# Kinh Phật nói về nhân duyên chưa từng có
**** Kinh Phật nói về nhân duyên chưa từng có (Phật thuyết Vị Tằng Hữu Nhân Duyên Kinh)
**** Kinh Phật nói về nhân duyên chưa từng có
**** Đàm Cảnh đời Tiêu Tề dịch.
**** Kinh Phật nói về nhân duyên chưa từng có, quyển thượng
**** Sa-môn (người xuất gia tu hành) Thích Đàm Cảnh đời Tiêu Tề dịch.
**** Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, Phật ở nước Xá-vệ, tại vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc. Đây là khu vườn có rừng cây của thái tử Kỳ-đà, do trưởng giả Cấp Cô Độc mua tặng Phật làm nơi ở; ông được gọi như vậy vì hay giúp người mồ côi, đơn độc.
**** Bấy giờ Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật) bảo Mục-kiền-liên (một trong hai đại đệ tử của Phật, thần thông bậc nhất, cũng gọi tắt là Mục Liên): "Nay ông hãy đến thành Ca-tỳ-la (quê hương của Phật). Hãy hỏi thăm cha ta là vua Duyệt-đầu-đàn (tức vua Tịnh Phạn), dì ta là Ba-xà-ba-đề, cùng ba người chú là vua Hộc Phạn và các vị khác. Nhân đó hãy an ủi, khuyên bảo mẹ của La-hầu-la là Da-du-đà-la, để nàng dứt bỏ tình thương mà cho La-hầu-la đi. Hãy cho La-hầu-la làm sa-di (người xuất gia nhỏ tuổi, mới nhận mười giới, chưa nhận giới đầy đủ của tỳ-kheo), tu tập thánh đạo (con đường tu của bậc thánh, dẫn đến giải thoát).
**** Vì sao vậy? Tình thương giữa mẹ và con chỉ vui được chốc lát. Đến khi chết rơi vào địa ngục, mẹ với con chẳng ai còn biết ai. Mịt mù tăm tối, mãi mãi xa lìa nhau, chịu muôn vàn khổ sở, hối hận cũng không kịp. Khi La-hầu-la đắc đạo, sẽ trở về độ (cứu giúp, dẫn dắt ra khỏi khổ) cho mẹ. Hai mẹ con sẽ dứt hẳn gốc rễ của sinh, già, bệnh, chết mà đạt đến niết-bàn (trạng thái dứt sạch khổ đau và phiền não, không còn sinh tử), giống như ta bây giờ."
**** Mục Liên nhận lệnh, liền nhập thiền định (trạng thái tâm lắng sâu, chuyên chú một chỗ). Chỉ trong khoảnh khắc, như người lực sĩ co duỗi cánh tay, ông đã đến chỗ vua Tịnh Phạn ở thành Ca-tỳ-la. Ông thưa với vua: "Thế Tôn ân cần gửi lời hỏi thăm vô cùng, không biết sinh hoạt của bệ hạ có nhẹ nhàng, khí lực có yên ổn chăng. Đối với Đại phu nhân Ba-xà-ba-đề và ba vị chú là vua Hộc Phạn cùng các vị khác, Thế Tôn cũng hỏi thăm như thế."
**** Lúc ấy Da-du-đà-la nghe tin Phật sai sứ đến chỗ vua nhưng chưa biết ý định ra sao, liền sai thị nữ đi dò tin. Thị nữ về thưa: "Thế Tôn sai sứ đến đón La-hầu-la, độ cho làm sa-di."
**** Nghe tin ấy, Da-du-đà-la dắt La-hầu-la lên lầu cao, ra lệnh cho quan coi giữ đóng hết các cửa thật chắc chắn. Đại Mục Liên đến cửa cung, không vào được, lại không có ai báo vào giúp. Ông bèn dùng thần lực bay lên lầu cao, đến đứng trước chỗ Da-du-đà-la ngồi.
**** Thấy Mục Liên đến, Da-du-đà-la buồn vui lẫn lộn. Bất đắc dĩ, nàng phải đứng dậy cung kính, lễ lạy hỏi thăm: "Ngài vượt đường xa đến đây, có mệt nhọc không?" Nàng sai người trải chỗ ngồi, mời Mục Liên ngồi, rồi hỏi: "Thế Tôn có khỏe không? Giáo hóa chúng sinh có nhọc lòng không? Ngài sai bậc thượng nhân (người tu hành cao quý) đến đây là muốn làm gì?"
**** Mục Liên thưa: "Thái tử La-hầu-la đã chín tuổi, nên cho xuất gia tu học thánh đạo. Vì sao vậy? Tình thương mẹ con chỉ như ý được ít lâu. Một mai mạng hết, rơi vào ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), thương yêu mà phải chia lìa, mịt mù tăm tối, mẹ không biết con, con không biết mẹ. Khi La-hầu-la đắc đạo, sẽ trở về độ cho mẹ, vượt hẳn mọi lo khổ của sinh, già, bệnh, chết, đạt đến niết-bàn, giống như Phật bây giờ."
**** Da-du-đà-la đáp Mục Liên: "Đức Như Lai (một danh hiệu của Phật) họ Thích-ca, khi còn làm thái tử, đã cưới tôi làm vợ. Tôi hầu hạ thái tử như thờ thần trời, chưa từng có một lỗi nào. Làm vợ chồng chưa đầy ba năm, thái tử đã bỏ niềm vui ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái). Thái tử vượt khỏi thành cung, trốn đến ruộng của vua (?). Vua thân hành đi đón, thái tử trái ý không theo. Thái tử sai Xa-nặc (người hầu đánh xe) dắt ngựa trắng về, tự hẹn rằng khi thành đạo thì thề sẽ trở về.
**** Thái tử khoác áo da hươu như người điên, ẩn trong núi đầm, chịu khổ nhọc sáu năm. Thành Phật rồi về nước, mà chẳng hề đến gặp người thân, quên bẵng ơn nghĩa cũ, còn tệ hơn người dưng ngoài đường. Thái tử xa cha mẹ, ở nhờ nước khác, khiến mẹ con tôi phải chịu cảnh cô đơn, ôm nỗi nghèo khổ, không còn gì để sống, chỉ còn đường chết. Nhưng mạng người rất quý, không thể tự giết mình. Tôi đành ôm hận nuốt đắng, gắng gượng sống còn. Tuy ở trong loài người mà chẳng bằng súc vật. Tai họa chồng lên tai họa, có cảnh nào như thế không!
**** Nay thái tử lại sai sứ đến, muốn đòi con tôi về làm quyến thuộc (người thân thuộc, người theo hầu) của mình, còn gì tàn nhẫn bằng! Thái tử thành đạo rồi tự nói là từ bi. Đạo từ bi lẽ ra phải làm cho chúng sinh yên vui, nay trái lại chia lìa mẹ con người ta. Trong mọi nỗi khổ, không gì nặng bằng khổ thương yêu mà phải chia lìa. Xét theo đó thì từ bi ở chỗ nào?"
**** Rồi nàng nói với Mục Liên: "Xin ngài về thưa lại với Thế Tôn những điều tôi đã bày tỏ."
**** Bấy giờ Đại Mục Liên lại dùng phương tiện (cách khéo léo, thích hợp để dẫn dắt người). Ông nêu đủ mọi lý lẽ và sự tích, tùy hoàn cảnh mà can ngăn, ví dụ, lặp đi lặp lại nhiều lần. Nhưng Da-du-đà-la vẫn nhất quyết không chịu nghe.
**** Mục Liên từ biệt, trở về chỗ vua Tịnh Phạn, kể lại đầy đủ mọi việc. Vua nghe xong, cho gọi phu nhân Ba-xà-ba-đề đến và bảo: "Con ta là Tất-đạt (tên của thái tử khi chưa xuất gia) sai Mục Liên đến đón La-vân (tức La-hầu-la), muốn cho cháu vào đạo tu học pháp thánh. Da-du-đà-la là đàn bà ngu muội, chưa hiểu điều cốt yếu của giáo pháp. Lòng dạ nàng cứng cỏi, vướng chặt tình thương, không chịu buông bỏ. Bà hãy đến đó khuyên thêm lần nữa, giải bày để nàng tỉnh ngộ."
**** Đại phu nhân liền dẫn năm trăm thị nữ đi theo, đến cung của Da-du-đà-la. Bà dùng đủ mọi cách, tùy lúc mà khuyên dụ, lặp lại nhiều lần, nhưng Da-du-đà-la vẫn không nghe. Nàng thưa với phu nhân: "Khi con còn ở nhà, vua của tám nước tranh nhau đến cầu hôn, cha mẹ đều không cho. Vì sao vậy? Vì thái tử họ Thích-ca tài nghệ hơn người, nên cha mẹ mới gả con cho người.
