Bí tịch dưỡng sinh (nuôi dưỡng sự sống, giữ gìn thân thể để sống lâu) và đạo dẫn (phép co duỗi, vặn vươn thân thể kết hợp điều hòa hơi thở để khí huyết lưu thông) — Hồ Văn Hoán, đời Minh.
Dưỡng tính diên mệnh lục (Sách ghi chép về việc nuôi dưỡng tâm tính, kéo dài mạng sống)
Thiên thứ nhất: Răn dạy
Sách "Thần Nông kinh" nói: Người ăn ngũ cốc thì khôn ngoan sáng suốt. Người ăn đá thì béo tốt, da dẻ mượt mà, không già (tức là luyện ngũ thạch — năm loại khoáng thạch mà Đạo gia nung luyện làm thuốc tiên). Người ăn linh chi thì sống lâu không chết. Người ăn nguyên khí (khí gốc, khí nguyên sơ của trời đất, nuôi sự sống) thì đất không chôn được, trời không giết được. Vì thế người dùng thuốc tiên thì sánh cánh với trời, đứng ngang hàng với mặt trời, mặt trăng.
Sách "Hỗn Nguyên đạo kinh" (tức Đạo Đức Kinh của Lão Tử) nói: "Cốc thần không chết". Hà Thượng Công (người chú giải Đạo Đức Kinh đời Hán) giảng: "cốc" là nuôi; nuôi được thần thì không chết. Thần ở đây là thần của ngũ tạng (năm tạng chính trong thân theo y học cổ: gan, tim, tỳ — tức lá lách và hệ tiêu hóa, phổi, thận). Gan chứa hồn (phần tinh thần nhẹ, thuộc dương, gắn với trời). Phổi chứa phách (phần tinh thần nặng, thuộc âm, gắn với thân xác). Tim chứa thần (sự sáng suốt, hoạt động tinh thần). Thận chứa tinh (chất tinh túy làm gốc sự sống và sinh sản). Tỳ chứa chí (ý chí).
Năm tạng đều tổn thương thì năm vị thần ấy rời đi. Đó gọi là "huyền tẫn". Lời giảng: đạo không chết nằm ở huyền tẫn. "Huyền" là trời (?); trời ở nơi người là cái mũi. "Tẫn" là đất; đất ở nơi người là cái miệng. Trời nuôi người bằng ngũ khí (năm thứ khí của trời). Ngũ khí đi vào từ mũi và được chứa ở tim. Ngũ khí trong và nhỏ nhiệm, làm thành tinh thần, sự sáng suốt, giọng nói tiếng nói và ngũ tính (năm đức tính bẩm sinh). Phần linh của nó gọi là hồn. Hồn là giống đực, ra vào mũi người, thông với trời, nên mũi là "huyền". Đất nuôi người bằng ngũ vị (năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn). Ngũ vị đi vào từ miệng và được chứa ở dạ dày. Ngũ vị đục và nặng, làm thành hình hài, xương thịt, huyết mạch và lục tình (sáu thứ tình cảm: mừng, giận, buồn, vui, yêu, ghét). Phần linh của nó gọi là phách. Phách là giống cái, ra vào miệng, thông với đất, nên miệng là "tẫn".
"Cửa của huyền tẫn gọi là gốc của trời đất." Lời giảng: gốc tức là nguồn; ý nói cửa mũi và miệng là nơi nguyên khí của trời đất đi lại. "Liên miên như còn như mất." Lời giảng: hơi thở ra vào ở mũi miệng phải liên tục, nhỏ nhẹ, tinh tế, như giữ lại được mà lại như không có. "Dùng nó mà không gấp gáp." Lời giảng: dùng khí phải thong thả, khoan thai, không nên vội vàng, nhọc sức.
Sách "Hỗn Nguyên Đạo Đức kinh" nói: "Ra là sống." Lời giảng: tình dục ra khỏi năm tạng, hồn yên phách tĩnh, nên sống. "Vào là chết." Lời giảng: tình dục đi vào lồng ngực, tinh tán thần mê, nên chết. "Đường sống có mười ba, đường chết có mười ba." Lời giảng: sống và chết mỗi bên có mười ba, tức cửu khiếu (chín lỗ trên thân: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu, hậu môn) và tứ quan (bốn cửa ải: hai tay, hai chân). Khi sống thì mắt không nhìn bậy, tai không nghe bậy, mũi không ngửi bậy, miệng không nói bậy, tay không cầm bậy, chân không đi bậy, tinh không phóng ra bậy. Khi chết thì ngược lại.
"Người đang sống mà hễ động là đi vào mười ba chỗ chết." Lời giảng: người muốn cầu sống mà hành động, lại rơi vào mười ba chỗ chết. Vì sao vậy? "Vì cầu sống quá đậm." Lời giảng: sở dĩ động là đi vào chỗ chết là vì ham cầu sống quá mức, xa đạo, trái trời, làm càn, mất phép tắc. Từng nghe rằng người khéo giữ gìn sự sống, đi đường bộ không gặp tê giác và hổ, vào trận không bị binh khí làm hại. Tê giác không có chỗ để húc sừng, hổ không có chỗ để vồ móng, binh khí không có chỗ để đâm lưỡi. Vì sao vậy? Vì họ không có chỗ chết. Lời giảng: vì họ không phạm vào mười ba chỗ chết nói trên.
Sách "Trang Tử", thiên Dưỡng sinh chủ, nói: "Đời ta có bờ bến." Hướng Tú (học giả đời Tấn, chú giải Trang Tử) giảng: sự sống mỗi người bẩm thụ đều có giới hạn. "Mà sự hiểu biết thì không bờ bến." Kê Khang (danh sĩ đời Ngụy – Tấn) giảng: không suy nghĩ mà muốn, đó là sự động của bản tính; biết rồi mới khởi cảm xúc, đó là chỗ dùng của trí khôn. Bản tính động thì gặp vật, vừa đủ là thôi, không đòi thêm. Còn trí khôn chạy theo cảm xúc thì không biết mỏi, không chịu dừng.
Cho nên cái đời đáng lo luôn là bị trí khôn làm cho khốn đốn, chứ không phải ở chỗ bản tính động. "Đem cái có bờ bến đuổi theo cái không bờ bến thì nguy thôi!" Quách Tượng (người chú giải Trang Tử đời Tấn) giảng: lấy bản tính có hạn đi tìm cái trí không có chỗ dừng (?), sao khỏi khốn đốn? "Đã thế mà còn dùng trí thì càng nguy mà thôi." Hướng Tú giảng: đã khốn vì trí rồi, lại dùng trí để gỡ, càng nguy hơn.
Trang Tử nói: Người thấu hiểu thực chất của sự sống thì không gắng làm những việc mà sự sống không cần đến. Hướng Tú giảng: những việc sự sống không cần đến là vật ngoài phận mình. Trương Trạm (người chú giải Liệt Tử đời Tấn) giảng: lẽ sống vốn tự trọn vẹn, ngoài đó là ngoài phận; làm những việc ấy tức là đem cái có bờ bến đuổi theo cái không bờ bến. Người thấu hiểu thực chất của số mệnh thì không gắng làm những việc mà trí khôn không làm gì được. Thời Tú (?) giảng: số mệnh hết mà chết là như thế. Trương Trạm giảng: thuận theo lẽ sống, đi hết phần mình được bẩm thụ, há phải là chỗ trí khôn biết được sao?
Sách "Liệt Tử" nói: Lúc trẻ không bôn ba, lúc trai tráng không tranh giành thời thế, lớn tuổi thì yên phận nghèo, về già thì ít ham muốn. Lòng thảnh thơi, thân tươi tốt — đó là phương pháp nuôi dưỡng sự sống. "Liệt Tử" lại nói: Sự đầy vơi, tăng giảm của một thân người đều thông với trời đất, ứng với muôn loài. Trương Trạm giảng: người với âm dương (hai mặt đối lập mà nương nhau của vạn vật: âm là mặt tối, lạnh, tĩnh; dương là mặt sáng, nóng, động) cùng thông khí. Hòa từ lúc đầu, hòa đến lúc cuối. Tĩnh tâm thần, dứt vọng tưởng, đó là đạo sống. Lời giảng: đầu cuối đều hòa thì tâm thần ý chí không tan tác.
Sách "Hỗn Nguyên diệu chân kinh" nói: Người thường đánh mất đạo, chứ không phải đạo bỏ người. Người thường rời bỏ sự sống, chứ không phải sự sống rời bỏ người. Cho nên người dưỡng sinh phải cẩn thận đừng đánh mất đạo; người tu đạo phải cẩn thận đừng đánh mất sự sống. Hãy để đạo và sự sống giữ lấy nhau, sự sống và đạo bảo vệ nhau.
Sách "Hoàng Lão kinh huyền thị" nói: Đạo trời ban phát, sinh hóa, cùng muôn vật mãi không cùng tận. Đạo người ban phát, sinh hóa (sinh con đẻ cái) thì hình hài và tinh thần tiêu mòn. Chuyển thần thành tinh mà phóng ra, tinh cạn nên suy. Hình hài vốn sinh ra tinh, tinh lại sinh từ thần. Không đem sự sống của mình ra ban phát, nên hợp đức với trời; không để thần biến hóa theo, nên cùng khuôn phép với đạo.
Sách "Huyền thị" nói: Biến hóa bằng hình hài là loại thi giải (một cách thành tiên của Đạo gia: bỏ lại xác như ve lột xác mà đi); thần và hình rời nhau, hai thứ không còn đi cùng, giống như chim bay vào biển hóa thành con sò, theo khí âm dương cuối thu. Biến hóa bằng khí thì sự sống còn có thể mong; biến hóa bằng hình hài thì rất đáng sợ.
Nghiêm Quân Bình (ẩn sĩ đời Hán) trong sách "Lão Tử chỉ quy" nói: Thả lòng vào chỗ trống lặng yên tĩnh, buộc chí vào chỗ vi diệu, gửi suy tính vào chỗ không ham muốn, đặt mưu kế vào vô vi (không làm điều gì trái tự nhiên, không cưỡng cầu). Vì vậy mới thông suốt sự sống, kéo dài số mệnh, lâu bền cùng đạo.
Sách "Đại hữu kinh" nói: Có người ngờ mà hỏi: "Lúc đầu mọi người đều cùng khởi từ cõi hư vô, cuối cùng nhận khí từ âm dương, mang hình hài và phách trong trời đất, nhờ ăn uống hít thở mà lớn lên. Thế mà có người ngu, kẻ khôn; người mạnh, kẻ yếu; người thọ, kẻ chết non. Là do trời hay do người?" Người giải đáp nói: "Thân sinh ra ngu hay khôn là do trời; mạnh yếu, thọ yểu là do người. Đạo trời là tự nhiên, đạo người là do chính mình. Lúc mới có thai mà thai khí đầy đủ, sinh ra được bú mớm dư dả, lớn lên ăn uống không quá đậm béo, trai tráng thì tiết chế âm nhạc và sắc dục, người như thế khỏe mạnh mà sống lâu. Lúc mới có thai mà thai khí hư hao, sinh ra bú mớm không đủ, lớn lên ăn uống đậm béo thừa thãi, trai tráng thì buông thả theo âm nhạc và sắc dục, người như thế yếu ớt mà chết non. Sinh trưởng đầy đủ, lại thêm đạo dẫn bồi dưỡng thì tuổi thọ không lường được."
