Thiên 2 — Quyển hạ

 Kinh Phật nói về nhân duyên chưa từng có, quyển hạ

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Thích Đàm Cảnh đời Tiêu Tề dịch

 Phật lại suy nghĩ: "Nay trong giáo pháp của ta có những tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) nói một đằng làm một nẻo, lòng và miệng trái nhau. Có kẻ vì lợi lộc được cúng dường như tiền của, thức ăn uống. Có kẻ vì danh tiếng mà tụ tập đồ chúng. Có kẻ vì chán ghét cảnh bị phép nước bắt đi phu dịch mà xuất gia tu đạo. Họ hoàn toàn không có lòng hướng về tam giải thoát môn (ba cửa đưa đến giải thoát: thấy mọi pháp đều không, không chấp hình tướng, không mong cầu), để vượt qua nỗi khổ của tam hữu (ba cõi còn sinh tử: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc). Họ đem lòng không trong sạch mà tham nhận tín thí (của cải do người có lòng tin dâng cúng), không biết rằng đời sau phải chịu tai ương suốt nhiều kiếp để trả món nợ cũ. Vì những kẻ như thế, lẽ nào ta không nói ra?"

 Phật bảo vua: "Ta nhớ thuở quá khứ, cách đây vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), có một nước lớn tên là Bùi Phiến Xà. Ở đó có một người đàn bà tên là Đề Vi, thuộc dòng Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ, đứng đầu xã hội Ấn Độ xưa). Chồng chết, bà ở góa. Nhà bà rất giàu nhưng không có con cái, lại không còn cha mẹ, sống cô quạnh khốn khổ, không có ai để nương tựa. Theo phép của đạo Bà-la-môn, người gặp điều không như ý thì tự thiêu sống thân mình.

 Các Bà-la-môn thường cùng nhau đến chỗ Đề Vi khuyên bảo: 'Tai ách của thân bà hiện nay đều do tội lỗi từ kiếp trước của bà mà ra. Tội gì? Đó là không cung kính phụng sự các Bà-la-môn, lại không hiếu thuận với cha mẹ, đối với chồng không có lòng thương yêu, cũng không hết lòng nuôi dạy con cái (?). Vì những tội ấy nên kiếp này bà phải sống cô độc, chịu cảnh khốn khó. Nay nếu bà không làm phước để diệt tội thì đời sau càng khổ hơn, sẽ rơi vào địa ngục. Đến lúc đó có hối cũng không kịp.'

 Đề Vi hỏi: 'Phải làm phước gì thì mới diệt được tội?' Các Bà-la-môn đáp: 'Diệt tội có hai cách. Tội nhẹ thì tự tay cạo đầu, tắm bằng nước thơm, vào đền thờ trời sám hối, tạ tội với trời Na-la-diên (một vị thần lớn được đạo Bà-la-môn thờ phụng); rồi mời đủ một trăm Bà-la-môn, bày cỗ cúng dường. Cúng xong, lại đem một trăm con bò sữa có bê con đi theo dâng cho các Bà-la-môn. Làm như thế thì tội mới diệt. Vì sao vậy? Vì các Bà-la-môn sống đời phạm hạnh trong sạch (giữ mình thanh tịnh, không dâm dục), không ăn rượu thịt và ngũ tân (năm thứ rau cay nồng) như hành, tỏi, chỉ nhờ sữa bò làm thức ăn. Họ khiến cho thí chủ (người đem của bố thí) diệt tội sinh phước, đời đời sinh ra đều được toại nguyện.

 Nay tội của bà nặng, nên đem tất cả của báu trong nhà bố thí cho năm trăm vị đại Bà-la-môn. Các Bà-la-môn nhận của bố thí rồi sẽ đọc lời chúc nguyện, khiến đời sau bà luôn được giàu to. Còn muốn diệt tội thì bà hãy chất củi bên bờ sông Hằng mà tự thiêu. Các Bà-la-môn lại chúc nguyện cho tất cả tội lỗi nặng nhẹ bà đã gây ra ở kiếp trước đều diệt sạch một lúc; đời sau sinh ra không còn chút tai ương nào, cha mẹ, anh em, chồng con đều sống lâu vô cùng, vui sướng không bờ bến.' Đề Vi bèn nghe theo, quyết lòng sẽ tự thiêu. Bà sai gia nô đem mười cỗ xe vào núi đốn củi, định dùng để tự thiêu.

 Lúc ấy trong nước có một người tu đạo tên là Bát-để-bà (tiếng nước Tề gọi là Biện Tài, nghĩa là người có tài biện luận). Ông tinh tấn (chuyên cần tu tập không lười biếng), trì giới (giữ gìn giới luật), học rộng nghe nhiều, có trí tuệ, thường đem lòng từ bi dạy dỗ thiên hạ, khiến người ta bỏ đường tà theo đường chính, bỏ điều ác làm điều lành. Nghe tin Đề Vi muốn tự thiêu, ông sinh lòng thương xót, đến chỗ bà hỏi: 'Bà sắm sửa củi lửa để làm gì?' Đề Vi đáp: 'Tôi muốn tự thiêu để diệt trừ tai ương tội lỗi.'

 Biện Tài nói: 'Tội nghiệp (những việc tội lỗi đã làm, để lại hậu quả phải chịu) của bà đi theo tâm thức, không gắn liền với thân xác. Đốt thân chỉ khổ uổng công, làm sao diệt được tội? Họa phúc của con người đều theo tâm mà khởi. Tâm nghĩ điều thiện thì quả báo nhận được cũng tốt; tâm nghĩ điều ác thì nhận quả báo xấu. Tâm nghĩ khổ hay vui thì quả báo cũng như thế. Như người chết đói thì làm ngạ quỷ (quỷ đói); người chết trong khổ não thì chịu quả báo khổ não; người chết trong vui mừng thì chịu quả báo vui mừng; chết trong yên ổn vui sướng thì quả báo cũng vậy. Sao nay bà lại ở giữa khổ não mà muốn diệt tội, mong được quả báo tốt? Mong bà đừng làm việc ấy, vì xét về lẽ thì không thông.

 Lại nữa, Đề Vi, ví như người bệnh nặng đang bị đau đớn hành hạ, nếu có kẻ ác đến chỗ người ấy mắng nhiếc, lấy tay bạt tai, bà nghĩ sao, khi ấy người bệnh có giữ được lòng tốt, không giận dữ phiền muộn không?' Đề Vi đáp: 'Người ấy bệnh nặng, chưa gặp ai đã luôn bực bội phiền muộn, huống chi bị bạt tai mà lại không giận.'

 Biện Tài nói: 'Bà nay cũng vậy. Vì tội kiếp trước mà phải sống nghèo khổ khốn đốn, lòng luôn buồn rầu phiền não, nay lại muốn thiêu thân để thoát buồn phiền, liệu có được không? Như người bệnh nặng bị người mắng nhiếc còn tăng khổ não gấp trăm nghìn vạn lần, huống chi tự thiêu thân. Khi lửa dữ bốc lên, thân thể cháy nát mà hơi thở chưa dứt, tâm chưa tan, lúc ấy thân và tâm đều bị nung nấu; tâm thức chưa rời thân nên phải chịu khổ độc, bứt rứt não nề. Từ đó mà chết thì sinh vào địa ngục, khổ não ở địa ngục còn tăng gấp trăm nghìn vạn lần, muốn thoát thật khó vô cùng. Huống chi lại muốn thiêu thân để lìa khổ!

 Lại nữa, Đề Vi, ví như con bò kéo xe chán cái xe, muốn làm cho xe hỏng; nhưng xe trước hỏng thì lại bị tròng xe sau vào cổ, vì tội của nó chưa trả xong. Con người cũng thế: dù có đốt hỏng trăm nghìn vạn thân, thì nhân duyên của tội nghiệp vẫn nối tiếp không dứt. Như ở địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, nơi chịu khổ không lúc nào ngừng), các tội nhân bị thiêu đốt, trong một ngày chết đi tám vạn lần, sống lại tám vạn lần, qua hết một kiếp tội ấy mới xong. Huống chi nay bà thiêu thân một lần mà mong diệt tội, có lẽ nào được?'

 Bấy giờ Biện Tài dùng đủ mọi nhân duyên, thí dụ mà giảng chính pháp cho bà nghe. Người đàn bà Đề Vi lòng sáng ý tỏ, đổi chí hướng, đổi việc làm, bỏ ý định thiêu thân, thưa với Biện Tài: 'Phải làm cách nào để được diệt tội?' Biện Tài đáp: 'Tâm trước làm điều ác như mây che mặt trăng; tâm sau khởi điều thiện như đuốc soi tan bóng tối. Nay may mà bà đã có ý muốn diệt tội, tự khắc có phương cách. Tôi có thể khiến bà không tốn một đồng, thậm chí không phải chịu chút khổ nào mà diệt trừ được tai ương tội lỗi; đời này yên ổn, đời sau sinh ra nơi nào cũng được toại nguyện điều lành.'

 Đề Vi nghe xong vô cùng vui mừng, nỗi lo sợ liền tan, như người tù tội nặng được ân xá ra ngục. Bà liền đứng dậy tỏ lòng cung kính, lễ bái hỏi han, rồi sai đầy tớ trải tòa ngồi cao, lót thảm len, thảm dệt (?), nệm gấm thêu, trang hoàng đẹp bậc nhất, rải hoa đốt hương, mời Biện Tài lên tòa cao. Biện Tài nhận lời, liền lên tòa. Đề Vi dẫn hơn năm trăm người gồm gia nhân, đầy tớ, quyến thuộc trong nhà vây quanh Biện Tài, dập đầu cung kính, chắp tay đứng.

