo lời dạy của vị thầy như thế nên biện luận được như vậy."
Ma tử hỏi: "Như Lai dùng gì mà chuyển pháp luân (bánh xe Pháp, tức việc Phật giảng dạy chân lý)?" Tỳ-kheo đáp: "Đối với sắc, Như Lai không chuyển, không trở lại. Đối với chân như của sắc, pháp của sắc, tánh không của sắc, sự vô tướng của sắc, sự vô tác của sắc, sự diệt của sắc, sự lìa của sắc, sự vô sinh của sắc, tướng của sắc, tánh của sắc, Ngài cũng không chuyển, không trở lại. Đối với thọ, tưởng, hành, thức, Ngài không chuyển, không trở lại. Đối với chân như của thức, pháp của thức, tánh không của thức, sự vô tướng của thức, sự vô tác của thức, sự diệt của thức, sự lìa của thức, sự vô sinh của thức, tướng của thức, tánh của thức, Ngài cũng không chuyển, không trở lại. Chính vì tất cả pháp đều không chuyển nên Như Lai chuyển pháp luân. Pháp luân như thế dù chuyển hay không chuyển, rốt cuộc cũng không vượt ra khỏi pháp tánh vô lượng. Ai hiểu được sự chuyển pháp luân này thì người ấy có thể chuyển pháp luân."
Bấy giờ ma tử và quyến thuộc đều xin làm đệ tử của tỳ-kheo Kim Cang Tề, nói rằng: "Từ hôm nay chúng tôi xin quy y (nương tựa, theo về) thầy." Tỳ-kheo nói: "Các ông chớ quy y tôi. Hãy quy y Phật Tịnh Minh Quang Vương. Những điều tôi nói đều là do Phật dạy." Ma tử nói: "Vậy xin cùng đến chỗ Phật." Khi ấy, tỳ-kheo Kim Cang Tề cùng ma tử và tám vạn bốn nghìn chúng ma đến chỗ Phật Tịnh Minh Quang Vương. Họ cúi đầu lạy sát chân Phật, chắp tay cung kính đứng qua một bên. Phật Tịnh Minh Quang Vương nhân giới trong sạch và hạnh thánh pháp của họ mà giảng cho họ pháp như thế. Tất cả đều được bất thoái (không còn lui sụt) trên đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Tự Tại Vương! Tỳ-kheo Kim Cang Tề lúc ấy đâu phải ai khác, chính là ông đó. Ma tử Chướng Ngại chính là Bồ-tát Trì Địa. Tự Tại Vương! Đó gọi là giới tự tại của Bồ-tát ma-ha-tát. Bồ-tát được giới tự tại này thì có thể bày ra cho chúng sinh thấy sức nguyện không thể nghĩ bàn, giáo hóa vô lượng chúng sinh hướng đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bồ-tát cũng có thể tự mình hàng phục kẻ thù là ma, mau thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Phật bảo Tự Tại Vương: "Thế nào là thần thông tự tại của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là thiên nhãn (mắt như mắt trời, thấy xa không bị ngăn che), thiên nhĩ (tai như tai trời, nghe được mọi âm thanh xa gần), tha tâm trí (trí biết tâm người khác), túc mạng trí (trí biết các đời trước), như ý túc (năng lực biến hóa, đi đến đâu cũng tùy ý).
Tự Tại Vương! Thế nào là thiên nhãn tự tại của Bồ-tát? Nhãn căn (giác quan con mắt) của Bồ-tát không bị tường vách, núi rừng, núi Tu-di, núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới) hay khoảng giữa các thế giới ngăn trở, đó gọi là thiên nhãn tự tại. Với con mắt không bị ngăn ngại này, Bồ-tát thấy vô lượng a-tăng-kỳ cõi Phật ở mười phương (tám hướng cùng phương trên và phương dưới) như một cõi Phật. Vì sao? Vì tướng hư không không có khác biệt. Các cõi Phật tuy kia đây khác nhau, nhưng không hợp lại mà cũng không khác nhau.
Bồ-tát lại thấy các đức Phật được đại chúng vây quanh đều là một Phật, vì pháp tánh có tướng không hư hoại. Vì thấy một Phật trong sạch nên thấy tất cả Phật trong sạch. Vì tất cả Phật trong sạch nên thấy tự thân trong sạch. Vì tự thân trong sạch nên thấy tất cả pháp trong sạch. Giữa sự trong sạch của tự thân và các sự trong sạch khác, Bồ-tát không sinh ra hai tướng. Bồ-tát lại thấy các đệ tử của Phật, không khác gì thấy sự trong sạch của Phật. Bồ-tát dùng cái thấy đúng về đệ tử mà thấy Phật, dùng cái thấy đúng về Phật mà thấy đệ tử.
Lại nữa, Bồ-tát dùng thiên nhãn thấy hết tất cả chúng sinh trong vô lượng a-tăng-kỳ thế giới ở mười phương, dù ở địa ngục, là súc sinh, là ngạ quỷ (quỷ đói), là người hay là trời, chỉ trừ cõi Vô sắc (vì cõi ấy không có hình thể để thấy). Bồ-tát thấy rõ nơi chốn thiện ác mà họ đi đến trong sinh tử, lại biết nghiệp (hành động tạo tác) và quả báo của chúng sinh. Bồ-tát tuy thấy chúng sinh nhưng không chấp vào tướng chúng sinh. Vì sao? Vì tin vào chân lý vô ngã (không có cái ta thật). Tuy thấy nghiệp và quả báo, nhưng Bồ-tát biết tất cả pháp không có nghiệp, không có báo. Bằng thiên nhãn này, Bồ-tát thấy tất cả sắc (hình sắc vật chất) đều không có tướng sắc, vì tin rằng tất cả pháp không có gì thật có. Bồ-tát biết các hình sắc đều là hư vọng, vì xưa nay vốn không sinh. Đó gọi là thiên nhãn của Bồ-tát.