Sách "Đạo cơ" nói: Người sinh ra mà mạng có dài có ngắn không phải là tự nhiên, mà đều do giữ thân không cẩn thận, ăn uống quá độ sai lệch, dâm dục (?) không chừng mực, trái nghịch âm dương, hồn và thần không giữ được, tinh cạn mạng suy, trăm bệnh nảy sinh, nên không sống hết tuổi trời.
Sách "Hà đồ đế thị manh" nói: Khinh nhờn thời tiết của trời thì gặp hung; thuận theo thời tiết của trời thì gặp lành. Mùa xuân, mùa hè ưa ở chỗ núi cao; mùa thu, mùa đông ở chỗ thấp, kín sâu, thì tốt lành nhiều phúc, sống lâu không cùng.
Sách "Lạc thư · Bảo dư mệnh" nói: Phương chữa bệnh của người xưa là điều hòa bằng lễ tuyền (suối nước ngọt lành; trong Đạo gia còn chỉ nước bọt trong miệng), thấm nhuần bằng nguyên khí; thuốc không cay không đắng mà ngọt, nhiều vị.
Thường uống được thì tân dịch (các chất dịch trong cơ thể như nước bọt, dịch nuôi các tạng) chảy khắp năm tạng, gắn ở tim và phổi, suốt đời không lo bệnh. Sách "Khổng Tử gia ngữ" nói: Ăn thịt thì dũng cảm mà hung hăng (như loài hổ, sói). Ăn khí thì sáng suốt như thần mà sống lâu (như tiên nhân, rùa thiêng). Ăn ngũ cốc thì khôn ngoan mà chết sớm (là loài người). Không ăn thì không chết mà thành thần (chỉ để mặc hơi thở tự nhiên mà không suy nghĩ lo toan).
Sách truyện nói: Ăn tạp là chỗ trăm bệnh và tà ma dồn tụ. Ăn càng ít, lòng càng thông sáng, tuổi càng thêm. Ăn càng nhiều, lòng càng bế tắc, tuổi càng giảm.
Thái sử công Tư Mã Đàm (quan Thái sử đời Hán, cha của sử gia Tư Mã Thiên) nói: Thần là gốc của sự sống, hình hài là đồ dùng của sự sống. Thần dùng quá nhiều thì cạn, hình hài quá nhọc thì chết. Thần và hình sớm suy mà muốn sống lâu bền cùng trời đất thì chưa từng nghe. Cho nên cái làm cho người sống là thần; chỗ thần nương gửi là hình hài. Thần và hình rời nhau thì chết. Người chết không thể sống lại, cái đã rời không thể trở về. Vì thế thánh nhân rất coi trọng. Đạo dưỡng sinh có những điểm cốt yếu lớn; ai chưa nắm được hết thì chỉ cần nghĩ việc gì cũng làm ngược với thói tục, tức là ngầm đi đúng vết xe hay, được quá nửa công. Người có lòng há chẳng nên xét sao?
Sách "Tiểu hữu kinh" nói: Ít nghĩ ngợi, ít nhớ nhung, ít ham muốn, ít việc, ít nói, ít cười, ít sầu, ít vui sướng, ít mừng, ít giận, ít ưa thích, ít ghét bỏ.
Thực hành mười hai điều "ít" này là then chốt của dưỡng sinh. Nghĩ nhiều thì thần mỏi mệt. Nhớ nhiều thì chí tán loạn. Ham nhiều thì hại ý chí. Việc nhiều thì thân mệt mỏi. Nói nhiều thì khí cạn kiệt. Cười nhiều thì hại tạng. Sầu nhiều thì tim run sợ. Vui sướng nhiều thì ý tràn lan. Mừng nhiều thì quên lẫn, rối loạn. Giận nhiều thì trăm mạch không yên. Ưa thích nhiều thì mê đắm không sửa được. Ghét nhiều thì héo hon, không vui. Mười hai điều "nhiều" này không trừ đi thì là gốc làm mất mạng. Không có điều "nhiều" nào thì gần như chân nhân (người đã đắc đạo, giữ được bản chất chân thật). Đại để kẻ phung phí, lười nhác (?) thì sống lâu, kẻ keo kiệt, siêng năng (?) thì chết sớm, đó là chỗ khác nhau giữa buông thả và lao khổ (?).
Nông phu sống lâu, kẻ ăn sơn hào hải vị chết sớm — đó là chứng nghiệm của ham muốn ít hay nhiều. Kẻ sĩ ở ẩn ít bệnh, người đi xa nhiều tai họa — đó là chỗ khác nhau của việc nhiều hay ít. Cho nên người đời tranh lợi, còn đạo sĩ ít mưu cầu.
Hồ Chiêu (ẩn sĩ thời Tam Quốc) nói: Mắt đừng nhìn sắc tà, tai đừng nghe lời dơ bẩn, mũi đừng hướng về mùi tanh hôi, miệng đừng nếm vị độc và gắt, lòng đừng mưu việc dối trá; những thứ ấy làm nhục thần, hại tuổi thọ. Lại nữa, lúc ở yên mà than thở, sớm tối ngâm nga hú hét, là xua điều chính mà rước điều tà. Người thường không thể không có ham muốn, lại không thể không có công việc. Chỉ nên hòa lòng, ít nghĩ ngợi, tĩnh thân, bỏ lo toan, trước hết bỏ những gì làm loạn thần, phạm bản tính; đó là một cách tiết kiệm thần.
Sách "Hoàng Đình kinh" nói: "Nước trong ao ngọc tưới rễ thiêng, xét kỹ mà tu được thì sống mãi." Gọi đó là ăn uống tự nhiên. Tự nhiên tức là hoa trì (ao hoa — tên Đạo gia gọi khoang miệng chứa nước bọt); hoa trì là nước bọt trong miệng. Hô hấp đúng phép mà nuốt nó vào thì không đói.
Sách "Lão Quân Doãn thị nội giải" nói: Nước bọt dồn lại thành lễ tuyền, tụ lại thành ngọc tương (nước ngọc), chảy ra thành hoa trì, tản ra thành tinh phù (phần tinh túy nổi), giáng xuống thành cam lộ (sương ngọt). Cho nên miệng là hoa trì, trong có lễ tuyền; súc rồi nuốt vào thì tưới cho các tạng, nhuận cả thân, thông lợi trăm mạch, hóa sinh nuôi dưỡng muôn thần trong thân; tay chân, khớp xương, lông tóc đều nhờ đó mà sinh.
Sách "Trung kinh" nói: Người tĩnh thì thọ, người nóng nảy thì yểu. Tĩnh mà không biết dưỡng thì giảm thọ; nóng nảy mà biết dưỡng thì thêm tuổi. Nhưng tĩnh dễ điều khiển, nóng nảy khó kiềm giữ. Hết lòng thuận theo mà dưỡng cho hợp lẽ thì tĩnh cũng dưỡng được, nóng nảy cũng dưỡng được.
Hàn Dung, tự Nguyên Trường, nói: Rượu là tinh hoa của ngũ cốc, là vị ngon nhất, nhưng cũng hại người. Đồ ngon khó giữ chừng mà dễ quá độ, người dưỡng tính nên cẩn thận. Thiệu Trọng Trạm nói: Ngũ cốc làm no đầy thân thể mà không thêm tuổi thọ; trăm thứ thuốc chữa bệnh, kéo dài tuổi mà không ngọt miệng. Thứ ngọt miệng, no thân thì người đời quý; thứ đắng miệng mà thêm tuổi thì đạo sĩ quý.
Sách "Tố vấn" (phần đầu của bộ sách y học cổ "Hoàng Đế nội kinh") chép: Hoàng Đế hỏi Kỳ Bá (bề tôi giỏi y thuật của Hoàng Đế): "Ta nghe người thời thượng cổ đều sống đến trăm tuổi mà cử động không suy (nghĩa là huyết khí vẫn thịnh), người thời nay mới năm mươi tuổi mà cử động đều suy; là do thời thế khác, hay do người làm sai?" Kỳ Bá đáp: "Người thời thượng cổ biết đạo thì noi theo âm dương, hòa hợp với thuật số (ở đây chỉ phép giao hợp nam nữ trong phòng the), ăn uống có tiết chế, sinh hoạt có chừng mực, không làm càn, nên hình hài và tinh thần đi cùng nhau, sống hết tuổi trời, thọ quá trăm năm. Người thời nay thì không thế: lấy rượu làm nước uống, lấy làm càn làm lẽ thường, say rồi vào phòng ăn nằm, lấy dục vọng làm cạn tinh, lấy thú vui làm tan chân khí (khí chân thật, gốc của sự sống). Không biết giữ cho đầy, không biết chế ngự thần, chỉ cốt sướng lòng. Đắm mình trong chuyện âm dương nam nữ, sinh hoạt không tiết chế, không chừng mực, cho nên năm mươi tuổi đã suy."
Lão Quân (Thái Thượng Lão Quân, tức Lão Tử được Đạo giáo tôn làm thần) nói: Đời người hạn lớn là trăm năm; biết giữ gìn có thể đến nghìn tuổi, giống như dầu đèn dùng bấc nhỏ hay bấc lớn vậy. Người ta nói to thì ta nói nhỏ; người ta nhiều phiền muộn thì ta ít nhớ chuyện; người ta hoảng hốt nóng nảy thì ta không giận. Không để việc đời làm lụy lòng, không theo nghiệp làm quan hưởng lộc, điềm đạm vô vi, thần khí tự đầy; lấy đó làm thuốc không chết, thiên hạ không ai biết ta. Đừng bảo chốn tối tăm không biết lòng người; đừng bảo chỗ mờ tối mà thần không thấy hình người. Trong lòng nói nhỏ, quỷ cũng nghe tiếng người. Phạm điều cấm đủ một nghìn thì đất thu hình người (tức là chết). Người làm điều thiện công khai thì người tốt báo đáp; làm điều thiện thầm lặng thì quỷ thần báo đáp. Người làm điều ác công khai thì kẻ khác trừng trị; làm điều ác lén lút thì quỷ thần trừng trị. Cho nên trời không dối người, báo ứng theo như bóng theo hình; đất không dối người, báo ứng theo như tiếng vang theo tiếng. Lão Quân nói: Người tu thiện, tích đức mà gặp tai họa là chịu cái họa còn sót của tổ tiên.
Kẻ phạm điều cấm, làm ác mà gặp phúc là nhờ phúc đức còn sót của tổ tiên.
