Tây Sơn quần tiên hội chân ký (Ghi chép các vị tiên ở núi Tây Sơn cùng bàn về đạo chân thật)
Lời tựa
Lời tựa rằng: Bản tính con người không phải sinh ra đã biết, nên người học đạo ắt phải nhờ hỏi han cặn kẽ. Đạo khó dùng lời mà truyền, nên người lập ra giáo pháp không chuộng viết rõ ra văn tự. Họ giấu then chốt, ẩn ý tứ, vì sợ lời của bậc thánh bị tiết lộ một cách khinh suất; họ mượn vật để ví, gửi ý vào lời, cốt để truyền kín cho người thông đạt.
Đời có người đọc sách một lúc lướt năm dòng, mở sách xem một lượt là không sót chữ nào, tiếng tăm vang khắp đời, nhưng nào ai biết phương pháp không chết. Đầu sừng chạm tới trời (tức tài năng, địa vị vượt hẳn người khác), nhưng nào có hiểu được lẽ "hi di" (cõi huyền diệu của Đạo, lắng nghe không thấy tiếng, nhìn không thấy hình). Ắt phải đi tìm đạo, tìm chân lý, cầu thầy, chọn bạn. Xem hết vạn quyển kinh tiên cũng không ra ngoài âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau trong mọi sự vật: âm là tĩnh, tối, lạnh, đi xuống; dương là động, sáng, nóng, đi lên). Được một lời của bậc thầy đáng kính thì tự biết thật giả.
Thủy, hỏa, mộc, kim, thổ là ngũ hành (năm yếu tố nước, lửa, gỗ, kim loại, đất mà người xưa cho là cấu thành và chi phối mọi sự vật). Chúng sinh ra nhau thì thành quan hệ mẹ con, khắc chế nhau thì thành quan hệ vợ chồng, điều này cả đời ai cũng biết. Nhưng người hiểu phép "điên đảo" (đảo ngược chiều vận hành thông thường của ngũ hành trong thân để luyện đan) và biết lẽ "trừu thiêm" (rút bớt và thêm vào, tức điều chỉnh lửa và liều lượng trong quá trình luyện) thì ít lắm.
Thượng, trung, hạ, ứng với tinh, khí, thần, là tam điền (ba "ruộng đan" trong thân: trên ở đầu, giữa ở ngực, dưới ở bụng dưới; là nơi chứa và luyện ba thứ: tinh là chất tinh túy làm gốc sự sống, khí là hơi và năng lượng sống, thần là tinh thần, ý thức). Trong tinh sinh khí, trong khí sinh thần, điều này cả đời ai cũng biết. Nhưng người nắm được nghĩa "phản phục" (đưa tinh khí vận chuyển qua lại, quay vòng giữa ba đan điền) và thấy được công "siêu thoát" (vượt khỏi thân phàm, thành tiên) thì ít lắm.
Biết ngũ hành điên đảo thì mới có thể vào đạo; đến được trừu thiêm thì là người có đạo. Làm được tam điền phản phục mới là đắc đạo; đến được siêu thoát thì là người thành đạo. Các bậc thông đạt đời xưa không ai là không thành đạo, nhưng người thật sự thành đạo thì trăm người không được một hai. Người học đời sau ngày nay chỉ có cái tiếng học đạo; mười người thì tám chín người không thật sự vào đạo. Muốn bàn về người đắc đạo mà siêu thoát thì ở Tây Sơn có hơn mười người. Bèn cùng các thánh trước, thánh sau bí mật đối chiếu bàn bạc cho khớp nhau.
Cả tập năm quyển, lấy theo con số thể chính của ngũ hành; mỗi quyển năm thiên, ứng với nghĩa một khí thuần dương (khí dương thuần khiết không lẫn âm, là trạng thái của bậc tiên). Sách làm sáng tỏ đạo tối thượng, diễn giải then chốt huyền diệu; nhân đọc những bài ngắn mà làm rõ lời chí lý của Chung (Chung Ly Quyền), Lã (Lã Động Tân) và Thái Thượng (Thái Thượng Lão Quân, tức Lão Tử được tôn làm thần). Mong người đời sau có ai tỏ ngộ, siêng năng thực hành, nối theo tôi mà ra khỏi cõi trần, làm bạn ở Bồng Lai, Doanh Châu (các đảo tiên trong truyền thuyết). Hoa Dương chân nhân (bậc tu đạo đã đắc chân, thành tiên) họ Thi (tên Kiên Ngô, tự Hi Thánh) viết tựa.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Biết đạo
Cát Tiên Ông (tức Cát Huyền, đạo sĩ đời Tam Quốc, được tôn là tiên) nói: Thiên hạ không có hai đạo, đường đi khác nhau mà cùng về một chỗ; thánh nhân không có hai lòng, trăm mối suy tính mà cùng một đích. Xưa nay chỉ một đạo, thánh hiền cùng một lòng. Đến khi cội nguồn của đạo đã bị chia tách, thì tâm và sự hiểu biết tự phân ra. Người bàn đạo cố gượng phân biệt, cùng dòng mà khác phái, hái lá tìm cành (bỏ gốc mà chạy theo ngọn), tự cho là thấy được điều mới lạ, để lập riêng môn phái. Lẽ của vạn vật đã không xét được đến cùng, thì bản tính của riêng mình làm sao xét hết được? Như người tu Phật thì [bám] (?) vào "ngoan không" (cái không trống rỗng chết cứng, cho hết thảy là không rồi bỏ mặc), bèn lấy đời này để cầu cho đời sau; nhà Nho thì bám vào hiện tại, bèn lấy vinh hiển lúc trẻ làm chỗ dựa lúc già (?). Họ không biết rằng các bậc thánh xưa hành đạo là ở nơi một tấm lòng mà thôi.
Sách Tây Sơn ký nói: Lã tiên sinh (Lã Động Tân) kể: lúc đầu học nghề Nho, lớn lên ưa môn học về bản tính, tu "thiên tước" (tước của trời, tức đức nhân nghĩa) mà bỏ "nhân tước" (tước của người, tức chức quan), khinh cái ngoan không mà ngộ ra "chân không" (cái không chân thật, tức bản tính vốn trong sạch, không phải sự trống rỗng chết). Thiên tước chỉ dừng ở việc đời; chân không không lìa nhân duyên (các mối điều kiện kết hợp sinh ra sự vật).
Cát Tiên Ông nói: Lấy ngũ thường (năm đức thường của nhà Nho: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín) mà nói đạo thì chỉ được phần thừa; dùng tam thừa (ba bậc giáo pháp của nhà Phật) để thấy bản tính thì khó xét tới gốc rễ. Thế mới biết đạo không xa Nho, Phật, mà chính Nho, Phật tự xa đại đạo. Từ xưa đến nay, những người thông minh hiểu biết không ai là không để lòng vào chốn thanh hư (trong lặng, trống không) mà đặt chí vào huyền nguyên (cội nguồn huyền diệu của vạn vật). Trước là để an vui, sống lâu; sau là để trường sinh bất tử, lặng lẽ lấy trộm thiên cơ (then máy bí mật của trời) để dùng cho mình. Từ người lên tiên làm quan nhà trời, đâu chỉ như vinh hoa hư ảo trong một đời của nhà Nho? Từ trăm tuổi kéo dài đến vạn năm, sao giống chuyện nhân quả báo ứng đời sau của nhà Phật? Người tu chân (tu luyện để trở về cái chân thật, thành tiên) mà không phân biệt được tà chính thì không được (?). Muốn biết đại đạo thì trong ba giáo, đạo của Thái Thượng đứng đầu; ngoài một thân mình ra, còn phải cầu gì nữa?
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Biết phép
Sách Thái Thượng ẩn thư nói: Phép vốn không phải phép, lẽ quy về tự nhiên. Tâm vì cảnh mà loạn, phép vốn từ tâm sinh ra. Ý của việc lập phép là để cứu vãn cái đã mất và phòng cái chưa nảy sinh. Cho nên có ba nghìn sáu trăm phép, có vài chục nhà dưỡng mệnh. Ba nghìn sáu trăm phép là kỳ hạn mười năm; vài chục nhà dưỡng mệnh là: trời một đất hai, trời ba đất bốn, trời năm đất sáu, trời bảy đất tám, trời chín đất mười. Một, ba, năm, bảy, chín là số dương của ngũ hành (năm yếu tố nước, lửa, gỗ, kim loại, đất); hai, bốn, sáu, tám, mười là số âm của ngũ hành. Đại đạo chia làm nhị khí (hai khí âm và dương), nhị khí tách ra thành ngũ hành. Lớn thì thành trời đất, sáng thì thành mặt trời mặt trăng, linh thì thành con người. Không vật nào không nhận nhị khí mà sinh ra ngũ hành, vận hành ngũ hành mà xuyên suốt tam tài (ba ngôi lớn: trời, đất, người).
Sách Tây Sơn ký nói: Hoa Đà (danh y đời Đông Hán) xem trò chơi của năm loài thú (bắt chước động tác của hổ, hươu, gấu, vượn, chim) mà làm ra phép đạo dẫn (cách co duỗi thân thể kết hợp điều hòa hơi thở để lưu thông khí huyết), cho rằng người nhàn rỗi lâu thì khí trệ, huyết đọng, nên co thân, vận động cho thân mệt, khiến vinh vệ (vinh là khí nuôi dưỡng chạy trong mạch, vệ là khí bảo vệ chạy ngoài mạch) thông suốt.
Người sau nhân đó gọi là "ban vận" (xoay vần vận chuyển thân thể). Muốn nhờ đó mà siêu thoát là sai. Xưa Trần Nghĩa bỏ con gái lại trên đường (?), cô bé đói lâu mà học rùa hít thở, được cả năm không chết. Người sau nhân đó gọi là "phục khí" (nuốt khí thay cơm). Muốn nhờ đó mà thành thuốc tiên là sai. Trương Thiệu xét thấy năm vị làm rối tân dịch thật của người, một tạng ưa thì một tạng ghét, một khí thịnh thì một khí yếu, nên bỏ năm vị mà ăn chay, ăn nhạt. Người sau nhân đó gọi là "hưu lương" (nhịn ăn ngũ cốc), là sai. Lưu Động biết chân dương, chân âm (phần dương thật, phần âm thật — tinh túy gốc của âm dương trong thân), chỗ thừa thì dẫn đi qua hành "con" của nó, chỗ thiếu thì diệt hành "quỷ" của nó (theo ngũ hành: hành do mình sinh ra là con, hành khắc chế mình là quỷ), vừa bổ vừa tả.
Đời sau nhân đó mà hái tinh khí mặt trời, tinh hoa mặt trăng, lấy chính khí của trời đất, là sai.
Xưa Quảng Thành Tử dạy Hoàng Đế thuật phòng trung (thuật về chuyện ân ái vợ chồng), là vì sợ để thoát mất chân khí (khí thật, sinh khí gốc của thân) mà hao tổn việc tu dưỡng, chỉ muốn chống đỡ những cảnh gợi lòng ham muốn, chứ không nói lối "thái chiến" (giao hợp để hút khí của người khác) là có công mà cướp khí của phụ nữ. Người sau nhân đó lấy người bổ người, hái khí đưa tinh trở về, hại người hại mình mà mong trường sinh, là sai.
Quảng Thành Tử dạy Hoàng Đế theo phép tu dưỡng, lâu không thấy kết quả. Ở núi Không Đồng, ông lấy việc tu luyện bên trong làm phép tắc, rồi luyện ngoại đan (thuốc tiên luyện từ khoáng vật bên ngoài) để bù chỗ hư tổn lâu ngày, tổn thương chồng chất. Người sau nhân đó đem kim loại, khoáng vật vô tình (không có sự sống) nung luyện trong khói lửa, tách ra mà thấy vật báu, muốn uống vào để bay lên trời hoặc bất tử sống lâu, là sai.
Biển Thước (danh y thời Chiến Quốc) giải sách Linh Khu (sách y học cổ), lấy mũi hít khí trong, miệng thở khí đục, giữ lại hai mươi bốn hơi thở làm một lượt. Dùng hai thứ lửa (?) để luyện chân diên (chì thật — ví dương khí thật ẩn trong thận) như đùa nhụy hoa, gọi là dương thai; luyện chân hống (thủy ngân thật — ví tinh âm thật từ tim) như ngậm hoa sen, gọi là âm thai. Thai thành ở chỗ hơi thở dừng, hơi thở dừng thì thần còn, có thể giữ thân ở lại đời, tích lũy lâu mà vào thánh vượt phàm. Người sau nhân đó hít nhiều thở ít, muốn tụ khí làm thai, lấy việc nín thở làm phép, là sai.
Sách Cửu tiên kinh nói: bệnh lớn dùng lửa, bệnh nhỏ dùng nước. Dùng lửa thì nạp khí rồi lại đưa lên khắp thân, chân khí lan khắp tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, gió, lửa hợp thành thân; tức toàn thân), quỷ âm tà ma trông thấy không dám đến gần. Dùng nước thì nạp khí rồi lại đưa lên khắp thân, khí thấm qua nước như suối phun, trong lúc định (tâm lặng yên) dùng ý đưa khí tới chỗ bệnh, khí huyết thông chảy, tự không còn ngưng trệ. Người sau nhân đó ngồi một mình nín thở, lấy lưỡi làm ròng rọc, xoay trái khuấy phải, gom nước bọt còn lại, súc rồi nuốt, lại theo ruột, dạ dày mà đưa ra ngoài, rồi bảo là tưới tắm để nuôi hoàng nha (mầm vàng — mầm thuốc tiên nảy trong thân), muốn làm thành đại dược (thuốc lớn — chất kết tinh của tinh khí thần dùng để thành tiên), là sai.
Sách Thông huyền chân kinh nói: giữ đạo vô vi (không làm điều gì gượng ép, thuận theo tự nhiên), được lẽ tự nhiên. Trong mà không đục, tĩnh rồi sau mới động, dời thần vào cõi hi di (cõi huyền diệu không nghe không thấy được), giữ thân trên con đường nhân đức sống lâu. Một ý niệm không sinh thì muôn mê lầm đều dứt, sống lâu thêm tuổi, an nhàn tự vui. Người sau nhân đó không hiểu, chọn chỗ vắng, bặt dấu, lặng lẽ quên hết toan tính, suốt năm rốt không thấy kết quả, là sai.