Nhờ được sức trí của thiên nhãn này, Bồ-tát tùy chỗ có thể thấy: hoặc thấy những hình sắc đếm được, hoặc thấy vô số hình sắc, hoặc không gì không thấy. Bồ-tát tuy ở giữa trăm nghìn vạn loại chúng sinh mà vẫn có thể vào thiền định, bối xả (tám pháp định giúp lìa bỏ sự ràng buộc của ba cõi), tam-muội (trạng thái tâm chuyên chú lặng yên vào một đối tượng), cho đến không thấy có một chúng sinh nào. Vì sao? Vì Bồ-tát thông suốt chân như vô ngã của các pháp. Bồ-tát này hiện thân trước hình thể trong sạch, vi diệu của chư thiên (các vị trời) cõi Sắc cho các thiên tử thấy, và Bồ-tát cũng thấy thân chư thiên. Bồ-tát lại có thể khiến chư thiên thấy thân mình mà chư thiên không tự thấy thân họ. Hoặc khiến chư thiên tự thấy thân họ mà không thấy thân Bồ-tát. Tự Tại Vương! Đó gọi là thiên nhãn tự tại của Bồ-tát."
Tự Tại Vương! Thế nào là thiên nhĩ tự tại của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát được thiên nhĩ này thì nghe được hết mọi âm thanh trong vô lượng a-tăng-kỳ thế giới ở mười phương. Đó là tiếng của trời, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có khi hung dữ), càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời), a-tu-la (loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với trời), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và phi nhân (các loài không phải người).
Khi nghe các âm thanh ấy, Bồ-tát không phân biệt tiếng nào, tin rằng mọi âm thanh đều là tướng không thể nói. Khi nghe các tiếng ấy, Bồ-tát không sinh tướng ta, tướng chúng sinh hay tướng âm thanh, thông suốt rằng mọi âm thanh xưa nay vốn là tướng không thể nói. Bồ-tát tin biết âm thanh không có lúc nào dừng lại. Vì tánh của tai và tánh của nhĩ thức (sự nhận biết qua tai) không có ngăn ngại, nên khi nghe tiếng thì hiểu nghĩa chân thật của nó: mọi âm thanh không thể nói, vì là tướng diệt. Do nghĩa chân thật ấy mà Bồ-tát nương vào nghĩa, không nương vào tiếng, vì tất cả pháp là tướng vô sinh.
Bồ-tát lại nghe pháp do vô lượng a-tăng-kỳ đức Phật hiện tại ở mười phương giảng nói mà không bị ngăn ngại. Nghe thế nào thì giữ được thế ấy, giữ rồi không quên. Vì sao? Vì cho đến một câu nào, Bồ-tát cũng không để mất đi mà không hay biết (?).
Có khi Bồ-tát được hỏi về pháp. Dù đó là pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính sinh tử) hay vô lậu (đã dứt phiền não), hữu vi hay vô vi, pháp thế gian hay pháp vượt khỏi thế gian, thiện hay bất thiện, có tội hay không tội; dù thuộc Thanh văn thừa (con đường của người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), Bích-chi-phật thừa (con đường tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên) hay Phật thừa (con đường thành Phật), Bồ-tát đều có thể khiến pháp ấy vào một tánh, một vị, tức là lìa tự tánh. Tuy có điều hỏi nhưng Bồ-tát không đắm vào sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, xúc chạm và các ý niệm). Tuy nghe pháp nhưng không trụ vào các tướng.
Bồ-tát quý trọng pháp, nương theo pháp, không nương theo phi pháp. Thế nào là pháp? Pháp là lìa nhiễm ô. Pháp là vô tướng. Pháp là vô vi. Pháp là không có chỗ quy về. Pháp là không sinh, không khởi, không có được. Pháp là không gì sánh bằng. Trong pháp này mà dùng tướng để phân biệt, chấp lấy, bỏ đi, nói lời hý luận (lời bàn luận vô ích, không đúng thật), đó gọi là phi pháp.
Tự Tại Vương! Bồ-tát nương vào nghĩa, không nương vào lời. Bồ-tát không lìa lời nói, mà dùng tâm thâm nhập vào nghĩa để nghe pháp. Thế nào gọi là tâm thâm nhập vào nghĩa? Đó là không rơi vào cái thấy về nghĩa không, cái thấy về nghĩa vô tướng, cái thấy về nghĩa vô tác. Bồ-tát dùng tâm ấy nghe pháp và nương vào nghĩa. Nghĩa ấy không thể nắm được, mà cái không thể nắm được cũng không thể nắm được.
Lại nữa, Tự Tại Vương! Nếu Bồ-tát nghe pháp của chư Phật như thế thì nương vào kinh liễu nghĩa (kinh nói rõ trọn vẹn chân lý rốt ráo), không nương vào kinh bất liễu nghĩa (kinh nói theo cách tạm thời, chưa nói hết nghĩa rốt ráo). Kinh liễu nghĩa là thế này: tất cả các kinh đều là liễu nghĩa, vì nương vào nghĩa, vì tất cả pháp không thể nói. Bồ-tát như thế gọi là nương vào kinh liễu nghĩa. Nếu người đối với tất cả kinh không nương vào nghĩa được như thế, đó gọi là bất liễu nghĩa. Vì sao gọi là bất liễu? Vì người ấy không thấu rõ nghĩa, nên đi trên con đường bụi bặm nhơ nhớp và thường bị lôi kéo. Bị cái gì lôi kéo? Bị âm thanh lôi kéo. Người thấu rõ nghĩa thì không chạy theo âm thanh. Vì sao? Vì nghĩa ấy không thể nói. Bồ-tát biết tất cả pháp lìa mọi cực đoan, không phải là tướng có thể hiểu thấu (?). Tự Tại Vương! Nương vào nghĩa và chỗ hướng về như thế mà đến với pháp thì tất cả các kinh đều là liễu nghĩa. Không nương như thế thì tất cả các kinh đều là bất liễu nghĩa.