**** Bấy giờ thái tử đã biết mình sẽ không ở đời mà sẽ xuất gia học đạo, vậy cớ sao lại ân cần cố cầu cưới con? Người ta cưới vợ chính là vì tình ân ái, để sum họp vui vầy, muôn đời nối nhau, con cháu tiếp nối, nối dõi dòng tộc. Đó là lễ chính của đời. Thái tử đã ra đi, nay lại đòi cả La-hầu-la, muốn cho xuất gia, khiến đất nước dứt hẳn người nối ngôi, thì còn đạo lý gì nữa?"
**** Bấy giờ hoàng hậu nghe lời ấy, lặng thinh, không biết nói gì.
**** Lúc ấy Thế Tôn liền hóa ra một người (người do thần thông của Phật biến hiện ra). Người ấy từ trên không trung nói: "Da-du-đà-la! Nàng có nhớ lời thề nguyện thời xa xưa không? Khi ấy, đức Như Lai Thích-ca đang tu đạo bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật, vì cứu độ chúng sinh mà tu hành qua nhiều đời). Ngài dùng năm trăm đồng tiền bạc mua của nàng năm cành hoa sen để dâng lên Phật Định Quang (một vị Phật thời quá khứ, còn gọi là Phật Nhiên Đăng).
**** Lúc đó nàng cầu xin rằng đời đời sinh ra, hai người sẽ cùng nhau làm vợ chồng. Ta không muốn nhận, liền nói với nàng: 'Ta là bồ-tát, trải qua nhiều kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) thực hành hạnh nguyện. Ta bố thí (đem cho người khác) tất cả, không làm trái ý ai. Nếu nàng làm được như vậy, ta mới nhận nàng làm vợ.' Nàng liền lập lời thề: 'Đời đời sinh ra, nước nhà, thành quách, vợ con, cho đến cả thân em, xin tùy chàng đem cho, thề không hối hận.' Vậy mà nay vì sao nàng lại tiếc thương La-hầu-la, không cho xuất gia học đạo thánh?"
**** Nghe lời ấy, Da-du-đà-la bỗng nhiên nhớ lại nhân duyên của nghiệp đời trước, việc cũ rõ ràng như mới thấy hôm qua. Tình thương con tự nhiên lắng xuống. Nàng sai người gọi Mục Liên đến, sám hối (nhận lỗi, ăn năn) và xin lỗi. Nàng nắm tay La-hầu-la giao phó cho Mục Liên. Lúc chia tay con, nước mắt nàng tuôn rơi.
**** Bấy giờ La-hầu-la thấy mẹ buồn khổ, liền quỳ thẳng, chắp tay từ biệt mẹ: "Xin mẹ đừng buồn. Nay con đi thăm hầu Thế Tôn, chẳng bao lâu con sẽ trở về gặp mẹ."
**** Vua Tịnh Phạn muốn an ủi cho Da-du-đà-la vui lòng, liền triệu tập các nhà quyền quý trong nước và bảo: "Cháu ta, con của bậc lẽ ra làm Kim luân vương (vị vua lý tưởng có bánh xe vàng báu, cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp; ở đây chỉ thái tử Tất-đạt), nay sắp đến nước Xá-bà-đề (tức nước Xá-vệ) theo Phật Thế Tôn xuất gia học đạo. Xin phiền mỗi người các khanh gửi một người con đi theo cháu ta." Mọi người đều vâng dạ, tuân lệnh đại vương. Lập tức tập hợp được năm mươi người đi theo La-hầu-la đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất làm lễ.
**** Phật sai A-nan (thị giả, người hầu cận Phật) cạo đầu cho La-hầu-la và năm mươi con trai của các vương công, cho tất cả xuất gia. Ngài cử Xá-lợi-phất (đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) làm hòa thượng (vị thầy chính, truyền giới và nuôi dạy người xuất gia). Ngài cử Đại Mục-kiền-liên làm a-xà-lê (vị thầy dạy phép tắc, oai nghi). Hai vị truyền mười giới (mười điều răn dành cho sa-di), các em liền thành sa-di.
**** La-hầu-la còn non dại, quen sung sướng, kiêu ngạo, mê chơi đùa, không thích nghe pháp. Phật nhiều lần răn bảo mà cậu vẫn không nghe theo, không biết làm sao được.
**** Bấy giờ vua Ba-tư-nặc nước Xá-vệ nghe tin con Phật là La-hầu-la đã xuất gia làm sa-di. Vua cùng quần thần, phu nhân, thái tử, cung nữ hậu cung, các bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa) và cư sĩ (người tu theo Phật tại gia) cung kính vây quanh, sáng sớm đến chỗ Phật. Họ lễ bái hỏi thăm, rồi xem mặt sa-di La-hầu-la, con của Phật. Mỗi người ngồi về một bên, và Phật nói pháp cho họ nghe.
**** Vua và quần thần kiêu căng, quen sung sướng, không chịu nổi việc ngồi lâu cực nhọc nghe Phật nói pháp, nên xin cáo lui. Bấy giờ Thế Tôn biết vua mới bắt đầu tỉnh ngộ, gốc lòng tin chưa vững. Ngài muốn khai ngộ cho vua và quần thần, vì lợi ích của họ, nên bảo A-nan: "Ông hãy đi gọi sa-di La-vân và các bạn đồng tu, cho tập họp hết lại đây nghe Phật nói pháp." A-nan đi gọi, chốc lát mọi người đều đến.
**** Phật bảo vua: "Hãy đợi thêm chốc lát, nghe ta nói pháp." Vua chắp tay thưa: "Thân con quen sung sướng đã lâu, không chịu nổi ngồi cực nhọc, xin Phật thương tình tha thứ."
**** Phật bảo vua: "Như thế không phải là khổ. Vì sao vậy? Đời trước ông gieo phúc nên nay làm vua loài người. Ông thường ở cung sâu, năm thứ dục lạc tha hồ hưởng. Ra vào có người dẫn đường hầu theo, chân không chạm đất, sao gọi là khổ được? Khổ trong ba cõi (tam giới: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới của chúng sinh còn luân hồi) không gì bằng khổ ở địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói) và các nạn khác. Những nỗi khổ ấy trước đây ta đã nói rồi."
**** Phật bảo La-vân: "Đời có Phật thật khó gặp, giáo pháp khó được nghe, mạng người khó giữ, đắc đạo cũng khó. Con nay đã được thân người, lại gặp lúc Phật còn ở đời, sao lại lười biếng không nghe pháp?"
**** La-vân thưa Phật: "Phật pháp tinh tế sâu nhiệm, mà trẻ con ý còn thô, sao nghe nhận nổi pháp của Thế Tôn? Trước đây con đã nhiều lần nghe, rồi lại quên mất, uổng công tinh thần mà chẳng được gì. Nhân lúc còn nhỏ, con hãy cứ thả lòng vui chơi. Đến khi lớn, tự nhiên sẽ khá hơn chút ít, đủ sức nhận pháp."
**** Phật bảo La-vân: "Muôn vật đều vô thường (không bền, luôn biến đổi), thân này cũng khó giữ. Con có giữ được mạng sống đến lúc lớn không?" La-vân thưa: "Bạch Thế Tôn, con không giữ được. Nhưng lẽ nào Phật không giữ được mạng con sao?" Phật nói với La-vân: "Ta còn không tự giữ được mình, huống là giữ được con."
**** La-vân thưa Phật: "Nghe pháp chỉ uổng công. Đã không đắc đạo thì công nghe pháp có ích gì cho người?"
**** Phật bảo La-vân: "Công nghe pháp, tuy ngay thân này chưa đắc đạo, nhưng khi thọ thân trong năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) sẽ có rất nhiều lợi ích. Như ta trước đã nói, trí tuệ bát-nhã (trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự, dẫn đến giải thoát) cũng gọi là cam lộ (nước ngọt của cõi trời, uống vào không chết). Nó cũng gọi là thuốc hay, cũng gọi là cây cầu, cũng gọi là con thuyền lớn. Con không nghe sao?" La-vân thưa: "Dạ, bạch Thế Tôn, con có nghe."
**** Bấy giờ vua Ba-tư-nặc quỳ thẳng chắp tay, thưa với đức Thiên Tôn (bậc tôn quý hơn cả chư thiên, chỉ Phật): "Như Phật vừa nói, trí tuệ bát-nhã có bốn tên gọi. Nghĩa của chúng thế nào? Xin Phật thương xót nói cho con nghe." Phật bảo vua: "Muốn nghe thì hãy để tâm lắng nghe kỹ, ta nay sẽ nói."