 Đề Vi thưa với Biện Tài: 'Những điều ngài vừa nói về việc diệt tội, tuy lòng tôi vui mừng nhưng vẫn còn chút nghi. Xin ngài nói phép trừ tội, tôi sẽ làm đúng như lời.' Biện Tài đáp: 'Tội khởi lên là từ thân, miệng và ý. Thân làm điều bất thiện là giết hại, trộm cắp, tà dâm. Miệng làm điều bất thiện là nói dối, nói hai lưỡi (đặt điều chia rẽ người này với người kia), nói lời độc ác, nói lời thêu dệt vô ích. Ý làm điều bất thiện là ghen ghét, giận dữ, kiêu căng ngạo mạn, tà kiến (thấy biết sai lệch, như không tin nhân quả). Đó là thập ác (mười điều ác), sẽ phải chịu quả báo xấu.

 Nay phải một lòng thành thật sám hối (tự nhận lỗi, ăn năn và nguyện không tái phạm) rằng: Dù ở quá khứ hay ở thân này, nếu có những tội như thế, nay con xin sám hối tất cả, để giải trừ tội, diệt tội. Con tự lập lời thề: từ nay về sau không dám tái phạm. Lại vì những tội lỗi của tổ tiên, cha mẹ, chồng, anh em của con, nay con một lòng sám hối thay cho họ. Đệ tử Đề Vi xin đem phúc đức có được nhờ sám hối, bỏ ác làm lành hôm nay mà ban cho tất cả chúng sinh đang chịu khổ, khiến họ được vui. Chúng sinh có tội, con xin chịu thay.

 Lại lập lời thề: Nhờ hôm nay con bỏ tà theo chính, sám hối tội lỗi, tu tạo phúc đức, do nhân duyên ấy mà từ khi bỏ thân này, nhận thân khác cho đến khi thành Phật, con luôn gặp thầy sáng, gặp thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt mình theo điều thiện), sống lâu vô lượng, luôn được cùng cha mẹ, chồng con, lục thân (sáu hàng thân thuộc gần gũi) quyến thuộc che chở cho nhau, không phải trải qua khổ hoạn như bây giờ.' Rồi Biện Tài bảo Đề Vi: 'Phép sám hối diệt tội đều là như vậy.'

 Bấy giờ Đề Vi cùng quyến thuộc quỳ thẳng chắp tay trước Biện Tài, thưa: 'Chúng đệ tử vâng lời ngài dạy, đã sám hối đúng phép. Xin ngài ban thêm những phép lành khác, chúng con sẽ siêng năng làm theo để tăng thêm công đức vốn có.' Biện Tài bảo: 'Nay hãy thành tâm quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng tỳ-kheo (nương tựa vào Phật, vào giáo pháp, và vào đoàn thể người xuất gia). Nói như vậy ba lần. Nay hãy trọn đời thọ trì thập thiện đạo (mười điều lành): Đệ tử tên là... từ nay cho đến hết đời, không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, đó là nghiệp lành của thân; không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, đó là nghiệp lành của miệng; không ghen ghét, không giận dữ, không kiêu mạn, không tà kiến, đó là nghiệp lành của ý. Như thế gọi là phép giới thập thiện.'

 Biện Tài dạy cho Đề Vi phép thập thiện xong, Đề Vi và quyến thuộc vui mừng hớn hở, hết lòng làm theo. Đề Vi bày đủ thứ thức ăn trăm vị cùng các của báu, quỳ thẳng chắp tay thưa: 'Xin ngài để tâm thương xót mà ở lại dạy dỗ. Nay con sẽ xây cung thất cho ngài, tùy ngài muốn thế nào, và suốt đời phụng sự ngài.' Biện Tài đáp: 'Nay bà đã bỏ được tà theo chính, tu thập thiện trong sạch, trở thành người con của chính pháp. Nếu bà lại đem thập thiện dạy dỗ thiên hạ, thì như thế là đã đền ơn nặng thầy trò. Bà đã được cứu độ, ta không nên ở lại. Nay ta phải đi giáo hóa nơi khác.'

 Khi ấy Đề Vi biết thầy không ở lại, bèn chở các của báu trong kho ra dâng thầy, mong thầy đổi ý. Biện Tài không nhận, từ biệt ra đi. Đề Vi tự nghĩ: 'Ta được cứu hôm nay đều nhờ thầy dạy dỗ khai mở cho thành tựu, ơn dạy dỗ thật nặng. Ta khẩn khoản mời mà thầy không ở, lại không nhận của báu, biết phải làm sao?' Bà buồn rầu đau xót, nước mắt tuôn rơi, dập đầu từ tạ. Thế rồi hai bên chia tay.

 Sau khi Biện Tài đi, người đàn bà Đề Vi cùng hơn năm trăm quyến thuộc thường đem phép thập thiện truyền dạy lẫn nhau, như thế trải qua thời gian lâu. Bấy giờ trong nước bỗng gặp lúc lúa gạo đắt đỏ, dân chúng đói khát. Khi ấy có năm vị tỳ-kheo lười biếng trễ nải, không chịu học hỏi kinh sách nghĩa lý, lại không chuyên giữ giới, tinh tấn. Người đời khinh rẻ, không cúng dường họ, nên họ nghèo túng khốn khổ, không còn cách gì sống.

 Năm người bàn với nhau: 'Kế sinh nhai của con người phải tùy thời mà liệu cho hợp. Mạng người rất quý, sao lại chịu ngồi chờ chết?' Họ cùng đi xin xỏ, sắm được giường dây (loại giường, ghế đan bằng dây dùng để ngồi thiền), rồi ra giữa đồng hoang quét tước sạch sẽ, treo phướn hoa trang hoàng, theo thứ tự mà ngồi. Bề ngoài trông như đang thiền định (ngồi lặng tâm tu tập), mà trong lòng nghĩ điều tà vạy nhơ bẩn. Người đời thấy thế, cho là bậc thánh, mang đồ cúng dường đến, trăm thứ thức ăn uống, người người kéo đến như mây. Thế là năm người no đủ, còn dư thừa.

 Bấy giờ Đề Vi nghe chuyện ấy, sai người đi dò hỏi. Người đưa tin về báo: 'Có năm vị thánh ngồi một mình nơi núi đầm, người đời kéo đến như mây, thờ như thờ thần trời.' Đề Vi vui mừng tự nhủ: 'Ước nguyện của ta đã thành rồi.' Sáng hôm sau bà liền sai sửa soạn xe báu, mang hương hoa, đàn nhạc đến chỗ năm vị tỳ-kheo. Đến nơi, bà lễ bái hỏi han, bày đồ cúng dường. Thọ trai xong, Đề Vi và quyến thuộc cung kính chắp tay thưa với các tỳ-kheo rằng:

 "Đức của các ngài thật cao trọng, là phước điền (ruộng phước: cúng dường vào thì sinh ra phúc, như gieo hạt vào ruộng) cao tột không gì hơn, chúng sinh được nhờ che chở.

 Các ngài chớ nên tự coi nhẹ mình. Đệ tử với tấm lòng thô thiển, muốn thỉnh các bậc tôn quý

 ghé đến nhà nghèo, để đệ tử bày tỏ chút lòng thành. Chỉ mong các ngài thương xót

 mà cứu độ muôn loài. Đệ tử cũng có một khu vườn rừng trong sạch,

 có suối chảy, ao tắm, trang hoàng rực rỡ."

 Đề Vi và quyến thuộc dập đầu hai ba lần. Năm vị tỳ-kheo biết lòng bà tha thiết, bèn nhận lời.

 Đề Vi vui mừng, từ biệt trở về nhà, liền sai người sửa soạn xe báu đón năm vị tỳ-kheo về nhà cúng dường. Đề Vi có một khu vườn đẹp, cách nhà không xa. Vườn ấy dọc ngang rộng đủ mười khoảnh (đơn vị đo diện tích ruộng đất thời xưa), có suối chảy, ao tắm, đủ thứ hoa trái lạ, có chim giao tinh (một loài chim nước), uyên ương, sạch sẽ đẹp đẽ. Trong vườn bà dựng nhà cửa, trang trí bằng các thứ báu; trong nhà kê giường chiếu, đủ thứ đồ nằm quý đẹp, thơm sạch bậc nhất, mời năm vị tỳ-kheo ở trong đó. Đề Vi suốt đời phụng sự, tùy lúc cần mà dâng đồ ăn uống, thuốc thang, sai bảo hầu hạ không trễ thời.

 Năm vị tỳ-kheo được chủ nhà cúng dường hậu hĩnh, sống yên ổn vui sướng, tự mừng mà nói: 'Sao bỗng dưng lại được thế này! Người ta sống trên đời bày đủ mọi cách kiếm tiền của để cứu cảnh nghèo thiếu, dù có được như ý cũng không bằng chúng ta, chẳng nhọc thân chút nào mà vẫn hưởng phúc lộc. Đây há chẳng phải nhờ sức trí khôn hay sao?'

 Năm vị tỳ-kheo thấy chủ nhà ân cần hậu ý, lại bàn nhau: 'Tuy được chủ nhà tùy lúc cung cấp, nhưng thế chỉ đủ dùng từng ngày, tính cả năm vẫn là nghèo, không đủ giúp ai; đến lúc năm hạn khó khăn thì chẳng được giàu vui (?). Nay chúng ta nên bày thêm mưu kế kiếm tiền của, để dành sau này hưởng ngũ dục lạc (năm thú vui của giác quan: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, sự êm ái).' Bàn xong, họ thay phiên nhau, cứ sai một người đi khắp các làng xóm, rao với mọi người rằng: 'Bốn vị tỳ-kheo kia sống nơi thanh vắng tĩnh lặng, giữ gìn giới cấm, dứt hẳn rượu thịt, không ăn hành tỏi, xứng đáng là người tu phạm hạnh, tu thiền định và chỉ quán (dừng tâm vọng động và quán xét chân lý), sắp chứng được vô lậu (cảnh giới không còn phiền não rỉ chảy, tức giải thoát), tu thêm ít lâu nữa sẽ thành A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn sinh tử), như thế là ruộng phước cao tột trong thiên hạ.' Mọi người nghe vậy đem đủ thứ tiền của, đồ ăn uống chở đến, cung kính cúng dường. Cứ như thế nhiều năm.