Lại nữa, Tự Tại Vương! Khi nghe nhận pháp ở chỗ chư Phật, Bồ-tát nương vào trí, không nương vào thức (sự nhận biết phân biệt của tâm phàm). Vì sao? Vì Bồ-tát biết thức là hư vọng, như huyễn, lìa tướng, không có tánh, không có sắc, không có hình, không có gì đối đãi, không thể nhận biết. Biết tướng của thức như thế thì gọi là trí, không gọi là thức. Bồ-tát nương vào trí nên không chạy theo thức. Bồ-tát biết thức của người khác cũng không phải là thức. Vì thế không đắm vào chân như của thức, nên nói là chân như của trí (?). Tự Tại Vương! Bồ-tát nương vào trí thì không trụ vào thức, có thể biết lời người khác nói mà giảng pháp cho họ.
Lại nữa, Tự Tại Vương! Khi giảng pháp, Bồ-tát tuy nói tên chúng sinh nhưng nương vào pháp, không nương vào chúng sinh. Vì sao? Nếu trong pháp của ta thật có chúng sinh, thì rốt cuộc không có trong sạch, không có giải thoát. Vì thế, Tự Tại Vương, tất cả pháp rốt ráo không có ta, không có chúng sinh. Như Lai theo cách nói của thế gian mà nói có chúng sinh, chứ các pháp thật không có chúng sinh. Vì thế Bồ-tát nương vào pháp, không nương vào chúng sinh.
Pháp tức là pháp tánh. Pháp tánh là tánh không sinh. Không sinh là rốt ráo không khởi, không tạo tác. Nghĩa ấy là điều không thể nói. Vì sao? Dùng lời để nói pháp mà pháp không ở trong lời, vì thế chỉ dùng lời để chỉ bày nghĩa. Mọi điều được chỉ bày, được nói ra đều không phải lời, không phải nói. Có phân biệt, có điều được nói ra, thì không phải Phật pháp. Không phân biệt, không điều gì được nói, đó mới là Phật pháp. Vì thế nói rằng không nói là Phật pháp. Ai muốn vào Phật pháp thì nên vào như thế.
Còn khi dùng lời để nói về chúng sinh, hay khi nói pháp, thì không nên sinh kiến chấp. Nếu có hai thì không gọi là lời Phật. Không hai, không phân biệt, đó mới là lời Phật. Nếu có tiếng nói thì không phải Phật pháp. Nếu có bàn luận cũng không phải Phật pháp. Không có tiếng nói, cũng không có bàn luận, đó gọi là Phật pháp. Vì thế, Tự Tại Vương, nếu Bồ-tát vào được Phật pháp thì được thiên nhĩ như thế. Đối với mọi âm thanh, Bồ-tát đều thuận theo thật tướng của các pháp mà hành, có thể đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tự Tại Vương! Đó gọi là thiên nhĩ tự tại của Bồ-tát.
Tự Tại Vương! Thế nào là tha tâm trí tự tại của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát được tha tâm trí tự tại thì dùng tâm mình biết tâm người. Đến đâu giảng pháp cho đại chúng, trước hết Bồ-tát quán sát tâm của chúng. Bồ-tát biết các chúng sinh ấy có ý muốn sâu kín gì trong lòng, có hạnh gì, nhân gì, tướng gì, rồi tùy đó mà giảng. Vì tâm mình trong sạch nên Bồ-tát thâm nhập được sự trong sạch của tâm tất cả chúng sinh.
Tự Tại Vương! Ví như tấm gương sáng soi các hình sắc. Tướng mạo dài ngắn, lớn nhỏ, thô hay tinh đều hiện bóng đúng theo hình gốc, không thêm không bớt, còn gương thì không phân biệt. Vì gương sáng sạch nên hiện được các bóng. Bồ-tát cũng như thế. Vì tâm mình trong sạch, pháp tánh soi sáng, nên Bồ-tát biết hết tâm và tâm sở (các trạng thái, tác dụng tâm lý đi kèm tâm, như vui, buồn, tham, giận) do chúng sinh khởi lên, không bị ngăn ngại.
Nếu trong chúng có người nhiều tham dục, Bồ-tát biết tâm người ấy, mà cũng thấy tướng lìa dục. Vì sao? Vì tướng của tâm vốn không nhiễm. Nếu trong chúng có người nhiều sân, nhiều si, Bồ-tát biết tâm họ, mà cũng thấy tướng lìa sân, lìa si. Vì sao? Vì tướng của tâm vốn không phải sân, không phải si. Nếu trong chúng có người ưa Thanh văn thừa, Bồ-tát biết pháp tánh của đạo họ tu không vì thế mà thành nhỏ. Nếu trong chúng có người ưa đạo Bích-chi-phật, Bồ-tát biết pháp tánh của đạo họ tu không vì thế mà thành vừa. Nếu trong chúng có người ưa Đại thừa, Bồ-tát biết pháp tánh của đạo họ tu không vì thế mà thành lớn.