Sách "Danh y tự bệnh luận" nói: Người đời không sống trọn đến tuổi già, phần nhiều chết sớm, đều do không biết tự yêu quý mình, giận dữ tranh giành cho thỏa ý, cầu danh nhắm lợi, chứa độc đánh vào thần. Trong thì hại tủy xương, ngoài thì tổn gân thịt. Huyết khí sắp cạn, kinh mạch (các đường dẫn khí huyết chạy khắp thân theo y học cổ) liền ứ tắc, thớ thịt rỗng thưa, chỉ rước lấy bệnh độc, chính khí (khí lành, sức chống bệnh của cơ thể) ngày một suy, tà khí (khí độc từ ngoài hoặc trong sinh ra gây bệnh) ngày một thịnh. Chẳng khác gì nâng cả sóng biển dội lên ngọn đuốc nhỏ, đẩy sập núi Hoa để chặn dòng suối nhỏ. Nói về sự dễ dàng (của việc hủy hoại thân mình) thì còn hơn thế nữa.
Bành Tổ (người tương truyền sống tám trăm tuổi) nói: Đạo không ở chỗ phiền phức. Chỉ cần không nghĩ đến áo mặc, không nghĩ đến ăn, không nghĩ đến âm nhạc, không nghĩ đến sắc đẹp, không nghĩ đến thắng, không nghĩ đến thua, không nghĩ đến mất, không nghĩ đến được, không nghĩ đến vinh, không nghĩ đến nhục; lòng không nhọc, thân không kiệt sức; thường tập đạo dẫn, nạp khí (hít khí trời vào nuôi thân), thai tức (thở cực nhẹ, cực sâu như thai nhi trong bụng mẹ), thì có thể sống nghìn tuổi. Ai muốn sống lâu vô hạn thì nên dùng thượng dược (thuốc bậc cao nhất, giúp thành tiên).
Trọng Trường Thống (học giả cuối đời Hán) nói: Gột sạch lục tình, ngũ tính; có lòng mà không dùng để nghĩ ngợi, có miệng mà không dùng để nói năng, có thân mà không dùng để cầu an hưởng. Được an mà vẫn dời bỏ được, thấy vui mà không đắm say; lấy đó mà lo việc thì không biết ngày tháng chất thêm, không biết sự vật đổi thay. Bành Tổ, Lão Đam (tức Lão Tử) có lẽ chẳng như thế sao (?)? Họ vì sao cùng loài với người mà tuổi thọ lại khác người?
Trần Kỷ, tự Nguyên Phương, nói: Trăm bệnh và cái chết bất ngờ phần nhiều do ăn uống. Cái hại của ăn uống còn hơn cả âm nhạc và sắc dục. Âm nhạc, sắc dục có thể dứt hơn một năm, còn ăn uống không thể bỏ một ngày. Cái lợi đã nhiều thì cái hại cũng sát sườn (ăn nhiều thì hại sát thân, ăn ít thì thêm ích).
Trương Trạm nói: Phàm người mất quyền thế sang trọng, tuy không bị trúng tà mà tinh thần tổn thương bên trong, thân ắt chết (không phải tai họa từ ngoài xâm vào, mà chỉ do lòng như có băng và than cùng nấu bên trong — tức là lo nghĩ trái ngược giày vò — tự sụp đổ, tổn thương bên trong mà nôn ra máu). Trước giàu sau nghèo, tuy không trúng tà mà da khô cháy, gân lộ ra, què quặt co rút (nghèo giàu đối với người, lợi hại cũng như quyền thế, cho nên bệnh (?) chỉ làm tổn hình hài mà thôi). Động thì thắng lạnh, tĩnh thì thắng nóng; vừa động được vừa tĩnh được nên sống lâu. Tinh khí trong sạch, yên tĩnh thì hợp với đạo.
Trang Tử nói: Chân nhân ngủ không mộng mị. Thận Tử nói: Ban ngày không có việc thì đêm không mộng.
Trương đạo nhân, tuổi hơn trăm mấy chục mà rất khỏe mạnh, nói: Đạo dưỡng tính là chớ đi lâu, ngồi lâu, nằm lâu, nhìn lâu, nghe lâu. Chớ gượng ăn uống, chớ say quá, chớ lo sầu quá, chớ buồn thương quá; như vậy gọi là trung hòa (giữ ở mức vừa phải, cân bằng). Giữ được trung hòa thì ắt sống lâu.
Sách "Tiên kinh" nói: Mạng ta ở nơi ta chứ không ở nơi trời. Chỉ vì kẻ ngu không biết đạo này là then chốt của sinh mạng, nên mới mắc trăm bệnh, phong tà (khí độc gây bệnh do gió); đều do buông thả ý muốn, chiều hết tình dục, không biết tự quý mình, nên sinh ra hư tổn. Ví như cây khô mục, gặp gió là gãy; bờ đất sắp lở, gặp nước là sụp trước. Nay dù không dùng được thuốc, chỉ cần biết quý tinh, tiết chế tình dục, cũng được thọ một hai trăm năm.
Lời tựa sách "Dưỡng sinh tập" của Trương Trạm nói: Những điều cốt yếu của dưỡng sinh: một là tiết kiệm thần, hai là quý khí, ba là nuôi hình hài, bốn là đạo dẫn, năm là lời nói, sáu là ăn uống, bảy là phòng the (chuyện ăn nằm vợ chồng), tám là làm ngược thói tục, chín là y dược, mười là kiêng kỵ. Ngoài những điều này ra thì ý nghĩa có thể lược qua.
Thanh Ngưu đạo sĩ nói: Người không nên để mình quá sung sướng; người sung sướng thì không thọ. Chỉ là đừng gượng sức làm những việc quá sức mình: nhấc vật nặng, kéo cung cứng, đào đất làm khổ, mệt mà không nghỉ, đến nỗi gân xương mỏi kiệt. Nhưng lao khổ vẫn hơn an nhàn sung sướng. Từ sáng đến tối thường có việc làm, không ngừng tay mới là thích; chỉ khi thấy mệt lắm thì nghỉ, nghỉ rồi lại làm, như thế chẳng khác gì tập đạo dẫn. Nước chảy không thối, then cửa không mục, là vì luôn chuyển động. Ăn no đừng ngồi hay nằm, nên đi lại, làm việc cho tiêu. Không thế thì mắc bệnh tích tụ không tiêu (thức ăn và khí ứ lại thành khối trong bụng), tay chân tê bại, mặt mũi đen sạm (?), ắt giảm tuổi thọ.
Hoàng Phủ Long hỏi Thanh Ngưu đạo sĩ (Thanh Ngưu đạo sĩ họ Phong, tự Quân Đạt) về phép dưỡng tính; phần đại lược có thể dùng được như sau: thân nên thường làm việc, ăn nên thường ít; làm việc đừng quá cực, ăn ít đừng đến đói lả. Bỏ đồ béo đậm, tiết chế đồ mặn đồ chua, giảm lo nghĩ, bỏ mừng giận, trừ việc rong ruổi, cẩn thận chuyện phòng the. Vũ Đế làm theo mà có hiệu nghiệm.
Bành Tổ nói: Người nhận khí trời đất mà sinh, dù không biết phương thuật, chỉ cần nuôi dưỡng đúng lẽ thì thường thọ đến một trăm hai mươi tuổi. Không được như thế là do tự làm hại mình. Hiểu đạo đôi chút thì có thể sống hai trăm bốn mươi tuổi. Thêm chút thuốc thì có thể sống bốn trăm tám mươi tuổi. (Kê Khang cũng nói: dẫn khí, bồi dưỡng đúng lẽ thì bậc trên có thể thọ nghìn tuổi, bậc dưới có thể thọ trăm năm.) Bành Tổ nói: Phép nuôi tuổi thọ chỉ là đừng làm tổn hại nó mà thôi. Mùa đông giữ ấm, mùa hè giữ mát, không mất sự hòa hợp của bốn mùa, đó là cách làm cho thân dễ chịu.
Bành Tổ nói: Áo nhiều lớp, đệm dày, thân không lao động, đến nỗi mắc bệnh phong hàn (bệnh do gió và lạnh xâm nhập). Ăn vị đậm, thịt khô, thịt ướp, say no chán chê, đến nỗi mắc bệnh tích kết (khí và thức ăn ứ đọng thành khối). Sắc đẹp yêu kiều, thê thiếp đầy phòng (?), đến nỗi gặp họa hư tổn. Nhạc dâm, tiếng ai oán, sướng lòng vui tai, đến nỗi mê đắm hoang phế. Rong ruổi ngao du, săn bắn đồng nội, đến nỗi mắc lỗi phát cuồng.
Mưu tính thắng trận, thôn tính nước yếu, đánh chiếm nước loạn, đến nỗi thất bại vì kiêu căng phóng túng. Thánh hiền có khi cũng làm mất lẽ ấy. Những thứ dùng để nuôi sống ví như nước và lửa, không thể dùng sai chừng mực, nếu không lại thành hại. Bành Tổ nói: Người không biết đạo, cứ uống thuốc liều mà tổn thương, huyết khí không đủ, thớ thịt rỗng thưa, tủy và não không đầy, bên trong đã bệnh trước rồi. Cho nên bị vật ngoài xâm phạm, gió lạnh, rượu chè, sắc dục làm bệnh phát ra mà thôi. Nếu gốc vốn đầy đủ thì há có bệnh sao?
Tiên nhân nói: Tội không gì lớn hơn dâm, họa không gì lớn hơn tham, lỗi không gì lớn hơn gièm pha. Ba điều này là xe chở tai họa; nhỏ thì nguy thân, lớn thì nguy nhà. Nếu muốn sống lâu ít bệnh thì phải răn: chớ phóng tinh, kẻo mạng yểu tàn; chớ ủ quá ấm, kẻo tiêu tủy xương; chớ để quá lạnh, kẻo hại cơ thịt; chớ ho khạc nhổ, kẻo mất chất dịch béo bổ; chớ đột ngột kêu la, kẻo kinh hồn phách; chớ khóc lâu, kẻo thần buồn rầu; chớ giận dữ, kẻo thần không vui; chớ nghĩ chuyện phòng the, kẻo chí hoảng hốt.
Làm được theo đạo này thì có thể sống lâu.
Dưỡng tính diên mệnh lục
Thiên thứ hai: Răn về ăn uống
Chân nhân nói: Tuy thường uống thuốc mà không biết thuật dưỡng tính thì cũng khó sống lâu. Đạo dưỡng tính là không nên ăn no rồi nằm ngay, và không nên ngồi lâu suốt ngày; những việc ấy đều tổn thọ. Người nên làm việc nhẹ nhàng.
Chỉ là đừng đến mức mệt lả, và đừng gượng làm việc không kham nổi. Ăn xong nên đi thong thả, có việc gì đó để làm thì dễ chịu. Bởi vậy nước chảy không thối, then cửa không mục mọt, là vì luôn chuyển động. Cho nên người không nên ăn đêm; ăn xong chỉ nên đi lại trong sân, được chừng vài dặm thì tốt. Ăn no rồi nằm ngay thì sinh trăm bệnh, thức ăn không tiêu thành tích tụ.