Sách Linh thất nội quan kinh nói: cảnh ngoài không lọt vào, cảnh trong không thoát ra, thần chí tự giữ, nhắm mắt nhìn vào bên trong. Đưa quân hỏa (lửa vua — lửa của tim) xuống hạ điền (đan điền dưới, vùng bụng dưới rốn), trải mây vàng khắp toàn thân, tiếng sênh sáo, đoàn xe ngựa bày hàng qua lại, tự được cái thú "trong bầu" (cảnh tiên; điển người tiên có cả trời đất trong một chiếc bầu). Người sau nhân đó để thân như cây khô, lòng như tro nguội, khư khư giữ cái ngoan không, sa vào chỗ mê tối lặng câm, âm linh (phần hồn thuộc âm, chưa luyện thành dương thần) thoát ra khỏi thiên môn (cửa trời, tức đỉnh đầu), rốt cuộc chỉ đi đầu thai vào nhà khác, là sai.
Lại có những lối mở đỉnh đầu, rút rùa (?), ở núi để thấy tính, đốt luyện, đọc kinh, bố thí cúng dường. Những thứ ấy chẳng những vô ích mà còn có hại. Đó là bọn ít hiểu biết, tự đặt ra phép nhỏ bàng môn (cửa bên, tức tà đạo, không phải chính đạo), truyền nhận cho nhau, làm mê hoặc người sau, khiến đại đạo ngày càng xa, càng mờ. Chúng không biết rằng phải ngẩng lên xem, cúi xuống xét, lặng lẽ khớp theo lẽ lên xuống của âm dương trời đất, lẽ qua lại của hồn phách mặt trời mặt trăng (hồn là phần dương, phách là phần âm; mặt trời ứng với hồn, mặt trăng ứng với phách).
Một khí vừa nổi lên thì nhận ra âm dương của chính mình; ngũ hành đã phân thì cho thủy hỏa của chính mình giao nhau. Trong lửa có nước, trong nước có lửa. Trên lửa cõng âm, mập mờ lờ mờ, vật ấy là nước chân nhất (nước thật duy nhất — tinh âm thuần thật); trên nước ôm dương, thăm thẳm mờ mịt, tinh của nó là khí chính dương (dương khí thuần chính). Hai khí giao hợp, kết thành nội dược (thuốc ở trong thân), nuôi thành kim đan (đan vàng — khối kết tinh bất hoại trong thân người tu), có thể làm thần tiên trên mặt đất.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Biết người
Sách Thượng Thanh huyền cách nói: Đại đạo trông như chẳng ra gì, đức thịnh trông như còn thiếu; người có đạo giấu ánh sáng, che dấu vết, tự giữ thân mình, nên người đời không biết. Có kẻ đạo nơi mình chưa đủ mà lời đã coi thường người; việc bên trong chưa đầy mà vẻ kiêu đã lộ ra ngoài, thích hơn người, người đời cũng không biết. Người tu chân lấy việc biết người làm việc đầu tiên. Khi chọn người thì nghe lời nói mà xem việc làm; khi cầu phép thì xét lẽ mà nghiệm kết quả. Đừng vì người mà bỏ lời, phòng kẻ biện giỏi mà trông như ấp úng; đừng vì lời mà dùng người, phòng kẻ khéo ăn nói. Có người phần lớn thuần hậu mà có vết nhỏ, có người trước ngu mà sau thành thánh. Người tu chân cũng phải có con mắt biết người, không thể không phụng thờ đạo vô thượng.
Sách Tây Sơn ký nói: Thánh hiền xưa nay, tuy có trí hơn người, sáng soi khắp nơi, chưa từng không trước hết đi cầu nơi người, cho rằng chăm học không bằng chăm tìm thầy; thầy là khuôn mẫu của người. Hoàng Đế tìm Xích Tùng Tử, nửa năm mới được Trung giới kinh, chỉ để phòng lỗi lầm trong việc làm bên ngoài. Lưu An Ngọc (?) thờ Vương Đạo Nguyên làm thầy, cả năm mới được thuật pháp nhỏ, lại không được nói đến việc tu dưỡng. Âm Trường Sinh không vì Mã Minh Sinh bệnh lâu mà sờn chí; Cát Trĩ Xuyên (tức Cát Hồng) không vì phép nhà của Trịnh Tư Viễn mà bị che mắt (?). Chu Độ theo họ Hồ mà trước sau như một; Phương [...] (?) gặp Kim Hoa mà xa gần đi theo. Trương Mộng Can ba lần gặp Hải Thiềm (tức Lưu Hải Thiềm, vị tiên) mới được phép tam thừa (ba bậc phép tu). Giải Chí Nhất một lần gặp Tinh Dương (tức Hứa Tinh Dương), được truyền hết công cửu chuyển (chín lần luyện chuyển để thành đan). Vương Mãnh gặp Trường Thọ đại tiên, trong lúc cười nói mà thấu suốt đại đạo. Mai Phúc gặp Đại Động chân quân, trong lúc đi theo hầu mà được giảng hết thiên cơ.
Từ xưa đâu phải thần tiên không xuống Nam Châu (cõi người ở), vậy mà người tu chân không gặp được là vì lúc nhận biết người không sáng suốt. Có khi gặp kẻ dáng đạo mạo, vẻ cổ kính, ăn nói sắc sảo, lúc đầu tưởng đã gặp thần tiên, lâu sau mới biết là hạng phàm tục. Học mà không gặp được thầy thật, đó là điều thứ nhất. Hoặc có kẻ nghiệp nặng phúc mỏng, không tin thiên cơ, khinh mạng sống, trọng của cải, cam làm quỷ hèn. Ghi nhớ điều xấu nhỏ của người, bỏ qua điều tốt lớn của người; tuy thấy người ấy mà không nghe lời, tuy nghe lời mà không nhận lẽ, rốt cuộc không được gì, tiên với phàm tự cách xa nhau. Gặp mà không được, đó là điều thứ hai. Hoặc có kẻ học rộng chí bền, hỏi kỹ, nghĩ từ chỗ gần, dù được chân quyết (khẩu quyết chân truyền) lại tự sinh lười biếng. Ưa cái chốc lát, chán cái lâu dài, sáng làm chiều đổi, ngồi mong đứng dậy là thành ngay. Được mà không giữ, đó là điều thứ ba.
Huống nữa còn giao du với kẻ cuồng, lùng tìm luận thuyết lạ, bỏ phí ngày giờ, lấy gì mà thành công? Bậc thượng sĩ đời xưa, trước thì đọc rộng sách luyện đan, sau thì tham hỏi khắp bạn đạo; lấy đạo đối chiếu với lời, nên chỗ tham hỏi không có luận thuyết lệch lạc; lấy người hợp với đạo, nên người mình thờ làm thầy không có kẻ cuồng. Than ôi! Ngu mà tự chuyên, hiền dở không phân; hèn mà tự dùng, tà chính không biệt. Bàn về việc nên theo nên bỏ khi nhận biết người thì kể không xiết.
Cho nên các bậc thượng thánh chân nhân xưa nay, chưa tu luyện thì trước hết tu dưỡng. Vì thế nói: tắm gội không được đứng trước gió. Nếu ở trong phòng kín yên tĩnh, nhắm mắt, lặng lòng, duỗi thân ngồi thẳng, khiến nguyên khí (khí gốc bẩm sinh) bốc lên, thông đầy khắp toàn thân, đi lên vào nê hoàn (cung ở đỉnh đầu, tức thượng đan điền), đó mới là tắm gội thật, hơn gấp vạn lần việc tắm gội bằng nước lửa bên ngoài.
Lại nói: không nên nhổ xa mà tổn khí, không nên đi vội mà tổn gân, không nên nhìn quá sức mà làm mờ tinh, không nên nghe gấp mà hại thận, không nên đứng lâu mà hại xương, không nên nằm lâu mà hại thịt. Ngủ nhiều làm thần đục, say luôn làm khí tan, ra mồ hôi nhiều làm tổn huyết, sức mệt làm hại thân. Phóng xe phi ngựa thì khí loạn mà thần hoảng; trông cao leo dốc thì phách tán hồn bay. Đạo dưỡng thân là yên mà không quá nhọc, có nhọc thì cũng không làm cạn sức; tĩnh mà không bị quấy, có bị quấy thì cũng không làm loạn khí. Bên ngoài có chỗ bù đắp, bên trong có chỗ lợi ích. Sau đó hiểu ngũ hành để giữ trọn khí xung hòa (khí điều hòa, cân bằng âm dương), ngoài vững trong thật, cả hai đều được, thì có thể lâu dài.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Biết thời
Sách Động huyền kinh nói: Cái có hình thì không thể không có tên, cái có tên thì khó tránh khỏi định số. Lớn như âm dương trời đất thì lên xuống không sai lẽ; sáng như hồn phách mặt trời mặt trăng thì qua lại có chừng mực riêng. Sai một mảy may thì lạc đến chỗ đảo lộn. Âm dương mà trồi sụt lệch lạc thì bốn mùa rối loạn, không thể nuôi thành vạn vật; nóng lạnh không thay nhau thì tám tiết hậu (tám thời điểm lớn trong năm) sai lệch, không thể vận chuyển một khí. Con người quý nhất trong vạn vật, là phần linh của một khí. Lớn thì lấy trời đất làm hình mẫu, không trái lẽ lên xuống; sáng thì lấy mặt trời mặt trăng làm phép, không loạn chừng mực vận hành. Lấy thời mà định, lấy số mà ứng, thì đối với đạo còn gì là xa! Sách Tây Sơn ký nói: Đại đạo không có hình, sinh ra và nuôi dưỡng trời đất. Ấm, mát, lạnh, nóng, mỗi năm giao hợp một lần; giao hợp không sai thời, nên sau một năm lại có một năm.
Đại đạo không có tình, vận hành mặt trời mặt trăng. Huyền, vọng, hối, sóc (các tuần trăng: huyền là trăng nửa vành, vọng là trăng tròn ngày rằm, hối là ngày cuối tháng không trăng, sóc là ngày mồng một), mỗi tháng qua lại một lần; qua lại không sai thời, nên sau một tháng lại có một tháng. Đại đạo không có tên, nuôi lớn vạn vật.
Chớ bảo xuân sinh, hạ lớn, vậy mà hoa mai vẫn thắm, hoa cúc vẫn thơm [vào lúc trái mùa]; chớ bảo thu gặt, đông cất, vậy mà cây bách vẫn kết hạt, cây tùng vẫn tươi tốt. Nhờ thời ngày mà nhận khí, nhờ khí mà nảy sinh; cây cỏ vô tri còn linh như thế. Vậy mà làm người sao không thuận theo để nuôi chân tính (bản tính thật) mà tu luyện thân xác? Hạc biết lúc nửa đêm, én biết ngày Mậu Kỷ (ngày mang can Mậu, Kỷ, thuộc hành Thổ — tương truyền én tránh ngậm đất làm tổ vào ngày ấy). Đó là nhờ âm mà cảm dương, theo nước mà tránh đất. Rắn ngày Tỵ không bò qua đường, chim oanh đến mùa xuân tự ra khỏi hang. Cầm thú không hiểu biết còn quý như thế. Vậy mà làm người sao không thuận thời mà nuôi nguyên dương (dương khí gốc), thu giữ chân khí (khí thật, sinh khí gốc)?
Than ôi! Bọn vô tri, từ khi khí đủ trở đi, để thoát mất hao tán, tám trăm mười trượng (?), nguyên khí lâu ngày mà tổn hại. Đâu biết rằng chân khí theo "đại vận" mà đi theo trời: mùa xuân ở gan, mùa hạ ở tim, mùa thu ở phổi, mùa đông ở thận. Nguyên khí theo "tiểu vận" mà đi theo ngày: giờ Tý ở thận, giờ Mão ở gan, giờ Ngọ ở tim, giờ Dậu ở phổi (người xưa chia ngày đêm thành mười hai giờ theo mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, mỗi giờ bằng hai tiếng đồng hồ; Tý khoảng 23–1 giờ, Mão 5–7 giờ, Ngọ 11–13 giờ, Dậu 17–19 giờ). Xuân hạ thu đông của trời đất, huyền vọng hối sóc của mặt trời mặt trăng, Tý Ngọ Mão Dậu của con người, thật khớp với nhau. Mùa đông là âm. Trong âm có dương sinh ra mà thành ấm, thì gọi là xuân. Thế là dương làm chủ mà âm làm khách.
Trong dương lại có dương sinh ra mà thành nóng, thì gọi là hạ. Hạ là dương. Trong dương có âm sinh ra mà thành mát, thì gọi là thu. Thế là âm làm chủ mà dương làm khách. Trong âm lại có âm (?) sinh ra mà thành lạnh, thì gọi là đông. Đó là bốn mùa của trời đất. Ngày sóc (?) thì tối; trong phách có hồn sinh ra mà thành sáng, thì gọi là thượng huyền. Sau thượng huyền, hồn làm thể (phần gốc) mà phách làm dụng (phần tác dụng); trong hồn lại có hồn sinh ra, gọi là vọng. Vọng thì sáng; trong hồn có phách sinh ra mà thành tối, thì gọi là hạ huyền. Sau hạ huyền, phách làm thể mà hồn làm dụng; trong phách lại có phách sinh ra, gọi là hối. Đó là bốn thời của mặt trời mặt trăng.
Trời đất có ba trăm sáu mươi ngày, mặt trời mặt trăng có ba trăm sáu mươi thời, con người có ba trăm sáu mươi độ. Trời đất có hai mươi bốn khí (hai mươi bốn tiết khí trong năm), mặt trời mặt trăng có hai mươi bốn độ, con người có hai mươi bốn thời. Từ giờ Tý đến giờ Ngọ là lúc khí sinh ra, thuộc dương. Từ giờ Ngọ đến giờ Tý là lúc khí lui đi, thuộc âm. Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tý, Tuất là sáu giờ dương sinh; Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi, Sửu là sáu giờ âm sinh. Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm là các thời dương của ngũ hành; Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý là các thời âm của ngũ hành (mười thiên can, dùng kèm địa chi để tính thời gian).
Thìn là Thái dương, Mão là Dương minh; Dần là Thiếu dương, Sửu là Thái âm; Tý là Thiếu âm, Hợi là Quyết âm; Tuất là Thái dương, Dậu là Dương minh; Thân là Thiếu dương, Mùi là Thái âm; Ngọ là Thiếu âm, Tỵ là Quyết âm (sáu tên gọi trong y học cổ chỉ các mức thịnh suy của khí dương và khí âm). Giờ Ngọ thì khí thận giao với khí tim, từ dưới đi lên, là lúc ba khí dương tụ lại. Giờ Tý thì khí tim giao với khí thận, từ trên đi xuống, là lúc ba khí âm tụ lại. Hồn là dương ở trong âm, khí của nó sinh vào đầu giờ Mão; phách là âm ở trong dương, khí của nó sinh vào cuối giờ Dậu.