Bồ-tát tùy theo chỗ biết về tâm tánh chúng sinh mà giảng pháp, nhưng không chấp vào tướng của tâm. Tuy biết các thừa và giảng pháp theo đó, Bồ-tát không phá hoại pháp tánh. Vì không phá hoại pháp tánh nên không phá hoại mọi tánh, mà vẫn biết được chỗ hành của chúng sinh. Bồ-tát tự dùng tâm mình quán tâm người; tâm mình và tâm người không trái nhau, cũng không thuận nhau. Bồ-tát cũng biết tâm chúng sinh nối nhau sinh ra, lại biết tâm tánh tức là pháp tánh. Tự Tại Vương! Đó gọi là tha tâm trí tự tại của Bồ-tát. Nhờ sự tự tại này mà ở trên trời và trong cõi người, ai cũng biết đến Bồ-tát.
Tự Tại Vương! Thế nào là túc mạng trí tự tại của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát được túc mạng trí tự tại thì nhờ sức nhớ mạnh, nhờ định căn sắc bén, nhớ lại việc của mình và của người trong những đời trước suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng. Bồ-tát nói cho người khác: "Ta từng ở chỗ kia, thuộc loại như thế, họ tên như thế, tuổi thọ như thế, chịu khổ vui như thế."
Bồ-tát lại biết căn lành mà chúng sinh đã trồng trong đời trước. Có người có sức của nhân, có người có sức của duyên (nhân là nguyên nhân chính; duyên là điều kiện phụ giúp). Người này có nhân Thanh văn, người này có nhân Bích-chi-phật, người này có nhân Đại thừa. Biết nhân đời trước của họ như thế, Bồ-tát tùy chỗ thích hợp mà giảng pháp. Nhờ được túc mạng trí, Bồ-tát tự biết mình trong các đời trước đã trồng những căn lành nào ở chỗ chư Phật. Nếu đời trước có căn lành mà chưa hồi hướng (đem công đức đã làm hướng về một mục đích) về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nay Bồ-tát đem căn lành ấy hồi hướng về bồ-đề (?).
Tuy biết đời trước, Bồ-tát cũng biết pháp đời trước không có gì đến. Bồ-tát không thấy pháp đi từ đời trước đến đời sau, cũng không thấy đi từ đời nay về đời trước. Bồ-tát biết tất cả pháp không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Bồ-tát nhớ quá khứ mà không sinh cái thấy chấp vào quá khứ, cũng không sinh cái thấy chấp vào vị lai, vào khoảng giữa hay vào các cực đoan. Bồ-tát biết tất cả pháp không có bờ mé, không có ở giữa.
Bồ-tát tuy nhớ đời trước của chúng sinh, nhưng cũng biết sắc ở quá khứ là tướng lìa; biết thọ, tưởng, hành, thức ở quá khứ là tướng lìa. Năm ấm ở quá khứ là tướng lìa, tức là năm ấm ở vị lai là tướng lìa. Tướng lìa ở vị lai tức là tướng lìa ở hiện tại. Bồ-tát biết tánh của tất cả pháp quá khứ là không, biết tánh của tất cả pháp hiện tại là không, biết tánh của tất cả pháp vị lai là không.
Tự Tại Vương! Khi Bồ-tát biết đời trước như thế thì căn lành tăng trưởng, nhân duyên tội nghiệp đời trước tiêu hết. Vì sao? Vì Bồ-tát thông suốt rằng tướng của tất cả pháp không mới, không cũ. Thành tựu trí ấy rồi, Bồ-tát tin hiểu tất cả pháp hữu vi đều không, như giấc mộng. Tự Tại Vương! Ví như trong mộng thấy sinh tử khổ vui, Bồ-tát tin hiểu tất cả pháp hữu vi cũng như thế. Người tin hiểu như thế thì qua lại trong sinh tử mà tâm không mỏi mệt, đối với chúng sinh thì sinh lòng thương xót, đối với tất cả pháp thì thấy là giả tạo.
Bồ-tát nghĩ thế này: "Ta qua lại sinh tử trong bao nhiêu nghìn vạn ức kiếp, tất cả đều hư vọng, không có gì thật. Tất cả chúng sinh cũng như thế, qua lại sinh tử là hư vọng, không thật. Cái gọi là thật thì không khởi lên tứ đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) (?). Tứ đại là pháp hư vọng."
Tự Tại Vương! Khi thấy đời trước, Bồ-tát thấy các pháp hữu vi đều hư vọng. Vì sao? Bồ-tát nhớ niềm vui làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chánh pháp) trong đời trước, thấy đều là tướng vô thường biến đổi. Bồ-tát nhớ niềm vui làm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), thấy cũng đều là tướng vô thường biến đổi. Bồ-tát cũng thấy thế giới trang nghiêm trong sạch của chư Phật, chúng Thanh văn trang nghiêm trong sạch, chúng Bồ-tát trang nghiêm trong sạch, các vật dụng trang nghiêm trong sạch. Bồ-tát cũng nhớ sắc thân đầy đủ của chư Phật đang chuyển pháp luân, mà thấy tất cả đều là tướng vô thường biến đổi.
Khi nhớ như thế, Bồ-tát không còn tham tiếc pháp hữu vi. Vì sao? Vì Bồ-tát nghĩ thế này: "Cõi tịnh độ (cõi trong sạch của Phật) và sắc thân của chư Phật như thế còn vô thường, diệt hết, huống chi những thứ ta đang đắm trước." Bồ-tát liền vào pháp vô ngã, vô ngã sở (không có cái ta, không có cái thuộc về ta). Nương vào tướng vô thường biến đổi, Bồ-tát nghĩ thế này: "Các pháp hữu vi đều vô thường, vậy mà chúng sinh lại tưởng chúng thường còn." Bồ-tát liền sinh lòng đại bi đối với chúng sinh, và nghĩ đến việc buông bỏ tất cả pháp. Tự Tại Vương! Đó là túc mạng trí tự tại của Bồ-tát. Bồ-tát được sự tự tại này thì tin tất cả pháp là vô thường. Thế nhưng để thành tựu cho chúng sinh, Bồ-tát vẫn nhận lấy thân. Bồ-tát nhận lấy để rồi không nhận lấy, nắm lấy để rồi không nắm lấy, chỉ vì giáo hóa tất cả chúng sinh.