**** Phật nói: "Ta nhớ vô số kiếp về trước, ở nước lớn Tỳ-ma, trong núi Tỷ-đà, có một con dã can (loài thú hoang giống chó rừng, cáo). Có một con sư tử chúa đuổi theo muốn ăn thịt nó. Dã can sợ hãi chạy trốn, rơi xuống một cái giếng hoang, không ra được. Trải qua ba ngày, nó mở lòng chấp nhận cái chết, và nói bài kệ (bài thơ, bài tụng) rằng:
**** "Khổ thay, hôm nay bị khổ dồn ép, sắp phải bỏ mạng trong giếng hoang.
**** Muôn vật đều vô thường; hận rằng không đem thân này cho sư tử ăn.
**** Than ôi, biết làm sao với tấm thân mang tội ách này; vì tham tiếc mạng sống mà chết vô ích.
**** Chết vô ích đã đáng hận, huống chi thân hôi thối này còn làm dơ nước của người.
**** Nam mô (xin quy kính), con sám hối trước mười phương chư Phật, xin chứng biết lòng con trong sạch vô cùng.
**** Tội ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói của miệng, ý nghĩ của tâm) đã tạo đời trước, nguyện ngay thân này trả cho hết.
**** Các tội trả xong, ba nghiệp trong sạch, lòng không dao động, nghĩ điều chân thật. Từ đó đời đời gặp được thầy sáng, tu hành đúng pháp mau thành Phật."
**** Bấy giờ Thiên đế Thích (vua của cõi trời Đao-lợi) nghe danh hiệu Phật, kính cẩn đến rợn tóc gáy, nhớ đến các vị Phật xưa.
**** Ông tự nghĩ mình cô độc không có thầy dẫn dắt, đắm say năm dục, tự mình chìm đắm.
**** Không thoát ra được nhà ngục của ân ái; suy nghĩ thấm thía, nước mắt tuôn rơi.
**** Ông liền cùng tám vạn chư thiên (các vị trời) bay xuống đến bên giếng, muốn hỏi thăm.
**** Thì thấy dã can ở dưới đáy giếng, hai chân trước bám vào đất mà không ra được.
**** Thiên đế lại tự nghĩ: "Bậc thánh ứng hiện ra không theo một cách cố định nào.
**** Nay ta tuy thấy hình dã can, nhưng ắt đây là bồ-tát, chẳng phải kẻ tầm thường.
**** Nay ta nên thưa hỏi để giải nghi cho ta, lại cho chư thiên được nghe pháp."
**** Thiên đế nói:
**** "Đã rất lâu không được nghe lời thánh dạy, thường ở trong tối tăm, không thầy dẫn dắt.
**** Lời ngài vừa nói chẳng phải lời phàm, xin vì chư thiên mà tuyên giảng giáo pháp."
**** Bấy giờ dã can ngước lên đáp: "Ông là thiên đế mà không được dạy dỗ,
**** Không biết phải phép, thật ngu muội kiêu ngạo. Pháp sư ở dưới mà mình ở trên,
**** Chẳng hề kính cẩn hỏi điều cốt yếu của pháp. Nước pháp trong sạch cứu được người,
**** Sao muốn được mà lại ôm lòng kiêu căng?" Thiên đế nghe vậy rất hổ thẹn.
**** Chư thiên hầu cận ngạc nhiên cười: "Thiên vương hạ mình xuống đây thật chẳng lợi lộc gì,
**** Lại còn bị làm cho hổ thẹn, thật đáng thương." Đế Thích liền bảo chư thiên:
**** "Chớ lấy việc này làm lạ. Đó là do ta ngoan cố, tệ lậu, hành xử không xứng.
**** Ắt nhờ việc này mà được nghe điều cốt yếu của pháp." Ông liền thả áo báu cõi trời xuống,
**** Kéo dã can ra khỏi giếng lên trên, rồi chắp tay tạ lỗi, nhận mình sai,
**** Dập đầu sám hối, xin được rộng lượng. Chư thiên nói: "Thật đúng như lời tôn giả dạy.
**** Chúng con quấn quýt năm dục đến mê loạn, đều do không gặp thầy giỏi dẫn dắt."
**** Dã can vì họ mà nói về khổ, vui, thường còn, vô thường. Chư thiên dọn thức ăn cam lộ dâng lên.
**** Dã can được ăn, có hy vọng sống. Không ngờ trong tai họa lại được phúc này,
**** Lòng hớn hở mừng vui vô lượng.
**** Bấy giờ dã can tự nghĩ: "Trong cõi súc sinh, xấu xí khổ sở không gì bằng dã can. Nhờ sức trí tuệ mà ta được như thế này." Nó lại nghĩ: "Mạng sống tàn tật, chịu hình phạt này vốn chẳng đáng yêu quý. Ta sở dĩ mừng rỡ, rất vui là vì được truyền bá giáo hóa mà thôi. Những vị trời mê muội này đều nhờ Đế Thích trước kia có được một mảy (một phần cực nhỏ như sợi lông) trí tuệ bát-nhã, nên mới cùng nhau theo đến, ai cũng muốn nghe pháp."
**** Rồi nó tự khen: "Lạ thay, lạ thay! Còn gì an ủi bằng! Nay ta sẽ truyền bá giáo hóa, thành tựu công đức (việc lành và phúc báo do việc lành đem lại) cho mình."
**** Nó lại nghĩ: "Ơn huệ ngày nay, có phải đâu đều do thầy hòa thượng của ta xưa kia thương xót dạy dỗ, do công đức của trí tuệ và phương tiện hay sao? Kính lạy sức mạnh của thầy ta (?), kính lạy thầy ta, kính lạy bát-nhã, kính lạy bát-nhã. Dù ta lỡ đánh mất hạnh lành mà sinh vào đường ác, vẫn nhớ được đời trước, biết rõ nghiệp duyên của mình. Sức của bát-nhã đã cảm động được chư thiên, khiến họ giáng xuống cứu giúp, cúng dường. Ta lại được truyền bá giáo hóa, bày tỏ chút lòng nhỏ mọn của mình."
**** Bấy giờ Thiên đế Thích bảo chư thiên: "Như lời thầy nói, chắc thầy muốn nói pháp. Chúng ta nay đến đây thật được lợi lành. Nay mỗi người nên dập đầu thành khẩn, thỉnh thầy nói pháp." Mọi người đều vâng dạ. Họ liền kính cẩn để trần vai phải (cách tỏ lòng kính trong đạo Phật), vây quanh dã can, quỳ thẳng chắp tay, đồng thanh nói bài tụng:
**** "Lành thay, lành thay, hòa thượng dã can, xin ngài hãy nói pháp,
**** Khai hóa cho trời và người. Trời người tối tăm, bị năm dục trói buộc,
**** Luôn sợ phúc hết, bị vô thường dời đổi, chết rơi vào đường ác,
**** Muốn được cứu thật khó thay. Từ xa xưa đến nay, đã mấy vạn ức năm,
**** Nay mới gặp được một lần ruộng phúc (người đáng được cúng dường để gieo phúc) giúp đỡ tốt lành. Xin ngài rủ lòng từ bi,
**** Tuyên bày lời pháp, cho trời người được phúc, chúng sinh cũng vậy.
**** Nguyện cùng hòa thượng mãi mãi qua các kiếp gắn bó nhau, cho đến khi thành Phật,
**** Thường làm nhân duyên cho nhau. Người sáng suốt khó gặp, nên chúng con lập lời thề."
**** Dã can thấy trời người ân cần khuyên thỉnh, ưa muốn nghe pháp, càng mừng rỡ, bảo Thiên đế: "Ta nhớ xưa kia từng thấy người đời muốn nghe pháp thì trước hết trải tòa cao, trang hoàng sạch sẽ, rồi mới thỉnh pháp sư lên tòa nói pháp. Vì sao vậy? Kinh pháp quý trọng, kính trọng thì được phúc, không nên coi nhẹ mà tự làm tổn phúc."
**** Chư thiên nghe xong đều vâng dạ, cởi áo báu cõi trời chất lại làm tòa cao. Chỉ trong chốc lát đã trang hoàng xong, sạch đẹp bậc nhất. Dã can lên tòa, bảo Thiên đế: "Ta nay nói pháp, chính vì hai nhân duyên lớn. Hai điều gì? Một là nói pháp để khai hóa trời người, vì phúc ấy vô lượng. Hai là để báo ơn các ông cho ta ăn. Sao lại không nói?"