Ăn nên ít mà chia nhiều bữa, không nên một bữa ăn nhiều khó tiêu. Hãy luôn như trong no có đói, trong đói có no. Cho nên người dưỡng tính hơi đói đã ăn, hơi khát đã uống. E rằng đợi thấy đói mới ăn thì ắt ăn nhiều; đợi khát lắm mới uống thì ắt uống quá. Ăn xong nên đi; đi xong bảo người lấy phấn xoa bụng vài trăm lượt, rất có ích. Thanh Ngưu đạo sĩ nói: Ăn không nên quá no, nên đạo sĩ hơi đói đã ăn; uống không nên quá nhiều, nên đạo sĩ hơi khát đã uống. Ăn xong đi vài trăm bước, ích lợi vừa phải. Ăn bữa tối xong, đi chừng năm dặm rồi mới nằm, giúp trừ bệnh.
Phàm khi ăn, trước nên ăn đồ nóng, sau ăn đồ ấm, sau cùng ăn đồ nguội. Ăn đồ nóng, đồ ấm xong, nếu không có đồ nguội thì uống một hai ngụm nước lạnh, rất hay; nếu nhớ làm thường xuyên thì đó là phép cốt yếu của dưỡng tính. Phàm khi ăn, trước nên hít nhẹ lấy khí, nuốt một hai ngụm rồi mới ăn, giúp không bệnh. Chân nhân nói: Ăn nóng hại xương, ăn lạnh hại tạng; đồ nóng bỏng môi, đồ lạnh buốt răng. Ăn xong đi thong thả thì sống lâu; ăn no chớ nói to. Uống nhiều thì huyết mạch bế tắc; say nhiều thì thần tán loạn.
Mùa xuân nên ăn cay, mùa hè nên ăn chua, mùa thu nên ăn đắng, mùa đông nên ăn mặn; như thế đều giúp năm tạng, thêm huyết khí, tránh các bệnh. Ăn chua, mặn, ngọt, đắng đều không được ăn quá phần. Mùa xuân không ăn gan, mùa hè không ăn tim, mùa thu không ăn phổi, mùa đông không ăn thận, tứ quý (khoảng mười tám ngày cuối mỗi mùa) không ăn lá lách (của súc vật). Nếu không ăn năm tạng ấy thì càng thuận lẽ trời. Chim én không được ăn; (ăn rồi) xuống nước sẽ bị giao long, rắn nuốt; cũng không nên giết nó. Ăn no xong nằm ngay thì thành bệnh đau lưng. Uống rượu không nên nhiều, nhiều thì nôn, nôn thì không tốt. Say nằm không được để gió thổi vào người, cũng không được quạt; đều hại người. Mật ong trắng chớ ăn chung với quả mận, hại năm tạng. Say thì không được gượng ăn, khiến sinh ung thư (nhọt độc sưng to, mưng mủ), lở loét. Say no mà giao hợp, nhẹ thì mặt (sạm đen) (?), ho; rủi thì tổn đứt mạch của tạng, mất mạng.
Phàm ăn nên luôn ăn đồ ấm, cho dễ tiêu, hơn là quen ăn đồ lạnh. Phàm ăn, đồ chín hơn đồ sống, ít hơn nhiều. Ăn no mà phi ngựa thì thành bệnh tâm trí đần độn (?). Uống nước chớ nuốt vội, thành bệnh khí và thủy tích (nước đọng thành khối ở cạnh sườn). Ăn lạc (váng sữa, sữa chua) chớ ăn giấm, biến thành đờm lẫn máu và đái ra máu. Ăn đồ nóng, ra mồ hôi chớ rửa mặt, khiến mất sắc mặt, mặt như có sâu bò. Ăn đồ nóng xong chớ súc miệng bằng nước giấm chua, khiến hôi miệng và chảy máu răng. Mồ hôi, hơi thở của ngựa và lông ngựa rơi vào thức ăn cũng hại người. Thịt gà, thịt thỏ, thịt chó không được ăn chung. Nước dột từ mái tranh mục nhỏ xuống ngấm vào các thứ thịt khô thì gọi là uất bô (thịt khô bị ủ hỏng), ăn vào hại người. Đói lâu không được ăn no, ăn no thành bệnh tích (khối kết trong bụng). Ăn no, đêm nằm không đắp chăn, phần nhiều chết vì hoắc loạn (bệnh thổ tả cấp tính, vừa nôn vừa đi ngoài). Mắc bệnh thời khí (bệnh dịch theo mùa) mới khỏi, chớ ăn cá sống, thành lỵ không dứt. Ăn cá sống chớ ăn sữa, biến thành giun sán. Ăn thịt thỏ chớ ăn gừng khô, thành hoắc loạn.
Người ăn thịt không nên lấy miếng béo nhất ở phía trên, vì mọi người đã để mắt đến nó trước; ăn vào biến thành kết khí (khí uất kết lại) và chú lệ (bệnh truyền nhiễm dai dẳng, lây từ người này sang người khác); thức ăn nào cũng vậy. Bụng đói chớ ăn quả sống, khiến nóng ở vùng trên hoành cách (vách ngăn giữa ngực và bụng), sinh cốt chưng (sốt âm ỉ như từ trong xương bốc ra) và mọc nhọt (?). Dùng đồ đồng đậy thức ăn, hơi nước đọng nhỏ vào thức ăn, ăn vào sinh nhọt, thịt lở loét. Bị lạnh chưa giải mà ăn đồ nóng, cũng sinh chứng thích phong (bệnh gió độc gây đau như châm chích) (?). Uống rượu còn nóng chưa tan, chớ rửa mặt bằng nước lạnh, khiến mặt mọc mụn. Ăn no chớ gội đầu; gội đầu thì mắc đầu phong (chứng đau đầu, choáng váng do gió độc). Kiều mạch (lúa mạch đen) ăn chung với thịt heo, không quá ba bữa thành nhiệt phong (bệnh gió độc kèm nóng). Thịt khô chớ để trong vò gạo nếp, ăn vào bị bế khí. Thịt khô hơ lửa không co động, ra khỏi lửa mới động, xé ra thấy thớ gân đan vào nhau, ăn thì sinh bệnh hoặc chết người. Trong bả vai dê có cục thịt như hạt châu, gọi là "dương huyền cân", ăn vào mắc điên giản (bệnh động kinh) và các chứng thấp. Thức ăn không thấy hình bóng in xuống (?), ăn vào thành bệnh chú, bụng trướng.
Sau khi bị bệnh cấp không nên uống rượu (?), vùng trên hoành cách sẽ hóa nóng. Bệnh mới khỏi không nên ăn táo tươi, thịt dê, rau sống, tổn sắc mặt, suốt đời không hồi lại, phần nhiều đến chết, vùng trên hoành cách nóng hầm hập. Phàm ăn bánh rán mỡ nóng, không được uống nước giấm lạnh, dễ mất tiếng, đau họng. Hành sống ăn chung với mật ong hại người, rất kỵ. Thịt khô gặp nước tự động đậy, giết người. Phơi thịt làm thịt khô mà không chịu khô, chớ ăn. Gan dê chớ ăn với hạt tiêu, hại tim. Hồ (?) ăn với thịt dê, phát nóng. Uống nhiều rượu, ăn nhiều thịt, gọi là "si chi" (mỡ đần, béo mà u mê).
(Kẻ ấy) lo âu, cuồng loạn thất thường. Người dùng thuốc tốt, ngũ cốc đầy đủ, thân vui khỏe, gọi là trung sĩ (bậc giữa). Người còn biết lo bệnh khổ, ăn khí, giữ tinh, giữ thần, gọi là thượng sĩ (bậc trên), sống lâu bằng trời.
Dưỡng tính diên mệnh lục
Thiên thứ ba: Các điều răn, kiêng kỵ, trừ hại, cầu lành
Nhìn lâu hại huyết, nằm lâu hại khí, đứng lâu hại xương, ngồi lâu hại thịt. Phàm nghĩ xa xôi, gượng sức thì hại người; lo, giận, buồn, thương thì hại người; mừng vui quá mức thì hại người; giận không nguôi thì hại người; khao khát vội vã điều mong muốn thì hại người; rầu rĩ vì điều lo lắng thì hại người; nóng lạnh không đúng tiết thì hại người; âm dương không giao hòa (nam nữ không gần nhau) thì hại người. Phàm khi giao hợp phải theo các thuật đạo dẫn. Nếu tránh được các việc gây hại mà lại theo thuật âm dương thì đó là đạo không chết. Vui quá thì khí bay bổng; sầu quá thì khí không thông; dùng tinh khiến khí lực thiếu hụt; nhìn nhiều khiến mắt mù; ngủ nhiều khiến lòng phiền; tham ăn ngon khiến tiêu chảy, kiết lỵ.
Người đời chỉ biết tham ngũ vị, không biết nguyên khí có thể uống. Thánh nhân biết ngũ vị sinh bệnh nên không tham; biết nguyên khí có thể dùng nên ngậm miệng không nói. Tinh khí tự nhiên ứng theo. Nước bọt không nuốt thì "biển" không được nhuận; "biển" không nhuận thì tân dịch thiếu. Vậy mới biết dùng nguyên khí, uống lễ tuyền (nước bọt) là gốc của việc kéo dài tuổi thọ.
Tắm gội không có chừng thì không tốt; vợ chồng tắm chung không tốt. Mới tắm gội xong, hoặc say no, hoặc đi xa về quá mệt, đều không được làm chuyện phòng the, sẽ sinh bệnh, phải hết sức cẩn thận. Đàn ông chớ nằm quay đầu về phía bắc, khiến lục thần (sáu vị thần cai quản trong thân) không yên, hay sầu hay quên. Chớ (ngồi trên?) miệng giếng (?), xưa nay rất kỵ. Nếu thấy bức tường đất cao mười bước (?), chớ ngồi nằm dọc theo tường; bị gió thổi sẽ phát bệnh điên giản. Chớ trợn mắt nhìn lâu mặt trời, mặt trăng, sẽ mất sáng mắt. Phàm ra nhiều mồ hôi, chợt cởi áo không cẩn thận, phần nhiều mắc thiên phong (trúng gió một bên người), liệt nửa người. Mới tắm gội xong không được để đầu trần đón gió, rủi thì mắc bệnh đại phong (gió độc nặng), thích phong. Bị lạnh từ ngoài về, chớ hơ mặt trên lửa, thành bệnh giản, sinh chứng phong huyễn (chóng mặt do gió độc). Phàm ra mồ hôi, chớ ngồi (?) giường thõng chân, lâu ngày thành huyết tý (máu ứ, tê bại), chân nặng, lưng đau. Phàm chân ra mồ hôi chớ lội xuống nước, sinh cốt tý (đau tê trong xương), cũng sinh độn chú (bệnh chú ẩn kín, lúc phát lúc không) (?). Nhịn tiểu lâu thì gối lạnh, lại thành lãnh tý (tê bại do lạnh). Phàm ăn đồ nóng, ra mồ hôi chớ đón gió, phát bệnh chú, đau đầu, mắt rít, hay chảy nước mắt.