 Người đàn bà Đề Vi một lòng ngay thẳng kính tin, tùy lúc cúng dường, vui vẻ không chán. Khi hết tuổi thọ qua đời, bà sinh lên cõi trời Hóa Lạc (một tầng trời trong cõi dục, nơi chư thiên tự hóa ra những thú vui để hưởng). Còn năm vị tỳ-kheo kia chuyên làm điều xảo trá giả dối, vì lòng tà vạy nhơ bẩn nên khi hết phúc qua đời thì sinh vào địa ngục, chịu khổ báo lớn suốt tám nghìn ức kiếp. Trả xong tội địa ngục, họ mang thân ngạ quỷ, làm các loài quỷ núi quỷ sông, cứ thế lần lượt trải qua tám nghìn kiếp. Trả xong tội ngạ quỷ, họ mang thân lục súc (sáu loài gia súc) để đền đáp chủ nhân về sự cúng dường đời trước, theo nhân duyên của nghiệp báo: hoặc làm lạc đà, lừa, la, bò, ngựa, theo chủ nhân đến nơi chủ được hưởng phúc, luôn đem sức lực của mình đền trả cho chủ. Cứ thế lần lượt lại qua tám nghìn đời. Trả xong tội súc sinh, tuy được thân người nhưng các giác quan đều tối tăm chậm lụt, không có bộ phận nam hay nữ, gọi là 'người đá' (người không có khả năng giao hợp, sinh sản). Từ đó đến nay, suốt tám nghìn đời, họ luôn đem sức lực đền trả cho chủ, đến nay vẫn chưa thôi."

 Phật bảo vua: "Đề Vi thuở ấy chính là hoàng hậu. Biện Tài thuở ấy chính là Mục Liên (Mục-kiền-liên, một trong hai đại đệ tử của Phật). Năm vị tỳ-kheo khi ấy chính là năm người khiêng kiệu theo hầu hoàng hậu hiện nay, tức Phiến-đề-la và những người kia."

 Vua bạch Phật: "Như Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được thế gian tôn kính) nói, nhân duyên khởi lên là năm người, nay chỉ thấy bốn người khiêng kiệu, còn một người nữa ở đâu?" Phật bảo vua: "Một người kia luôn ở trong cung, chính là kẻ dọn nhà xí, hốt phân."

 Hoàng hậu nghe xong rùng mình sởn gai ốc, lòng đầy sợ hãi, lại đứng dậy lễ Phật, đứng nghiêng mình chắp tay bạch Phật: "Như Thế Tôn nói, Phiến-đề-la và những người kia là nhân duyên kiếp trước của con, họ từng là thầy của con, con thật lo sợ, e mình đã phạm tội nghịch (tội trái đạo lớn). Vì sao vậy? Đối với thầy, lẽ ra phải cung kính, đội lên đầu mà lễ bái mới phải; vậy mà con lại sai họ khiêng xe kiệu theo hầu chẳng khác gì trâu ngựa. Vì nhân duyên ấy mà con hết sức lo sợ. Xin Phật rủ lòng thương, cho con được sám hối."

 Phật bảo: "Hoàng hậu có phúc đức, tự mình không có tội lỗi gì, vì sao lại nghi sợ? Chúng sinh mỗi người một tính, việc làm khác nhau: người thiện thì hưởng phúc, kẻ ác tự chịu tai ương. Thuở xưa hoàng hậu lòng ngay thẳng trong sạch, tin ưa làm phước. Do nhân duyên phúc đức ấy, từ đó đến nay đời đời sinh ra đều gặp thầy sáng, tin nhận lời dạy, từ điều lành đi vào điều lành, từ phúc lộc đi vào phúc lộc, cho đến hôm nay tự nhiên được hưởng phúc. Được gặp lúc Phật ra đời là nhờ sức nhân duyên phúc đức kiếp trước; lại được nghe chính pháp và tu hành đúng như lời dạy. Vì nhân duyên ấy nên không có tội lỗi gì. Còn nhân duyên của năm người Phiến-đề-la là do thuở xưa họ tà vạy, xu nịnh dối trá, không có lòng từ bi mà nhận sự cúng dường của bà. Do nhân duyên tội nghiệp ấy mà nay phải trả món nợ cũ."

 Hoàng hậu bạch: "Nay nghe Phật nói nhân duyên của nghiệp xưa, mối nghi của đệ tử đã tan, không còn lo sợ nữa. Quả báo tội nghiệp của Phiến-đề-la đến bao giờ mới hết? Nay đệ tử xin thả Phiến-đề-la, không dám sai khiến nữa, để họ tùy ý đi đông đi tây. Chỉ mong Thế Tôn thuyết pháp khai mở cho họ, khiến lòng họ tỏ ngộ, bỏ ác làm lành, mau thoát khổ." Phật bảo: "Nay muốn ta giáo hóa họ thì hãy gọi người dọn phân trong cung kia đến."

 Hoàng hậu liền sai sứ đi gọi Phiến-đề-la. Sứ giả vâng lệnh, chốc lát dẫn đến. Năm người Phiến-đề-la tụ lại đứng trước Phật. Đức Thế Tôn đại từ, trước hết dùng lời lành an ủi: "Các con, thân thể có khỏe mạnh, yên ổn vui vẻ, không khổ não chứ?" Năm người giận dữ nói: "Phật thật không biết lúc nói! Vì sao vậy? Chúng tôi ngày đêm vất vả khổ cực, bị roi gậy sai khiến, không có lúc nào được nghỉ, có gì mà vui? Lẽ nào Phật không biết chuyện ấy, lại còn hỏi người ta có vui không?"

 Phật bảo năm người: "Nỗi khổ của thân hiện nay đều do kiếp trước các ngươi tà vạy, xu nịnh quanh co, ôm lòng bất thiện mà nhận sự cúng dường của người. Nhân duyên tội nghiệp ấy cứ lần lượt sinh ra cho đến thân này, nhân duyên trả tội vẫn chưa hết. Nếu các ngươi muốn thoát khỏi quả báo xấu thì nay nên hết lòng thành thật sám hối, bỏ ác làm lành; nhờ nhân duyên đó mà có thể thoát khổ."

 Phiến-đề-la và những người kia nghe Phật nói xong, giận dữ bừng bừng, quay lưng lại Phật, không muốn nghe. Phật dùng thần lực khiến một vị hóa Phật (thân Phật do thần lực biến hiện ra) đứng ngay trước mặt họ, khéo léo an ủi khuyên bảo, khuyên họ sám hối. Phiến-đề-la và những người kia lại quay mặt về phía đông, lại có hóa Phật đứng trước mặt; lại quay về phía tây, cũng có hóa Phật. Bốn góc, phía trên, phía dưới đều có Phật đối diện. Phiến-đề-la và những người kia thấy Phật vây quanh, năm người liền kêu oan la lớn: "Chúng tôi bây giờ là những kẻ tội nhân xấu ác, cớ sao Phật nay lại bức bách chúng tôi khổ thế?" Bấy giờ Thế Tôn thu các hóa Phật trở về làm một thân Phật.

 Phật bảo đại chúng gồm quốc vương, thái hậu, các tỳ-kheo: "Các vị có thấy Phiến-đề-la kia không?" Mọi người đều đáp: "Bạch, có thấy." "Các vị nên biết, tội nghiệp của chúng sinh có hai loại chướng ngại: một là nghiệp chướng (chướng ngại do những việc ác đã làm), hai là phiền não chướng (chướng ngại do những tâm xấu như tham, giận, si mê). Tội nhẹ thì có phiền não chướng, tội nặng thì có nghiệp chướng. Phiến-đề-la và những người kia có đủ cả hai chướng; vì chướng tội nặng nên không thể nhận sự giáo hóa, không làm gì được."

 Bấy giờ hoàng hậu thấy Phiến-đề-la không chịu nhận sự giáo hóa của Phật, xót thương đau lòng, nói với năm người: "Từ nay về sau, nhân duyên giữa chúng ta vĩnh viễn được cởi bỏ, các ngươi tùy ý đi đông đi tây, sống vui không lo âu." Phiến-đề-la và những người kia quỳ thẳng rơi nước mắt, thưa với hoàng hậu: "Năm người chúng con hầu hạ chủ nhân, có lỗi gì mà không ngờ hôm nay bị đuổi bỏ? Nếu có điều gì không vừa ý, xin bà rộng lòng tha thứ, sai khiến như trước."

 Hoàng hậu từ chối hai ba lần, Phiến-đề-la và những người kia vẫn không chịu rời đi. Hoàng hậu bạch Phật: "Đệ tử hết lòng muốn thả Phiến-đề-la mà họ không chịu đi, phải làm sao?" Phật bảo: "Phiến-đề-la và những người kia trả nợ chưa xong, nhân duyên ràng buộc không cho họ đi, không làm gì được. Hãy tạm thuận theo ý họ, cho họ trở lại công việc cũ; khi trả xong nhân duyên thì tự nhiên được thoát."