Nuôi dương không phải chỉ ở xuân hạ; sở dĩ xuân hạ nuôi dương là vì khí đang ở tim và gan. Nuôi âm không phải chỉ ở thu đông; sở dĩ thu đông nuôi âm là vì khí đang ở thận và gan (?).
Sau hạ chí, chân hống (thủy ngân thật — ví tinh âm thật từ tim) tích lại ở giáng cung (cung đỏ, tức vùng tim, trung đan điền); sau đông chí, chân diên (chì thật — ví dương khí thật trong thận) tích lại ở đan điền (vùng dưới rốn, nơi luyện đan). Vận Mộc giao với trời (?) hai mươi lăm độ, lúc ấy ứng quẻ Tốn, lấy dương giao dương, đúng lúc này thu lấy mà thành đại dược (thuốc lớn để thành tiên). Vận Kim giao với Linh Phù hai mươi lăm độ, lúc ấy ứng quẻ Càn, lấy âm giao âm, đúng lúc này luyện nó mà gọi là hoàn đan (đan trở về — tinh khí được luyện quay về đan điền kết thành đan).
Luyện thân mà khởi lửa thì phải làm trước lúc khí bốc lên; tụ lửa trở về nguồn thì phải dùng lúc âm hạ xuống. Luyện thân để ở lại đời thì lấy khí làm đầu, dùng lúc ngũ hành khắc nhau; luyện khí để vượt phàm thì lấy thời làm đầu, theo kỳ hạn cho ba đan điền qua lại. Người tu chân không thấy kết quả là vì lúc vượng không thu lấy, lúc tổn không bù đắp, lúc tan không gom tụ, lúc hợp không giữ lấy, lúc không có không tìm cầu, lúc trở về không luyện. Không biết lúc giao hội, lại không có phép hái lấy, lỡ thời, loạn ngày, không thấy chút công nào, thì làm sao lâu dài như trời đất, bền chắc như mặt trời mặt trăng?
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Biết vật
Sách Động thiên ngữ lục nói: Dùng lời để nói đạo thì chỉ được phần thừa, cho nên được đạo rồi thì quên lời; dùng hình tượng để tìm ý thì chỉ được phảng phất, cho nên được ý rồi thì quên hình tượng. Tuy đạo không ở nơi lời, nhưng để người biết trước giúp người biết sau giác ngộ thì không có lời không đủ tìm ra lẽ; ý vốn ở trong hình tượng, lấy cái sáng lớn soi cái sáng nhỏ thì không có hình tượng không đủ bày tỏ nghĩa. Lời để chỉ ra lẽ, hình tượng để làm hiện nghĩa. Ý huyền diệu của đại đạo thì lặng lẽ thấu hiểu ở khoảng không hình tượng, không lời nói. Lúc đầu thì nói kỹ, nói kín, sợ người không ngộ; ví với vật, lập hình tượng, sợ người không biết. Đến khi mắt vừa chạm là thấy đạo hiện ra thì không còn ở lời; lòng đồng, ý hiểu thì không còn ở hình tượng.
Sách Tây Sơn ký nói: Cái ở trên hình là đạo, cái ở dưới hình là khí cụ (vật cụ thể có hình). Trên lấy dưới làm nền, đạo lấy khí cụ làm chỗ dùng. Như sách Chung Ly bí quyết nói: lấy tim làm trời, thận làm đất, phổi làm mặt trăng, gan làm mặt trời. Mặt trời, mặt trăng, trời, đất là những vật sáng lớn. Sách Thôi Huyền Chân bí quyết nói: lấy khí thận làm anh nhi (đứa bé trai), dịch tim làm xá nữ (cô gái đẹp) (?). Khí gan là dương trong âm, làm hồn trong mặt trời; khí phổi là âm trong dương, làm phách trong mặt trăng. Trai gái, hồn phách là những vật linh mà thần diệu.
Như tim là Chu Tước (chim đỏ, thần phương Nam), thận là Huyền Vũ (rùa rắn, thần phương Bắc), gan là Thanh Long (rồng xanh, thần phương Đông), phổi là Bạch Hổ (hổ trắng, thần phương Tây). Đó cũng là tứ tượng (bốn hình tượng).
Cát Tiên Ông nói: Anh nhi là khí chính dương ở trên dịch tim, xá nữ là nước chân nhất (nước thật duy nhất, tinh âm thuần thật) ở trong khí thận. Kim công (ông Kim) là lão dương (dương đã già) của phổi; hoàng bà (bà vàng — tượng trưng cho tỳ, tức lá lách, thuộc Thổ ở trung tâm, làm mối cho âm dương gặp nhau) thì dương của nó yếu ớt, nên khiến nó trở về hạ điền. Dịch thừa là lão âm, dịch thận đến dịch tỳ, chân dương gần với thiếu âm, dương của nó suy yếu, nên khiến nó trở về hạ điền (?). Thuyết tứ tượng như vậy là rõ.
Thái Bạch chân nhân nói: Thuật ngũ hành điên đảo là rồng từ trong lửa ra. Ngũ hành không đi xuôi thì hổ sinh ra trong nước. Rồng vốn là vật phương Đông, thuộc Giáp Ất (hai can Giáp, Ất thuộc hành Mộc, phương Đông), mà lại ra từ trong lửa, đó là khí chính dương ở trên dịch tim, nên gọi là dương long ra từ cung Ly (quẻ Ly, tượng lửa, ứng với tim). Hổ là vật phương Tây, thuộc Canh Tân (hai can thuộc hành Kim, phương Tây), mà lại sinh trong nước, đó là nước chân nhất trong khí thận, nên gọi là âm hổ sinh ở ngôi Khảm (quẻ Khảm, tượng nước, ứng với thận). Thế nhưng rồng là vật dương, bay lên tự tại, mà lại ở trong nước, là dương trong âm, nên ví với khí chính dương trên dịch tim. Hổ là vật âm, rong chạy tự tại, mà lại ở trên đất liền, là âm trong dương, nên ví với nước chân nhất trong khí thận. Lão Quân nói "mập mờ lờ mờ, bên trong có vật", tức là trong khí có nước mà cõng âm vậy. "Thăm thẳm mờ mịt, bên trong có tinh", tức là trong dịch có khí mà ôm dương vậy.
Âm chân quân (tức Âm Trường Sinh) nói: Chính khí phương Bắc gọi là hà xa (xe sông — sự vận chuyển khí trong thân). Xe là để chở vật trên đất liền, qua lại không ngừng. Mà gọi là "xe sông" là lấy ý rằng trong thân người, giữa muôn phần âm, có một điểm nguyên dương bốc lên, hun hấp màng bao quanh. Nguyên khí bốc lên, từ khí thận truyền sang khí gan, khí gan truyền sang khí tim, khí tim truyền sang khí phổi, khí phổi truyền sang khí thận, gọi là tiểu hà xa (xe sông nhỏ). "Sau khuỷu tay bay kim tinh" (đưa tinh khí từ sau lưng bay vút lên), bắt đầu từ huyệt Vĩ Lư (huyệt ở chót xương cụt), từ hạ quan qua trung quan, từ trung quan qua thượng quan (ba cửa ải dọc cột sống), từ thượng điền đến trung điền, từ trung điền đến hạ điền, gọi là đại hà xa (xe sông lớn).
Thuần âm hạ xuống thì chân thủy (nước thật) tự đến; thuần dương bốc lên thì chân hỏa (lửa thật) tự dậy. Một lên một chìm, gặp nhau trước Thập nhị lâu (mười hai tầng lầu, tức khí quản ở cổ), từng viên hoàn đan phát ra muôn đạo ánh vàng, gọi là tử hà xa (xe sông tía). Cho nên xe đi trên sông giống như khí đi trong mạch máu. Trong khí ngầm chứa chân thủy như xe chở vật. Cái gọi là hà xa như vậy là rõ.
Quảng Thành Tử dùng việc tu luyện bên trong để dạy Hoàng Đế, lâu không thấy kết quả, bèn ở núi Không Đồng luyện đại dược. Trong năm loại kim loại, chì là kim loại đen; trong kim loại đen lấy ra bạc.
Trong tám loại đá, chu sa là đá đỏ; trong đá đỏ lấy ra thủy ngân. Lấy thủy ngân hợp với bạc làm vật báu, nên có thuyết diên hống (chì và thủy ngân). Diên (chì) là chân khí do thận cất giữ; hống (thủy ngân) là tinh thật của chính mình do âm dương hợp thành. Chân âm chân dương hợp lại để thành đại dược. Hỏa hậu (mức độ và thời điểm của lửa luyện, tức sự điều tiết ý niệm và hơi thở) không sai, thì tinh biến thành hống, hống biến thành sa, sa biến thành đan, gọi là chân diên chính là thế. Kim tinh từ sau khuỷu tay bay vào thượng cung, từ đỉnh đầu đi vào hạ điền; chân hỏa dậy ở phía trước, lên vào nê hoàn (cung ở đỉnh đầu), từ tim đi qua trùng lâu (lầu nhiều tầng, tức cổ họng, khí quản). Một âm một dương, nước ở trên, lửa ở dưới, mà thành Ký Tế (quẻ Ký Tế: nước trên lửa dưới, tượng nước lửa giao hòa, việc đã thành). Chạy về nguyên hải (biển gốc, tức đan điền dưới), gọi là tử kim đan (đan vàng tía). Cho nên nói chân hống chính là thế. Lẽ diên hống như vậy là rõ. Lấy vật mà suy ra: dương thì ví như động mà bốc lên, âm thì ví như tĩnh mà đọng lại.
Vật không cần biết nhiều, hình tượng không cần tìm nhiều. Chỉ là thuần âm thuần dương, hai khí giao nhau mà thành đại dược. Thế nhưng trong dương có chân âm, trong âm có chân dương. Vậy có dương giao âm, âm giao dương, dương giao dương, âm giao âm: âm dương có bốn cách giao. Lại có âm hợp dương, dương hợp âm, âm hợp âm, dương hợp dương: âm dương có bốn cách hợp. Bốn giao bốn hợp, lớn thì ứng với tám tiết của trời đất (lập xuân, xuân phân, lập hạ, hạ chí, lập thu, thu phân, lập đông, đông chí), sáng thì ứng với tám hậu của mặt trời mặt trăng. Ghi chép rộng, biết nhiều, chẳng những hao thần tổn khí, mà bàn luận còn sai lệch, chỉ phí thời loạn ngày, rốt cuộc vô ích.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Dưỡng sinh
Sách Tam nguyên chân kinh nói: Người và vật khác hình, nhưng nhận sự sống chỉ từ một khí. Hồn có được từ thể của trời, phách có được từ đất (hồn là phần tinh thần thuộc dương, phách là phần gắn với thể xác thuộc âm). Không hình không tượng, từ khoảng không mà đến.
Tức là tinh của cha, huyết của mẹ, từ không mà thành có. Ba trăm ngày thì thai trọn, thai trọn khí đủ thì sinh ra, ấy là từ không mà thành có. Không khéo dưỡng sinh thì từ có lại trở về không. Khi khí huyết đang mạnh, đem thần khí mình có trao lại cho con cái; khi khí huyết đã suy, đem hồn phách mình có trả lại cho trời đất. Cho nên trong sự sống có khởi có diệt, lấy diệt chấm dứt sống, khí đứt thần tan thì không còn sống nữa. Người lành, bậc quân tử ai chẳng muốn sống, nhưng không biết lúc dưỡng sinh phải lấy trời đất làm phép, lấy mặt trời mặt trăng làm gốc. Âm dứt thì dương sinh, dương dứt thì âm sinh, sinh mãi không cùng, vì thế trời đất được lâu dài. Phách đi hồn đến, qua lại không thôi, vì thế mặt trời mặt trăng được lâu dài. Vậy biết khí nhờ được nuôi mà không yếu, thân nhờ được nuôi mà không tiều tụy. Trong ngoài nuôi dưỡng không sai, nên được lâu dài cùng trời đất, mặt trời, mặt trăng.
Sách Tây Sơn ký nói: Thánh hiền xưa nay bàn về lẽ dưỡng sinh, viết sách luận dưỡng sinh, không phải là ít. Có người nói: ít riêng tư, ít ham muốn; ít riêng tư, ít ham muốn thì có thể nuôi tâm. Lại nói: dứt ý niệm, quên toan tính; dứt ý niệm, quên toan tính thì có thể nuôi thần. Lại nói: ăn uống có chừng; ăn uống có chừng thì có thể nuôi thân. Lại nói: làm và nghỉ có mức độ; làm và nghỉ có mức độ thì có thể nuôi sức (?). Lại nói: hít vào khí trong, thở ra khí đục; hít trong thở đục thì có thể nuôi khí. Lại nói: dứt dâm, kiêng sắc; dứt dâm kiêng sắc thì có thể nuôi tinh. [Nhưng] đạo dưỡng sinh không chỉ ở những điều đó.
Cái mới sinh còn nhỏ nhoi, người khéo nuôi thì nuôi từ nhỏ nhoi đến rõ rệt; cái mới sinh còn bé, người khéo nuôi thì nuôi từ bé đến lớn. Lúc vượng thì nuôi mà thu lấy; lúc suy thì nuôi mà bù đắp. Như mùa xuân nuôi tỳ (lá lách — theo y học cổ là tạng chủ việc tiêu hóa, thuộc Thổ), mùa thu nuôi gan, mùa hạ nuôi phổi, mùa đông nuôi tim. Luyện thân thì khởi lửa, hoàn đan thì tụ khí. Đó là trong năm dùng theo tháng, không sai đạo dưỡng sinh. Lại như xuân hạ nuôi dương, vì chân khí theo trời, đại vận ở gan và tim; tim và gan là nơi khí sinh ra. Thu đông nuôi âm, vì chân khí theo trời, đại vận ở phổi và thận; thận và phổi là nơi dịch hạ xuống. Đó là âm dương chuyển giao, không sai đạo dưỡng sinh.