Phàm sắp ngủ chớ ca hát, không lành. Ngủ dậy chớ nói to, hao khí. Phàm chim đang bay lao vào người thì không được ăn; nếu chim há miệng hoặc dưới lông có mụn thì đều không được ăn. Phàm gội đầu bằng nước vo gạo nóng rồi dội nước lạnh, thành đầu phong. Phàm người nằm, chớ đặt lò lửa ở đầu giường, khiến đầu nặng, mắt đỏ, mũi khô. Phàm nằm rồi, chớ đặt đèn ở đầu giường, khiến lục thần không yên. Ngày đông giữ ấm chân, để đầu mát; xuân thu thì đầu và chân đều để mát; đó là phép thường của thánh nhân. Phàm vừa khóc xong mà ăn ngay thì thành bệnh khí. Đêm nằm chớ trùm đầu. Đàn bà chớ ngồi (dựa?) bếp (?), rất kỵ. Phàm khạc nhổ không nên nhổ xa; nhổ xa thì thành bệnh phổi, khiến tay nặng, lưng đau, ho. Phàm người bị bóng đè (ngủ mê thấy bị đè, không cử động được), chớ thắp đèn soi, kẻo bị bóng đè mà chết; trong tối gọi thì tốt, cũng không được đến sát gọi gấp. Phàm người nằm, chớ há miệng, lâu thành bệnh tiêu khát (khát nhiều, uống nhiều, gầy mòn), lại mất sắc máu. Phàm sáng dậy chớ lấy nước lạnh để mở mắt, rửa mặt, khiến mắt rít, mất sáng, hay chảy nước mắt. Phàm đi đường gặp nóng, đến sông chớ rửa mặt, sinh (vết sạm đen) (?). Ngủ chợt tỉnh dậy, chớ uống nước rồi nằm lại, thành thủy tý (tê bại do nước đọng). Phàm bệnh thời khí mới khỏi, mồ hôi đã ra hết, chớ uống nước lạnh, hại tim bụng, không hồi phục. Phàm bụng đói không được nhìn hay ngửi hơi xác chết; hơi vào mũi khiến thành bệnh. Phàm muốn nhìn xác chết thì đều phải uống rượu và nhai tỏi trước, để tránh khí độc. Phàm trẻ con không được để chỉ tay vào mặt trăng, kẻo sau hai tai mọc mụn, gọi là "nguyệt thực sang" (mụn ăn mòn); giã cóc thành bột rắc vào thì khỏi, và các nhọt khác cũng không mọc (?). Phàm sản phụ không được gặp người hôi nách, có thể khiến sản phụ bị sưng. Phàm người nằm không nên nằm dưới cửa sổ (?), khiến lục thần không yên.
Phàm nằm ngủ, mùa xuân mùa hè nên quay đầu về hướng đông, mùa thu mùa đông quay đầu về hướng tây, có ích lợi. Phàm đàn ông, lúc đói nên ngồi mà tiểu, lúc no thì đứng mà tiểu, khiến không bệnh. Phàm người ngủ nên co gối nằm nghiêng, thêm khí lực. Phàm nằm nên trở mình luôn. Nói cười nhỏ nhẹ, nên càng ít càng tốt; nói đừng to tiếng. Mùa xuân nên ngủ khi trời tối, dậy sớm; mùa hè, mùa thu nên đến khuya mới ngủ, dậy sớm; mùa đông nên ngủ sớm, dậy muộn; đều có ích. Tuy nói dậy sớm nhưng chớ dậy trước lúc gà gáy; dậy muộn nhưng chớ sau lúc mặt trời mọc. Ngày đông trời đất đóng kín, dương khí ẩn tàng, người không nên lao động nặng nhọc. Ra mồ hôi làm tiết dương khí, hại người. Vừa tắm gội xong chớ đón gió, kẻo mất tiếng. Chớ để đầu ướt mà nằm, khiến mắc đầu phong, choáng váng ngột ngạt, rụng tóc, mặt sưng, đau răng, điếc tai. Áo ướt và áo thấm mồ hôi đều không được mặc lâu, khiến mọc mụn và mắc chứng ngứa do gió.
Lão Quân nói: Sáng mồng một tháng giêng, đứng giữa sân, hướng về phương Dần (hướng đông bắc lệch về đông), lạy hai lạy, khấn rằng: "(Tên mình) năm năm chịu ơn Đại Đạo, chốn cửa huyền Thái Thanh (cõi trời cao nhất của Đạo giáo), xin trả lại cho (tên mình) số tuổi của năm đã qua." Nam nữ đều tự khấn ba lượt. Làm theo đạo này thường xuyên thì thêm tuổi (Huyền Nữ có phép làm trong sạch tinh thần, Hoài Nam có lệ tôn thờ thần bếp; đều muốn thân hợp với chân linh, che chở sự sống chân thật).
Sách "Tiên kinh bí yếu" nói: Thường tồn niệm (giữ hình ảnh tưởng tượng trong tâm) trong tim có một khối khí to bằng quả trứng gà, trong đỏ ngoài vàng; như thế tránh được mọi tà khí, thêm tuổi thọ. Muốn đuổi mọi tà khí và trăm quỷ thì thường tưởng mình thành ngọn lửa to bằng cái đấu (đồ đong lường), sáng rực, thì trăm tà không dám phạm vào người, có thể vào giữa chốn ôn dịch (dịch bệnh lây lan). Tối nằm thường tưởng khí đỏ ở ngoài, khí trắng ở trong, phủ trùm lấy thân, tránh được mọi tà ma quỷ quái.
Lão Quân nói: Phàm người cầu đạo chớ phạm năm điều nghịch và sáu điều chẳng lành; ai phạm thì gặp hung. Đại tiểu tiện hướng về phía tây là điều nghịch thứ nhất; hướng về phía bắc là điều nghịch thứ hai; hướng về mặt trời là điều nghịch thứ ba; hướng về mặt trăng là điều nghịch thứ tư; ngửa nhìn trời và sao là điều nghịch thứ năm. Đêm dậy để trần truồng là điều chẳng lành thứ nhất; sáng dậy cáu giận là thứ hai; hướng về bếp chửi mắng là thứ ba; đưa chân vào lửa là thứ tư; vợ chồng giao hợp ban ngày là thứ năm; ngấm ngầm oán giận thầy là thứ sáu. Phàm người sáng dậy thường nói điều lành thì trời ban phúc. Chớ nói "biết làm sao bây giờ", chớ hát hò hú hét; như thế gọi là mời họa.
Cẩn thận chớ lên giường nằm mà hát, là điềm xấu; mới nằm đã nằm sấp trên giường, xấu; ăn uống nằm sấp trên giường, xấu; lấy thìa đũa gõ lên mâm, xấu. Thần Tư Âm ở bên trái miệng người; người có tội lỗi lén lút, Tư Âm tâu lên trời, trời liền tra xét hồn phách người ấy. Thần Tư Sát ở bên phải miệng người; người nói lời ác, Tư Sát tâu lên Tư Mệnh (vị thần giữ sổ tuổi thọ), Tư Mệnh ghi lại, tội đầy thì giết. Hai vị thần canh giữ miệng, chỉ chực tìm lỗi của người (?), há không cẩn thận lời nói sao? Lưỡi là binh khí của thân, điều lành điều dữ từ đó mà sinh, cho nên Đạo gia kiêng kỵ. Người ăn ngọc tuyền (suối ngọc) thì thêm tuổi, trừ trăm bệnh. Ngọc tuyền là nước bọt trong miệng.
Lúc gà gáy, lúc rạng sáng, giữa trưa, xế chiều, hoàng hôn, nửa đêm — trong một ngày một đêm, cả thảy bảy lần súc ngọc tuyền mà nuốt; mỗi lần nuốt thì đợi đầy miệng mới nuốt, thêm tuổi. Tóc là phần dư của huyết, răng là phần dư của xương, móng là phần dư của gân. Chải tóc nghìn lần thì tóc không bạc; sớm tối gõ răng thì răng không sâu; móng không cắt luôn thì gân không suy. Người nên thường soi gương, gọi là "tồn hình" (giữ lấy hình); hình hài và tinh thần giữ lấy nhau, ý là như thế. Nếu khoe dung nhan, tự yêu tự ngắm thì chẳng bằng đừng soi. Phàm người thường vào các ngày: mồng một tháng giêng, mồng hai tháng hai, mồng ba tháng ba, mồng tám tháng tư, mồng một tháng năm, hai mươi bảy tháng sáu, mười một tháng bảy, mồng tám tháng tám, hai mươi mốt tháng chín, mười bốn tháng mười, mười một tháng mười một, ba mươi tháng chạp, chỉ cần thường vào những ngày ấy hái rau câu kỷ, nấu nước để tắm, thì da dẻ tươi sáng, không bệnh không già.
Khi có nguyệt thực, nên cứu sống người, trừ tai họa; cứu sống vạn người thì cùng công đức với trời (trời không ưa giết, thánh nhân noi theo. Không ưa giết là giúp trời đất nuôi lớn muôn vật, cho nên chuốc được phúc lớn). Mộng lành thì có thể kể ra, mộng dữ thì im lặng, như thế là dưỡng tính, thêm tuổi.
Dưỡng tính diên mệnh lục
Thiên thứ tư: Dùng khí chữa bệnh
Sách "Nguyên dương kinh" nói: Thường hít khí bằng mũi, ngậm lại súc cho đầy miệng, dùng lưỡi khuấy quanh môi răng rồi nuốt; trong một ngày một đêm nuốt được nghìn lần thì rất tốt. Nên ăn uống ít; ăn uống nhiều thì khí nghịch (khí đi ngược chiều), trăm mạch bế tắc; trăm mạch bế tắc thì khí không vận hành; khí không vận hành thì sinh bệnh.
Sách "Huyền thị" nói: Chí là tướng chỉ huy của khí; khí là gốc của thân thể. Người thiện thì toại sự sống, kẻ ác thì mất thân. Cho nên phép hành khí (dùng ý dẫn khí đi khắp trong thân) là: ăn ít, tự tiết chế, cử động thân thể, điều hòa khí huyết; nhân lúc thấy nhẹ nhõm thì dừng, đừng làm quá mà đột ngột, rồi đưa khí trở về, dáng như đang nuốt. Thân ngay ngắn, hình thẳng thắn, lòng ý chuyên nhất, giữ chặt trong ngoài, trên dưới đều đóng kín, để thần đi khắp thân, điều hòa thông suốt bốn phía, giữ gìn Quan Nguyên (vùng bụng dưới rốn, nơi chứa nguyên khí), cho đầy đủ chắc thực; nhờ đó mọi tà khí tự bị đẩy ra.