 Phật bảo vua: "Người tu phúc khiêm tốn, kính trọng, lòng ngay thẳng trong sạch, làm theo đường đạo thì công đức vô lượng: lửa không đốt được, nước không cuốn trôi được, kẻ cướp trộm không nhân dịp mà lấy được, sức mạnh của vua cũng không lay chuyển được, như hoàng hậu nay được hưởng phúc trời vậy. Người mang lòng ác, tham lợi trước mắt thì như Phiến-đề-la, trải bao đời chịu tai ương, đến nay vẫn chưa thôi. Dù gặp bậc thánh giáo hóa cũng như gió thoảng qua tai; vì sức tội nghiệp mà trái lại sinh lòng oán ghét. Tối tăm mù mịt như thế, bao giờ mới thoát được?"

 Bấy giờ Thế Tôn vì lòng từ bi, bảo các tỳ-kheo: "Như ta đã nói trước, thân người khó được, gặp lúc có Phật khó, giáo pháp khó được nghe, sống trọn tuổi thọ cũng khó. Các con nhờ chút việc lành kiếp trước mà được sinh làm người, gặp Phật tại thế, nghe pháp tin nhận, cắt đứt ân ái, lìa bỏ cha mẹ, anh em, vợ con, lục thân quyến thuộc mà xuất gia tu đạo, như tù nhân được thoát ngục. Vậy nên bỏ ác theo thiện, trong ngoài như một, lời nói việc làm không khác nhau, ít ham muốn, biết đủ, không tham vinh hoa thế gian, nhịn đói chịu khát, chí hướng về vô vi (cảnh giới niết-bàn, không còn tạo tác, không còn sinh diệt), dốc lòng học hỏi, vứt bỏ mọi điều ác, trau dồi trí tuệ, tu nghiệp vô lậu (những việc tu hành không còn dính phiền não, đưa đến giải thoát) để ra khỏi biển sinh tử. Lại dùng trí tuệ ấy mà thuận theo giáo hóa thiên hạ, khiến họ làm mười điều lành. Như thế gọi là tự độ mình và độ người, hợp với việc làm của Bồ-tát (người tu hành nguyện giác ngộ để cứu độ tất cả chúng sinh)."

 Bấy giờ trong hội có các tỳ-kheo nghe Phật nói xong, tự xét việc làm của thân, miệng, ý mình không xứng với đạo pháp. Hơn năm trăm người liền đứng dậy tỏ lòng cung kính, dập đầu sám hối, chắp tay bạch Phật: "Như lời Thế Tôn dạy, ba loại nghiệp bất thiện (việc xấu của thân, miệng, ý) chúng con đều có cả. Nay trước Phật chúng con phơi bày tội lỗi mà sám hối. Chỉ mong Thiên Tôn (bậc tôn quý nhất trong trời người, chỉ Phật) xét thấy lòng thành của chúng con. Từ nay về sau, chúng con thề không làm điều sai trái, sẽ tu hành đúng như pháp. Xin Phật chứng biết." Phật nói: "Các con! Bậc Thánh tôn trong ba cõi là cha của chúng sinh. Nay các con bỏ ác làm lành là điều ta rất vui mừng, ta xin tùy hỷ (vui theo điều lành của người khác) với các con."

 Lại có năm trăm vị tỳ-kheo tu hành thô kệch nghe nói như thế, liền đứng dậy tỏ lòng cung kính, dập đầu hướng về Phật bạch: "Thế Tôn, chúng con không kham nổi việc tu đạo xuất gia. Vì sao vậy? Từ trước đến nay, vì lợi lộc được cúng dường mà chúng con làm điều tà vạy nhơ bẩn, có hư không có thực mà nhận sự cúng dường của người, nợ nần càng chồng chất. Vì những điều ấy mà chúng con thật lo sợ. Nay chúng con muốn bỏ đạo trở về đời sống thế tục, xin Phật rủ lòng cho phép."

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Lành thay, lành thay! Ta vui theo các con. Vì sao vậy? Người bước vào đường tu như cầm lưỡi dao, nắm thuốc độc; không kham nổi thì chẳng bằng đừng làm. Vì sao? Vì cầm nắm mà không cẩn thận siêng năng thì trái lại bị hại. Các con nay tin vào nghiệp báo, có lòng hổ thẹn; nhờ nhân hổ thẹn mà diệt trừ tội lỗi, tăng trưởng căn lành. Sau này khi Bồ-tát Di-lặc (vị Phật sẽ ra đời trong tương lai) thành Phật, ở hội thuyết pháp đầu tiên, các con sẽ được độ trước tiên." Phật lại bảo các tỳ-kheo: "Thà cắt thịt mình để nuôi miệng còn hơn đem lòng tà mà nhận của người bố thí. Thật khó thay, thật khó thay! Hãy dè chừng, hãy dè chừng!"

 Bấy giờ La-hầu-la (con trai của Phật, xuất gia theo Phật) cùng năm mươi vị sa-di (người xuất gia nhỏ tuổi, chưa thọ giới đầy đủ), nghe Phật nói đầu đuôi nhân duyên tai họa của Phiến-đề-la và những người kia, rất lo sợ, liền mỗi người tỏ lòng cung kính, cúi đầu sát đất lễ Phật, chắp tay bạch: "Thế Tôn, nay nghe nói nhân duyên nghiệp đời trước và quả báo khổ của Phiến-đề-la và những người kia, chúng con rất sợ hãi. Vì sao vậy? Thầy của chúng con là Xá-lợi-phất (một trong hai đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) có trí tuệ lớn và phúc đức, là người thuộc dòng hào tộc trong nước, quen biết rộng; mọi người tranh nhau kéo đến cúng dường, đem dâng những món ngon ngọt quý giá nhất. Bọn trẻ chúng con ngu si, không có phúc đức, ăn những thức ăn ngon ngọt như thế của người, đời sau sẽ phải trả nhân duyên ấy, chịu quả báo khổ như Phiến-đề-la. Vì vậy chúng con thật lo âu. Những vị trưởng lão có đức kia, năm trăm tỳ-kheo, còn không kham nổi mà lui đạo hoàn tục, huống chi bọn trẻ không có trí tuệ như chúng con. Xin Phật rủ lòng thương, cho phép chúng con bỏ đạo về nhà, mong khỏi phải đền tội, không phải trải qua khổ ách."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo La-hầu-la: "Nay con sợ tội mà muốn về nhà để lìa khổ, việc ấy không đúng. Vì sao? Ví như có hai người thiếu ăn đói khát, bỗng gặp một chủ nhà bày cho đủ thứ món béo bổ ngon lành. Hai người ấy đói nên tham ăn quá no. Nhưng trong hai người, một người có trí, một người ngu si. Người có trí tự biết mình ăn quá, thân thể nặng nề, nhăn nhó rên rỉ, ngáp dài, sợ sinh bệnh, liền đến chỗ thầy thuốc giỏi, khiêm tốn hạ mình, dập đầu xin cứu, xin chữa bệnh khổ. Thầy thuốc giỏi liền cho thuốc ma-đàn-đề (một loại thuốc làm cho nôn) bảo uống. Người ấy liền nôn hết thức ăn cũ trong bụng. Nôn xong, thầy bảo ngồi gần lửa ấm, kiêng cữ ăn uống, điều dưỡng nghỉ ngơi. Nhờ thế người ấy thoát được tai họa, sống trọn tuổi thọ, yên ổn vui sướng. Còn người không có trí, không biết mình ăn quá, cho là bị ma quỷ quấy, tiêu tốn của nhà, giết hại sinh mạng để cúng tế quỷ thần, mong cứu mạng sống, uổng phí công sức. Thức ăn cũ trong bụng biến thành chứng phong, khí nghịch làm co rút gân, quặn thắt đau tim, vì thế mà chết, sinh vào địa ngục, nhiều đời chịu khổ. Đó là do không có trí vậy."

 Phật nói: "La-hầu-la, con sợ tội mà về nhà thì giống như người ngu si không có trí kia. Người cầu phúc muốn lìa tội thì nên khiêm tốn, tinh tấn siêng năng, gần gũi thầy sáng, tu tập trí tuệ, sám hối tội nghiệp xấu ác, sửa lỗi cũ, làm lành về sau. Từ đó dần dần trí tuệ thành tựu; vì trí tuệ thành tựu nên diệt được mọi tội. Như ta đã nói trước, sức mạnh của ánh mặt trời trừ được mọi bóng tối; người tu trí tuệ cũng như thế. Nhờ con có nhân duyên căn lành từ trước nên được gặp ta, gặp Xá-lợi-phất và các vị khác, như người kia gặp thầy thuốc giỏi cứu khỏi bệnh khổ mà không phải chết. Nay sao con lại bỏ sáng mà vào tối?"

 Sa-di La-hầu bạch: "Thế Tôn, trí tuệ của chư Phật như biển cả, còn tâm của La-hầu và các bạn chỉ như đầu sợi lông, làm sao thọ trì nổi trí tuệ của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như)?" Phật bảo La-hầu: "Như mưa trời nhỏ giọt, giọt sau không đuổi kịp giọt trước; tuy không nối liền nhau mà vẫn làm đầy được chậu lớn. Tu học trí tuệ cũng như thế: bắt đầu từ chút nhỏ nhoi mà cuối cùng thành chậu lớn. Thành chậu lớn rồi lại rót sang các chậu khác, cứ thế lần lượt làm đầy vô lượng chậu. Như thế gọi là lợi mình lợi người. Người lợi mình lợi người gọi là đại sĩ (bậc đại nhân, tức Bồ-tát), như ta ngày nay vậy." La-hầu-la và các sa-di nghe Phật nói xong, lòng sáng ý tỏ, không còn lo âu: "Chúng con sẽ làm theo đầy đủ như lời Thế Tôn dạy, không dám nghi ngờ nữa."