Lại như khí thận sinh vào giờ Tý, một dương sinh giữa hai âm. Lúc ấy, nếu lắng tâm, lặng lo nghĩ, nhắm mắt, thẳng thân, tưởng tượng bánh xe lửa nổi lên từ đan điền, đó là khí bốc lên mà nuôi có phép. Lại như khí gan sinh vào giờ Mão, một dương lên ở dưới hai âm. Lúc ấy, nếu ngồi một mình nhắm mắt, hít nhiều thở ít, quán tưởng (dùng ý tưởng tượng thấy rõ) đôi trai gái gặp nhau trong hoàng ốc (nhà vàng — vùng giữa thân, nơi tỳ vị), mà sinh ra anh nhi (đứa bé — ví mầm đan), đó là dương sinh mà nuôi có phép.
Lại như khí tim sinh vào giờ Ngọ, một âm sinh giữa hai dương. Lúc ấy, nếu quên lời, dứt ý niệm, ngậm đầy nước bọt, giữ khí tim không cho tan, quán tưởng rồng hổ giao hợp giữa khói lửa, và dòng chảy quanh vạc vàng tuôn xuống dưới (?), đó là khí ở đan điền sinh ra mà nuôi có phép. Lại như khí phổi sinh vào giờ Dậu, một âm sinh ở trên hai dương. Lúc ấy, nếu nhắm mắt, lặng lòng, hơi thóp bụng và hai bên sườn (?), quán tưởng lửa lớn hun trong vạc, trong vạc có tam muội (lửa tam muội — lửa thần do tâm định sinh ra), cháy rực không dứt, lửa tam muội cùng bùng lên, đó là âm sinh mà nuôi đúng thời.
Đến khi ba trăm ngày, thai trọn mà chân khí sinh, nuôi chân khí ấy mà luyện cho sinh ra thần. Ngũ khí triều nguyên (khí của năm tạng cùng quy về một nguồn), tam hoa tụ đỉnh (ba thứ tinh hoa là tinh, khí, thần cùng tụ lên đỉnh đầu), năm trăm ngày thì dương thần sinh ra (thần thuần dương, tức thân tiên có thể xuất ra ngoài thân xác), nuôi dương thần ấy mà luyện cho hợp với đạo. Thế là từ khi sinh ra thân đến nay, nuôi mà sinh ra chân khí; từ khi sinh ra chân khí đến nay, nuôi mà sinh ra pháp thân (thân của đạo, không hoại diệt). Ngoài thân lại có thân, vượt phàm vào thánh; đạo dưỡng sinh đến đây là đầy đủ.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Dưỡng hình (nuôi dưỡng thân thể)
Sách Ngọc Hoa linh thư nói: Thần lấy khí làm mẹ, khí lấy thân làm nhà. Luyện khí thành thần, luyện thân thành khí. Dương thần (thần thuần dương) chưa tụ thì tam hoa (ba tinh hoa tinh, khí, thần) không vào nê hoàn (cung ở đỉnh đầu); chân khí chưa quy về thì năm sắc không sinh ở đan khuyết (cửa đan, nơi kết đan). Không có thân làm lồng bao bọc thì thần và khí đều khó giữ. Cho nên trời đất lớn lao mà vẫn không tránh khỏi hình tượng nhẹ thì trong, nặng thì đục; mặt trời mặt trăng sáng tỏ mà vẫn khó thoát hình tròn sáng, khuyết tối. Tích dương mà sinh thần, ở trên bám vào trời, đó là tinh tú; tích âm mà sinh hình, ở dưới nằm phục nơi đất, đó là đất và đá. Trong nước có khí bốc lên thì thành mưa, thành mây; trong khí có nước rơi xuống thì thành sương móc, thành sương mù.
Muôn hình tượng, muôn loài sống đều không thể không có hình. Chỉ có con người là tụ phần linh mà sinh ra, nhờ đạo mà thành. Không biết đầu mối nuôi thân thì tinh hồn hao tán mà chỉ còn trơ lại cái vỏ âm. Chưa chết đã như cây khô. Hơi thở tàn đã dứt thì đều thành phân đất (?). Đạo nuôi thân há không nên suy nghĩ sâu? Sách Tây Sơn ký nói: Tháng trọng hạ (tháng giữa mùa hè, tức tháng năm âm lịch) và tháng trọng đông (tháng giữa mùa đông, tức tháng mười một âm lịch), người khéo nuôi thân ở trong nhà sâu, tránh khí rất lạnh, rất nóng mà giữ kín da thịt. Chẳng những thế, trước khi lạnh thì mặc thêm áo, nhưng không được mặc nhiều ngay một lúc; trước khi ấm thì cởi bớt, nhưng không được cởi ít đi ngay một lúc. Làm lụng lâu thì nghỉ ngơi để giữ chỗ đã gắng sức; nhàn rỗi lâu thì tập đạo dẫn (co duỗi thân thể kết hợp điều hơi thở) để lưu thông khí hơi bị trệ.
Trời nóng không đứng trước gió, đứng trước gió thì vinh bị bế, vệ bị kết (vinh là khí nuôi dưỡng chạy trong mạch, vệ là khí bảo vệ chạy ngoài mạch); mùa hè không nằm chỗ ẩm, nằm chỗ ẩm thì khí tan mà huyết dồn; mùa đông không để quá nóng, quá nóng thì thận nhận phải dương giả, mà sang xuân hạ gan và tim sinh bệnh ủng tắc; mùa hè không để quá mát, quá mát thì tim ôm khí lạnh nổi, mà sang thu đông phổi và thận sinh bệnh trì trệ. Không được đợi quá đói mới ăn, ăn không được quá no; quá no thì hại thần, đói thì tổn dạ dày. Không được uống quá độ, uống không được quá nhiều; nhiều thì tổn khí, khát thì hại huyết. Gội đầu mười ngày một lần, tắm năm ngày một lần. Năm ngày thì năm khí lưu chuyển một vòng, tắm thì vinh vệ thông suốt; mười ngày thì số đã đầy mà trở lại, chân khí ở não, gội thì tai thính mắt sáng. Nếu tắm luôn luôn thì huyết đọng mà khí tan, tuy da thịt bóng láng nhưng lâu ngày khí tự tổn. Cho nên người mắc bệnh bại liệt là do khí không thắng nổi huyết, thần không thắng nổi thân. Nếu gội luôn luôn thì khí ủng ở trên, trệ ở giữa, khiến người thân nặng, mỏi mệt, lâu ngày kinh lạc (các đường mạch dẫn khí huyết trong thân) không thông suốt.
Cho nên người xưa lấy dương nuôi dương, dương không hao tán; lấy âm luyện dương, dương không tổn yếu. Như trong một năm, xuân hạ nuôi dương, thu đông nuôi âm, đó là mượn âm nuôi dương, lấy dương tiêu âm. Trong một ngày, trước giờ Ngọ luyện Càn (quẻ thuần dương, ví phần dương) bằng khí: trước thì khởi lửa luyện thân, sau thì khởi kim tinh (tinh khí quý như vàng, đưa ngược lên đầu); sau giờ Ngọ luyện Khôn (quẻ thuần âm, ví phần âm) bằng thuốc: có thuốc thì tụ khí luyện đan, không có đan thì thu lửa mà nấu biển (dùng lửa ý niệm hun nấu khí hải ở bụng dưới). Đều là dùng chân dương trong thân mình; nếu không thế thì thu thân mà tụ lại, cũng có thể từ chỗ không mà nuôi thành chân khí. Đưa chân khí lên khắp thân để diệt ma âm (tà khí âm u). Người thờ đạo đọc rộng học nhiều chỉ uổng công mệt nhọc, không biết rằng âm dương mới là cội gốc thâu tóm tất cả. Chân âm chân dương làm thai, đọng lại ở đan điền, rồi lấy chân âm làm khí, chân dương thành hình, ngoài thân lại có thân, vượt phàm vào thánh.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Dưỡng khí
Sách Thái Thượng ẩn thư nói: Trời đất lấy trong và đục làm chất, không có khí thì không đủ vận hành âm dương; mặt trời mặt trăng lấy sáng và tối chia hình, không có khí thì không đủ giao hòa hồn phách.
Công dụng của ống bễ (ống thổi lửa của thợ rèn, ví việc hít thở), lẽ của sự thở hít, đều là do khí khiến nên. Chim một lần vút lên mà sức điều khiển ở khí, bụng rỗng mà như đặc (?); cá một lần nhảy mà sức điều khiển ở nước, lướt qua nước như không.
Muôn loài cây tàn rụng, riêng tùng bách xanh tốt mãi là vì khí bền; muôn loài động vật tắt lặng, chỉ rùa hạc không tiều tụy là vì khí bền bỉ. Thân là nhà giữ khí, khí là bùa giữ thân. Muốn giữ thân ở lại đời thì trước hết phải nuôi khí. Khí ấy rất lớn rất cứng, đầy khắp khoảng trời đất; khí tụ thì thần linh hiển, rong chơi ngoài cõi gió bụi. Người khéo dưỡng sinh thì nuôi thân; người khéo nuôi thân thì nuôi khí.
Sách Tây Sơn ký nói: Những người dưỡng sinh xưa nay không tránh khỏi bệnh tật chết chóc là vì không biết đạo. Người xưa cho rằng người có chí mà không nói là nuôi khí, đó là giữ khí, lỗi ở chỗ mê muội; lại lấy việc hít khí trong, thở khí đục làm nuôi khí, đó là đổi khí, lỗi ở chỗ rỗng. Mê muội thì khí tan thần cuồng, phần linh thật ngày càng chán chường, rốt cuộc không có chỗ về. Rỗng thì đan điền không đầy đặn, uổng công thở hít, rốt cuộc không tốt được. Hít nhiều thở ít, để chữa bệnh thì được; cho đó là thai tức (thở như thai nhi trong bụng mẹ, hơi thở cực nhẹ, gần như ngưng) là sai. Nuốt ở trên, chứa ở dưới, để tụ khí thì được; coi đó là hoàn đan là sai. Liên tục như còn như mất, dùng mà không gắng sức, đó là buông khí để hòa thần. Hơi nào cũng phải dừng, nạp vào không cho ra, đó là nín khí để luyện thân. Nuốt một lần lại một lần, hai bên thu, hai bên kẹp, lấy thở ra và nuốt làm phép, đó là thuật mượn khí lấy nước để tưới tắm. Ngồi ngay, thẳng thân, khí đầy khắp thân, đường huyết thông, vinh vệ hòa thuận, đó là phép bố khí (rải khí ra khắp thân) đốt thân. Những cách ấy đều không phải là nuôi khí.
Đạo nuôi khí là: lúc khí sinh thì nuôi để nó không suy yếu, lúc [...] (?) thì nuôi để nó không tan. Như người xưa làm theo quẻ Truân (quẻ có một hào dương mới sinh ở dưới, tượng sự khởi đầu khó khăn), là dương mới sinh, co mà chưa duỗi, nên buổi sáng theo Truân để lấy sự tươi tốt của việc nuôi khí. Như người xưa làm theo quẻ Mông (quẻ tượng sự tối tăm chưa sáng), là một dương ở giữa bầy âm, tối mà không sáng, nên buổi chiều theo Mông để lấy nghĩa cầu dương. Chẳng những thế: tài không nhanh nhạy mà gắng nghĩ là hại; sức không kham nổi mà gắng nhấc là hại; buồn thương tiều tụy là hại; vui mừng quá độ là hại; vội vã chạy theo ham muốn là hại; rầu rĩ ôm lòng là hại. Hoặc nói cười lâu, ngủ nghỉ sai giờ, kéo cung giương nỏ.
Ham rượu đến nôn mửa, ăn no rồi nằm ngay, nhảy chạy đến thở hổn hển, reo hò khóc lóc, âm dương không giao hòa, tích hại đến cùng cực thì chết sớm. Cho nên người khéo nuôi thì điềm nhiên không ham muốn, ở trong cảnh tịch mịch, tự có cái thú hi di (cõi huyền diệu lặng lẽ của Đạo). Mùa đông dương sinh, đến sau xuân phân thì dương thịnh mà âm tan, phải phòng âm khí còn sót vào bụng mà thành bệnh lạnh khổ sở. Mùa hè âm sinh, đến sau thu phân thì âm thịnh mà dương tan, phải phòng dương khí còn sót vào bụng mà thành bệnh nóng dữ. Đừng nhìn người chết, để phòng tử khí chạm vào sinh khí; đừng đến gần chỗ dơ bẩn, để phòng uế khí chạm vào chân khí. Khi chân khí chưa mạnh thì buổi sáng không để bụng rỗng, thường ăn cho đủ; khi chân khí sắp kiệt thì buổi tối không ăn no, thường bớt ăn.
Thế nhưng điều khí, hòa khí, bố khí, nuốt khí, tụ khí, hành khí, giữ khí, đổi khí đều không ra ngoài đạo nuôi khí. Khí như sợi chỉ, chạm vào thì đứt; khí như làn khói, quấy động thì tan. Người không biết nuôi khí là đã mất đạo giữ thân. Nhưng nuôi khí không bằng hái khí, hái khí không bằng luyện khí. Hái khí trở về nguồn, kết thành kim đan (đan vàng, khối kết tinh bất hoại). Luyện nó cho thoát khỏi vỏ thân, biến thành vũ khách (khách có cánh, tức người tiên). Chưa luyện thì trước hãy hái, chưa luyện thì trước hãy nuôi.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Dưỡng tâm
Sách Thông huyền kinh nói: Con người lấy thân làm nhà, lấy tâm làm chủ. Làm chủ trong nước thì có phận vua tôi, làm chủ trong nhà thì có lễ cha con. Tâm là vua, là cha; khí là bề tôi, là con; thân là nhà, là nước. Tâm khí dồn về một chỗ thì không khí nào không theo. Trong ngũ hành, tâm là hỏa, là tinh của dương thịnh phương Nam; ứng với sao Huỳnh Hoặc (sao Hỏa), thần là Chu Tước (chim đỏ, thần phương Nam). Hình như rủ hai lá, màu như hoa sen đỏ. Thần minh nương ở đó, biến hóa khôn lường. Hòa hợp âm dương, lớn thì bao trùm trời đất, nhỏ thì lọt vào đầu sợi lông. Chế ngự thì dừng, buông ra thì cuồng.
Trong lặng thì đạo sinh, đục bồn chồn thì thần mất. Chỉ cần trống lặng, được điều đó thì còn mãi. Giữ mãi vô vi (không làm điều gượng ép, thuận tự nhiên) thì thân thịnh vượng. Kẻ cuồng mà biết suy nghĩ thì có thể thành thánh; bậc thánh mà không suy nghĩ thì có thể thành cuồng. Các bậc thông đạt xưa nay nuôi tâm bằng sự ít ham muốn, chăm vào lòng chí thành, nguồn chân trong vắt, ánh linh tự sáng ở đan đài (đài đan, tức tâm). Không bị việc làm mê, không bị vật sai khiến, thì có thể vượt phàm vào thánh.