**** Thiên đế thưa: "Được thoát nạn giếng, giữ trọn mạng sống, công đức ấy lẽ ra rất lớn. Sao tôn giả nói pháp báo ơn mà không nhắc đến điều này? Vì sao vậy? Khắp thiên hạ ai cũng ham sống cầu yên, không ai muốn chết. Vì thế công giữ mạng sống sao lại không lớn?"
**** Dã can đáp: "Chuyện sống chết là tùy người. Có người tham sống, có người vui chết. Người nào tham sống? Đó là người sống ở đời ngu si tối tăm, không biết chết rồi đời sau còn sinh lại. Họ xa lìa Phật pháp, không gặp thầy sáng, giết hại, trộm cắp, dâm dật, dối trá, chỉ làm điều ác. Người như vậy tham sống sợ chết.
**** Người nào vui chết? Đó là người gặp được thầy sáng, thờ Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), bỏ ác làm lành. Họ hiếu dưỡng cha mẹ, kính thờ thầy và bậc trên, hòa thuận với vợ con, tôi tớ, quyến thuộc, khiêm cung với mọi người. Người như vậy chán sống mà vui chết. Vì sao vậy? Người lành chết đi, theo phúc sẽ sinh lên trời hưởng vui năm dục. Kẻ ác chết đi sẽ vào địa ngục chịu khổ vô lượng. Người lành vui chết như tù được ra ngục; kẻ ác sợ chết như tù bị đưa vào ngục."
**** Thiên đế hỏi: "Như tôn giả dạy, việc giữ mạng sống không có công, quả đúng như lời ngài. Còn hai công kia là cho ăn và cho pháp thì có công đức gì? Xin ngài nói cho, để mở mắt kẻ mù tối."
**** Dã can đáp: "Bố thí ăn uống chỉ giúp được mạng sống một ngày. Bố thí của báu giúp được phúc một đời, nhưng lại làm tăng thêm sinh tử, là nhân duyên trói buộc. Nói pháp giáo hóa gọi là pháp thí (bố thí bằng giáo pháp), có thể khiến chúng sinh đi trên đạo ra khỏi thế gian.
**** Đạo ra khỏi thế gian có ba loại. Một là A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử). Hai là Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy dạy). Ba là Phật đạo. Người theo ba thừa này (ba cỗ xe, tức ba con đường tu vừa kể) đều do nghe pháp rồi tu hành đúng như lời dạy. Có những chúng sinh thoát được ba đường ác, hưởng phúc vui ở cõi người cõi trời, cũng đều nhờ nghe pháp. Vì thế Phật nói: lấy pháp mà bố thí thì công đức vô lượng."
**** Thiên đế thưa: "Thân thầy hiện nay là thân quả báo của nghiệp, hay là thân ứng hóa (thân do bậc thánh hiện ra để cứu độ chúng sinh)?" Dã can đáp: "Đây là quả báo của nghiệp tội, không phải ứng hóa."
**** Trời người nghe xong, sững sờ kinh sợ, buồn thương đau lòng, nước mắt đầy mắt. Họ lại đứng dậy kính cẩn thưa với dã can: "Chúng con cứ tưởng ngài là bồ-tát thánh nhân ứng hiện để cứu giúp chúng sinh. Nay mới nghe là quả báo của nghiệp tội, chưa biết duyên cớ vì sao. Xin ngài thương xót nói ra nhân duyên ấy."
**** Dã can đáp: "Muốn nghe thì tốt lắm, ta nay sẽ nói. Ta nhớ đời xưa, ta sinh ở thành Ba-đầu-ma nước Ba-la-nại, làm con nhà nghèo, tên là A-dật-đa, thuộc dòng sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ ở Ấn Độ xưa). Từ nhỏ ta đã thông minh sáng suốt, ham học. Năm mười hai tuổi, ta theo một vị thầy sáng vào núi sâu. Ta khó nhọc hầu hạ thầy, chăm chỉ nghiên cứu học tập, cố gắng không lười. Thầy cũng sớm tối mài giũa dạy dỗ, không bỏ lỡ lúc nào.
**** Trải qua năm mươi năm, chín mươi sáu loại kinh sách, ghi chép, luận giải, y thuật, chú thuật, xem tướng lành dữ, tai biến họa phúc, ta không gì không thông. Tài cao, trí sáng, đức dày, tiếng đồn khắp bốn phương.
**** Bấy giờ A-dật-đa cúi mình tự nghĩ: 'Sự thành tựu ngày nay đều do ơn giáo hóa của thầy hòa thượng, công ấy khó báo đáp. Nhà ta đã nghèo, không có gì để cúng dường, chỉ còn cách bán thân để báo ơn thầy.' Nghĩ xong, ta quỳ thẳng thưa thầy: 'Đệ tử nay muốn bán thân mình để báo ơn thầy.'
**** Thầy đáp: 'Đạo sĩ ở núi xin ăn mà sống qua ngày, ta không thiếu thốn gì (?). Nay con vì sao lại muốn hủy hoại, bán đi tấm thân quý giá để cúng dường ta? Con nay đã thành tựu trí tuệ và tài biện luận, nên đi giáo hóa người trong thiên hạ, làm ngọn đèn pháp. Công giáo hóa ấy chẳng đủ báo ơn ta sao? Mong con đừng làm việc gì khác.' A-dật-đa vốn là người trí, không trái lời thầy, nên ở lại trong núi, xin ăn mà sống qua ngày.
**** Không bao lâu sau, vua nước ấy băng hà. Quần thần họp bàn, ra lệnh khắp trong nước triệu tập tất cả học sĩ nổi danh đến cùng nhau tranh luận. Ai thắng sẽ được lập làm vua. A-dật-đa nhận lời triệu mà đến, cùng hơn năm trăm học sĩ tranh luận thử thách trong bảy ngày, không ai thắng nổi ông. Quần thần vui mừng, mời các bà-la-môn làm lễ tôn A-dật-đa lên nối ngôi vua.
**** Thấy việc ấy, A-dật-đa buồn vui lẫn lộn, nghĩ rằng: 'Nếu làm vua, ta sợ sinh kiêu căng phóng túng, tham cầu khoái ý, gây họa cho dân, chết rồi vào địa ngục. Đó là nhân duyên chịu khổ. Nếu không làm vua thì nhà nghèo không bổng lộc, không có gì để cúng dường, báo đáp ơn nặng của thầy.' Ông suy tính đi lại, rồi đành chịu nhận, để báo ơn thầy và nuôi cha mẹ. Nghĩ vậy rồi, ông bèn nhận ngôi vua.
**** Lên ngôi rồi, ông liền sai trung thần sửa soạn xe báu, cờ phướn, lọng che, hương hoa, nhạc kỹ và trăm món ăn, lên núi đón thầy về nước để cúng dường. Ông dựng riêng một cung điện cho thầy, khảm bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô đỏ, mã não), chạm trổ hoa văn, trang sức nhiều màu. Ông lại sắm giường nằm, chăn đệm, thức ăn, thuốc men, vườn hoa quả, suối chảy, ao tắm, trang hoàng đẹp đẽ, để cúng dường thầy.
**** Vua A-dật-đa cùng bề tôi, dân chúng, phu nhân, cung nữ ngày ngày theo thầy thọ pháp mười điều thiện (mười điều lành: giữ thân, miệng, ý không làm mười điều ác). Cứ như thế trải qua một trăm năm.
**** Bấy giờ ở biên cương có hai nước nhỏ. Vua hai nước oán ghét nhau, tự lập binh mã đánh giết nhau nhiều năm mà không bên nào thắng được bên nào. Một nước tên là An-đà-la, một nước tên là Ma-la-bà-da.
**** Vua An-đà-la gọi quần thần đến bàn: "Phải làm cách nào để lấy được nước kia?" Các quan đáp: "Vua A-dật-đa xuất thân nghèo hèn, tuy ở ngôi vua mà tính nết nghèo vẫn còn. Từ xưa đến nay ông giữ mười điều thiện, không phạm sắc dục bên ngoài. Tuy có cung nữ, nhưng đều là người cũ đã lớn tuổi (?). Theo kế của chúng thần, hãy tìm khắp trong nước, không kể sang hèn, chọn đủ một trăm cô gái đẹp, trẻ tuổi, đoan trang, vừa ý người. Hãy trang điểm cho họ thơm sạch, rồi sai người trung lương mang nhiều của báu cùng các cô gái ấy đến dâng. Nếu ông ấy nhận, ta sẽ xin vua ấy cho trăm vạn quân mạnh giúp ta đi đánh, thì đi đến đâu cũng thắng."