 Bấy giờ trong hội có thái tử của quốc vương tên là Kỳ-đà, nghe Phật nói nhân duyên quả báo của phép thập thiện không cùng tận, liền quỳ thẳng chắp tay bạch Thiên Tôn: "Trước đây Phật bảo con thọ trì ngũ giới (năm giới của người tu tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu). Nay con muốn trả lại ngũ giới để thọ phép thập thiện. Vì sao vậy? Trong ngũ giới, giới rượu khó giữ, con sợ mắc tội."

 Thế Tôn hỏi: "Khi con uống rượu thì làm điều ác gì?" Kỳ-đà bạch Phật: "Những người hào phú trong nước thường rủ nhau mang rượu và đồ ăn đến cùng vui chơi cho được vui vẻ, tự con không làm điều ác. Vì sao? Vì có rượu mà con vẫn nhớ giới, không buông thả. Cho nên uống rượu mà không làm điều ác."

 Phật nói: "Lành thay, lành thay! Kỳ-đà, nay con đã có được trí tuệ và phương tiện (cách khéo léo). Nếu người đời được như con thì suốt đời uống rượu có gì là ác? Người làm như thế đáng sinh phúc, không có tội. Người làm điều lành có hai loại: một là hữu lậu (điều lành còn dính phiền não, chỉ đưa đến phúc báo trong vòng sinh tử), hai là vô lậu (điều lành không còn dính phiền não, đưa đến giải thoát). Điều lành hữu lậu thì thường được quả báo vui sướng trong cõi người, cõi trời. Điều lành vô lậu thì vượt qua khổ sinh tử, được quả báo niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết khổ đau và sinh tử). Nếu người uống rượu mà không khởi nghiệp ác, vì tâm vui vẻ nên không khởi phiền não, nhờ nhân duyên tâm lành ấy mà được quả báo lành. Con giữ ngũ giới thì có gì sai phạm? Uống rượu mà nhớ giới thì càng thêm phúc. Trước giữ ngũ giới, nay thọ thêm thập thiện, công đức gấp bội hơn quả báo thập thiện."

 Khi ấy vua Ba-tư-nặc (vua nước Xá-vệ, cha của thái tử Kỳ-đà) bạch: "Thế Tôn, như Phật nói, khi tâm vui vẻ mà không khởi nghiệp ác thì gọi là điều lành hữu lậu, việc ấy không đúng. Vì sao? Khi người ta uống rượu thì tâm vui vẻ; vì tâm vui vẻ nên không khởi phiền não; vì không phiền não nên không làm điều gây hại; vì không hại vật nên ba nghiệp (thân, miệng, ý) trong sạch. Đường lối trong sạch ấy chính là nghiệp vô lậu.

 Thế Tôn, con nhớ trước kia con đi săn bắn vui chơi, quên đem theo người nấu bếp. Ở trong núi sâu, con thấy đói muốn ăn. Người hầu tả hữu thưa: 'Sáng nay lúc nhà vua đi không có lệnh đem theo người nấu bếp, nên bây giờ không có gì ăn.' Nghe lời ấy, con phi ngựa về cung, ra lệnh đòi ăn. Viên quản bếp của nhà vua tên là Tu-ca-la. Tu-ca-la thưa: 'Hiện chưa có sẵn thức ăn, bây giờ mới làm.' Lúc ấy con bị cơn đói bức bách, giận dữ không suy nghĩ, nóng giận mê muội, ra lệnh cho bề tôi bên cạnh chém viên quản bếp.

 Các bề tôi nhận lệnh vua, liền bàn với nhau: 'Lựa khắp trong nước chỉ có người này trung thành ngay thẳng, tận tụy với việc; nay nếu giết đi thì không còn ai có thể trông coi bếp cho vua mà vừa ý vua được nữa.' Khi ấy phu nhân Mạt-lợi nghe vua ra lệnh giết Tu-ca-la, trong lòng rất thương tiếc. Biết vua đang đói, bà liền sai sửa soạn thịt ngon rượu tốt, tắm gội bằng hương quý, trang điểm thân thể, dẫn các kỹ nữ đến chỗ con. Con thấy phu nhân trang điểm lộng lẫy, dẫn theo kỹ nữ, mang rượu thịt ngon đến, cơn giận liền nguôi. Vì sao vậy? Vì phu nhân Mạt-lợi giữ ngũ giới của Phật, dứt hẳn không uống rượu, con thường lấy làm bực. Hôm nay bỗng nhiên bà mang rượu thịt đến cùng vui chơi để giải tỏa nỗi lòng, con liền cùng phu nhân uống rượu ăn thịt, bày các trò ca múa, vui vẻ chơi đùa, cơn giận liền tắt.

 Phu nhân biết con đã quên cơn giận, liền sai hoạn quan lập tức truyền lệnh của con, bảo các quan bên ngoài đừng giết viên quản bếp, họ liền vâng theo. Đến sáng hôm sau, con tự hối hận trách mình sâu sắc, buồn rầu không vui, sắc mặt tiều tụy. Phu nhân hỏi con: 'Vì sao bệ hạ buồn rầu, có điều gì lo lắng?' Con nói: 'Hôm qua ta bị cơn đói như lửa thiêu bức bách, vì lòng giận dữ mà giết Tu-ca-la. Tự nghĩ trong nước không còn ai kham nổi việc trông coi bếp của ta như Tu-ca-la, vì thế mà hối hận buồn rầu.' Phu nhân cười nói: 'Người ấy vẫn còn sống, xin bệ hạ đừng buồn.' Con hỏi lại: 'Thật như thế, hay là nói đùa?' Bà đáp: 'Thật vẫn còn, không phải nói dối.' Con sai người tả hữu gọi viên quản bếp đến. Sứ giả đi gọi, chốc lát dẫn đến. Con rất vui mừng, nỗi buồn hận liền tan."

 Vua bạch Phật: "Phu nhân Mạt-lợi giữ ngũ giới của Phật, mỗi tháng giữ lục trai (sáu ngày trong tháng giữ thêm giới, ăn chay, không ăn sau giờ trưa). Vậy mà trong một ngày, đối với ngũ giới giữ suốt đời thì phạm hai giới là uống rượu và nói dối; đối với bát trai giới (tám giới giữ trong ngày trai) thì một lúc phạm sáu giới. Việc này thế nào? Tội phạm giới ấy nhẹ hay nặng?"

 Thế Tôn đáp: "Phạm giới như thế được công đức lớn, không có tội. Vì sao? Vì đó là để làm lợi ích. Như ta đã nói trước, người tu thiện có hai loại: một là điều lành hữu lậu, hai là điều lành vô lậu. Giới mà phu nhân Mạt-lợi phạm thuộc về điều lành hữu lậu; chỗ không phạm giới gọi là điều lành vô lậu. Nếu theo lời mà xét nghĩa thì phá giới để làm điều lành gọi là điều lành hữu lậu; nếu theo nghĩa mà xét lời thì phàm điều lành do tâm khởi lên đều là nghiệp vô lậu."

 Vua bạch Phật: "Như Thế Tôn nói, phu nhân Mạt-lợi uống rượu phá giới mà không khởi tâm ác thì có công đức, không có tội báo; vậy thì tất cả mọi người cũng đều như thế. Vì sao? Con nhớ gần đây, trong thành Xá-vệ có những dòng hào tộc thuộc hàng sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc võ tướng) và vương công, vì chút tranh giành nhỏ mà thành mối thù lớn, mỗi bên đều bày mưu, dấy binh đánh nhau. Hai nhà đều là dòng hào tộc trong nước, lại là thân thích, không thể bắt trói trị tội; họ đánh nhau loạn xạ, không chịu nghe lời can theo lẽ phải. Con rất lo lắng.

 Con lại tự nghĩ: Trước kia khi còn làm thái tử, có một đại thần của tiên vương tên là Đề Vi La, cậy dòng họ mình giàu sang thế lực, khinh rẻ con, chọc ghẹo đùa cợt còn tệ hơn đối với súc vật. Khi ấy con giận dữ, lòng thật không cam, muốn giết hắn mà sức không làm nổi; kêu với vua cha thì vua cha lại không xét. Con ôm mối hận cay độc mà không làm gì được. Vì thế ăn uống sút kém, buồn bực rầu rĩ tiều tụy. Bấy giờ thái hậu thấy con buồn khổ, khuyên giải đủ cách mà nỗi buồn vẫn không dứt. Thái hậu vì thương con sâu nặng, bèn sai người tìm rượu ngon, khuyên con uống.

 Con thưa với mẹ: 'Tổ tiên nối đời thờ trời Na-la-diên, phụng sự Bà-la-môn. Nay nếu uống rượu, con e trời nổi giận, bị các Bà-la-môn trách phạt.' Thái hậu khi ấy sợ con mất mạng, nên lúc đêm khuya yên tĩnh, đóng cửa cung, không để người ngoài, hoạn quan hay tỳ nữ biết, rồi nói: 'Phàm thần trời có lòng từ bi, cứu mọi khổ; Bà-la-môn cũng đều phải như thế. Nay con buồn khổ cay độc, sẽ uổng mạng mà chết, thần trời há cứu được mạng con sao? Thà uống thuốc để tiêu tan nỗi lo, giữ toàn được thân mạng. Các Bà-la-môn chưa có thiên nhãn (con mắt nhìn thấu mọi nơi), làm sao biết được việc kín đáo của con?' Bà ép đến hai ba lần, con đành cúi đầu nghe theo. Uống rượu xong, con quên hết buồn hận. Thái hậu thấy con sắc mặt hồng hào trở lại, trong lòng vui mừng, gọi các cung nữ đến ca hát đàn nhạc. Trong hai mươi mốt ngày con hưởng thú vui ngũ dục, nỗi giận hận vẫn đeo đuổi từ đó được dứt.