Sách Tây Sơn ký nói: Từ đạo mà nhận sự sống, gọi là tính. Từ một [khí] mà nhận hình hài, gọi là mệnh. Cái để tiếp nhận vật, gọi là tâm. Tâm có điều nhớ, gọi là ý. Ý có điều nghĩ, gọi là chí. Việc gì cũng chu toàn, gọi là trí. Trí bao quát vạn vật, gọi là lự. Động mà làm tươi tốt thân, gọi là hồn. Tĩnh để giữ yên thân, gọi là phách. Chảy khắp xương thịt, gọi là huyết. Giữ thân, nuôi khí, gọi là tinh. Khí trong mà nhanh, gọi là vinh. Khí đục mà chậm, gọi là vệ. Thâu tóm trăm xương cốt, gọi là thân. Muôn dáng vẻ đều đủ, gọi là hình. Thành khối có ngăn trở, gọi là chất. Dáng vẻ có thể làm khuôn mẫu, gọi là thể. Lớn nhỏ có phân biệt, gọi là khu (vóc người). Muôn ý nghĩ không bị ngăn ngại, gọi là thần. Lặng lẽ biến hóa, gọi là linh. Khí đến vào thân, gọi là sống. Khí rời khỏi thân, gọi là chết. Cái để thông suốt sự sống, gọi là đạo.
Đạo là có mà không hình, không mà có tinh, biến hóa khôn lường, thông thần với muôn loài. Bậc chân nhân thượng tiên dạy người tu đạo, tức là tu tâm; dạy người tu tâm, tức là tu đạo. Đạo không thể thấy, nhờ tâm mà làm sáng; tâm không thể thường còn, dùng đạo mà giữ. Cho nên làm trống tâm là để bỏ cái đặc, làm vô tâm là để trừ cái có. Định tâm để nó không động, an tâm để nó không nguy, tĩnh tâm để nó không loạn, chính tâm để nó không tà, thanh tâm để nó không đục, tịnh tâm để nó không dơ. Những điều này vốn đã có trong mình, khiến mình trừ đi. Tâm thẳng thì không lật lọng, tâm bằng thì không cao thấp, tâm sáng thì không tối tăm, tâm thông thì không vướng mắc. Những điều này vốn có sẵn, nhân đó mà làm cho thành. Lại phải ít nghĩ, ít niệm, ít muốn, ít việc, ít nói, ít cười, ít sầu, ít vui, ít mừng, ít giận, ít ưa, ít ghét; nhờ vậy ánh linh không loạn, thần khí không cuồng, mới có thể thờ đạo giữ mạng.
Than ôi, kẻ vô tri! Nghĩ nhiều thì thần mỏi, niệm nhiều thì chí tán, muốn nhiều thì tổn khí, việc nhiều thì thân bị sai khiến, nói nhiều thì khí yếu, cười nhiều thì tổn tạng, sầu nhiều thì huyết co rút (?), vui nhiều thì ý tràn lan, mừng nhiều thì rối loạn, giận nhiều thì trăm mạch không yên, ưa nhiều thì mê loạn không lý lẽ, ghét nhiều thì tiều tụy không vui.
Cho nên nguồn không trong sạch thì hòa khí tự hao, không được sống lâu, đó là do bỏ mất việc nuôi tâm. Vì thế người xưa ví tâm như con vượn cuồng không yên, lại so với kẻ trộm cướp lấy những gì mình có.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Dưỡng thọ (nuôi giữ tuổi thọ)
Sách Tam Thanh chân lục nói: Hai khí chân âm chân dương của cha mẹ lấy tinh huyết làm bào thai, thai trọn khí đủ thì thành hình người. Tụ phần linh, nhờ đạo, thần và khí hợp nhau mà thành tuổi thọ, thế là đã định. Đại thọ là một vạn hai nghìn tuổi, giữ sự chất phác, thuận theo tự nhiên (?), tuy thân mất mà đạo không mất. Trung thọ là một nghìn hai trăm tuổi, giữ thân ở lại đời, đạo còn mà thân cũng còn. Hạ thọ là một trăm hai mươi tuổi, biết tu luyện thì có thể an vui sống lâu; không biết tu luyện thì để thoát mất hao tán. Cái vốn ở nơi ta lại không còn là của ta, lại thêm bên ngoài phạm điều cấm kỵ, ngầm bị trừ tuổi.
Một "toán" là ba trăm ngày thọ (đơn vị tuổi thọ mà trời trừ đi khi người phạm lỗi), một "tuế" là thọ của số gốc, một "kỷ" là thọ của trọn một kỷ (một kỷ bằng mười hai năm). Kẻ vô tri ít học cho điều ác nhỏ là không hại gì, tích ác đến mức mất mạng; cho điều tổn nhỏ là không hại gì, tích tổn đến mức dứt sự sống. Trước bị giảm một toán, sau bị trừ số gốc, cuối cùng bị trừ một kỷ, chưa tới trung niên đã chết yểu hơn nửa. Các tiên tử, chân nhân thương xót cho họ. Tuy có phép siêu thoát, nhưng ắt trước hết phải có phương dưỡng thọ.
Xét kỹ mà dùng thì có thể kéo dài đến đại thọ. Không ngại tu trì thì đến ngày nào đó tự có đạo vượt phàm.
Sách Tây Sơn ký nói: Tuy biết lẽ dưỡng sinh mà không hiểu phép tu hành thì sống cũng không lâu; tuy biết phương tu luyện mà không biết đạo dưỡng thọ thì tu cũng không linh nghiệm. Cho nên người dưỡng thọ đều lấy các điều cấm kỵ để phòng tai họa. Đi đường không nói nhiều, sợ thần tán mà tổn khí; ngủ không há miệng, sợ khí thoát mà tổn thần. Đến chỗ nguy, leo chỗ dốc thì thần bay; xem giết chóc, xem đánh nhau thì khí kết; viếng người chết, thăm người bệnh thì thần vui tự tan; nằm chỗ ẩm, đứng trước gió thì chân khí ngày càng yếu. Miếu cổ, đền dữ không được vào, vào thì thần hoảng; chim dữ, thú lạ không được trêu, trêu thì thần sợ. Hướng về tam quang (mặt trời, mặt trăng, các vì sao) mà đại tiểu tiện thì giảm tuổi thọ; phụ (?) bốn ơn sâu nặng (các ơn lớn trong đời như ơn trời đất, vua, cha mẹ, thầy) thì bị trừ đại số (số tuổi lớn được trời định). Ăn uống tiệc tùng bên cạnh tượng thánh thì hồn phách không yên; ngồi nằm giữa mồ mả thì tinh thần tự tan. Dưới cây khô, cây lớn không được nghỉ, để phòng khí cực âm chạm vào dương thần của người; nước sâu, đầm lớn không được lội qua, sợ tính cực lạnh bức bách chân khí của người. Hoa cỏ khác lạ không được bẻ, phòng chuốc yêu ma vào nhà; quả trái mùa không được ăn, phòng mang tà khí vào bụng.
Nói càn, nói lời hoa mỹ, không phải lúc hoạn nạn thì không được nói luôn, nói thì giảm tuổi thọ chính; thức ăn béo ngọt, rượu nồng, không phải lúc hội họp thì không được uống luôn, uống thì trừ phúc lộc gốc. Phụ người hiền, quên ơn thì ắt bị họa báo; khinh của, phá vật thì tự không có phúc. Núi lớn chớ vào sâu, vào thì ắt gặp dữ; vật đẹp chớ quá yêu, yêu thì chẳng lành. Hại người hại vật thì lấy oan báo oan; ghen người hiền, ghét người tài thì lấy oán gây oán; truyền bậy dạy càn, coi thường bạn, khinh thầy. Những điều như vậy nếu có phạm phải, thì dù được khẩu quyết chân chính, gặp người lạ có đạo, đại đạo chưa thành mà đã vì thế bị trừ tuổi thọ trước. Lấy tội trừ vào công, rốt cuộc không thể thành nhanh được.
Người khéo dưỡng thọ thì lấy phép mà tu bên trong, lấy lẽ mà nghiệm bên ngoài. Tu bên trong là giữ kín tinh, tu luyện khí, yên hồn, trong thần, thân và thần đều diệu, cùng tuổi với trời đất, luyện thần hợp đạo, vượt phàm vào thánh. Nghiệm bên ngoài là cứu người nghèo, giúp người khổ, thương vật, lợi người, hiếu với nhà, trung với nước, thuận với bề trên, thương kẻ dưới, gặp chỗ hại thì không chạy theo lợi, lúc bận không cầu nhàn; mọi việc đều lấy giúp đỡ làm lòng, đừng để chuyện người với ta bận tâm. Như thế mới bắt đầu thờ đạo, thì gặp được nhiều bậc chí nhân, tự được phép chân. Đến khi bắt tay vào công phu, ít gặp hoạn nạn, mau được viên thành; đó là do tu dưỡng mà ra, cũng là do âm đức (phúc đức làm việc thiện thầm lặng, được trời báo đáp) đền đáp. Nếu không hiểu lẽ dưỡng thọ, sao được trong ngoài cùng thành?
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Bổ bên trong
Sách Cửu thiên bí lục nói: Dưới Tam Thanh (ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo: Ngọc Thanh, Thượng Thanh, Thái Thanh) có Tam Thái (ba giai đoạn ban đầu của vũ trụ: Thái sơ, Thái thủy, Thái tố) (?); trong Tam Thái có nhị nghi (hai nghi: âm và dương, tức trời và đất); nhị nghi đã phân thì bày ra ngũ đế (năm vị thần đế cai quản năm phương), ngũ đế đã lập mà cùng chung một cõi.
Trong trời đất này, trên dưới có âm dương lên xuống, đông tây có mặt trời mặt trăng qua lại. Hết vòng lại bắt đầu, vận hành không ngừng, thay đổi tuần hoàn, rốt cuộc không thoát mất. Chỉ có con người lấy tinh làm mẹ, lấy khí làm chủ. Trong năm tạng (tim, gan, tỳ, phổi, thận) mỗi tạng đều có tinh, trong tinh sinh khí; trong năm tạng mỗi tạng đều có khí, trong khí sinh thần. Muốn sống lâu vô cùng, trường sinh ở lại đời, thì luyện tinh thành đan, nuôi khí thành thần. Các bậc chân tiên thượng thánh tu chân là bổ bên trong, không bổ bên ngoài. Bên trong thật thì bên ngoài ứng theo, làm gì cũng được, có làm thì ắt thành, từ phàm mà vào thánh.
Sách Tây Sơn ký nói: Con trai sinh thận phải trước, ngoài là tinh mà trong là huyết, âm ở bên trong (?); con gái sinh thận trái trước, ngoài là huyết mà trong là tinh, dương ở bên trong. Thận sinh tỳ (lá lách — tạng chủ tiêu hóa theo y học cổ), tỳ sinh gan, gan sinh phổi, phổi sinh tim, tim sinh ruột non, ruột non sinh ruột già, ruột già sinh mật, mật sinh bàng quang, bàng quang sinh tam nguyên (?), tam nguyên sinh tam tiêu (ba phần khoang thân: trên, giữa, dưới, lo việc vận hành khí và nước), tam tiêu sinh bát mạch (tám mạch phụ ngoài hệ kinh chính), bát mạch sinh mười hai kinh (mười hai đường mạch chính dẫn khí huyết), mười hai kinh sinh mười hai lạc (mạch nhánh), mười hai lạc sinh một trăm tám mươi hệ lạc, một trăm tám mươi hệ lạc sinh một trăm tám mươi triền lạc, một trăm tám mươi triền lạc sinh ba vạn sáu nghìn tôn lạc (mạch nhánh nhỏ nhất), ba vạn sáu nghìn tôn lạc sinh ba trăm sáu mươi lăm xương, ba trăm sáu mươi lăm xương sinh tám vạn bốn nghìn lỗ chân lông. Thai trọn khí đủ, ánh linh nhập vào thân, tách khỏi mẹ mà thành người.
Nói về trong và ngoài: bên trong kinh lạc là trong, bên ngoài da thịt là ngoài. Nuôi mạng là nuôi năm tạng, năm tạng là gốc, gốc vững thì lá tự tốt. Nuôi thân là nuôi năm khí, năm khí là nguồn, nguồn sâu thì dòng tự dài. Chân khí theo đại vận đi theo trời, nguyên khí theo tiểu vận đi theo ngày.
Mùa xuân, gan vượng mà tỳ yếu, thì nuôi tỳ bằng đồ ngọt: trong ngũ cốc là gạo tẻ, trong ngũ quả là thịt quả táo tàu, trong ngũ súc là thịt bò, trong ngũ thái (năm loại rau) là rau quỳ. Giữ lòng trong, không lo buồn, lo buồn thì hại gan. Ngồi kín tránh gió, vì gan ghét gió. Trong sinh hoạt hằng ngày, vào giờ Mão (khoảng 5–7 giờ sáng) thì chờ tiểu vận. Ngày sinh nguyên khí, chuyển đến gan, ở yên nhắm mắt để nuôi gan. Mười ngày thấy công, mắt có thể nhìn rõ sợi lông mùa thu (vật cực nhỏ). Nếu đã bắt tay vào công phu tu luyện thì không cần như vậy. Mùa hạ, tim vượng mà phổi yếu, thì nuôi phổi bằng đồ cay: trong ngũ cốc là kê vàng, trong ngũ quả là quả đào, trong ngũ súc là thịt gà, trong ngũ thái là hành. Giữ lòng trong, ít mừng, mừng nhiều thì hại tim. Ngồi yên tránh nóng, vì tim ghét nóng. Trong sinh hoạt hằng ngày, vào giờ Ngọ (khoảng 11–13 giờ trưa) thì chờ tiểu vận.