Tự Tại Vương! Thế nào là như ý túc tự tại của Bồ-tát ma-ha-tát? Vì tâm tự tại, Bồ-tát từ thánh tướng mà sinh ra như ý túc (nền tảng của thần thông biến hóa), gồm sức muốn, sức tinh tấn, hạnh đoạn trừ và sức tin hiểu (?). Bồ-tát được như ý túc tin hiểu này thì không do tạo tác, không do khởi lên. Nếu muốn đến khắp các thế giới nhiều như cát sông Hằng, trong khoảng một niệm (một khoảnh khắc cực ngắn) Bồ-tát đều đến được. Chúng sinh ở các nơi ấy đều thấy Bồ-tát đến, mà Bồ-tát vẫn không rời chỗ cũ. Ở nơi kia, họ thấy Bồ-tát giảng pháp; còn ở nơi này, việc giảng pháp vẫn không dứt. Tự Tại Vương! Đó gọi là như ý túc tự tại của Bồ-tát.
Bồ-tát dùng sức như ý túc tự tại này như sau. Có chúng sinh nên dùng như ý túc để độ thì Bồ-tát dùng như ý túc độ họ. Chư thiên và người chấp vào tướng thường còn thì Bồ-tát cho họ thấy cảnh lửa thiêu thế giới lúc tận kiếp. Các chúng sinh ấy thấy tam thiên đại thiên thế giới bị thiêu cháy hết, mà thế giới này thật ra không hề tổn giảm. Có chúng sinh kiêu mạn tự cao thì Bồ-tát hóa làm thần Chấp Kim Cang (vị thần hộ pháp cầm chày kim cang), cầm chày kim cang (một loại binh khí, biểu tượng sức mạnh phá tan mọi thứ) bốc lửa cho họ thấy. Họ sinh sợ hãi, trừ được tâm kiêu mạn, tự quy phục lễ kính.
Có chúng sinh ưa hình Chuyển luân vương thì Bồ-tát dùng thân Chuyển luân vương mà giảng pháp. Có chúng sinh ưa hình Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời) thì dùng thân Thích-đề-hoàn-nhân mà giảng pháp. Có chúng sinh ưa hình Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên thuộc cõi Sắc) thì dùng thân Phạm thiên vương mà giảng pháp. Có chúng sinh ưa hình Ma vương thì dùng thân Ma vương mà giảng pháp. Có chúng sinh ưa thấy thân Phật thì hiện thân Phật mà giảng pháp.
Có khi Bồ-tát vì chúng sinh mà ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) giữa hư không, thân phóng ánh sáng mà giảng pháp. Có chúng sinh ưa thế giới trang nghiêm trong sạch thì Bồ-tát trang hoàng tam thiên đại thiên thế giới cho họ: treo phướn lụa, lọng che, dựng các tràng phan (cờ phướn dài hình trụ), giăng lưới báu phủ khắp bên trên, đốt các thứ hương quý, trổi các thứ nhạc, rồi sau mới giảng pháp. Có khi Bồ-tát vì chúng sinh mà hiện tam thiên đại thiên thế giới thành một biển nước, các thứ hoa sen xanh, hồng, đỏ, trắng phủ khắp mặt nước. Giữa nước hiện ra tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví như chỗ ngồi của chúa sơn lâm), Bồ-tát ngồi trên đó mà giảng pháp.
Có khi Bồ-tát vì chúng sinh mà hiện thân ngồi trên đỉnh núi Tu-di giảng pháp, tiếng vang đến tận cõi Phạm thiên. Có khi Bồ-tát không hiện thân, chỉ dùng âm thanh mà giảng pháp. Có khi hiện thân càn-thát-bà, dùng các thứ âm nhạc mà giảng pháp. Có khi hiện thân Long vương (vua loài rồng), nổi mây, sấm động, phóng ánh chớp lớn, lại trút mưa lớn mà giảng pháp.
Có chúng sinh bị đói khát bức bách thì Bồ-tát cho thức ăn cõi trời, khiến thân họ no đủ, vui sướng, rồi giảng pháp. Có chúng sinh ở địa ngục bị khổ não bức bách thì Bồ-tát dùng thần lực dập tắt lửa địa ngục, dùng tinh khí cõi trời khiến khắp các lỗ chân lông của họ được an vui, rồi giảng pháp. Có người mù thì Bồ-tát dùng thần lực như ý ban cho thiên nhãn, khiến mắt sáng lại, rồi giảng pháp. Có người điếc thì dùng thần lực như ý ban cho nhĩ căn (giác quan tai), khiến nghe được tiếng, rồi giảng pháp. Có người mắc các thứ bệnh thì tự dùng thần lực khiến họ khỏi bệnh, rồi giảng pháp. Có người phạm tội bị đưa đến nơi hành hình thì dùng thần lực như ý hóa ra người khác chịu thay, khiến họ thoát tội, tâm được an vui, rồi giảng pháp.
Có chúng sinh bị chặt chân, chặt tay, cắt tai, xẻo mũi, hình thể tàn tật xấu xí, thường tự hổ thẹn mà tâm thối chí chìm đắm. Bồ-tát dùng thần lực như ý khiến họ lành lặn đầy đủ, rồi giảng pháp. Có chúng sinh ở trong thai, nơi chứa máu, phân, nước tiểu nhơ nhớp. Bồ-tát dùng thần lực như ý hóa ra đài lầu báu cho họ ở trong đó, lại làm cho ý thức của họ thành tựu, rồi giảng pháp. Có trẻ mới sinh, các căn (giác quan) chưa thành, Bồ-tát dùng thần lực như ý khiến các căn đầy đủ, đủ sức nghe nhận, rồi giảng pháp. Tự Tại Vương! Đó gọi là Bồ-tát thành tựu như ý túc, dùng các loại thần lực không thể nghĩ bàn như thế mà giảng pháp.