**** Vua liền theo kế ấy. Gái đẹp và của báu cùng lúc được sửa soạn đầy đủ, rồi sai bề tôi trung lương đem đi dâng. Vua A-dật-đa được các gái đẹp và của báu, rất vui mừng, hỏi sứ giả: "Vua của ngươi dâng ta những vật tốt như vậy, muốn được đền đáp gì?"
**** Sứ giả thưa: "Nước Ma-la-bà vốn thuộc quyền đại vương cai quản. Vua nước ấy ngu ngoan, không biết giáo hóa dân, dâm loạn vô đạo, không lo việc nước. Dân chúng chịu độc hại, nhìn vua như kẻ thù. Vua tôi đặc biệt xin đại vương trăm vạn quân, giúp đi dẹp nước ấy. Tấm lòng dâng hiến chính là ở chỗ này."
**** Vua nói: "Rất tốt." Ông liền ra lệnh chọn trăm vạn quân tinh nhuệ đưa sang giúp. Vua An-đà-la cũng tự chọn trong nước được trăm vạn người, hợp sức một lúc, đánh trống tiến quân. Trong trăm ngày giao chiến chém giết, người chết quá nửa mới thắng được. Vua Ma-la-bà bị chém, cả tông tộc mấy nghìn vạn người cũng chết sạch trong một lúc.
**** Vua A-dật-đa từ khi có được các cô gái thì ý mê tình loạn, quên mất chí hướng xưa. Ông xa xỉ dâm dật, đắm vui, không lo việc nước. Quan lại cùng nhau làm loạn, con nhà lương dân bị bắt làm tôi tớ. Mưa gió trái mùa, người đói đầy đường, giặc thù phương khác bèn đến xâm cướp. Vua A-dật-đa từ đó mất nước, rồi chết.
**** Chết rồi, ông sinh vào địa ngục, thân chịu đau đớn độc hại. Nhờ sức học vấn trí tuệ trước kia, ông liền nhớ được đời trước, tự hối hận trách mình, bỏ ác tu thiện. Chỉ trong chốc lát, ông hết mạng ở địa ngục, sinh vào loài ngạ quỷ. Ở đó ông lại nhớ được đời trước, liền hối lỗi, tu niệm mười điều thiện. Chốc lát sau ông chết ở loài ngạ quỷ, sinh vào loài súc sinh, mang thân dã can.
**** Nhờ sức trí tuệ, ta lại nhớ được đời trước, sửa lỗi cũ, tu hạnh mới, giữ mười điều thiện, lại dạy các chúng sinh khác làm mười điều thiện. Vừa rồi gặp sư tử, lúc ấy sợ hãi nên rơi vào giếng hoang. Ta đã mở lòng chấp nhận cái chết, mong được sinh lên trời, lìa khổ hưởng vui. Do các ông kéo ta lên mà ta trái mất nguyện xưa, còn phải trải qua gian khổ, biết bao giờ mới thoát? Vì vậy ta nói các ông cứu mạng ta là không có công."
**** Thiên đế vặn lại: "Như lời tôn giả nói, người lành cầu chết, nhưng việc ấy không đúng. Vì sao vậy? Thầy ở đáy giếng, nếu không bám vào áo thì không ra được. Không ra được thì tự mình không sống được. Nay thầy được sống là do thầy bám vào áo. Vì thế biết rằng không phải thầy không muốn sống. Sao lại nói là không tham sống?"
**** Dã can đáp: "Nay ta sở dĩ bám vào áo, chính là vì ba nhân duyên lớn. Ba điều gì? Một là bám vào áo để không trái chí nguyện của Thiên đế. Hễ làm trái chí người, khiến người không được toại nguyện, thì gây khổ lớn cho họ. Ai gây khổ não cho người thì sinh ra ở đâu cũng không toại nguyện: cầu không được, hướng tới không thành, tự chuốc khổ não. Ta bám áo là vì những điều ấy, không phải vì muốn sống.
**** Hai là bám vào áo vì thấy chư thiên muốn nghe pháp. Ta muốn vì chư thiên tuyên giảng chánh pháp, không keo kiệt pháp. Nếu không nói thì tức là keo kiệt pháp. Tội keo kiệt pháp khiến đời đời sinh ra điếc, mù, câm, ngọng, các giác quan bế tắc. Người ấy sinh nơi biên địa (vùng xa xôi không có Phật pháp), ngu đần không trí. Dù sinh vào chỗ tốt, tâm tính cũng ngoan cố tối dạ, học không thành. Học không thành nên tự chuốc khổ não. Ta bám áo là vì những điều ấy, không phải vì muốn sống.
**** Ví như người đời, do đời trước bố thí làm lành, có nhân duyên phúc đức, nay sinh làm người, cầu gì được nấy, giàu có của cải. Có người nghèo đến xin, mà lòng keo kiệt tiếc của, không chịu cho. Quả báo của keo tham là sinh vào loài ngạ quỷ, thường khổ vì đói khát, trần truồng không áo. Mùa đông rét buốt, thân thể nứt nẻ. Mùa hè nóng gắt, không có bóng mát để nương. Khổ não như vậy kéo dài mấy nghìn vạn năm. Hết tội ngạ quỷ lại sinh vào loài súc sinh, ăn cỏ uống nước, ngu si không biết gì, hoặc ăn cả bùn đất dơ bẩn. Vì tội keo tham mà chịu quả báo như thế. Lỗi keo kiệt pháp cũng như vậy.
**** Ba là bám vào áo chính vì muốn tuyên truyền, lưu thông giáo pháp, làm lợi ích cho trời người, khiến họ khai ngộ. Việc ấy gọi là pháp thí, công đức vô lượng. Ta bám áo là vì những điều ấy, không phải vì cầu sống."
**** Thiên đế hỏi: "Công đức giáo hóa thì phúc ra sao? Xin ngài nói cho." Dã can đáp: "Tuyên truyền chánh pháp giáo hóa sẽ khiến chúng sinh biết chết rồi còn sinh lại, làm lành được phúc, làm ác chịu họa, tu đạo thì được đạo. Nhờ công đức ấy, người giáo hóa chuyển sang thân khác, sinh ra ở đâu cũng trí tuệ sáng suốt, thường nhớ được đời trước. Nếu sinh lên trời thì làm thầy của chư thiên. Nếu sinh ở thế gian thì làm Kim luân vương (vị vua lý tưởng có bánh xe vàng báu, cai trị cả thiên hạ), thường đem mười điều thiện giáo hóa thiên hạ. Nếu làm vua loài người thì trị nước bằng chánh pháp, thường nhớ được đời trước.
**** Nhờ nhớ được đời trước nên lòng không buông lung. Người ở ngôi tôn quý, hưởng năm dục lạc, thường gặp nhiều việc ma (những trở ngại phá hoại việc tu hành) đến phá hoại, khiến lòng mê lầm mà tạo nghiệp ác. Dù có lỡ sa ngã, chịu quả báo ác, nhờ sức trí tuệ cũng mau được thoát khổ, sinh lên trời hưởng phúc vui. Ánh sáng trí tuệ dần dần tăng trưởng, thành tựu hạnh bồ-tát, đến được vô sinh nhẫn (sự an trụ vững chắc trong chân lý rằng mọi sự vốn không sinh không diệt). Vì thế Phật nói công giáo hóa thì phúc vô lượng."
**** Thiên đế mừng rỡ nói: "Lành thay, lành thay! Thật đúng như lời tôn giả dạy. Chư thiên chúng con hôm nay mới biết sự khác nhau về công đức và nhân duyên giữa tài thí (bố thí của cải) và pháp thí. Tài thí ví như ngọn đèn nhỏ một tấc soi trong căn phòng nhỏ. Pháp thí như ánh mặt trời chiếu khắp bốn thiên hạ (bốn châu lớn, tức toàn thế giới), đi đến đâu trừ tối tăm đến đó. Vì sao vậy? Bản tính mặt trời tự sáng nên chiếu được muôn vật. Hòa thượng nay cũng như thế: vốn có tu tập nên trí tuệ sáng suốt, lại dùng ánh sáng trí tuệ ấy trừ tối tăm cho chúng sinh."
**** Thiên đế nói xong, tám vạn chư thiên đều đứng dậy, sửa áo kính cẩn, quỳ thẳng chắp tay thưa với dã can: "Xin tôn giả thương xót truyền cho chúng con pháp mười điều thiện, để làm nhiều lợi ích, đem an vui cho chúng sinh, cũng khiến công đức của hòa thượng thêm tăng."