 Nghĩ như thế xong, con liền ra lệnh cho bề tôi trung thành sửa soạn rượu ngon và các món ăn ngọt ngon; lại sai truyền lệnh cho các hào tộc, quần thần, sĩ phu, dân chúng trong nước đều tụ họp lại, nói là có việc cần bàn. Việc lớn trong nước là chuyện các quan tranh chấp, quyến thuộc của hai phe mỗi bên năm trăm người đều theo lệnh đến họp. Trên điện vua bày nhạc lớn trang nghiêm. Vua sai bề tôi trung thành sắm bát lưu ly (một loại ngọc quý) chứa được chừng ba thăng, rót đầy rượu ngon vào các bát báu. Con trước mặt mọi người uống trước một bát, rồi nói: 'Nay bàn việc lớn trong nước, ta nghĩ không ai có lòng khác mà ngồi trong buổi họp này. Bây giờ mỗi người hãy uống bát thuốc quý cam lộ (nước ngọt thần diệu) này rồi sau đó mới bàn việc.' Mọi người đều đáp: 'Xin vâng lệnh đại vương.' Vua lại ra lệnh cho các quan nhạc tấu nhạc lớn. Mọi người được rượu, lại nghe âm nhạc, trong lòng vui sướng, quên hết thù hận, thanh thản không lo.

 Vua lại cầm bát nói với các vị: 'Bậc sĩ phu tu đức, nối đời truyền nhau, tôn theo lời dạy của bậc thánh, không nên sai trái. Các vị vì sao chỉ vì việc nhỏ mà giận dữ tranh giành đến thế? Nếu không nhịn nhau, e mất cả dòng dõi của nước. Vì vậy ta khẩn thiết khuyên can, mong các vị dừng việc tranh chấp.' Các quan thưa: 'Kính vâng lệnh trọng của bệ hạ, không dám trái.' Nhờ thế mà hòa bình." Vua bạch Phật: "Mọi người khởi lên tranh chấp không phải do rượu, nhưng nhờ có rượu mà dứt được lòng giận dữ tranh giành, được thái bình. Đây há chẳng phải là công của rượu sao?

 Lại nữa, Thế Tôn, con xét thấy trong đời, những kẻ nghèo hèn, đầy tớ, nô tỳ, người man di, có khi nhân ngày lễ, có khi ở quán rượu, tụ họp uống rượu; vì lòng vui sướng nên không cần ai bảo, ai nấy đều đứng dậy nhảy múa. Khi chưa có rượu thì hoàn toàn không có chuyện ấy. Cho nên phải biết, người nhờ uống rượu mà được vui; khi lòng vui thì không khởi ý ác; không khởi ý ác thì là tâm lành; nhờ nhân duyên tâm lành thì đáng được quả báo lành. Lại nữa, Thế Tôn, con khỉ được rượu còn biết nhảy múa, huống chi người đời.

 Như Thế Tôn nói, làm lành được báo lành, làm ác bị báo ác. Như người đời nhờ nhân duyên phúc đức bố thí kiếp trước mà nay được giàu to; kẻ nghèo đến xin mà keo kiệt không cho, thì vì nhân duyên keo kiệt tham lam mà chịu quả báo ngạ quỷ. Lại có người đời, dù nam hay nữ, được thân hình đẹp đẽ: người nam đẹp thì được nữ yêu, người nữ đẹp thì được lòng nam ưa thích. Nếu có kẻ dùng sức mạnh ngăn cấm nam nữ, không cho gần gũi nhau, vì không được gần gũi mà sinh buồn khổ, thì tai ương tội lỗi ấy phải quy về đâu? Phu nhân Mạt-lợi đều nhờ kiếp trước hay bố thí cho người nên nay được quả báo tốt. Thế Tôn vì sao lại bảo bà giữ ngũ giới, mỗi tháng giữ sáu ngày trai? Trong ngày trai, không được trang sức bằng hương hoa, quần áo đẹp; lại không cho ca hát đàn nhạc; lại không cho gần gũi chồng với dáng vẻ yêu kiều. Rốt cuộc như thế để làm gì? Chỉ uổng mất công đức, há chẳng phải là khổ sao?"

 Phật bảo vua: "Điều đại vương vặn hỏi không phải không có lý. Nhưng phu nhân Mạt-lợi, lúc còn trẻ, nếu ta không bảo bà thọ giới pháp, tu trí tuệ thì làm sao có được đức hạnh ngày nay? Bà đã được độ, lại còn độ được cả thân nhà vua; công lao như thế lại quy về ai? Phu nhân Mạt-lợi vâng lời ta dạy, làm đúng như lời nói, nên ngày nay mới thành tựu trí tuệ, phương tiện, giải thoát.

 Lại nữa, đại vương, ví như người đời trong nhà có một đứa con, muốn cho nó nên người, nên lúc còn nhỏ đưa đến trường, giao cho thầy dạy văn chương, nghề nghiệp, chữ nghĩa, giấy tờ, cách cư xử với người và lễ nghi. Phép tắc trường học đều có quy định: quở trách, đánh phạt bằng roi, hạn chế ăn uống, không cho ngủ nhiều, ra vào đi lại không được sai phép. Ai phạm thì tùy tội nặng nhẹ mà tính phạt. Đứa trẻ sợ roi nên chuyên tâm học hành; đến khi lớn thì tài cao học rộng, không gì không biết, lại đem điều mình biết dạy lại cho người khác. Phu nhân Mạt-lợi giữ ngày trai, giữ giới cũng như thế.

 Lại nữa, đại vương, như Phú-lâu-na (người về sau trở thành đệ tử của Phật), vì lòng ganh ghét mà cắt đứt ân ái, từ biệt cha mẹ, lìa bỏ vợ con, vào núi học tập, mặc áo cỏ, chịu rét chịu khổ, tự lập lời thề: 'Ta phải tụng đọc chín mươi sáu loại kinh sách, ký luận (của các phái học thuyết), thông suốt tất cả; nếu không thì không trở về gặp cha mẹ.' Đủ hai mươi năm, ông thông suốt tất cả, trở về thành Vương Xá, đầu đội đuốc lửa, lấy lá đồng bịt bụng, đi trên đường mà tự rao: 'Ta biết hết tất cả!' Ông đến chỗ ta, nói với ta: 'Này sa-môn Cồ-đàm (họ của Phật), rốt cuộc ông biết được gì?' Ta nói: 'Này kẻ si,' rồi đọc bài tụng rằng:

 "Nếu nghe biết được chút ít mà tự cao, kiêu ngạo với người,

 thì như người mù cầm đuốc: soi cho người khác mà tự mình không thấy."

 Khi ấy Phú-lâu-na nghe lời ấy, bỗng nhiên tỉnh ngộ, bỏ đuốc, cởi lá đồng bịt bụng, năm vóc gieo sát đất (hai đầu gối, hai khuỷu tay và trán chạm đất), hổ thẹn sám hối. Đều nhờ học rộng nghe nhiều, có trí tuệ, các căn (giác quan, năng lực nhận biết) sắc bén, nên chưa kịp đứng dậy đã dứt sạch lậu (phiền não) của ba cõi, chứng quả A-la-hán. Sức mạnh của trí tuệ ví như con voi đã được thuần, theo cái móc mà xoay chuyển.

 Đại vương nên biết, người học tập đều nhờ giới cấm mà thu giữ năm căn (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân), sau đó mới thông suốt không bị vướng mắc, gọi là trí vô ngại (trí tuệ không bị ngăn trở). Người có trí vô ngại thì đủ tứ biện (bốn tài biện luận không ngăn ngại: thông suốt giáo pháp, thông suốt ý nghĩa, thông suốt ngôn ngữ, và giảng nói lưu loát). Nay Phú-lâu-na đủ bốn tài biện luận, đều nhờ khổ công siêng học mà có được.

 Vì vậy ta nói, người có trí tuệ hiểu biết có bảy của báu đức hạnh (?). Bảy thứ là gì? Thứ nhất là của báu lòng tin; thứ hai là của báu tinh tấn (?); thứ ba là của báu giữ giới; thứ tư là của báu hổ thẹn; thứ năm là của báu nghe học; thứ sáu là của báu buông xả (sẵn lòng cho đi, không bám giữ); thứ bảy là của báu định và tuệ (tâm vững lặng và trí sáng suốt). Đó là bảy của báu. Phu nhân Mạt-lợi có đủ bảy của báu ấy. Đại vương nên biết, phu nhân Mạt-lợi tuy là thân nữ nhưng tài cao trí rộng, không giống người thường, đều nhờ từ nhỏ đã dè giữ thân, miệng, ý, một lòng chuyên niệm, tu tập trí tuệ. Nhờ sức trí tuệ nên gọi là giải thoát, lại dùng trí tuệ mà khai ngộ thiên hạ." Bấy giờ Thế Tôn nhân sa-di La-hầu mà vì đại chúng đọc bài tụng:

 "Nghe học như chim cánh vàng (loài chim thần rất lớn trong truyền thuyết, ăn rồng), uy thế, sức mạnh lớn lao.

 Nghe học như kho báu biết đi, đến đâu cũng làm lợi ích.

 Nghe học như cây cầu lớn, đưa người qua mọi khổ ách.

 Nghe học như người lái thuyền lớn, đưa người vượt biển sinh tử.

 Nghe nhiều khiến chí sáng suốt, nhờ sáng suốt mà trí tuệ tăng thêm.