Nhờ thần lực như ý, để độ những chúng sinh thờ phụng mặt trời, mặt trăng, Bồ-tát đặt tam thiên đại thiên thế giới trên bàn tay phải, ném xa đến vô lượng thế giới ở phương khác. Mọi người đều thấy thế giới ấy bay đi, mà thế giới này vẫn không rời chỗ cũ. Bồ-tát lại đem các thế giới nhiều như cát sông Hằng bỏ vào một lỗ chân lông, nâng lên đến cõi Phạm thiên, rồi ném đặt vào vô lượng thế giới phương khác, mà chúng sinh không hề có cảm giác đi hay đến. Nếu vô lượng thế giới nhiều như cát sông Hằng bị lửa tận kiếp thiêu đốt, Bồ-tát có thể thổi một hơi làm tắt. Có khi Bồ-tát dùng hai tay che lấp mặt trời, mặt trăng, thân phát ánh sáng chiếu khắp các thế giới mà giảng pháp.
Tự Tại Vương! Có khi Bồ-tát này ngồi trước chư Phật. Nếu muốn cúng dường (dâng lễ vật tỏ lòng tôn kính) Phật, Bồ-tát lấy một vốc hoa lớn như núi Tu-di rải lên thân Phật, hoa chỉ phủ đến nửa thân. Bồ-tát lại khiến tất cả cỏ cây trong tam thiên đại thiên thế giới đều thành đuốc, đầy khắp thế giới, lửa rơi xuống như mưa. Tự Tại Vương! Bồ-tát này tùy theo hình dáng mà chúng sinh quý trọng, đều hiện ra cả: hoặc hình Đế Thích, hoặc hình Phạm thiên, hoặc hình Thanh văn, hoặc hình Bích-chi-phật.
Đó gọi là thần thông tự tại của Bồ-tát. Tức là: được thiên nhãn vì thấy không ngăn ngại; được thiên nhĩ vì nghe không chướng ngại; được tha tâm trí vì thông suốt mọi tâm và tâm sở; chứng túc mạng trí vì nhớ được vô lượng a-tăng-kỳ kiếp quá khứ; được như ý túc vì tùy ý hiện ra mọi hình dáng.
Tự Tại Vương! Người có thần thông tự tại có thể đem mọi Phật sự (việc làm của Phật để giáo hóa chúng sinh) chỉ bày cho chúng sinh. Người ấy cũng thấu rõ, phân biệt được căn tánh lanh lợi hay chậm lụt của chúng sinh, có thể dùng Thanh văn thừa, Bích-chi-phật thừa hay Đại thừa để độ chúng sinh. Vì thế, ở trong sinh tử người ấy được mọi người biết đến. Vì thành tựu cho chúng sinh nên được mọi người biết đến. Vì xuất gia tu đạo trong pháp lành nên được mọi người biết đến. Vì sức phương tiện (cách thức khéo léo tùy hoàn cảnh để dẫn dắt người) nên được mọi người biết đến.
Vì hồi hướng đàn ba-la-mật (hạnh bố thí hoàn hảo; ba-la-mật là hạnh đưa người qua bờ bên kia giải thoát) nên được mọi người biết đến. Vì hồi hướng thi-la ba-la-mật (hạnh trì giới hoàn hảo), sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục hoàn hảo), tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn hoàn hảo), thiền ba-la-mật (hạnh thiền định hoàn hảo), bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ hoàn hảo) nên được mọi người biết đến. Vì hàng phục các ma, khiến chúng trồng căn lành, nên gọi là thần thông tự tại.
Lại nữa, Tự Tại Vương! Vì Bồ-tát được thần thông tự tại nên sức mạnh thân thể, danh tiếng, sự khen ngợi, dòng họ, của cải, quyến thuộc, dân chúng đều hơn hẳn người thường, được mọi người biết đến. Vì thế gọi là thần thông tự tại. Lại nữa, Tự Tại Vương! Vì được thần thông tự tại nên Bồ-tát được muôn loài biết đến: chư thiên, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, khẩn-na-la, ca-lâu-la, ma-hầu-la-già, người và phi nhân, Đế Thích, Phạm vương, các vị Hộ thế (bốn vị Thiên vương giữ gìn thế gian), cho đến chư Phật Chánh Biến Tri, đều biết đến. Vì thế gọi là "được nhiều người biết". Tự Tại Vương! Bồ-tát dùng thần thông này mà không bỏ thệ nguyện ban đầu, lại có thể hiện ra mọi việc.
Tự Tại Vương! Thế nào là trí tự tại của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là ấm trí (trí hiểu về năm ấm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), tánh trí (trí hiểu về các tánh, tức các yếu tố cấu thành như đất, nước, lửa, gió), nhập trí (trí hiểu về các nhập, tức sáu giác quan và đối tượng của chúng), nhân duyên trí (trí hiểu lẽ các pháp do nhân và duyên hợp lại mà sinh), đế trí (trí hiểu các chân lý, như bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ).
Tự Tại Vương! Thế nào là ấm trí? Sắc ở quá khứ là không, ở vị lai là không, ở hiện tại cũng là không. Thọ, tưởng, hành, thức ở quá khứ là không, ở vị lai là không, ở hiện tại cũng là không. Năm ấm rốt ráo là không. Đó gọi là ấm trí.