**** Dã can đáp: "Lành thay, các ông biết đúng lúc." Rồi bảo Thiên đế: "Phép thọ giới, trước hết phải sám hối, làm sạch thân, miệng, ý. Thế nào là nghiệp của thân? Là giết hại, trộm cắp, tà dâm. Thế nào là nghiệp của miệng? Là nói dối, nói hai lưỡi (đâm thọc gây chia rẽ), nói lời độc ác, nói lời thêu dệt. Thế nào là nghiệp của ý? Là ghen ghét, sân giận, kiêu mạn, tà kiến (thấy biết sai lệch). Đó là mười việc.
**** Ngăn giữ nghiệp thân, miệng, ý, không phạm các điều ác, gọi là mười điều thiện. Buông thả thân, miệng, ý, tạo các nghiệp ác, gọi là mười điều ác. Hãy một lòng thành khẩn sám hối để trừ mười điều ác. Mười điều ác diệt thì thân, miệng, ý trong sạch. Ba nghiệp trong sạch nên gọi là mười điều thiện."
**** Thiên đế hỏi: "Công đức của mười điều thiện thì quả báo thế nào?" Dã can đáp: "Ta từng nghe Phật nói: người làm mười điều thiện thì thoát quả báo của mười điều ác (?), sinh lên sáu tầng trời cõi dục (sáu cõi trời mà chúng sinh ở đó vẫn còn hưởng dục lạc). Ở đó có cung điện bảy báu, năm dục tự nhiên mà có, thức ăn trăm vị, thọ mạng vô lượng. Cha mẹ, vợ con, sáu thân (cha, mẹ, anh, em, vợ, con) và quyến thuộc đều đoan chính, sạch sẽ, vui mừng khoái lạc.
**** Giả như chư thiên giữ mười điều thiện, khi phúc trên trời hết thì lại sinh vào cõi trời, phúc báo càng hơn trước, không giống quả báo mười điều thiện của người đời. Vì sao vậy? Người đời tu thiện thì ba giới thuộc về tâm ý rất khó giữ gìn.
**** Với giới không sân giận, trước hết phải dùng phương tiện thực hành lòng từ, rồi sau mới thành tựu được giới không sân. Người đời thực hành lòng từ khó giữ được lâu, như dao chém nước, chém đến đâu nước khép lại đến đó. Giữ giới không sân cũng như vậy.
**** Lòng ghen ghét thì khởi lên có lúc. Lúc nào? Thấy người được lợi, thấy người được vui, thấy người đoan chính, thấy người khỏe mạnh, thấy người thông minh, thấy người tu phúc. Tóm lại, khi thấy mọi việc hơn mình, lúc ấy lòng mới sinh ghen ghét. Vì thế biết rằng lòng ghen ghét khởi lên có lúc.
**** Lòng kiêu mạn cũng khởi lên có lúc. Thấy người ngu si thì lòng khởi kiêu mạn. Thấy người xấu xí, thấy người dơ bẩn, thấy người nghèo khó cũng vậy. Tóm lại, thấy kẻ điếc, mù, què, gù, các giác quan không đủ, hay người các tộc man di ở xa, thì lòng kiêu mạn mới khởi lên. Vì thế biết rằng việc giữ giới không kiêu mạn cũng có lúc lơi.
**** Do đó giới về tâm của người đời rất khó giữ. Dù gắng sức giữ cũng chợt được chợt quên. Cho nên quả báo mười điều thiện của người đời, dù được hưởng phúc trời, cũng không bằng công đức mười điều thiện của chư thiên. Về ánh sáng, thần lực, phúc lộc, tướng tốt, chư thiên đều cao vời bậc nhất. Việc nhớ được đời trước cũng như vậy. Vì thế biết rằng quả báo tu mười điều thiện của cõi trời hơn của người đời."
**** Thiên đế thưa: "Như tôn giả nói, người làm mười điều thiện thì ba giới thuộc về tâm khó giữ gìn. Cõi trời cũng vậy, những tâm ghen ghét, sân giận, kiêu mạn, tà kiến chưa từng không có. Sao phúc báo lại hơn người đời?"
**** Dã can đáp: "Cõi trời tuy có những tâm ấy nhưng không giống người đời. Vì sao vậy? Chư thiên có phúc đức, khổ ít vui nhiều, tâm phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê) nhẹ. Người đời phúc mỏng, vui ít khổ nhiều, tâm phiền não nặng."
**** Thiên đế thưa: "Chư thiên xưa nay quen sung sướng, tâm thô tháo như khỉ vượn. Nay giữ mười điều thiện, về sau lỡ bỏ quên, khi vi phạm thì phải làm sao?"
**** Dã can đáp: "Ta từng nghe thầy nói: người làm mười điều thiện, nếu phạm lỗi mà làm nghiệp ác, thì nên đến chỗ bậc hiền minh có phúc đức. Tùy việc đã phạm mà phát lộ (nói rõ lỗi của mình ra) để sám hối, rồi thọ giới lại. Làm như vậy thì không mất giới. Vì sao vậy? Giới mười điều thiện ví như mạ lúa, phiền não như cỏ dại. Cỏ và mạ lúa luôn cản trở lẫn nhau. Muốn mạ lớn thì phải nhổ sạch cỏ. Ruộng mạ sạch cỏ thì thu hoạch hạt ắt nhiều. Hạt lúa nhiều thì rốt cuộc không bao giờ đói thiếu."
**** Bấy giờ Thiên đế và tám vạn chư thiên nghe xong rất vui mừng. Họ không còn lo phúc hết, gặp vô thường mà chịu quả báo ở đường ác.
**** Họ cúi mình tự nghĩ: "Công đức làm thiện tuy không đưa đến quả khổ, nhưng vẫn còn sinh tử, không tránh khỏi vô thường. Lại có vua trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất của cõi dục, nơi ma vương ở). Thấy người tu phúc thì vua ấy ghen ghét, gây chướng ngại, khiến người quên mất đường lành mà tạo nghiệp ác. Có nhân duyên nghiệp ác thì phải chịu quả khổ."
**** Họ thưa với dã can: "Tu công đức gì để được mãi không chết, không bị ma vương làm mê loạn?"
**** Dã can đáp: "Ta từng nghe thầy nói: hãy phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) và tu nghiệp bồ-tát, thì ma vương Ba-tuần (tên của vua ma) không phá hoại được. Vì tâm không mê lầm nên sinh ra ở đâu cũng trí tuệ sáng suốt. Trí tuệ sáng suốt nên thường nhớ được đời trước. Nhớ được đời trước nên không khởi nghiệp ác. Tâm thanh tịnh nên được vô sinh pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc trong chân lý rằng mọi sự vốn không sinh không diệt). Được vô sinh nhẫn nên không thoái lui trên đường đạo, xa lìa sinh tử cùng mọi lo buồn, khổ hoạn."
**** Thiên đế thưa: "Tu đạo bồ-tát thì nên thực hành pháp gì?"
**** Dã can đáp: "Ta từng nghe thầy nói: người cầu Phật đạo phải khởi đầu từ gốc. Trước hết phải học rộng về nhân duyên của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng). Hiểu nhân duyên thì lòng tin vững chắc. Nhờ sức của gốc lòng tin mà khởi được tinh tấn (siêng năng nỗ lực không ngừng trong việc lành). Nhờ sức tinh tấn nên không khởi mọi nhân duyên của nghiệp ác. Tâm thuần thiện, không buông lung, nên trí tuệ thành tựu. Nhờ sức trí tuệ mà thâu tóm được tất cả ba mươi bảy phẩm trợ bồ-đề đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt đến giác ngộ)."
**** Thiên đế hỏi: "Như tôn giả dạy, ba mươi bảy phẩm nghĩa lý rộng sâu, không phải lòng dạ thô thiển mà vội hiểu ngay được. Làm sao để bước vào hạnh bồ-tát?"
**** Dã can đáp: "Ta từng nghe thầy nói: người tu đạo bồ-tát trước hết dùng phương tiện để điều phục các căn (các giác quan và tâm ý). Phương tiện là gì? Đó là sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người từ bờ sinh tử sang bờ giải thoát) và bốn tâm vô lượng. Đó gọi là phương tiện để điều phục các căn."
**** Thiên đế thưa: "Sáu ba-la-mật nghĩa như thế nào? Xin ngài nói cho." Dã can đáp: "Thứ nhất là bố thí, để phá lòng keo tham, vì không tiếc gì cả. Thứ hai là giữ điều thiện, vì không làm điều ác. Thứ ba là khi gặp việc xấu, lòng chịu đựng được, không ôm lòng trả thù. Thứ tư là tinh tấn tu hành, vì không lười biếng thoái lui trong việc tu đạo. Thứ năm là thu nhiếp tâm, vì không để tâm nghĩ điều tà. Thứ sáu là tu tập trí tuệ, để soi trừ bóng tối của phiền não và vô minh (sự si mê, không thấy rõ sự thật). Đó gọi là sáu ba-la-mật. Nhờ sức phương tiện của sáu ba-la-mật mà điều phục được các căn.