 Có trí thì hiểu rộng nghĩa lý, thấy và nghe rồi làm theo pháp được yên ổn.

 Nghe nhiều trừ được lo âu, lấy thiền định làm niềm vui.

 Khéo hiểu giáo pháp cam lộ (giáo pháp như nước ngọt thần diệu, đưa đến bất tử), từ đó được nê-hoàn (tức niết-bàn, cảnh giới dứt hết khổ và sinh tử).

 Nghe học thì biết giới luật và giáo pháp, giải được mối nghi, lại thấy được điều chân chính.

 Nhờ nghe học mà bỏ điều trái pháp, đi đến chốn không còn cái chết.

 Các bậc tiên nhân kính trọng việc nghe học, chư thiên cũng như vậy.

 Giữ tâm không buông thả, chứa góp sự nghe học mà thành trí tuệ của bậc thánh.

 Trí tuệ làm tan lo âu hoạn nạn, cũng trừ được những suy tổn do điều sai trái, tà vạy (?).

 Muốn được yên ổn tốt lành, nên phụng sự người sáng suốt.

 Người mù nhờ đó mà có mắt, như trong bóng tối có được ngọn đuốc.

 Mở lối dẫn đường cho người đời, như người sáng mắt dắt người không mắt.

 Vì vậy nên bỏ si mê, lìa kiêu mạn, lìa thú vui giàu sang,

 chăm học, phụng sự người sáng suốt; đó gọi là tích chứa đức lành."

 Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ (bài thơ giáo lý) xong, lại bảo vua: "Nay vua có phúc đức, thông minh sáng suốt, hiểu rộng nghĩa lý, đều do kiếp trước gần gũi thầy sáng, khổ nhọc hầu hạ, học tập mà có. Quả báo của nhân duyên ấy là nay được làm vua loài người, trí tuệ sáng suốt thông đạt, tùy lúc thích hợp mà vỗ về đón tiếp (?), trong đời hiếm có. Vì vậy ta nói trí tuệ bát-nhã (trí tuệ thấu suốt chân lý, đưa đến giải thoát) có bốn ý nghĩa. Cho nên phải biết, người cầu tam thừa (ba con đường tu: Thanh văn là nghe pháp mà ngộ, Duyên giác là tự quán nhân duyên mà ngộ, Bồ-tát là tu để độ mình và độ người) thì nên học bát-nhã. Nếu muốn lìa khổ hoạn của tam ác đạo (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) và bát nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp), muốn được quả báo vui sướng ở cõi người, cõi trời, nói tóm lại, muốn cầu mọi phúc đức, đều nên tu học trí tuệ và phương tiện.

 Như ta đã nói trước, vua A-dật-đa siêng năng khổ nhọc học tập, nhờ sức trí tuệ nên tuy có lúc sai lầm trong việc làm mà sinh vào đường ác, vẫn luôn nhớ được túc mạng (các kiếp sống trước của mình). Vì nhớ được túc mạng nên bỏ ác làm lành, mau được giải thoát, cảm động đến chư thiên, được họ tiếp đón cúng dường; nhờ sức trí tuệ mà làm thầy của chư thiên. Vì nhân duyên ấy mà ta nói bát-nhã có bốn ý nghĩa."

 Bấy giờ vua Ba-tư-nặc nghe Phật nói về nhân duyên công đức của trí tuệ và phương tiện, vô cùng vui mừng. Thái tử Kỳ-đà, phu nhân, thái hậu, quần thần, sĩ phu, dân chúng, tất cả đại chúng không ai không hiểu ngộ, mỗi người đều tỏ lòng cung kính, lễ Phật rồi trở về chỗ ngồi như cũ. Vua chắp tay thưa: "Như Phật nói, người đời tu thiện có hai loại: một là điều lành hữu lậu, hai là điều lành vô lậu. Hữu lậu và vô lậu, hai nghĩa rốt cuộc quy về một. Thế Tôn, vì sao lại nói có sai khác?" Phật bảo vua: "Người có hai hạng: một là lợi căn (người căn tính sắc bén, hiểu nhanh), hai là độn căn (người căn tính chậm lụt). Vì người độn căn mà nói hai loại điều lành; với người lợi căn thì không nói có hai. Vì sao vậy? Mọi dòng suối nguồn nước rốt cuộc đều về một biển. Người độn căn các giác quan tối tăm bế tắc, nên mới nói pháp phân biệt cho họ mà thôi."

 Bấy giờ thái tử Kỳ-đà của quốc vương bạch Phật Thế Tôn: "Giới pháp thập thiện có sai khác nhau, hay cùng một nghĩa? Nghĩa của giới nói dối là một hay nhiều? Nếu chỉ một nghĩa thì rốt cuộc không thể giữ được; nếu có phân hạng khác nhau, xin Phật nói cho." Phật bảo: "Nói dối có hai loại: một là nặng, hai là nhẹ. Thế nào là nặng? Nếu người thọ giới không tu trí tuệ, ngu si không có trí, không thể giáo hóa làm hưng thịnh Phật pháp, vì thế bị người khinh rẻ, không được cúng dường, nghèo túng khốn khổ; vì muốn được cúng dường nên bề ngoài tỏ ra tinh tấn mà bên trong làm điều tà vạy nhơ bẩn, lại truyền dạy nhau, rao với mọi người rằng tỳ-kheo kia tu khổ hạnh tinh tấn, đã đạt được cảnh giới thiền định, hoặc nói đã thấy Phật, thấy rồng, thấy quỷ. Người như thế gọi là đại vọng ngữ (nói dối lớn, nhận mình đạt được điều chưa đạt). Kẻ phạm tội này rơi vào địa ngục A-tỳ.

 Lại có lời nói dối khiến người khác giết người, phá hoại gia đình người; lại có lời nói dối sai hẹn thất ước, khiến người khác giận hờn. Như thế gọi là nói dối bậc dưới. Người làm như thế gọi là phạm giới, rơi vào địa ngục nhỏ. Còn những lời đùa cợt, những việc riêng tư, những chuyện kín cần giấu, có khi có nói là không, không nói là có, thì không phạm giới."

 Thái tử Kỳ-đà nghe nói xong, liền trước Phật thọ phép thập thiện đạo, bạch Phật: "Thế Tôn, hôm nay mối nghi ngờ hối hận của đệ tử đã trừ, đệ tử phát tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), xin Phật chứng biết." Phật nói: "Lành thay! Ta rất tùy hỷ. Con nên biết đây đúng là lúc."

 Vua bạch Phật: "Như Phật nói, mười phương hiền thánh hiểu thấu nhân duyên quả báo của chúng sinh. Cha con là tiên vương thờ ngoại đạo (các tôn giáo ngoài đạo Phật), theo đó giữ giới cấm, dứt rượu thịt, ngũ tân, hành tỏi, cúng dường Phạm thiên (vị thần sáng tạo tối cao của đạo Bà-la-môn), mặt trời, mặt trăng, nước, lửa, thường làm bố thí, cầu phúc ở cõi Phạm thiên. Năm nào cũng đem nghìn con bò sữa bố thí cho Bà-la-môn, tính trong bốn mươi năm được bốn vạn con bò. Các Bà-la-môn ăn những thứ sữa, lạc (sữa chua), sinh tô (bơ sống), thục tô (bơ đã nấu), đề hồ (phần tinh túy nhất chế từ sữa) của chúng. Công đức như thế được sinh lên cõi trời nào? Xin Phật rủ lòng thương phân biệt chỉ dạy, khiến những người tu hành khắp nơi đều được nghe biết."

 Phật bảo vua: "Quả báo của tiên vương hiện đang ở địa ngục. Vì sao vậy? Vì không gặp thời lành, không gặp bạn lành, không có phương tiện lành, nên tuy tu công đức mà không thoát được tội. Công đức bố thí thì không mất; khi trả tội xong mới được hưởng phúc. Đại vương nên biết, người tu phúc thì phúc không hòa lẫn với tội; vì không hòa lẫn nên cần phải có phương tiện để diệt tội. Thế nào là phương tiện? Đó là thiện tri thức. Thế nào là bạn lành? Đó là người có chính kiến (thấy biết đúng đắn), ấy là bạn lành, luôn dùng lời dạy chân chính mà điều phục tâm mình. Thế nào là lời dạy chân chính? Đó là quán xét vô thường (mọi thứ đều thay đổi, không bền), khổ, không (mọi thứ không có thực thể cố định), vô ngã (không có cái tôi thường hằng), quán mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau làm cho chúng sinh xoay vòng sinh tử) trói buộc vào sinh tử; tu tứ chân đế (bốn chân lý: khổ, tập là nguyên nhân của khổ, diệt là sự dứt khổ, đạo là con đường dứt khổ): thấy rõ khổ, dứt bỏ tập, chứng được diệt, tu theo đạo; thực hành lục ba-la-mật (sáu pháp tu đưa sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) và tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo người, xả là buông bỏ, bình đẳng). Đó là phương tiện để điều phục các căn.

 Vì các căn được điều phục nên định và tuệ thành tựu; vì tuệ thành tựu nên tâm ngay thẳng; vì tâm ngay thẳng nên khởi được tinh tấn; vì có tâm tinh tấn nên khởi được sự giữ giới dè dặt; giữ giới dè dặt đến rốt ráo thì định tuệ sáng tỏ; vì tuệ sáng tỏ nên đi qua muôn hạnh, thông suốt không ngăn ngại; vì hạnh không ngăn ngại nên gọi là giải thoát. Tâm giải thoát chính là niết-bàn. Như thế gọi là thiện tri thức. Đại vương nên biết, thầy sáng dẫn dắt khéo là nhân duyên lớn, không thể coi nhẹ. Nay đại vương gặp hiền gặp thánh đều do quả báo nhân duyên kiếp trước; nghe pháp tin hiểu, lại còn làm cho người khác hiểu. Vì vậy ta nói người sáng suốt khó gặp, không phải nơi nào cũng có; người ấy sinh ra ở đâu thì họ hàng thân thích được nhờ phúc. Vì vậy nên tu trí tuệ bát-nhã."