Tự Tại Vương! Thế nào là tánh trí? Tánh đất là pháp tánh, tánh nước là pháp tánh, tánh lửa là pháp tánh, tánh gió là pháp tánh. Vì sao? Vì bốn tánh này vào trong pháp tánh thì đều thành một tánh, gọi là tánh không. Tánh không và pháp tánh đồng là một, không có tánh riêng. Trong đây không có tánh đất, không có tánh nước, không có tánh lửa, không có tánh gió. Vì sao? Tánh không hư hoại là pháp tánh. Tánh không hai là pháp tánh. Tánh không sinh là pháp tánh. Tánh không nhơ là pháp tánh. Tánh không sạch là pháp tánh. Pháp tánh như thế nào thì tánh thọ mạng, tánh chúng sinh, tánh sinh tử, tánh Niết-bàn cũng như thế. Tánh Niết-bàn như thế nào thì tánh cõi Dục, tánh cõi Sắc, tánh cõi Vô sắc, tánh hữu vi, tánh vô vi cũng như thế. Tánh trí như thế không do người khác mà có được. Đó gọi là tánh trí.
Tự Tại Vương! Thế nào là nhập trí? Mắt từ xưa đến nay không sinh, không khởi, không có ai tạo ra. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý từ xưa đến nay cũng không sinh, không khởi, không có ai tạo ra. Tự Tại Vương! Mắt không có chủ, trong đó không có người thấy. Tai không có chủ, trong đó không có người nghe. Mũi không có chủ, trong đó không có người ngửi. Lưỡi không có chủ, trong đó không có người nếm. Thân không có chủ, trong đó không có người cảm xúc. Ý không có chủ, trong đó không có người nhận biết.
Tự Tại Vương! Tánh của mắt không thể thấy sắc, tánh của tai không thể nghe tiếng, tánh của mũi không thể ngửi hương, tánh của lưỡi không thể biết vị, tánh của thân không thể cảm biết xúc chạm, tánh của ý không thể nhận biết các pháp. Vì sao? Vì mắt không tự làm gì cả, không khác gì cỏ cây đất đá. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không tự làm gì cả, không khác gì cỏ cây đất đá. Tự Tại Vương! Mắt không nhiễm, không lìa; tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không nhiễm, không lìa. Vì sao? Vì mắt từ xưa đến nay là tướng lìa; tai, mũi, lưỡi, thân, ý từ xưa đến nay cũng là tướng lìa. Tự Tại Vương! Nếu biết tất cả các nhập như thế thì có thể lìa dục. Đó gọi là nhập trí.
Tự Tại Vương! Bồ-tát biết các ấm, tánh, nhập như thế là không sinh, không khởi, vì rốt ráo đã diệt. Dù đã diệt, Bồ-tát vẫn nhận lấy sự sinh ra rồi mất đi. Tuy nhận lấy ấm, tánh, nhập, Bồ-tát vẫn không bỏ trí hiểu về ấm, tánh, nhập. Đó gọi là trí tự tại. Tức là: biết ấm, tánh, nhập, biết tướng của ấm, tánh, nhập mà vẫn không bỏ chúng; hiện ra trong ba cõi mà không trụ vào các kết; tỏ ra có sinh có diệt mà thật không sinh, không diệt. Đó gọi là trí tự tại.
Tự Tại Vương! Thế nào là duyên trí? Vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) làm duyên (làm điều kiện sinh ra) cho hành (các hoạt động tạo nghiệp), nhưng vô minh không nghĩ rằng "ta khởi ra hành". Hành làm duyên cho thức (tâm thức đi đầu thai), nhưng hành không nghĩ "ta khởi ra thức". Thức làm duyên cho danh sắc (tinh thần và thể xác lúc mới thành hình), nhưng thức không nghĩ "ta khởi ra danh sắc". Danh sắc làm duyên cho lục nhập (sáu giác quan), nhưng danh sắc không nghĩ "ta khởi ra lục nhập". Lục nhập làm duyên cho xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), nhưng lục nhập không nghĩ "ta khởi ra xúc". Xúc làm duyên cho thọ (cảm giác khổ, vui), nhưng xúc không nghĩ "ta khởi ra thọ".
Thọ làm duyên cho ái (lòng ham muốn, yêu thích), nhưng thọ không nghĩ "ta khởi ra ái". Ái làm duyên cho thủ (sự bám giữ, chiếm lấy), nhưng ái không nghĩ "ta khởi ra thủ". Thủ làm duyên cho hữu (sự tạo nghiệp dẫn đến đời sau), nhưng thủ không nghĩ "ta khởi ra hữu". Hữu làm duyên cho sinh (sự sinh ra đời sau), nhưng hữu không nghĩ "ta khởi ra sinh". Sinh làm duyên cho lão tử (già và chết), nhưng sinh không nghĩ "ta khởi ra lão tử". Lão tử làm duyên cho ưu bi khổ não (lo, buồn, khổ, phiền), nhưng lão tử không nghĩ "ta khởi ra ưu bi khổ não".
Tự Tại Vương! Bồ-tát quán mười hai duyên (mười hai mắt xích nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử) như thế thì không rơi vào các kiến chấp, như đoạn kiến (cho rằng chết là hết) hay thường kiến (cho rằng có cái còn mãi). Bồ-tát nghĩ thế này: "Pháp lệ thuộc vào các duyên, mà tìm xét các duyên thì không thể nắm được." Bồ-tát liền ở nơi mười hai duyên mà được chân trí (trí chân thật).
Thế nào là chân trí? Là biết pháp do mười hai duyên sinh ra đồng với vô sinh. Vô sinh đồng với không, vô tướng, vô tác. Không, vô tướng, vô tác đồng với pháp do các duyên sinh ra. Chỗ Như Lai dùng mà đạt được tất cả pháp một cách bình đẳng (?) cũng đồng với pháp do mười hai duyên sinh ra. Trong pháp do mười hai duyên sinh ra, không có pháp nào thật sinh. Vì thế nói rằng nên thấy sự sinh của mười hai duyên là vô sinh. Trí biết mười hai duyên vô sinh chính là trí biết mười hai duyên sinh.