**** Lại có bốn việc điều phục các căn. Bốn việc gì? Một là tâm từ, hai là tâm bi, ba là tâm hỷ, bốn là tâm xả. Bốn việc ấy gọi là tâm vô lượng."
**** Thiên đế hỏi: "Thực hành lòng từ là thế nào?" Dã can đáp: "Thấy người khổ nạn thì nên khởi lòng từ, cứu giúp che chở, khiến ai cũng được chỗ yên ổn.
**** Thế nào là bi? Thấy các chúng sinh vì vô minh và ái dục mà tạo nghiệp sinh tử, chịu khổ trong năm đường, không tự thoát được. Cho nên ta nay không được lười biếng, phải siêng năng tinh tấn tu tập trí tuệ, mau thành Phật đạo. Thành Phật rồi, ta sẽ dùng ánh sáng trí tuệ soi trừ bóng tối vô minh của chúng sinh, khiến họ thấy được ánh sáng lớn, thoát khỏi mọi trói buộc khổ đau. Dù chưa thành Phật, mọi việc làm thiện của ta đều đem hồi thí (chuyển trao công đức) cho chúng sinh, khiến họ được yên vui. Chúng sinh có tội, ta sẽ chịu thay. Đó gọi là tâm bi.
**** Thế nào là hỷ? Thấy người đời tu nghiệp thiện, cầu quả của ba thừa, thì khuyến khích, giúp đỡ và vui theo. Thấy người được hưởng vui, lòng cũng vui theo. Thấy người đoan chính, người khỏe mạnh, người giàu sang, người trí tuệ, người có lòng từ, người hiếu thuận cũng vậy. Tóm lại, với mọi người lành, đều khuyến khích, giúp đỡ và vui theo. Đó là tâm hỷ.
**** Thế nào là xả? Mọi việc làm, mọi công đức, khi làm ơn cho người thì không mong được báo đáp ngay đời này, không mong được báo đáp ở đời kế tiếp, cũng không mong được báo đáp ở các đời về sau. Đó gọi là xả.
**** Thành tựu bốn việc ấy gọi là bốn tâm vô lượng. Vì chúng sinh vô lượng nên tâm từ vô lượng, tâm bi vô lượng, tâm hỷ vô lượng, tâm xả cũng vô lượng. Vì thế gọi là bốn tâm vô lượng. Gộp với sáu độ (tức sáu ba-la-mật) ở trước thì gọi là mười ba-la-mật. Mười ba-la-mật thâu tóm tất cả hạnh bồ-tát."
**** Bấy giờ Thiên đế Thích nghe dã can nói về công đức và nhân duyên của pháp mười điều thiện, lại nghe nghĩa lý nhân duyên bồ-tát tu đạo bồ-đề. Lưới nghi ngờ trong lòng được gỡ, niềm vui hớn hở tràn khắp thân. Ông liền cùng tám vạn chư thiên tùy tùng lại đứng dậy kính cẩn, chắp tay thưa với dã can: "Đệ tử hôm nay cùng tám vạn chư thiên đồng lòng phát tâm bồ-đề. Hạnh bồ-tát như hòa thượng đã nói, chúng con sẽ vâng làm đầy đủ. Xin hòa thượng vui theo và chấp thuận." Dã can đáp: "Các ông biết đúng lúc. Đó chính là điều lòng ta vốn mong."
**** Rồi Thiên đế thưa với dã can: "Hòa thượng ăn uống thế nào? Xin chỉ bảo để chúng con sắm sửa cúng dường." Dã can đáp: "Cách ăn của ta không đáng để người nghe. Vì sao vậy? Thức ăn do nhân duyên nghiệp tội rất dơ bẩn, cách ăn giống súc sinh, không khác ngạ quỷ. Mong các ông đừng hỏi đến thức ăn của ta."
**** Thiên đế thưa: "Thức ăn của hòa thượng, tốt cũng xin chỉ, xấu cũng xin nói. Đệ tử sẽ tùy chỗ thích hợp mà sắm sửa cúng dường." Dã can đáp: "Ta thường ăn phân và nước tiểu của sư tử, hổ, sói, ăn xương người chết ở bãi tha ma. Đến cả áo rách hay mảnh da vụn cũng không kiếm được (?). Thức ăn là như vậy. Khi bị đói khổ bức bách, ta còn ăn cả bùn đất. Đó là quả báo của tội khổ: từ lúc sinh đến lúc chết, dù ăn đồ dơ cũng chưa từng được no."
**** Bấy giờ Thiên đế Thích và chư thiên nghe dã can nói về thức ăn, buồn thương nghẹn ngào, rơi lệ đau lòng, thưa với dã can: "Đệ tử muốn sắm sửa cúng dường, nhưng như lời thầy nói thì không toại nguyện được, biết làm sao đây. Nay chúng con về cung trời, phải làm cách nào để báo ơn nặng của thầy?"
**** Dã can đáp: "Các ông nay đã nghe pháp từ ta. Khi về trên trời, hãy lần lượt giáo hóa, khai ngộ cho chư thiên. Không kể nam hay nữ, dù chỉ khiến được một người tin nhận và làm theo, thì không chỉ báo ơn ta mà còn báo ơn tất cả chư Phật. Tùy chỗ giáo hóa mà các ông tự làm tăng phúc đức của mình. Huống chi giáo hóa, khai ngộ được nhiều người thì công báo vô lượng."
**** Chư thiên đứng dậy thưa với dã can: "Bọn đệ tử nay trở về cung trời, chưa rõ khi nào hòa thượng bỏ thân quả báo tội này, được sinh lên cõi trời để cùng gặp lại nhau?"
**** Dã can đáp: "Trong hạn bảy ngày, ta sẽ bỏ thân tội này, sinh lên trời Đâu-suất (tầng trời thứ tư của cõi dục, nơi các bồ-tát sắp thành Phật ở). Các ông có thể nguyện sinh lên cõi trời ấy. Vì sao vậy? Trong trời Đâu-suất có nhiều bồ-tát nói pháp giáo hóa, giúp chư thiên cầu Phật đạo."
**** Thiên đế thưa: "Như lời tôn giả dạy, khi đệ tử và quyến thuộc ở trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai của cõi dục, nơi Đế Thích làm vua) hết phúc mạng chung, đều sẽ nguyện sinh lên trời Đâu-suất-đà để gặp thầy, hầu hạ và nhận lời dạy. Chúng con xin thề như hôm nay."
**** Nói xong, họ rải hoa và hương cõi trời lên mình dã can rồi từ biệt ra đi. Chư thiên đi rồi, dã can không rời chỗ ngồi, một lòng chuyên niệm pháp mười điều thiện, không đi kiếm ăn. Bảy ngày sau nó mạng chung, sinh lên trời Đâu-suất làm con của vua trời. Ở đó nó lại nhớ được đời trước, và lại đem mười điều thiện giáo hóa chư thiên.
**** Phật bảo vua: "Con dã can thuở ấy chính là thân ta. Thiên đế Thích lúc ấy là Xá-lợi-phất. Vị đại sư dạy A-dật-đa lúc ấy tên là Ưu-ba-đạt, chính là Di-lặc (vị bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp trong tương lai). Tám vạn chư thiên chính là tám vạn bồ-tát bất thoái (không còn thoái lui trên đường tu) ở cõi Ta-bà (thế giới chúng ta đang sống) ngày nay."
**** Phật nói: "Đại vương, ta nhớ thuở xưa, từ khi mới phát tâm tu hạnh bồ-đề cho đến khi đạt vô sinh nhẫn, trong suốt khoảng ấy ta thường cùng Di-lặc, Xá-lợi-phất và những người khác vì cầu pháp mà gắng sức tinh tấn, không đoái hoài thân mạng. Ta tìm theo thầy sáng, gần gũi hầu hạ, nghiên cứu học hỏi, thành tựu trí tuệ.
**** Nhờ sức trí tuệ, trong năm đường, sinh ra ở đâu ta cũng giáo hóa thành tựu cho vô lượng chúng sinh, giúp họ thoát khổ. Đến nay ta thành Phật cũng đều nhờ trí tuệ và phương tiện của bát-nhã. Nhờ đó ta dứt trừ được mọi nhân duyên của phiền não trói buộc và thói quen tích lũy, thành Đẳng Chánh Giác (giác ngộ hoàn toàn và chân chính). Ta lại dùng trí tuệ ấy giáo hóa chúng sinh ở cõi Ta-bà, đưa họ vượt qua khổ của ba cõi. Vì thế ta nói trí tuệ bát-nhã có bốn tên gọi."