Bành Tổ nói: Thường bế khí (nín thở giữ khí lại), nạp hơi thở, từ rạng sáng đến giữa trưa, rồi quỳ ngồi lau mắt, xoa bóp thân thể, liếm môi nuốt nước bọt, nuốt khí vài chục lần, sau đó mới đứng dậy đi lại nói cười. Nếu có lúc mệt mỏi không yên thì tập đạo dẫn, bế khí để đánh vào chỗ bệnh; phải tưởng đến thân, đầu, mặt, chín khiếu, năm tạng, tứ chi cho đến tận chân tóc, đều khiến mỗi nơi cảm thấy có khí, như mây trôi trong thân. Khí khởi từ mũi miệng, xuống đến đầu mười ngón tay, thì chân thần (thần chân thật bên trong) lắng trong hòa thuận, không cần đến kim châm, thuốc men hay cứu (đốt ngải hơ lên huyệt). Phàm hành khí mà muốn trừ trăm bệnh thì bệnh ở đâu, dồn ý niệm về đó. Đau đầu thì niệm đầu, đau chân thì niệm chân, đưa hòa khí đến đánh vào, từ giờ này đến giờ khác thì bệnh tự tiêu.
Bị thời khí, trúng lạnh, có thể bế khí để lấy mồ hôi; mồ hôi ra thì khắp thân được giải. Hành khí, bế khí tuy là điều cốt yếu để chữa thân, nhưng trước phải hiểu thấu lẽ của nó. Lại nên để bụng rỗng, không được no. Nếu khí kết trệ, không trôi chảy thông suốt được, có thể sinh mụn nhọt. Ví như nguồn suối, không thể ngăn lấp. Nếu ăn cá sống, rau sống, thịt béo, và mừng giận lo cáu chưa trừ mà hành khí thì khiến phát chứng thượng khí (khí xông ngược lên, gây hen suyễn, khó thở). Phàm muốn học hành khí đều phải tập dần dần.
Lưu Quân An nói: "Ăn sinh, nhả tử, có thể sống mãi." Nghĩa là mũi hít khí vào là sinh, miệng thở khí ra là tử. Người chưa biết dùng khí thì từ sáng đến tối thường tập không ngừng, chậm rãi thong thả, luôn hít vào bằng mũi, thở ra bằng miệng; đó gọi là thở cái cũ ra, nạp cái mới vào. Sách "Phục khí kinh" nói: Đạo là khí; giữ được khí thì được đạo; được đạo thì sống mãi. Thần là tinh; giữ được tinh thì thần sáng; thần sáng thì sống lâu.
Tinh là dòng chảy của huyết mạch, là thần linh giữ gìn xương cốt. Tinh mất thì xương khô; xương khô thì chết. Cho nên tu đạo cốt phải quý tinh. Từ nửa đêm đến giữa trưa là sinh khí (khí sống, khí đang lên); từ sau giữa trưa đến nửa đêm là tử khí (khí chết, khí đang xuống). Thường vào giờ sinh khí, nằm ngửa ngay ngắn, nhắm mắt, ác cố (nắm tay chặt như nắm tay trẻ sơ sinh, lấy bốn ngón ép lên ngón cái), bế khí không thở, trong lòng đếm đến hai trăm rồi mới thở khí ra bằng miệng. Mỗi ngày tăng thêm số hơi. Như thế thân và thần đầy đủ, năm tạng yên ổn. Bế khí được đến hai trăm năm mươi thì hoa cái sáng (hoa cái là lông mày), tai mắt sáng tỏ, cả thân không bệnh, tà không phạm vào người.
Phàm hành khí, hít khí vào bằng mũi, thở khí ra bằng miệng, nhẹ nhàng mà kéo dài, gọi là trường tức (hơi thở dài). Hít khí vào có một cách, thở khí ra có sáu cách. Hít vào một cách là "hấp" (hít). Thở ra sáu cách là: xuy, hô, hy, ha, hư, tứ (?) — đều là các kiểu thở ra bằng miệng, mỗi kiểu ứng với một khẩu hình phát âm khác nhau. Hơi thở của người, một lần thở ra một lần hít vào, vốn có số ấy. Muốn làm phép trường tức thở ra thì: trời lạnh có thể dùng "xuy", trời ấm có thể dùng "hô". Chữa bệnh tỉ mỉ thì: "xuy" để trừ phong, "hô" để trừ nóng, "hy" để trừ phiền muộn, "ha" để hạ khí, "hư" để làm tan chỗ ứ trệ, "tứ" để giải mệt cực. Phàm người mệt cực thì hay thở "hư", "tứ". Đạo gia hành khí đại để không muốn thở "hư", "tứ", vì "hư", "tứ" là ý của hơi thở dài (than thở) (?).
Đây là phép mà cả nam lẫn nữ đều dùng, xuất phát từ sách tiên. Người hành khí trước hãy nhổ lông mũi, vì mũi gọi là đường thông với thần. Nếu gặp lúc sương độc, gió dữ, rét buốt, nóng gắt thì chớ lấy khí.
Sách "Minh y luận" nói: Bệnh khởi lên tự sinh từ ngũ lao (năm loại lao tổn). Ngũ lao đã phát thì hai tạng bị tổn trước: tim và thận chịu tà khí, rồi các phủ tạng (tạng là các cơ quan đặc như tim gan; phủ là các cơ quan rỗng như dạ dày, ruột) đều bệnh. Ngũ lao là: một là chí lao (lao tổn vì ý chí), hai là tư lao (vì suy nghĩ), ba là tâm lao (vì lòng dạ), bốn là ưu lao (vì lo âu), năm là bì lao (vì mệt nhọc thân thể). Ngũ lao sinh ra lục cực (sáu chứng hư kiệt): một là khí cực, hai là huyết cực, ba là cân cực (kiệt gân), bốn là cốt cực (kiệt xương), năm là tinh cực, sáu là tủy cực. Lục cực thành thất thương (bảy chứng tổn thương), thất thương biến thành thất thống (bảy chứng đau), thất thống thành bệnh. Người nay tà khí nhiều, chính khí ít.
Lơ mơ hay quên, buồn thương, không thích ăn uống, không lên da thịt, sắc mặt không tươi, tóc bạc khô xác. Nặng thì khiến người mắc đại phong (bệnh hủi), thiên khô (một bên người teo liệt), gân rút, tứ chi co quắp, trăm khớp bế tắc, gầy yếu hụt hơi, lưng chân đau nhức. Đó là do lấy vợ sớm, dùng tinh quá độ, huyết khí không đủ, lao tổn đến cực mà ra. Phàm bệnh đến không ngoài năm tạng; việc trị phải biết gốc. Không biết gốc thì đừng làm.
Bệnh ở tạng tim thì thân lúc nóng lúc lạnh, dùng hai khí "hô", "xuy" mà thở ra. Bệnh ở tạng phổi thì ngực lưng trướng đầy, dùng khí "hư" mà thở ra. Bệnh ở tạng tỳ thì trên thân như có gió chạy lăn tăn, mình ngứa, đau, bức bối, dùng khí "hy" mà thở ra. Bệnh ở tạng gan thì mắt đau, sầu lo không vui, dùng khí "ha" mà thở ra. Mười hai phép điều khí trên đây đều theo lệ thường: hít khí bằng mũi, thở khí ra bằng miệng, nên làm cho tiếng của hơi thở theo đúng từng chữ "xuy", "hô", "hư", "ha", "hy", "tứ" mà thở ra. Người bệnh theo phép này đều phải cung kính, dụng tâm mà làm thì không có bệnh nào không khỏi; đó là thuật cốt yếu để khỏi bệnh và sống lâu.
Dưỡng tính diên mệnh lục
Thiên thứ năm: Đạo dẫn và xoa bóp
Sách "Đạo dẫn kinh" nói: Sáng sớm chưa dậy, trước hãy gõ răng hai lần bảy (mười bốn) cái, nhắm mắt, ác cố, súc nước bọt cho đầy rồi nuốt ba lần. Tiếp đó bế khí không thở cho đến cực độ; đến cực độ thì từ từ thở ra; đủ ba lần thì thôi. Rồi ngồi dậy, ngồi xổm như sói, ngoái nhìn như cú, tự lắc sang trái sang phải, cũng nín thở đến cực độ, làm ba lần. Rồi đứng dậy xuống giường, ác cố, nín thở, dậm gót chân ba lần. Lại một tay giơ lên, một tay hạ xuống, cũng nín thở đến cực độ, ba lần. Lại đan hai tay đặt sau gáy, vặn mình sang trái sang phải, nín thở, ba lần. Lại duỗi hai chân, đan tay đưa ra trước rồi kéo về, đến cực độ, ba lần. Đều nên làm sáng và tối; làm được nhiều lần càng tốt.
Rạng sáng, xoa hai bàn tay vào nhau cho nóng rồi áp lên mắt ba lần. Kế đó lấy ngón tay day quanh bốn khóe mắt (?), làm sáng mắt. Theo lời kinh, giữ cửa hồn, chế cửa phách, gọi là ác cố, tức là làm yên cửa ngõ cho hồn phách. Đây là phép giữ tinh, sáng mắt, giữ tuổi, làm tóc bạc đen lại. Nếu nắm như thế suốt ngày thì tà khí, trăm thứ độc không vào được (phép ác cố: co ngón cái vào dưới bốn ngón kia mà nắm lại; tập mãi không thôi thì dù lúc ngủ tay cũng không mở ra (?). Có thuyết nói: khiến người không gặp ma quỷ).
Sách "Nội giải" nói: Một là tinh, hai là nước bọt, ba là nước mắt, bốn là nước mũi, năm là mồ hôi, sáu là nước tiểu, đều là những thứ làm hao tổn người, chỉ là mức hao tổn có nặng nhẹ. Người nên suốt ngày không khạc nhổ; có nước bọt thì súc đầy miệng mà nuốt. Nếu thường ngậm hạt táo mà nuốt (nước bọt) thì khiến người giữ được khí, sinh tân dịch. Đó là điều cốt yếu (ý là lấy tân dịch, chứ không phải nuốt hạt táo).
Mỗi sáng gõ răng ba mươi sáu cái, được đến ba trăm cái càng tốt, khiến răng chắc không đau. Kế lấy lưỡi khuấy, súc tân dịch trong miệng, đầy miệng thì nuốt, ba lần thì thôi. Kế xoa (cạnh) ngón tay theo đường kinh thiếu dương (?) cho nóng để áp lên mắt, đủ hai mươi bảy lần thì thôi, khiến mắt sáng. Mỗi sáng mới dậy, lấy hai tay kẹp hai tai hết mức, xoa lên xuống cho nóng, hai lần bảy thì thôi, khiến tai không điếc. Kế lại gõ răng, súc ngọc tuyền, nuốt ba lần, hóp mũi bế khí, lấy tay phải vòng qua đầu kéo tai trái hai lần bảy, rồi lấy tay trái vòng qua đầu kéo tai phải hai lần bảy thì thôi, khiến thêm tuổi, không điếc. Kế lại kéo tóc mai hai bên, nhấc lên một lần bảy, rồi gom hết tóc, hai tay hết sức kéo lên một lần bảy, khiến huyết khí thông, đầu không bạc.