Tự Tại Vương! Minh (sự sáng suốt) và vô minh không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Hành và phi hành không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Thức và phi thức không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Danh sắc và phi danh sắc không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Lục nhập và phi lục nhập không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Xúc và phi xúc không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Thọ và phi thọ không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Ái và phi ái không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Thủ và phi thủ không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Hữu và phi hữu không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Sinh và phi sinh không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh. Lão tử và phi lão tử không hai; biết như thế tức là biết pháp duyên sinh.
Cái gọi là từ duyên mà sinh ra, thật không có điều ấy. Từ duyên mà sinh tức là vô ngã, tức là không. Từ duyên mà sinh tức là không đến, không đi. Từ duyên mà sinh tức là không chân thật. Từ duyên mà sinh thì không có một tướng nào (?). Từ duyên mà sinh thì không có chỗ đi. Biết như thế gọi là trí duyên sinh. Người thấy pháp duyên sinh thì không thấy vô minh, không thấy hành, không thấy thức, không thấy danh sắc, không thấy lục nhập, không thấy xúc, không thấy thọ, không thấy ái, không thấy thủ, không thấy hữu, không thấy sinh, không thấy lão tử. Không thấy các pháp như thế, đó gọi là thấy pháp duyên sinh. Thấy pháp duyên sinh, đó gọi là thấy pháp.
Thế nào là thấy pháp? Là thấy pháp lìa nhiễm. Thế nào là người tu hạnh lìa nhiễm? Là người đối với tất cả pháp đều lìa cái thấy nhiễm trước, nên gọi là lìa nhiễm. Vì thế nói là thấy pháp lìa nhiễm. Thế nào là thấy? Là thấy không vì thêm, không vì bớt. Thấy như thế thì chân như không động, không đắm. Thấy như thế thì chân như không phá hoại pháp tánh, cũng không thấy hợp; chân như và pháp tánh không hoại, không hợp. Thấy như thế thì không hủy hoại thật tế. Thấy như thế thì cũng không thấy: không phải dùng nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường) mà thấy, không phải dùng thiên nhãn mà thấy, không phải dùng tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ lẽ không của các pháp) mà thấy. Vì sao? Nhục nhãn không có vô tác (?) nên không thấy. Thiên nhãn mang tướng tạo tác, khởi lên nên không thấy pháp vô vi. Tuệ nhãn mang tướng không phân biệt; vì không phân biệt nên không thấy.
Tự Tại Vương! Nếu Bồ-tát thấy được tất cả pháp như thế thì có thể thấy Phật. Không do sắc mà thấy, không do thọ, tưởng, hành, thức mà thấy, không do các tướng mà thấy, không do pháp mà thấy, không do giới mà thấy. Không do định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến mà thấy (cùng với giới, đây là năm phần công đức của Phật: giới, định, tuệ, giải thoát và sự hiểu biết rằng mình đã giải thoát). Không do quá khứ mà thấy, không do vị lai, hiện tại mà thấy. Thấy như thế gọi là thấy Phật.
Bồ-tát Tự Tại Vương bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, có duyên cớ nào để Bồ-tát thấy các pháp như thế mà có thể thấy Phật chăng?" Phật nói: "Có. Vì sao? Sắc là tướng tận diệt, vì tánh của nó là vô sinh. Thấy được sắc như thế, đó gọi là thấy Như Lai. Thọ, tưởng, hành, sắc (?) (có lẽ là "thức") là tướng tận diệt, vì tánh của chúng là vô sinh. Thấy được thức như thế, đó gọi là thấy Như Lai. Giới là tướng vô vi, không tạo tác, không khởi lên. Thấy được giới như thế, đó gọi là thấy Như Lai. Định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến cũng như thế, đó gọi là thấy Như Lai.
Tự Tại Vương! Thuở quá khứ, vào thời Phật Nhiên Đăng (vị Phật thời xa xưa đã báo trước cho Phật Thích-ca biết sẽ thành Phật), Ta được thấy sự trong sạch của Phật. Khi ấy, vì thấy pháp duyên sinh nên Ta thấy pháp; vì thấy pháp nên Ta thấy Như Lai." Tự Tại Vương hỏi: "Trước thời Phật Nhiên Đăng, Ngài thấy chư Phật như thế nào?" Phật nói: "Khi ấy Ta thấy theo tướng sắc thân nên gọi là thấy, chứ không phải thấy theo pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý) không hai mà gọi là thấy. Nay Ta nói cho ông: từ khi mới phát tâm, Ta chưa từng thấy Phật. Vì sao? Vì không thấy theo tướng sắc thân mới gọi là thấy Phật.
Vì thế, Tự Tại Vương, nếu Bồ-tát muốn thấy Phật thì nên thấy như Ta đã thấy Phật Nhiên Đăng, vì các pháp chỉ là một tướng. Thế nào là một tướng? Thân Ta thế nào thì thân Phật Nhiên Đăng cũng như thế. Thân Phật Nhiên Đăng thế nào thì cũng như thế (?). Vì là một thân, nên do không hai, không khác mà vào một pháp tướng. Đó gọi là thấy pháp duyên sinh. Vì thấy pháp duyên sinh nên gọi là thấy pháp. Vì thấy pháp nên gọi là thấy Phật. Nếu trong mọi niệm, Bồ-tát chứng được sự diệt mà không thật diệt, biết sinh tử không thể nắm bắt, nhưng nhờ trí phương tiện vẫn hiện ra trong sinh tử, đó gọi là trí tự tại của Bồ-tát."
Kinh Bồ-tát Tự Tại Vương, quyển thượng
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video