**** Bấy giờ vua Ba-tư-nặc và quyến thuộc nghe Phật nói xong, lòng dạ mở tỏ. Họ lại đứng dậy làm lễ, vui mừng hớn hở, đứng chắp tay thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nay chúng con đến gặp Phật thật được lợi lành. Nghe Phật nói pháp mà không biết mỏi mệt.
**** Vì sao vậy? Trước đây Thế Tôn nói pháp Bốn chân đế (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), Mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử) và đạo ra khỏi thế gian. Vì căn tính chúng con chậm lụt nên mơ hồ không hiểu. Vì không hiểu nên thân thể mỏi mệt. Nay nghe Phật nói pháp hạnh bồ-tát, tuy chưa hiểu hết, nhưng lòng rất ưa thích, khát khao muốn nghe, không biết chán.
**** Đệ tử nay muốn phát tâm bồ-đề, cầu đạo vô thượng (đạo cao nhất, tức quả vị Phật). Xin Thế Tôn thương xót chấp thuận, chỉ dạy phép tắc của hạnh bồ-tát. Con sẽ làm đúng như lời Phật dạy."
**** Phật bảo vua: "Pháp hạnh bồ-tát như trên đã nói, gồm có giữ nghiệp thân, miệng, ý, thực hành mười điều thiện và mười ba-la-mật. Những pháp ấy thâu tóm tất cả các pháp giúp thành Phật đạo. Ông có làm được không?"
**** Vua thưa: "Như Thế Tôn đã nói, trong pháp mười điều thiện, ba điều thuộc về tâm rất khó giữ gìn. Vậy nên thọ giới thế nào để không bị rò mất?"
**** Phật bảo vua: "Tâm người đời thô tháo, ví như khỉ vượn, bị gió phiền não lay động. Vì vậy ai muốn thực hành mười điều thiện thì không nên kéo dài lâu. Muốn tu mười điều thiện, nên giới hạn theo ba thời. Ba thời là gì? Từ sáng sớm đến bữa ăn gọi là thời trên. Khoảng thời gian một bữa ăn gọi là thời giữa. Khoảng thời gian đi trăm bước gọi là thời dưới. Khi thọ pháp mười điều thiện, tùy sức mình chịu được mà chọn một thời. Trong thời ấy, giữ gìn tâm, kiên trì ba giới, không để rò mất. Như thế gọi là tu hành mười điều thiện."
**** Vua thưa: "Như Thế Tôn nói, giới hạn ba thời để giữ mười điều thiện thì công ấy rất nhỏ, làm sao sinh phúc được?"
**** Phật bảo vua: "Người tu mười điều thiện, thời gian tuy ngắn mà công báo lại càng rộng lớn. Vì sao vậy? Vì ba giới thuộc về tâm khó giữ gìn, nên dù chỉ giữ được trong chốc lát, quả báo cũng vô lượng. Ví như có người chất chứa củi cỏ suốt trăm năm, đem lửa đốt thì chốc lát cháy hết. Vì thế biết rằng tu thiện trong chốc lát cũng diệt được vô lượng tội nặng do nghiệp ác.
**** Lại như người dùi gỗ lấy lửa, gắng sức dùi thì chốc lát được lửa. Sức của lửa ấy đốt được cây cỏ, rừng rậm khắp thiên hạ, cháy hết mới thôi. Đại vương nên biết, người tu mười điều thiện cũng như vậy. Công tu chốc lát diệt được vô lượng tội nặng do nghiệp ác, khiến người tu nhú lên mầm bồ-đề. Mầm đã thành thì dần dần lớn lên, cho đến khi thành quả Phật."
**** Vua nghe xong, lại đứng dậy làm lễ, vô cùng vui mừng, như được điều chưa từng có. Vua thưa Thế Tôn: "Đệ tử nay được lợi lành lớn. Vì sao vậy? Vì được nghe Thế Tôn nói về công đức và nhân duyên của việc tu mười điều thiện, khiến chúng sinh nảy mầm bồ-đề. Đệ tử nay một lòng hướng về bồ-đề, sẽ siêng năng tu hành, lòng không thoái lui."
**** Lúc Phật nói pháp, những người theo vua có hơn năm nghìn người đều phát tâm cầu đạo bồ-đề vô thượng. Trong đó có quần thần, quan lại và dân chúng, phu nhân hậu cung. Lại có bốn chúng đệ tử (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ), cùng trời, rồng, quỷ thần, người và các loài không phải người.
**** Bấy giờ đại phu nhân của vua Ba-tư-nặc mỗi khi ra vào đi lại thường sai bốn người gọi là phiến-đề-la. Phiến-đề-la, tiếng Hán gọi là thạch nữ, là người không có bộ phận sinh dục nam hay nữ nên gọi như vậy. Bốn người này sức lực rất mạnh, được sai khiêng kiệu cho hoàng hậu. Chiếc xe kiệu bảy báu mà hoàng hậu ngồi được để ngoài cửa tinh xá Kỳ-hoàn (tinh xá: nơi ở và tu hành của tăng sĩ; Kỳ-hoàn tức vườn Kỳ thụ). Hoàng hậu ra lệnh cho các hoạn quan canh giữ kiệu. Hoạn quan lại sai bốn phiến-đề-la giữ kiệu cho phu nhân, còn mình thì đến bên Phật nghe pháp.
**** Các phiến-đề-la đều ngủ say dưới kiệu, không biết gì. Có kẻ gian trộm mất một viên ngọc ma-ni (một loại ngọc báu rất quý) trên chiếc kiệu báu của phu nhân. Lúc ấy hoạn quan tạm ra xem kiệu, không thấy viên ngọc. Trong lòng hoảng sợ, lo bị phu nhân trách phạt, hoạn quan hỏi các thạch nữ: "Sai các ngươi giữ kiệu, sao lại trộm ngọc?" Ai nấy đều đáp: "Thật không trộm."
**** Hoạn quan nổi giận, dùng roi đánh các thạch nữ, đau thấu xương. Có một thạch nữ tự biết mình không trộm mà bị đánh oan, liền chạy trốn, xông vào trong tinh xá kêu oan thật lớn. Mọi người đều nghe thấy, nhưng không biết vì cớ gì.
**** Phật bảo A-nan: "Ông hãy ra chỗ hoạn quan kia, đừng để họ đánh oan người vô tội. Vì sao vậy? Bốn thạch nữ này chính là thầy của hoàng hậu ở đời trước. Họ tự không có tội, sao lại đánh oan họ, tự tạo nhân duyên nghiệp ác cho đời sau?"
**** Hoàng hậu nghe lời Phật, liền đứng dậy cung kính, chắp tay thưa Phật: "Như Thế Tôn nói, bốn thạch nữ khiêng kiệu là thầy của con ở đời trước. Con mê muội không hiểu, xin Thế Tôn nói rõ nhân duyên, để đại chúng trong hội đều được nghe biết."
**** Phật bảo hoàng hậu: "Hãy gọi các thạch nữ đến trước Thế Tôn để xét rõ hư thật." Hoàng hậu vâng lệnh, liền sai hoạn quan dẫn họ đến. Bốn thạch nữ thấy Phật, dập đầu khóc lóc, quỳ thẳng chắp tay thưa: "Chúng con thật không trộm ngọc. Có nhân duyên gì mà chúng con bị mắc oan tội này, bị roi đánh đau đớn, thân thể nát tan?"
**** Thế Tôn bảo: "Nhân duyên của nghiệp tội là do tự thân mình tạo ra, không phải do cha mẹ làm, cũng không phải từ trời rơi xuống. Người làm thiện hay ác thì chịu quả khổ hay vui, như tiếng vang đáp lại tiếng gọi. Kẻ tham lợi trước mắt, lòng làm điều tà vạy, dua nịnh, không biết rằng đời sau phải chịu họa qua nhiều kiếp. Cái ác từ tâm sinh ra, trở lại hại chính mình, như sắt sinh gỉ, tự ăn mòn thân sắt."
**** Vua chắp tay thưa Phật: "Trước sau Phật nói pháp đều có nhân duyên. Bốn thạch nữ này, nghiệp gốc từ đời trước có nhân duyên gì? Xin Phật nói cho, để mở tỏ cho kẻ mù tối, đem lại nhiều lợi ích, mọi người đều được nhờ."
**** Phật bảo vua: "Muốn nghe thì tốt lắm. Hãy để tâm lắng nghe kỹ, ta nay sẽ nói."
**** Kinh Phật nói về nhân duyên chưa từng có, hết quyển thượng.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video