Ngày sinh nguyên khí, chuyển đến tim, dứt ý niệm ở yên để nuôi tim. Mười ngày thấy công, khí có thể thông khắp trăm mạch. Nếu đã bắt tay vào công phu tu luyện thì cũng không cần như vậy. Mùa thu, phổi vượng mà gan yếu, thì nuôi gan bằng đồ chua: trong ngũ cốc là đậu, trong ngũ quả là quả mận, trong ngũ súc là thịt chó, trong ngũ thái là lá đậu. Ở yên tránh lạnh, lạnh thì hại phổi. Đừng buồn nhiều, buồn thì tổn gan. Trong sinh hoạt hằng ngày, vào giờ Dậu (khoảng 17–19 giờ) thì chờ tiểu vận. Ngày sinh nguyên khí, chuyển đến phổi, thẳng thân ngồi yên để nuôi phổi. Mười ngày thấy công, da thịt bóng láng. Nếu đã bắt tay vào công phu tu luyện thì không cần như vậy. Mùa đông, thận vượng mà tim yếu, thì nuôi tim bằng đồ đắng: trong ngũ cốc là lúa mì, trong ngũ quả là quả quýt, trong ngũ súc là thịt dê, trong ngũ thái là củ kiệu. Giữ lòng trong, không sợ hãi, sợ hãi thì hại tim. Trong sinh hoạt hằng ngày, vào giờ Tý (khoảng 23–1 giờ đêm) thì chờ tiểu vận. Ngày sinh nguyên khí, chuyển đến thận, thu thân ngồi ngay để nuôi thận. Mười ngày thấy công, đan điền tự ấm, khí lực cứng mạnh. Nếu đã bắt tay vào công phu tu luyện thì không cần như vậy. Vào cuối bốn mùa (mười tám ngày cuối mỗi mùa, thuộc hành Thổ), tỳ vượng mà thận yếu, thì nuôi thận bằng đồ mặn: trong ngũ cốc là kê, trong ngũ quả là củ mài, trong ngũ súc là thịt lợn, trong ngũ thái là rau hẹ. Yên lòng không sợ, sợ thì hại tỳ; ngồi yên tránh ẩm, ẩm thì tổn tỳ. Trong sinh hoạt hằng ngày, vào các giờ Tuất, Thìn, Sửu, Mùi thì chờ tiểu vận. Ngày sinh nguyên khí, chuyển đến tỳ.
[Khi dục tình nổi lên] như gió gấp sấm động (?), [tinh] đi qua bàng quang, biến thành tinh hoa [mà thoát ra], chân khí thoát mất mà lửa bốc lên, phổi mở, tim xung, gan nổi, mật ngang, muôn thần bị chân hỏa thiêu đốt, bỏ thân mà rong ra ngoài, xương rã gân duỗi, chẳng khác gì chết. Một lần xuất tinh thì một phần khí yếu đi, trăm lần thì một vị thần bỏ đi, nghìn lần thì một tạng bị tổn hại, đến khi khô kiệt, toàn thân không còn chủ, thế là chết. Cho nên các bậc chân tiên thượng thánh có đạo hoàn tinh (giữ tinh không xuất ra, đưa ngược về để luyện). Nếu chí ở huyền nguyên (cội nguồn huyền diệu), thì khí thận giao với khí tim, tích khí sinh dịch, như hạt châu treo, như giọt móc rủ, từng giọt trở về đan điền; hỏa hậu (mức độ, thời điểm của lửa luyện) không sai thì tự nhiên ngưng kết, hình như viên đạn, màu như quả quýt đỏ, trong khí sinh khí, luyện khí thành thần, ngoài thân có thân, vượt phàm vào thánh.
Nếu chưa ngộ được lẽ thanh hư, cam làm trâu ngựa cho con cháu, lòng dâm tà chưa dứt, thì cũng không nên đi sâu vào thuật phòng trung, chỉ nên mượn dáng vẻ người nữ để dẫn khí tim xuống hoàng đình (sân vàng — vùng giữa thân, dưới tim trên rốn), khi ấy khí thận không bốc lên được, thì lúc rồng cuộn hổ quấn (lúc giao hợp), ngay trước khi xuất tinh phải dứt bỏ tình ái. Một cách là ngồi một mình thu thân, hai tay ôm rốn, khiến khí kết thành thai. Một cách là thẳng thân, ưỡn lưng, thu thân một lúc, khiến [tinh khí] từ sau khuỷu tay (?) bay vào nê hoàn (cung ở đỉnh đầu), để bổ đầy huyết và não, rồi sau đó trăm xương đầy đặn, có hiệu nghiệm trở già về trẻ. Than ôi! Kẻ ít học vô tri muốn hái tinh khí của phụ nữ làm âm đan (đan luyện từ tinh khí người nữ), lại luyện kim loại khoáng vật vô tình, lấy khí đẹp của trời đất làm ngoại đan (thuốc tiên luyện từ vật bên ngoài).
Uống vào để lấp tinh, bổ khí hải (biển khí, vùng bụng dưới), may mà thuốc mạnh thì tạm thời chưa thấy hại. Nhưng nếu nguyên dương đã hao tán, đan đài (nơi kết đan trong thân) trống rỗng, thì uống vào bụng ắt mắc bệnh không cứu được. Còn lấy từ người khác thì ắt có họa chết nhanh. Thế rồi lại cho phép thần tiên là lừa dối; hãy lặng lòng mà nghĩ xem, lỗi ấy tại ai?
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Bổ khí
Sách Ngọc Hoa linh thư nói: Trên chín tầng trời không có âm, dưới chín tầng đất không có dương. Nguyên khí chuyển vận, khí thừa ở tỳ (lá lách — tạng chủ tiêu hóa theo y học cổ). Ngồi yên nín hơi, hít nhiều thở ít, mười ngày thấy công, tay chân thân thể bóng láng, kinh lạc (các đường mạch dẫn khí huyết) thông thoáng. Nếu đã bắt tay vào công phu tu luyện thì không cần như vậy. Thế là năm tạng mỗi tạng có thời của nó, một tạng vượng thì một tạng yếu, một khí thịnh thì một khí suy. Bớt chỗ thừa, bù chỗ thiếu; năm tạng đã hòa thì trăm xương cốt tự điều; trăm xương cốt tự điều thì muôn bệnh không sinh; muôn bệnh không sinh thì có thể mong sống nghìn tuổi.
Sách "Tây Sơn ký" nói: Khí vốn không có hình, nên phải nhờ vào thân thể có hình. Thân còn nguyên thì khí còn, tự có thể tu bổ. Không kể già hay trẻ, điều quý là hết lòng thành, trước sau như một. "Thiên Hoàng thánh thai bí dụng thần quyết" (bí quyết thần diệu về cách dùng "thánh thai"; thánh thai là cái "thai" tinh thần kết thành trong thân nhờ luyện khí) là phép bổ khí bậc trên. Lẽ cùng tột về thai tức (lối thở như thai nhi trong bụng mẹ, hơi thở cực nhẹ, gần như ngưng hẳn) của Đạt Ma (Bồ Đề Đạt Ma, tổ thứ nhất của Thiền tông ở Trung Hoa) là phép bổ khí bậc giữa. Về sau có lối nhân thai mà dừng hơi thở, nhân hơi thở mà thành thai, như sách "Linh Khu" của Biển Thước (danh y thời Chiến Quốc) và sách "Thai tức" do Cát Hồng (đạo sĩ đời Tấn) chú giải; đó là phép bổ khí bậc dưới. Ngoài những phép ấy đều không phải phép đúng.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký (Ghi chép về cuộc gặp gỡ của các vị tiên ở Tây Sơn, bàn về đạo chân thật)
Bổ tinh (Bồi bổ tinh)
Sách "Thái Thượng huyền kính" nói: Phần thuần dương bốc lên gọi là khí; phần thuần âm chìm xuống gọi là dịch (chất lỏng trong cơ thể). Khí và dịch giao nhau, rót vào khoảng giữa xương và các mạch nhỏ thì gọi là tủy. Khí và dịch giao nhau, thoát ra ngoài bàng quang thì gọi là tinh (tinh chất gốc của sự sống, gồm cả tinh dịch).
Bên trong có tim, thận, gan, phổi, tỳ là năm tạng; ruột già, ruột non, bàng quang, tam tiêu (theo Đông y là ba vùng trên, giữa, dưới trong thân mình, coi như một phủ điều hành đường đi của khí và nước), mật, dạ dày là sáu phủ. Bên ngoài có da, lông tóc, mắt, tai, mũi, lưỡi, tay chân, vinh vệ (vinh khí là khí nuôi dưỡng đi trong mạch cùng với máu; vệ khí là khí bảo vệ đi ngoài mạch), kinh lạc (các đường dẫn khí huyết chạy khắp thân theo Đông y) và huyệt; đó là thân thể bên ngoài.
Về tinh: khí của tim ở gan thì gan tự sinh tinh; tinh của gan không bền thì mắt hoa, không sáng. Khí của tim ở phổi thì phổi tự sinh tinh; tinh của phổi không đầy đặn thì cơ thịt mỏng yếu. Khí của tim ở thận thì thận tự sinh tinh; tinh của thận không đầy thì thần khí giảm sút. Khí của tim ở tỳ thì tỳ tự sinh tinh; tinh của tỳ không chắc thì tóc và răng tự yếu. Trong năm tạng, thận là biển chứa tinh, tim là quán trọ của khí. Chân tinh (tinh thật, tinh gốc) ở thận, tinh thừa tự trở về hạ điền (hạ đan điền: vùng dưới rốn, nơi tụ và luyện tinh khí). Chân khí (khí thật, khí gốc) ở tim, khí thừa tự dồn về trung nguyên (vùng giữa thân, quanh tim).
Lo nghĩ, buồn phiền làm hao khí, giống như hơi trong cái vạc bị rò. Dâm dục tà loạn làm tinh thoát mất, giống như rút củi dưới đáy nồi. Cách bổ tinh ở phần dưới không chỉ là dứt sắc dục, mà chuyện phòng the là điều cấp thiết nhất phải thận trọng.
Sách "Tây Sơn ký" nói: Trời đất là kẻ trộm của muôn vật; muôn vật là kẻ trộm của con người (ý nói các bên lấy sinh lực của nhau để tồn tại). Bởi vì dương bốc lên, âm chìm xuống, vật nhận khí thuần túy của trời đất, cùng tinh của âm và tinh hoa của dương. Người ăn muôn vật để có chất bồi đắp đầy đủ. Mỗi lần uống, mỗi lần ăn, thức ăn được thu vào dạ dày, hợp với chân khí rồi truyền chảy vào thận.
Khí hư tràn đầy, gặp cảnh thì động lòng, lửa của tim ép xuống, khí của thận không thể bốc lên, cứ xoay bên trái, cuộn bên phải. Trong lòng đất, dương bốc lên, một trăm tám mươi ngày thì tới trời. Dương vượt qua được trời là vì dương từ trong âm mà ra. Dương mang theo thai âm, dương quyến luyến dương mà dừng lại, âm bị dương ép nên lại từ trời đi xuống. Cho nên trong trời, âm giáng xuống, một trăm tám mươi ngày thì tới đất. Âm vượt qua được đất là vì âm từ trong dương mà ra. Âm ôm chất dương, âm quyến luyến âm mà dừng lại, dương bị âm ép nên lại từ đất khởi lên. Cứ xoay vòng rồi trở lại, không hề thất thoát.
Trời đất như thế mà còn có lỗi rung chuyển, nghiêng đổ, huống hồ thận của người là nước. Trong nước sinh khí, khí ấy như khói, như sợi tơ, chạm vào thì đứt, khuấy vào thì tan. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý là sáu dục, làm hại từ bên ngoài. Mừng, giận, buồn, vui, ưa, ghét, nghĩ là bảy tình, làm hại từ bên trong. Phía trên thì trùng lâu (lầu nhiều tầng, chỉ khí quản và cổ họng) để thất thoát; phía dưới thì kim quy (rùa vàng, chỉ dương vật) phóng tiết tinh. Như lấy lưới rách mà gói gió, sao khỏi hao tổn? Không biết cách bổ khí thì như lửa đốt mỡ, ngày tháng dồn lại sẽ lại rơi vào luân hồi (vòng sinh tử xoay vần không dứt).
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Bổ ích (Bồi bổ thêm cho thân)
Sách "Động Thần chân kinh" nói: Đạo dưỡng sinh lấy việc không làm tổn hại làm thuật kéo dài mạng sống, lấy việc bồi bổ làm điều trước hết. Lúc yên ổn phải nghĩ đến lúc nguy, phòng điều chưa nảy sinh. Đừng cho điều xấu nhỏ là vô hại mà không bỏ, đừng cho điều tốt nhỏ là vô ích mà không làm. Thức ngủ theo sớm muộn của bốn mùa, đi đứng theo khuôn phép điều hòa thường ngày. Điều hòa gân mạch thì có phép cúi ngửa (các động tác co duỗi thân thể). Nuôi chính khí, trừ tà khí thì có thuật thổ nạp (thở ra khí cũ, hít vào khí mới). Làm lưu thông vinh vệ thì có phép bổ tả (bồi thêm chỗ thiếu, xả bớt chỗ thừa). Điều tiết giữa nhọc mệt và nghỉ ngơi thì có điều cốt yếu về cho vào và lấy ra.
Nén giận để giữ trọn âm khí, kìm vui để nuôi dương khí. Lấy sự trong lặng, rỗng rang mà bỏ đi lo nghĩ cuồng loạn; lấy sự an nhàn mà nuôi chân tính (bản tính thật). Dù lúc trẻ đã làm tổn hại, khí yếu thân khô, nếu đến già mà tỉnh ngộ, biết phòng hoạn và bồi bổ, lấy khí bổ khí thì khí tự có dư, lấy thần bổ thần thì thần không thiếu. Khí thịnh thì thân mới sống lâu, thần ở yên thì mạng tự bền lâu.
Sách "Tây Sơn ký" nói: Người biết đạo tột bậc thì trời không giết; người dùng nguyên khí (khí gốc bẩm sinh) thì đất không diệt. Đạo tột bậc chẳng ở đâu xa, chỉ ở ngay trong thân mình. Dùng tâm tinh tế thì mạng tự kéo dài. Sách "Lục huyền chỉ" nói: Muốn được sống lâu, nên tu cái đã sinh ra mình. Gốc của cái sinh ra mình bắt đầu từ tinh và khí. Tinh khí kết lại thành hình. Hình là gốc để nhận mệnh, khí là rễ của cái có hình.