Lại một phép: xoa tay cho nóng rồi xoa mặt từ trên xuống dưới, trừ tà khí, khiến mặt sáng tươi. Lại một phép: xoa tay cho nóng rồi chà khắp thân thể từ trên xuống dưới, gọi là "tắm khô", khiến người chịu được gió lạnh, thời khí, nóng sốt, đau đầu, trăm bệnh đều trừ. Đêm sắp ngủ, thường lấy hai tay chà xát thân thể, gọi là tắm khô, tránh được phong tà. Ngồi xổm, tay trái đỡ đầu, ngửa tay phải hết sức đẩy lên trên đầu, thân cùng tay rung lắc ba lần; đổi tay phải đỡ đầu, rung lắc cũng ba lần, trừ chứng buồn ngủ, ngột ngạt. Rạng sáng, trước khi mặt trời mọc, quay mặt về hướng nam ngồi xổm, hai tay đỡ (?) hết sức, rung lắc ba lần, khiến mặt có sáng tươi. Rạng sáng dậy, chưa chải rửa, ngồi xổm, tay trái nắm tay phải đặt trên (đùi?) trái (?), đẩy tới kéo lui hết sức, (ấn?) bên trái ba lần; lại tay phải nắm tay trái đặt trên (đùi?) phải, đẩy tới kéo lui, (ấn?) bên phải cũng ba lần. Kế đan hai tay đẩy ra trước hết sức, ba lần.
Kế đan hai tay trước ngực, đưa hai khuỷu tay ra trước hết sức, ba lần. Kế duỗi thẳng tay trái, co tay phải, như thế kéo cây cung một hộc năm đấu (cung rất cứng, cần sức kéo nặng; hộc và đấu là đơn vị đo), dốc hết sức mà làm; tay phải làm thế kéo cung cũng vậy. Kế tay phải chống đất, tay trái ngửa lên đỡ trời, hết sức; bên phải cũng làm như thế. Kế nắm hai tay đấm ra trước, mỗi bên ba lần bảy. Kế nắm tay trái, hết sức vòng lên lưng, bóp ngón ba lần; tay phải cũng thế; chữa lao khí ở lưng, bả vai, cánh tay, khuỷu tay. Làm nhiều càng tốt. Sáng sớm đại tiện xong, lấy một cây gậy dài chống vào nách, thõng chân trái xuống trước giường, từ từ ngồi xổm xuống hết sức, giật chân trái năm lần bảy; bên phải cũng thế; chữa chứng cước khí (chân phù, yếu, tê, đau) đau tức, khí lạnh ở vùng lưng và thận, lãnh tý, cùng chứng gối lạnh, chân lạnh, đều trị được.
Sáng tối giật ba lần càng tốt. Chớ ăn quá no và chớ nhịn tiểu. Khi giật chân mà không có gậy thì chỉ cần cho chân giật không chạm đất, tay vịn vào một vật cũng được. Sáng tối lấy lược chải đầu, đủ một nghìn lần, trừ mạnh đầu phong, khiến tóc không bạc. Chải xong lấy muối hạt và dầu vừng sống xoa lên đỉnh đầu càng tốt. Nếu có Thần minh cao (một loại cao thuốc) mà xoa thì rất tốt.
Sáng sắp chải rửa, gõ răng một trăm sáu mươi cái, có nước bọt thì nuốt ngay. Xong lấy nước súc miệng, lại lấy muối bột chà răng. Rồi ngậm chừng nửa cáp nhỏ (cáp là đơn vị đo dung tích, bằng một phần mười thăng) giấm loãng, nước tương chua trong, súc kỹ; lấy nước muối rửa hai mắt; xong nhắm mắt lấy nước lạnh rửa mặt, tuyệt đối không để nước lạnh vào mắt. Phép này khiến răng chắc, sạch, mắt sáng, không chảy nước mắt, mãi không bị sâu răng (?). Rạng sáng khi rửa mặt, súc miệng xong, nuốt một hai ngụm nước lạnh, khiến lòng sáng trong, trừ nóng trong ngực.
Hoa Đà người nước Tiêu (đất Tiêu, nay thuộc tỉnh An Huy, Trung Quốc; danh y cuối đời Hán) giỏi dưỡng sinh. Học trò là Ngô Tấn người Quảng Lăng và Phàn Hà người Phàn Thành học thuật của Đà. Đà bảo Tấn: Thân người nên được vận động, chỉ là không nên để đến mức kiệt sức.
Thân người thường lay động thì cốc khí (khí sinh ra từ thức ăn) được tiêu hóa, huyết mạch lưu thông, bệnh không sinh ra; ví như then cửa không mục vậy. Tiên nhân thời xưa và đạo sĩ Quân Thiến đời Hán làm thuật đạo dẫn: làm động tác gấu đu mình, cú ngoái nhìn, kéo duỗi lưng và thân, cử động các khớp, để cầu khó già. Ta có một thuật gọi là "Ngũ cầm hí" (trò múa bắt chước năm loài vật): một là hổ, hai là hươu, ba là gấu, bốn là vượn, năm là chim; cũng dùng để trừ bệnh, lại có lợi cho tay chân. Dùng làm đạo dẫn khi trong người không khỏe: đứng dậy làm trò của một con vật, cho ra chút mồ hôi thì thôi. Lấy phấn xoa lên thân thì thân thể nhẹ nhàng, trong bụng muốn ăn. Ngô Tấn làm theo, hơn chín mươi tuổi mà tai mắt sáng tỏ, răng chắc và đủ, ăn uống như người trai tráng.
Trò hổ: bốn chi chống đất, tiến lên nhảy ba lần, lùi lại nhảy ba lần, duỗi dài lưng, nghiêng chân, ngửa mặt nhìn trời, rồi trở lại chống đất mà đi, tiến lui mỗi bên bảy lượt. Trò hươu: bốn chi chống đất, vươn cổ ngoái nhìn, bên trái ba lần, bên phải hai lần; duỗi chân trái chân phải, co duỗi cũng ba lần và hai lần. Trò gấu: nằm ngửa, hai tay ôm dưới gối, ngẩng đầu, nghiêng bên trái đập xuống đất (?) bảy lần, bên phải cũng bảy lần; ngồi xổm, lấy tay chống đất bên trái bên phải. Trò vượn: vin vào vật mà treo mình, co duỗi thân, lên xuống một lần bảy; lấy chân móc vào vật mà treo ngược, trái phải mỗi bên bảy lần; tay móc chân năm lần; ấn đầu mỗi bên bảy lần.
Trò chim: giơ hai tay đứng, co một chân, duỗi hai cánh tay, nhướng mày, dùng sức, mỗi bên hai lần bảy; ngồi duỗi chân, tay kéo ngón chân, mỗi bên (?); co duỗi hai cánh tay, mỗi bên bảy lần. Phép Ngũ cầm hí làm tùy theo sức, lấy việc ra mồ hôi làm chừng. Có mồ hôi thì lấy phấn xoa thân, tiêu cốc khí, thêm sức lực, trừ trăm bệnh. Giữ được mà làm thường xuyên thì ắt thêm tuổi. Lại có phép: ngồi yên, trước khi ăn tự xoa bóp. Hai tay đan vào nhau, duỗi tay và đùi, dẫn khí qua các mạch, hơn cả uống thuốc thang. Ngồi ngay, ngửa mặt lên trời thở ra, khí do say no tiêu ngay. Mùa hè làm thì mát, không nóng.
Dưỡng tính diên mệnh lục
Thiên thứ sáu: Ích lợi và tổn hại của việc giao hợp với nữ
Đạo lấy tinh làm quý; phóng ra thì sinh ra người, giữ lại thì nuôi sống thân mình. Nuôi sống thân thì có thể cầu được độ lên ngôi tiên; sinh ra người thì công thành rồi thân lui; công thành thân lui mà sa vào dục vọng thì càng nặng thêm (?). Huống hồ phóng tinh bừa bãi mà bỏ phí, tổn hại nhiều mà không biết, nên mệt mỏi mà mạng sa sút. Trời đất có âm dương; âm dương là điều người quý; quý nó thì hợp với đạo, chỉ nên cẩn thận chớ phung phí. Bành Tổ nói: Bậc thượng sĩ nằm riêng giường, bậc trung sĩ nằm riêng chăn; uống nghìn gói thuốc không bằng ngủ một mình. Sắc đẹp làm mắt mù, âm nhạc làm tai điếc, vị ngon làm miệng hỏng.
Nếu tiết chế được đạo phòng the, điều hòa lúc nâng lúc nén, lúc thông lúc chặn, thì có thể thêm thọ. Điều kiêng của một ngày: bữa tối chớ ăn no (đêm ăn no mà ngủ, tổn thọ một ngày). Điều kiêng của một tháng: tối chớ uống say (đêm say mà nằm, tổn thọ một tháng). Điều kiêng của một năm: tối nên tránh xa chuyện phòng the (giao hợp một lần tổn thọ một năm, bồi dưỡng cũng không lấy lại được). Điều kiêng của cả đời: tối nên giữ khí (tối nằm tập ngậm miệng; há miệng thì mất khí, lại để tà khí từ miệng vào).
Thái Nữ hỏi Bành Tổ: "Người sáu mươi tuổi nên bế tinh thủ nhất (giữ tinh không cho xuất ra, giữ tâm chuyên nhất vào đạo), có được không?" Bành Tổ đáp: "Không phải thế. Đàn ông không nên không có đàn bà; không có đàn bà thì ý động; ý động thì thần nhọc; thần nhọc thì tổn thọ. Nếu lòng thật ngay chính, không có gì để nghĩ tới thì rất tốt, nhưng vạn người không được một. Có kẻ gượng đè nén, khó giữ mà dễ mất, khiến rỉ tinh, nước tiểu đục, đến nỗi mắc bệnh quỷ giao (mộng thấy giao hợp với ma quỷ, rồi suy kiệt)."
Lại nữa, nếu khí chưa cảm động, dương vật còn rũ yếu mà muốn giao hợp với nữ thì trước hãy lay động cho nó cứng lên, rồi chỉ từ từ tiếp xúc, để được âm khí (khí của người nữ). Âm khí đẩy lên, chốc lát tự cứng; cứng rồi mới dùng, cốt phải chậm và thưa, tinh động thì dừng. Bế tinh, thở chậm, nhắm mắt nằm ngửa, đạo dẫn thân thể, rồi lại có thể giao hợp với người nữ khác. Mỗi lần động muốn xuất thì đổi người; đổi người thì có thể sống lâu. Nếu chỉ giao hợp với một người nữ thì âm khí đã yếu, ích lợi cũng ít. Lại nữa, dương theo lửa, âm theo nước; nước chế được lửa, âm cũng làm tiêu dương. Dùng lâu không dứt thì âm khí hút dương, dương lại thành tổn, cái được không bù cái mất. Chỉ cần giao hợp với mười hai người nữ mà không xuất tinh thì già vẫn giữ sắc đẹp. Nếu giao hợp với chín mươi ba người nữ mà không xuất tinh thì sống vạn tuổi. Phàm tinh ít thì bệnh, tinh hết thì chết; không thể không nhịn, không thể không cẩn thận. Giao hợp nhiều lần mà thỉnh thoảng mới xuất một lần thì tinh khí theo đó mà lớn thêm, không làm người hư tổn.