 Vua bạch Phật: "Nghe Thế Tôn nói về trí tuệ và phương tiện, con đều đã thấu suốt trong lòng. Như Thế Tôn nói họa phúc không giống nhau, vậy đức tiên đế đại vương của con có nghiệp ác gì mà phải chịu khổ báo?" Phật bảo vua: "Tiên đế đại vương có sáu tội. Sáu tội là gì? Một là kiêu ngạo, ganh ghét, xấu tính, việc không kể lớn nhỏ đều đem roi ra phạt, vì không nhẫn nhục. Hai là tham của báu, xử việc không công bằng, khiến thiên hạ oán hận. Ba là săn bắn vui chơi, làm khổ dân chúng, làm hại mạng sống mà chúng sinh yêu quý. Bốn là giam giữ cung nữ, không cho họ được theo ý mình, khiến họ chịu khổ lớn. Năm là đắm say nữ sắc, có người mới thì chán người cũ, đối đãi không công bằng, gây oán hận. Sáu là sợ Bà-la-môn mà lén ăn rượu thịt, ngũ tân, hành tỏi, sợ bị quở trách nên làm điều dối trá. Đó là sáu việc; vì nhân duyên tội nghiệp ấy mà sinh vào địa ngục."

 Vua bạch Phật: "Nếu như thế thì khi Phật chưa ra đời, đệ tử cũng có những tội như vậy, phải làm sao? Phải tu hạnh thập thiện thế nào để được thành tựu, không bị ngăn trở?" Phật bảo vua: "Như ta đã nói trước, khi mặt trời mọc thì mọi bóng tối đều tan, còn chút tối nào không?" Vua thưa: "Ánh đèn lửa còn diệt được bóng tối, huống chi uy lực của ánh mặt trời." "Nay vua có phúc đức, được nghe Phật thuyết pháp, thành tựu trí tuệ, ví như ánh mặt trời diệt hết mọi bóng tối, không còn tội nào sót lại."

 Vua bạch Phật: "Các thầy Bà-la-môn mà cha con thờ phụng tinh tấn, có trí tuệ, tu khổ hạnh, vì cầu phúc mà không tiếc thân mạng: có người nhảy xuống vực núi; có người dùng năm lửa nướng thân (bốn đống lửa bốn bên và mặt trời trên đầu); có người nhịn ăn uống để cầu sinh lên cõi Phạm thiên; có người chất đống củi lớn mà tự thiêu sống; có người co một chân đứng, há miệng nhìn mặt trời; có người lấy dây buộc chân lên cây cao mà treo ngược mình; có người nằm trên gai góc, ôm đá đập ngực. Có đủ các thứ khổ hạnh như thế. Công khổ hạnh, nhân duyên phúc đức ấy quy về đâu?"

 Phật đáp: "Như ta đã nói trước, làm khổ thì báo khổ, làm vui thì báo vui, vua không nghe sao?" Vua thưa: "Thế Tôn, Ngài đặt ra giới cấm bắt các đệ tử giữ, chẳng phải là khổ sao? Người ta lúc đói mà không được ăn ngay thì phiền não nổi lên ngang ngược, giận dữ bừng bừng mà không tự biết, như con đã nổi giận ôm lòng hại người, đòi giết Tu-ca-la. Việc như thế phải chịu khổ nhiều đời, há chẳng phải điều ác sao?"

 Phật bảo vua: "Sở dĩ trước đây ta đặt ra phép chỉ ăn trước giờ ngọ là vì các tỳ-kheo bỏ phép ngoại đạo, vào trong pháp của ta xuất gia tu đạo; trước kia họ tập khổ hạnh, vì lòng đói khát nên khi các đệ tử được thức ăn béo ngon thì tham ăn quá no; ăn không tiêu thì sinh ra nhiều bệnh. Vì vậy ta đặt phép ăn, không phải để chịu đói khổ mà cầu phúc đức. Lại đặt phép tiết chế ăn uống là vì thấy các tỳ-kheo đi xin ăn lung tung, không kể ngày đêm, ăn không đúng giờ, bị ngoại đạo chê trách rằng: 'Sa-môn Cồ-đàm tự cho đạo mình tinh thuần, sao lại không bằng phép của ngoại đạo?' Vì vậy mà tiết chế ăn uống, không phải chịu đói khổ để cầu phúc. Nói tóm lại, giới cấm ta đặt ra chính là vì người si không có trí tuệ phương tiện, không phải vì người trí biết điều hợp thời. Như ta đã nói trước, trí tuệ bát-nhã chính là giải thoát, là điều người trí nhận lấy, là chỗ bậc thánh đi tới."

 Vua nghe xong càng thêm vui mừng, lại đứng dậy cung kính lễ Phật. Tất cả đại chúng cũng đều như thế.

 Vua Ba-tư-nặc quỳ thẳng chắp tay bạch Thế Tôn: "Nay đại chúng này nghe Phật nói, lưới nghi đã gỡ, như ánh mặt trời xua tan bóng tối, được thấy ánh sáng lớn. Công lao như thế, ơn ấy khó đền. Các đệ tử nên dùng cách nào bày lễ cúng dường để đền ơn nặng này của Thế Tôn?" Phật bảo vua và hội chúng: "Lời dạy giáo pháp cam lộ, công ấy khó đền. Giả sử có người trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng hết lòng phụng sự Phật, Pháp và chúng thánh, dâng áo mặc, đồ ăn, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh, ý vua nghĩ sao, phúc ấy có nhiều không?" Vua thưa: "Rất nhiều, không thể đo lường."

 Phật bảo vua: "Giáo pháp cam lộ tinh diệu khó lường, cứu độ không kể kẻ thô người tế, không phải sức phúc đức của trời hay người đời có thể đền đáp. Chỉ có một việc đền được ơn Phật. Một việc ấy là gì? Là luôn đem lòng từ bi, lấy tất cả pháp lành mình đã hiểu mà lần lượt khai mở giáo hóa, dù chỉ cho một người, khiến người ấy thành tựu lòng tin và trí tuệ, rồi lại lần lượt giáo hóa nhau không cùng tận; ví như một ngọn đèn thắp sáng vô lượng ngọn đèn. Người làm như thế mới gọi là đền ơn nặng thầy trò. Đại vương nên biết, muốn đền ơn giải thoát của thầy thì hãy đem trí tuệ trở lại giải thoát cho chúng sinh. Người làm như thế là cúng dường chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), chứ không chỉ cúng dường để đền ơn một vị thầy."

 Vua chắp tay bạch: "Người truyền bá lời dạy của bậc thánh, khai ngộ cho muôn loài, khiến họ thực hành chính kiến, tu tập đạo thánh, thì phúc thế nào? Xin Ngài rủ lòng thương mở lối dẫn dắt chúng sinh." Phật bảo vua: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật) theo thầy nghe pháp, dù một câu một nghĩa, rồi lần lượt giáo hóa, dù chỉ cho một người, khiến người chưa tin thì tin, người chưa hiểu thì hiểu, công đức như thế vô lượng vô biên, không phải kẻ phàm phu có thể biết được. Đại vương, giả sử có người trong nghìn năm đem đồ ăn uống, thuốc men, y phục thượng hạng cúng dường cung kính Phật, Pháp và chúng thánh, phúc ấy có nhiều không?" Vua thưa: "Rất nhiều, không thể đo lường." Phật nói: "Đại vương, thiện nam tử, thiện nữ nhân theo thầy nghe giảng lời dạy chân chính của chư Phật, rồi lần lượt giáo hóa, dù chỉ cho một người, khiến người ấy tin hiểu, thì phúc có được còn hơn phúc kia; phúc kia dù gấp nghìn vạn ức lần cũng không bằng một phần của phúc này. Vì sao vậy? Vì công đức giáo hóa bằng pháp là vô lượng."

 Phật bảo A-nan (đệ tử thân cận hầu Phật, người ghi nhớ nhiều lời Phật dạy nhất): "Lời dạy giáo pháp như thế này, nếu siêng năng truyền bá giáo hóa cho tất cả mọi người thì phúc ấy vô lượng. A-nan, nay ta đem pháp mầu cao tột này giao phó cho con, hãy truyền bá giáo hóa, đưa chúng sinh vượt qua bờ khổ, như thế là cúng dường tất cả chư Phật." A-nan chắp tay bạch Thế Tôn: "Kinh Phật giao phó này nên gọi tên là gì?" Phật bảo A-nan: "Lời dạy trong kinh này gọi tên là Kinh Nói Về Nhân Duyên Chưa Từng Có. Các con hãy siêng năng tu hành."

 Bấy giờ vua Ba-tư-nặc, thái tử Kỳ-đà, phu nhân và hậu cung, bốn chúng đệ tử (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ tại gia), trời Đế Thích, Phạm thiên và chư thiên, tám bộ chúng (tám loài thần linh hộ pháp như trời, rồng, dạ-xoa...), long thần, tất cả tám mươi vạn người, nghe Phật nói đều rất vui mừng, mỗi người đều phát tâm hướng về ba cửa giải thoát, lễ Phật lui ra, làm theo đúng như pháp.

 Kinh Phật nói về nhân duyên chưa từng có, quyển hạ

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video