Cho nên trước giờ Ngọ thì luyện Càn, sau giờ Ngọ thì luyện Khôn (Càn và Khôn là hai quẻ trong Kinh Dịch, tượng trưng cho dương thuần và âm thuần; ở đây luyện Càn là luyện phần dương, tức khí bốc lên, còn luyện Khôn là luyện phần âm, tức dịch giáng xuống; giờ Ngọ là từ 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều). Khí sinh từ trong thận, bắt đầu từ giờ Tý (11 giờ đêm đến 1 giờ sáng), kết thúc ở giờ Ngọ; khí ấy bốc lên mà vượng. Cho nên khi luyện Càn thì ngồi tĩnh trong phòng kín, nhắm mắt lắng lòng, rướn thân mà không động, khiến khí đầy khắp tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân thể, tức toàn thân), hun nóng thân thể, vinh vệ thông hòa. Lâu ngày thì khí tươi, thần trong.
Đến khi khí thận lên tới tim, khí tích lại sinh ra dịch. Dịch sinh từ trong tim, bắt đầu từ giờ Ngọ, kết thúc ở giờ Tý; dịch ấy giáng xuống mà thịnh. Cho nên khi luyện Khôn thì nhắm mắt lắng lòng, thu thân ngồi ngay, hai tay ôm bụng, đưa lửa tim xuống đan điền (vùng dưới rốn, nơi luyện đan), nấu hun khí hải (biển khí, vùng dưới rốn). Lâu ngày thì khí vượng, thần trong. Đó là bồi bổ cho khí.
Mùa đông tránh rét, mùa hè tránh nắng; trời lạnh thì tránh gió, trời nóng thì tránh hơi nóng. Khi vận động đừng làm tay chân mệt nhọc, khi nhàn rỗi đừng để da thịt lười biếng. Năm ngày tắm một lần, mười ngày gội đầu một lần. Lúc khí vượng thì đừng vận động, lúc huyết vượng thì đừng nghỉ.
Đó là bồi bổ cho hình. Dứt hẳn ham muốn, gặp cảnh mà lòng không động, là bậc trên. Mượn chuyện ấy để tu chân, nhân cái chết mà cầu cái sống, thân tuy giao mà khí không giao, thân tuy đục mà hình không đục. Bất đắc dĩ phải gần đàn bà thì đừng để tinh thoát ra. Có lúc tạm gác tình ái, rút thân ra sau, lấy được tâm khí để bổ hạ nguyên (gốc khí ở phần dưới thân, vùng thận và đan điền dưới), có thể giữ yên tính mạng, là bậc thứ. Ba mươi tuổi, âm dương cân bằng, mà khí tốt của ngũ cốc chưa có chỗ chế hóa (?), khó tránh tình dục, thì nên năm ngày một lần. Bốn mươi tuổi thì mười ngày một lần. Năm mươi tuổi thì hai mươi ngày một lần. Sáu mươi tuổi thì một tháng một lần.
Sáu mươi bốn tuổi là năm hết quẻ (theo thuyết lấy sáu mươi tư quẻ Kinh Dịch ứng với số tuổi, đến 64 tuổi là hết quẻ), không còn bàn đến số lần nữa. Còn bậc cao siêu hướng về cõi huyền diệu, muốn cầu sống lâu không chết, thì không cần bàn việc này. Đó là bồi bổ cho tinh.
Bổ hình không bằng bổ tinh; bổ tinh không bằng bổ khí; bổ khí không bằng bổ thần (tinh thần, phần linh diệu làm chủ sự sống). Bổ được thần thì hình và khí mãi yên ổn. Các bậc thông đạt xưa nay bàn về cách bổ thần không phải ít, nhưng thường không thấy công hiệu. Đó chẳng phải chỉ vì thiếu lòng chí thành, mà vì thần là chủ vậy (?).
Xưa chân nhân (người tu đắc đạo) Lưu Cương, vào ngày sinh, ngày Giáp Tý, ngày Canh Thân (tên ngày theo lối đếm can chi, những ngày người tu đạo coi trọng) và ngày bản mệnh, cúng tế hình và thần, còn được thần tụ lại, sống lâu không chết. Triệu chân nhân ở trong phòng tĩnh trống không, điều thần xuất xác (đưa thần ra khỏi thân xác), như tráng sĩ duỗi tay, có thể đi ngàn vạn dặm, âm hồn không dám phạm vào, cũng được giữ thân ở đời. Huống chi bổ được linh khí đã tan, thêm được cho hồn thần hiện có? Biết trước họa phúc là cái linh của thần. Dứt hẳn sống chết là cái chân thật của thần. Cách bổ thần là giữ thân trong sạch để nuôi mạng, dứt niệm, quên nghĩ, động hay tĩnh đều không sai thời, tu luyện đúng phép. Đan thành thì khí tự chân, khí chân thì thần tự được bồi thêm.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Bổ tổn (Bù đắp chỗ đã hao tổn)
Sách "Thập châu tạp ký" nói: Thuần âm không có dương là quỷ; thuần dương không có âm là tiên; âm dương lẫn lộn là người. Quỷ là khí linh của âm đọng lại thành hình. Tiên là khí dương hòa không tan, được luyện thành chất. Người hết dương thì thành quỷ; quỷ là chỗ người trở về. Người hết âm thì thành tiên; tiên là chỗ người dời lên. Khi còn trẻ, lúc dương nhiều âm ít, không chịu tu luyện; đến khi già yếu, khí đã tan, thần đã suy, sao khỏi hao tổn?
Bậc cao nhân thượng sĩ lo lắng, siêng năng từ trước khi phải bổ, giữ gìn cẩn thận sau khi đã bổ chỗ tổn. Chưa tổn thì giữ gìn nuôi dưỡng để không đến nỗi tổn; đã tổn thì bồi bổ để không đến nỗi thiếu hụt. Không phải bậc cao sĩ của đại đạo thì không thể bàn việc này.
Sách "Tây Sơn ký" nói: Người nhận khí, được phú cho hình, ba trăm ngày thì thai đủ, tách khỏi thân mẹ. Một nghìn ngày được bú mớm, bồng bế. Bốn nghìn ngày thì lấy của muôn vật, lấy khí của trời đất. Năm nghìn ngày thì khí đủ. Cho nên con gái mười bốn tuổi thì thiên quý (chất sinh dục do trời phú, khiến có kinh nguyệt) đến mà chân âm tán; con trai mười sáu tuổi thì chân tinh đầy mà dương khí tiết ra.
Khí của đàn ông là tám trăm mười trượng; huyết của đàn bà là ba thạch sáu đấu (trượng là đơn vị đo dài, khoảng 3 mét; thạch và đấu là đơn vị đong, một thạch bằng mười đấu). Chín nhân chín là tám mươi mốt, là số thuần dương, số gốc của khí. Sáu nhân sáu là ba mươi sáu, là số thuần âm, số gốc của huyết. Quá mức ấy thì thất thoát, hao tán. Khí theo số chín chín mà tổn, huyết theo số sáu sáu mà cạn.
Tự nhiên đã hao hụt, huống hồ còn phá hoại mà không biết tu dưỡng? Như phủ vương hầu có cả nghìn mỹ nữ; nhà quan lớn có hầu thiếp bên ngoài đến mấy trăm. Ngày thì lấy rượu nồng ngâm vào xương tủy, đêm thì lấy chuyện phòng the làm tiêu hao huyết khí. Tai đắm, mắt buông, nằm ngửa không thôi. Lại bôn ba không ở yên, lại ăn ngon mặc gấm, say khướt mà vào phòng, không biết chế ngự thần, giữ gìn khí. Sống không chừng mực mà tinh thần có hạn, nên chưa bạc nửa đầu đã tiều tụy, khô héo.
Cho nên các bậc chân tiên thượng thánh, phàm tu dưỡng điều gì có ích thì chỉ cầu không tổn hại. Điều kiêng trong một ngày: buổi tối chớ say lớn. Điều kiêng trong một năm: cuối năm chớ đi xa. Điều kiêng trong cả đời: về già chớ thắp đèn mà giao hợp. Đó là đại lược của việc bổ tổn.
Năm vị, người không thể thiếu, nhưng phải răn chớ ăn thiên lệch quá nhiều. Chua hại tỳ, ngọt hại thận, mặn hại tim, đắng hại phổi, cay hại gan. Khi đại dược (thuốc lớn, tức nội đan luyện thành trong thân) chưa thành thì còn đói khát, mỗi ngày cần ăn ba bữa. Vì vậy người xưa ăn nhạt, lại không ăn thịt cá tanh hôi, sợ làm dơ miệng bụng.
Năm tạng có ứ đọng thì dùng lục tự khí (phép thở ra kèm sáu âm: "hư", "ha", "hô", "tứ", "xuy", "hi", mỗi âm ứng với một tạng phủ để xả khí ứ) mà trị, tức là phép trong "Hoàng Đình đồ". Trương Trừng Đạo nhờ phép này mà giữ thân ở đời, Vương Ngộ Chân nhờ phép này mà trị bệnh sống lâu, Tôn Tư Mạc (danh y đời Đường) nhờ phép này mà tu thân và chữa bệnh cho người.
Cái diệu của sáu chữ là: mùa xuân không "hô", mùa hè không "[chữ mất]" (?), mùa đông không "ha", mùa thu không "hư"; bốn mùa thường dùng "hi" thì tam tiêu không thiếu; tám tiết (lập xuân, xuân phân, lập hạ, hạ chí, lập thu, thu phân, lập đông, đông chí) không được "xuy", nếu không thì thận khó thịnh. Phàm tạng nào có dư thì dẫn khí sang tạng "con"; tạng nào thiếu thì diệt tạng "quỷ" của nó (theo ngũ hành, tạng sinh ra tạng khác là "mẹ", tạng được sinh ra là "con", tạng khắc chế mình gọi là "quỷ"). Cái diệu này xưa nay không ai biết, chỉ bậc thượng thánh ở Tây Sơn nắm được chỗ sâu kín (?) của nó.
Không cần kiêng kỵ trăm điều. Chỉ cần sáng không để bụng đói, tối không ăn quá no, là bậc trên. Ăn chay không đậm vị, ăn nhạt không thịt cá, là bậc thứ. Như vậy thì lo gì tay chân không đầy đặn, tươi vui?
Còn về sáu chữ, có dư thì dẫn sang tạng con, thiếu thì diệt tạng quỷ, là như sau. Gan vốn ứng với chữ "hư", gan có dư thì dùng "hư". Nhưng "hư" cũng không dẫn được khí gan đi. Nếu muốn dẫn sang tạng con thì dùng chữ "ha" để xả khí tim; khí tim đã đi thì khí gan tự truyền theo. Nếu khí gan thiếu thì diệt tạng quỷ của nó. Phổi thuộc Kim, Kim khắc Mộc; Mộc là vợ, Kim là chồng, chồng chính là quỷ. Như khí gan yếu thì ắt là do phổi có dư, phải diệt quỷ ấy, dùng chữ "[chữ mất]" (?, có lẽ là "tứ", âm ứng với phổi) để xả. Người thông minh xét rõ sự sinh khắc của ngũ hành (năm yếu tố Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy, sinh ra và chế ngự lẫn nhau), điều hòa khí cho không thái quá, không bất cập, thì âm dương tự ngay ngắn.
Theo đúng giờ, hợp đúng tiết mà bắt tay thực hành, ngầm hợp với thiên cơ (cơ mầu của trời), hòa với lẽ huyền diệu, thì lẽ nào không được sống lâu, không thành thần tiên?
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Chân thủy hỏa (Nước thật và lửa thật)
Sách "Trung Hoàng bí quyết" nói: Âm sinh ra nước, tính nước thường lạnh, vậy mà có suối nước nóng Hoa Dương chảy ra, nóng không chịu nổi. Dương sinh ra lửa, tính lửa thường nóng, vậy mà có ngọn lửa lạnh ở Tiêu Khâu (nơi theo truyền thuyết có lửa cháy mà lạnh), hơ vào cũng không thấy ấm. Nước và lửa bên ngoài còn có tính đảo ngược, thì âm dương bên trong thân lẽ nào lại không có lẽ đảo ngược? Như thận là nước; trong nước sinh khí, khí ấy là lửa. Tim là lửa; trong lửa sinh dịch, dịch ấy là nước. Nước có thể thấm chảy khắp trăm mạch, lửa có thể hun nóng khắp thân. Nước và lửa của người là như vậy.
Sách "Thông huyền luận" nói: Đạo vốn là một, vừa phân ra thì thành hai nghi (hai phép lớn: trời và đất, cũng là âm và dương). Trời theo đạo Càn (đạo của dương, cứng mạnh), nhẹ và trong nên ở trên. Ở trên thì lấy dương làm chỗ dùng, nhưng ngầm ôm một điểm chân âm ở bên trong. Cho nên sau đông chí, trong lòng đất dương sinh ra, đến hạ chí thì lên tới trời. Dương tích lại nên sinh ra âm; âm ấy cảm ứng với âm nên không bị hao tán, tan ra thì thành sương mù, đọng lại thì thành sương móc. Khí của sương mù, sương móc là âm do trời sinh ra, là chân thủy (nước thật).
Đất theo đạo Khôn (đạo của âm, mềm thuận), nặng và đục nên ở dưới. Ở dưới thì lấy âm làm chỗ dùng, nhưng ngầm ôm một điểm chân dương ở bên trong. Cho nên sau hạ chí, trong trời âm giáng xuống, đến đông chí thì xuống tới đất. Âm tích lại nên sinh ra dương; dương ấy cảm ứng với dương nên không bị tan hao, bốc lên thì thành mây, đổ xuống thì thành mưa. Khí của mây mưa là dương do đất sinh ra, là chân hỏa (lửa thật). Người cũng như vậy. Lúc mới thụ thai, tinh của cha và huyết của mẹ, hai khí hợp lại. Dương khí bốc lên, tim là quán trọ của khí; trong khí ngầm chứa chân thủy, nên chân thủy ở tim.
Âm khí giáng xuống, thận là phủ chứa nước; trong nước ngầm chứa chân khí, nên chân khí ở thận. Nếu không thế thì sao có chuyện khí thận lên tới tim, khí tích lại sinh dịch, một âm sinh ra giữa hai dương (như hình quẻ Ly); khí tim xuống tới thận, dịch tích lại sinh khí, một dương sinh ra giữa hai âm (như hình quẻ Khảm)? Sách "Tây Sơn ký" nói: Phàm người có ba thứ lửa, tám thứ nước. Về nước: khí này truyền sang khí kia, khí tích lại sinh dịch, năm tạng mỗi tạng đều có dịch riêng, gọi là sắc thủy.