Nếu giao hợp nhiều lần mà lần nào cũng xuất tinh thì tinh không được nuôi lớn thêm, tinh sẽ cạn hết. Sở dĩ người ở nhà có thể giao hợp nhiều lần là vì mỗi lần động mà không xuất thì giữ được phần tinh của một lần xuất; nếu hao giảm đi thì không thể giao hợp nhiều lần được (?). Chỉ cần một tháng xuất tinh hai lần thì tinh khí cũng tự nhiên lớn lên. Nhưng như thế thì chậm và yếu, không mau phục hồi, không bằng giao hợp nhiều lần mà không xuất thì nhanh hơn (Thái Nữ thuở nhỏ đã đắc đạo, biết dưỡng tính, một trăm bảy mươi tuổi mà trông như mười lăm. Vua nhà Ân thờ phụng bà, sai bà đi hỏi đạo nơi Bành Tổ).
Bành Tổ nói: Sở dĩ chuyện dâm dục khiến người không thọ, không phải do quỷ thần gây ra, mà chỉ do dụng ý thô tục: tinh động muốn xuất, cốt chiều lòng người kia, dốc sức không biết chán, không để nuôi nhau mà lại hại nhau. Hoặc kinh sợ, cuồng loạn, tiêu khát; hoặc điên dại, lở loét độc; đều do mất tinh. Chỉ cần mỗi khi xuất tinh xong liền tập đạo dẫn để bù lại chỗ hao; không thế thì huyết mạch, tủy, não ngày càng hao mòn, gió và thấp phạm vào thì sinh bệnh. Đó là do người đời không biết lẽ bổ tả (lúc nào nên bồi bổ, lúc nào nên xả ra).
Bành Tổ nói: Phàm đàn ông không thể không có đàn bà, đàn bà không thể không có đàn ông. Nếu sống cô độc mà nghĩ đến giao hợp thì tổn thọ, sinh trăm bệnh, ma quỷ nhân đó đến giao hợp cùng, mất tinh một lần bằng trăm lần. Nếu muốn cầu con, khiến con sống lâu, hiền minh, giàu sang, thì chọn ngày nguyệt túc mà xuất tinh là rất tốt (ngày nguyệt túc là ngày mặt trăng đi vào một chòm sao nhất định trong nhị thập bát tú — hai mươi tám chòm sao chia quanh bầu trời theo thiên văn cổ; danh sách ghi ở sau).
Thiên Chí (?) nói: Người sinh ra đều mang ngũ thường (năm đức: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín), hình dáng cũng giống nhau, mà có tôn ti sang hèn là đều do lúc cha mẹ giao hợp âm dương có đúng ngày tám sao hay không. Âm dương không được đúng thời là bậc trung (?); không hợp sao mà được đúng thời là người bậc trung thượng (?); không hợp sao, không được đúng thời thì là kẻ phàm phu. Giao hợp đúng ngày sao thì chẳng những sinh con giàu sang, mà còn lợi cho thân mình, là điềm đại cát (tám sao là: Thất, Sâm, Tỉnh, Quỷ, Liễu, Trương, Tâm, Đẩu — tên tám chòm trong nhị thập bát tú; mặt trăng ở vào sao nào trong số ấy thì có thể hợp âm dương cầu con).
Các ngày mồng hai, mồng ba, mồng năm, mồng chín, hai mươi trong tháng là ngày vượng tướng sinh khí (ngày khí đang thịnh và được nuôi, có lợi cho sự sống); giao hợp vào các ngày ấy lợi gấp năm, huyết khí không tổn, khiến không bệnh. Lại vào ngày vượng tướng, sau nửa đêm, trước gà gáy, từ từ đùa giỡn ngọc tuyền, uống ngọc tương (nước bọt) mà vui đùa. Nếu giao hợp thì dùng: mùa xuân ngày Giáp Dần, Ất Mão; mùa hè ngày Bính Ngọ, Đinh Mùi; mùa thu ngày Canh Thân, Tân Dậu; mùa đông ngày Nhâm Tý, Quý Hợi (tên ngày theo hệ can chi — cách ghi ngày bằng cách ghép mười thiên can với mười hai địa chi); nếu những ngày này lại trùng với ngày nguyệt túc nói trên thì càng tốt. Nếu muốn cầu con, đợi người nữ sạch kinh nguyệt được một, ba hoặc năm ngày, chọn trong đó ngày vượng tướng, vào giờ khí sinh, sau nửa đêm mới xuất tinh. Có con đều là con trai, ắt thọ và hiền minh. Ngày vượng tướng là: mùa xuân ngày Giáp, Ất; mùa hè ngày Bính, Đinh; mùa thu ngày Canh, Tân; mùa đông ngày Nhâm, Quý.
Phàm dưỡng sinh, cốt yếu ở chỗ quý tinh. Nếu một tháng xuất tinh hai lần, một năm theo hai mươi bốn tiết khí (hai mươi bốn mốc thời tiết chia đều trong năm) mà xuất tinh (mỗi tiết khí một lần), đều được thọ một trăm hai mươi tuổi. Nếu thêm thuốc bổ thì có thể sống lâu mãi. Điều đáng lo là người lúc trẻ không biết đạo, biết cũng không tin mà làm; đến già mới biết đạo thì đã muộn, bệnh khó bồi dưỡng. Tuy muộn mà tự giữ gìn được thì vẫn thêm tuổi, tăng thọ.
Nếu lúc trai tráng mà làm theo đạo được thì có thể mong thành tiên. Sách "Tiên kinh" nói: Đạo để nam nữ cùng thành tiên: đưa vào sâu mà không động tinh, tưởng trong rốn có một khối màu đỏ to bằng quả trứng gà, rồi từ từ ra vào, tinh động thì rút lui. Trong một sáng một tối có thể làm vài chục lần, khiến thêm thọ. Nam nữ đều điều hòa hơi thở, cùng chú ý giữ hình ảnh ấy, chỉ cần niệm tưởng mạnh mẽ.
Đạo nhân Lưu Kinh nói: Mùa xuân ba ngày xuất tinh một lần; mùa hè và mùa thu một tháng xuất hai lần; mùa đông thường bế tinh, không xuất. Đạo trời mùa đông cất giấu dương khí; người noi theo được thì sống lâu. Mùa đông xuất một lần bằng mùa xuân xuất trăm lần. Khoái đạo nhân nói: Người sáu mươi tuổi nên dứt hẳn chuyện phòng the; nếu giao hợp được mà không xuất tinh thì có thể gần nữ. Nếu tự liệu không làm nổi thì tránh xa hẳn là hơn. Uống trăm thứ thuốc không bằng việc này để được sống lâu.
Đạo Lâm nói: "Mệnh bản" là cái gốc của sinh mạng, quyết định ở đạo này. Dù uống đại dược, tập hô hấp, đạo dẫn, tu đủ muôn đạo mà không biết gốc của mạng thì cũng vô ích. Cái gốc ví như cây, chỉ có cành nhiều lá rậm mà không có gốc thì không sống lâu được. Gốc của mạng là chuyện phòng the. Cho nên thánh nhân nói: Muốn sống lâu, phải từ chỗ mình được sinh ra. Chuyện phòng the có thể sinh ra người, cũng có thể giết người. Ví như nước và lửa, biết dùng thì nuôi dưỡng được sự sống, không biết dùng thì chết ngay. Giao hợp đặc biệt cấm lúc say no, rất kỵ, hại người gấp trăm. Muốn đi tiểu mà nhịn để giao hợp thì mắc bệnh lâm (tiểu rắt, tiểu buốt) hoặc tiểu khó, đau trong dương vật, bụng dưới căng cứng.
Sau cơn giận lớn mà giao hợp thì phát ung nhọt độc. Những điều cấm kỵ phòng the theo sách "Đạo cơ": ngày hối (ngày cuối tháng âm lịch), ngày sóc (ngày mồng một), ngày thượng huyền và hạ huyền (ngày trăng nửa vành, khoảng mồng bảy, mồng tám và hai mươi hai, hai mươi ba âm lịch), ngày vọng (ngày rằm), ngày nhật thực, nguyệt thực, lúc gió lớn, mưa dữ, động đất, sấm chớp, sét đánh, rét lớn, nóng lớn, ngày giao mùa xuân hạ thu đông, và trong năm ngày đưa tiễn, đón rước mùa — đều không làm. Các ngày kỵ theo bản mệnh âm dương (năm sinh của mình), hành niên (năm hạn mình đang đi tới theo thuật số), tháng, ngày lại càng phải kiêng nặng (âm dương giao sai lệch, không được giao hợp, tổn huyết khí, xả chính khí ra mà nạp tà khí vào, làm hại chính khí rất nặng, phải răn giữ). Mới gội đầu, mới đi đường xa mệt mỏi, lúc mừng giận lớn, đều không được làm chuyện phòng the.
Bành Tổ nói: Lẽ thịnh suy, đầy vơi không thể không biết. Lại phải tránh lúc rét lớn, nóng lớn, gió lớn, mưa lớn, tuyết lớn, nhật thực, nguyệt thực, động đất, sấm sét; đó là thiên kỵ (điều kiêng về trời). Say no, mừng giận, lo sầu, buồn thương, sợ hãi; đó là nhân kỵ (điều kiêng về người). Chỗ núi sông, đền miếu thần linh (?), đàn xã tắc (đàn thờ thần đất và thần lúa), chỗ giếng, chỗ bếp; đó là địa kỵ (điều kiêng về đất).
Đã tránh ba điều kỵ ấy, lại có ngày tốt: mùa xuân ngày Giáp, Ất; mùa hè ngày Bính, Đinh; mùa thu ngày Canh, Tân; mùa đông ngày Nhâm, Quý; các tháng tứ quý (tháng cuối mỗi mùa) ngày Mậu, Kỷ; đều là ngày vượng tướng. Nên dùng những ngày ấy để giao hợp tốt lành, khiến người sống lâu, có con ắt thọ. Kẻ phạm các điều kỵ ấy thì đã sinh bệnh, sinh con cũng chết yểu, ngắn mạng. Lão Tử nói: Hoàn tinh bổ não (đưa tinh trở ngược lên nuôi não, không cho xuất ra ngoài) thì được không già.
Sách "Tử Đô kinh" nói: Phép xuất tinh phải "nhược nhập cường xuất" (đưa vào lúc còn mềm, rút ra lúc đang cứng). Thế nào là nhược nhập cường xuất? Đưa dương vật vào khoảng "cầm huyền" và "mạch xỉ" (tên phòng trung thuật gọi các độ sâu nông trong âm đạo), đến khi nở to thì rút ra; đưa vào lúc mềm — đó gọi là nhược nhập cường xuất. Điều tiết cho đủ tám mươi lần động thì số dương (số lẻ, số thuộc dương) đã đủ, ấy là tuyệt diệu. Lão Tử nói: "Vào mềm ra cứng là biết thuật sống; vào cứng ra mềm thì mạng tốt cũng hết." Chính là nói điều này.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video