Trong khí thận ngầm chứa nước chân nhất (nước gốc ban đầu, tinh túy nhất), làm thành âm hổ, gọi là chân thủy. Dùng phép trửu hậu phi kim tinh (đưa tinh khí quý như vàng bay ngược theo đường sau lưng lên đỉnh đầu) đưa vào thượng cung (vùng não, đỉnh đầu), rồi từ trên xuống dưới gặp chân hỏa mà thành ký tế (nước và lửa giao hòa, lấy tên quẻ Ký Tế: nước ở trên, lửa ở dưới), gọi là thần thủy. Phàm có bệnh tật, ngậm miệng nạp khí, hớp này nối hớp khác, trong lúc định tâm đưa khí tới chỗ bệnh, đều có thể khỏi, gọi là pháp thủy. Nước có nhiều công dụng, tên gọi không chỉ một.
Đan thành thì chân khí sinh ra, tưới rót mà làm phép mộc dục (tắm gội: giai đoạn ngưng lửa để đan được nuôi dưỡng yên lặng). Luyện hình thì chân khí bốc lên, quay trở lại mà làm phép hoàn đan (đưa khí trở về đan điền để kết thành đan). Lưu Hải Thiềm (đạo sĩ thời Ngũ Đại, một vị tổ của phép nội đan) nói: "Hai vầng sáng rót thành điện bảy báu, một dòng xoay chuyển nước ngọc tám phương" (?); đó là ngọc dịch hoàn đan. Lã công (Lã Động Tân, vị tiên nổi tiếng đời Đường) nói: "Nước lửa đều đến xen vào nhau, quẻ theo giờ bay thành Địa Thiên Thái (quẻ Thái: đất ở trên, trời ở dưới, tượng âm dương giao thông). Một lên một chìm, dương luyện âm; âm hết mới biết lẽ này sâu." Đó là lúc nước lửa trên dưới ký tế. Tiêu Dao Tử nói: "Pháp thủy chầu lên được là nhờ có cửa ải bí mật; Tiêu Dao ngày đêm cho nó tuần hoàn." Đó là pháp thủy trị bệnh. Trên đây là đại khái về nước.
Ba thứ lửa là: bàng quang là dân hỏa (lửa của dân), thận là thần hỏa (lửa của bề tôi), tim là quân hỏa (lửa của vua). Phàm do mê muội, bị ngoại vật quấy nhiễu mà sinh giận và lo, thì đó là lửa vô minh (lửa của sự mê muội). Nếu hạ lửa ấy xuống đốt đan điền, giữ một ý không tán, chí thành giữ lấy, thì gọi là đốt luyện đan dược.
Lửa bốc lên, khởi từ phía sau, vượt qua song quan (hai cửa ải ở hai bên cột sống lưng), gọi là hà xa (cỗ xe trên sông: đường vận chuyển khí từ dưới cột sống lên đầu). Lửa lên phía trước, vượt qua trùng lâu (cổ họng), gọi là luyện hình. Trước sau đều khởi, đầy khắp toàn thân, rừng rực đốt thân; đó là đại khái về lửa.
Sách "Cửu tiên kinh" nói: Bệnh nhỏ dùng nước, bệnh lớn dùng lửa. Bệnh lớn là bệnh đến hạn của vô thường (cái chết). Nếu người lỡ phạm vào thiên thần, hoặc thân không yên, thì mau vào phòng tĩnh, xõa tóc, vén áo, nhắm mắt lắng lòng, ngồi ngay, ác cố (nắm tay: gập ngón cái vào lòng bàn tay rồi bốn ngón kia nắm lại), gõ răng để tụ thần, rướn thân khởi lửa, giữ hơi thở nhè nhẹ, hít ít, thở ra chậm. Lặng tưởng dưới rốn có bánh xe lửa to bằng cái đấu, giây lát lửa từ thân bốc lên, lớn như cái lọng xe, trùm kín thân mình, khiến quỷ âm tà ma không dám đến gần.
Nhà Phật có lửa hàng ma, nhà Đạo có lửa đốt thân. Phàm làm phép lửa này, phải dứt ham muốn đã lâu, đan nguyên (gốc của đan) bền chắc. Nếu không được như thế, thì dùng thủy hỏa giao cấu (nước và lửa giao hợp), long hổ thành đan (rồng hổ hợp lại thành đan); đan thành thì âm linh tự tan, không dám đến gần dương, còn thần thì tự không chịu rời đi. Thần còn thì thân bền, âm lui thì khí toàn, khí toàn thì góc (?) bền, tự có thể sống lâu.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Chân long hổ (Rồng thật, hổ thật)
Sách "Long hổ chân đan kinh" nói: Chỗ ở và chỗ giao nhau của rồng thật, hổ thật (long hổ: trong phép nội đan là hình tượng của hai thứ âm dương trong thân, cần hợp lại để kết đan), xưa nay đều giữ kín không nói. Chỉ có "Thái Nhất chân thư" do Thái Thượng (Thái Thượng Lão Quân, tức Lão Tử được tôn làm thần) tự viết, lại có hai tập "Chân nhất nguyên giải nhập ngôn huyền ngôn" (?), gọi là "Long hổ chân quyết": một bộ cất trong năm thành ở núi Côn Lôn, một bộ cất trong vực lớn ở Bắc Cực. Sách được cất trong hộp ngọc, khắc trên thẻ vàng, niêm bằng bùn vàng, đóng ấn ngọc. Mãnh thú đứng hàng canh giữ, thần nhân ở bên cạnh, người trần không có duyên mà biết được.
Thái Bạch chân nhân nói: "Thuật ngũ hành đảo ngược, rồng từ trong lửa ra. Ngũ hành không đi xuôi, hổ ở trong nước sinh." Lời ít thì có ít, nhưng diệu thì thật diệu, ấy là để tiết lộ cơ mầu của trời đất.
Lã công nói: "Nhân xem 'Nhập dược kính' của Thôi công, khiến lòng người chuyển thành sáng rõ. Rồng dương nói là từ trong Ly mà ra, hổ âm lại từ trên Khảm mà sinh (Ly là quẻ tượng lửa, ứng với tim; Khảm là quẻ tượng nước, ứng với thận). Hai vật gặp nhau là gốc của đạo, năm phương đi hết mới được gọi là đan. Bậc thượng sĩ tu chân nếu biết điều này, ắt cưỡi rồng đỏ về Ngọc Kinh (kinh đô của tiên trên trời)." Sách "Nhập dược kính" (của Thôi Hy Phạm đời Đường) nói: Trong thận sinh khí, trong khí ngầm chứa nước chân nhất, gọi là âm hổ. Trong tim sinh dịch, trong dịch ngầm chứa khí chính dương, gọi là dương long. Long hổ không phải gan và phổi, mà là huyền diệu lại càng huyền diệu; biết rồi tu luyện thì thành thánh.
Sách "Truyền đạo tập" nói: Khí thận truyền sang khí tim, khí tích lại sinh dịch, trong dịch có khí chính dương, gọi là dương long; đó gọi là ra từ cung Ly. Dịch tim truyền sang dịch thận, dịch tích lại sinh khí, trong khí có nước chân nhất, gọi là dương hổ (?, có lẽ là "âm hổ"); đó gọi là sinh ở ngôi Khảm. Hai vật gặp nhau, ở nơi người khác thì sinh ra người, ở nơi mình thì sinh ra thần (?).
Những người có kiến thức xưa nay, có người nhờ biết nhiều nhớ rộng mà hiểu rằng rồng không ở gan, hổ không ở phổi, nhưng làm sao biết được lúc giao hội để ngộ ra phép thu lấy? Cho nên ít người được sống lâu và thành tiên, thật là vì lẽ ấy.
Sách "Tây Sơn ký" nói: Nước lửa ký tế, rồng hổ giao nhau, cách dùng không chỉ một. Như khí thận truyền sang khí gan, khí gan vừa sinh, phần âm thừa của thận đi vào tỳ, khí ấy qua gan thì thành thuần dương. Trong khí có nước chân nhất, lên tới tim, hòa với khí mà sinh dịch, từng hạt như ngọc treo, như giọt sương rủ, rồi trở về hạ điền, không theo nước tiểu truyền ra bàng quang nữa. Nếu dùng hỏa hậu (mức độ và thời điểm điều khiển "lửa", tức ý niệm và hơi thở, trong khi luyện đan) không sai, luyện thành một khí, trong khí sinh khí, thì trải qua kiếp lớn cũng không chết, thành lục địa thần tiên (tiên ở trên mặt đất, chưa thoát xác lên trời). Đó là hổ giao với rồng, tức là lấy khí thận hợp với khí tim.
Đến khi hạ lửa, thêm bớt có lúc, rút thêm có số (phép trừu thiêm: rút bớt âm, thêm dương theo số định), lấy khí tim hợp vào khí thận, đó là rồng giao với hổ. Nếu khi cửa ải dưới đã thông mà khí khởi từ huyệt Vĩ Lư (huyệt ở chót xương cụt), thì phần bốc lên bên trái là rồng, phần khởi lên bên phải là hổ. Khí đi qua song quan Giáp Tích (hai cửa ải hai bên cột sống lưng), đến đỉnh Phân Đạo (chỗ chia đường trên đỉnh đầu) thì khí dương long vào nội viện, khí âm hổ vào thiên trì. Xoay trái cuộn phải ba mươi sáu lần, rồi chân thủy giáng xuống như cam lộ (sương ngọt) rót vào tim. Đó là rồng hổ giao nhau ở thượng cung, lại không cần phân biệt giao ở trên hay hợp ở trên giữa tim và thận.
Đến khi thai trọn, thai thành mà chân khí đã sinh, để phòng thái quá thì phải lấy nước điều hòa, nên có ngọc dịch hoàn đan và kim dịch hoàn đan (đưa "nước ngọc", "nước vàng", tức tân dịch và tinh khí đã tinh luyện, trở về đan điền). Đến khi hoàn đan đã lâu, khí đi trong kinh lạc mà biến thành dương tô (bơ dương, chất dương đặc quánh như sữa đông), đọng ở trung phủ mà tích thành tuyết trắng; để phòng thái quá thì phải cử lửa, nên có phép luyện chất đốt thân. Vậy biết lúc hoàn đan là âm hổ đi một mình, không cần giao với rồng; lúc đốt chất là dương long khởi một mình, không cần giao với hổ.
Công của long hổ không nhỏ, chỉ lo không biết gốc của long hổ. Nếu biết tượng của long hổ, lại biết lúc giao hợp, lại được phép thu lấy, thì ba trăm ngày nuôi thành nội đan (viên đan kết trong thân), trong mệnh có tinh (?), được cùng trời đất ngang tuổi thọ.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Chân đan dược (Đan dược thật)
Sách "Động Thiên ngữ lục" nói: Cao Thượng Nguyên Quân lúc đầu ở cõi trần truyền đại đạo, lấy lẽ lên xuống của trời đất, số qua lại của mặt trời mặt trăng để ví dụ, gọi là nội đan (thuốc trường sinh luyện ngay trong thân bằng tinh, khí, thần). Quảng Thành Tử (tiên nhân thời thượng cổ, thầy của Hoàng Đế) dạy Hoàng Đế làm theo phép, làm lâu mà không thấy công. Bèn ở trong núi Không Đồng, lấy việc bên trong thân làm khuôn phép, phối hợp kim loại với khoáng thạch, gọi là ngoại đan (thuốc luyện từ khoáng chất trong lò). Đan dược bên trong mới là thuốc thật; đan dược bên ngoài chỉ có thể chữa bệnh, cho an vui mà thôi.
Nội đan, bậc nhỏ thì sống lâu không già, bậc lớn thì vượt phàm vào thánh. Bắt đầu từ hai khí giao nhau rồi kết đọng ở đan điền, biến tinh thành hống (thủy ngân), biến hống thành sa (chu sa), sa biến thành đan, hình như viên đạn, màu như quả quýt đỏ, rồi chân khí tự sinh. Lấy khí luyện khí, khí hợp thần tụ thì vào được đạo, đạo thành thì vào được thánh. Đã thành thánh thì lớn lao mà biến hóa, không gì không thông, ngoại đan sao sánh được? Cho nên biết thuốc thật, đan thật không cần tìm ở ngoài thân.
Sách "Tây Sơn ký" nói: Lấy rồng hổ giao cấu mà kết thành huyền châu (viên ngọc huyền diệu, mầm của đan); hỏa hậu không sai thì đốt thành đại dược. Chân khí mới sinh, đưa lên thì có thể luyện hình, không sợ nỗi lo nóng lạnh. Chân khí đã tụ, thu vào thì có thể hoàn đan, dứt hẳn nỗi khổ đói khát. Đối với mình, há chẳng phải là thuốc sao?
Đến khi đem chân khí dùng cho người khác cũng có hiệu nghiệm. Thổi vào nước thì nước sôi, thổi vào cây thì cây tươi, biến đắng thành ngọt, đổi suy thành khỏe. Dùng nơi người để chữa bệnh khổ thì không ai không khỏi. Ngưng thần để trừ quỷ mị thì không lần nào không linh ứng. Bởi bên trong chân thật thì bên ngoài ứng nghiệm, há chẳng phải là thuốc cho người sao?
Có kẻ không tu việc bên trong, không biết chân nguyên (gốc thật của sự sống), chỉ lấy kim thạch bên ngoài không có tinh túy, thêm ngày thêm lửa, uống vào để cầu bay lên cõi tiên, thật là sai lầm! Tuy vậy, các bậc thượng sĩ xưa nay cũng bàn về ngoại đan, không phải ngoại đan không dùng được. Như Quảng Thành Tử lấy chu sa làm đan, luyện chín chuyển (chín lần luyện đi luyện lại) gọi là thần đan. Trần Thất Tử lấy chu sa bảy báu, luyện chín chuyển gọi là linh đan. Lưu An vương (Hoài Nam vương Lưu An đời Hán) lấy nước tiểu trẻ trai, luyện bảy chuyển gọi là hoàn đan. Vậy biết linh tụ lại thì thành thần, thần tan đi thì thành hư không; lấy khí trở về nguyên gọi là hoàn đan.
Người đời sau dùng cũng thấy có công. Những người thăng tiên được là vì lúc đầu luyện ngoại đan mà kiêm tu việc bên trong, trong ngoài đều thành, nên thông được đạo tiên. Nếu chỉ dùng thuốc bên ngoài một mình, khí yếu thần suy, khí tinh túy của trời đất không thể dừng lại trong thân, thì trái lại gây hại không nhỏ.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Chân diên hống (Chì thật, thủy ngân thật)
Sách "Huyền động ngọc chiếu" nói: Xưa Quảng Thành Tử dạy Hoàng Đế luyện ngoại đan, mới có các vật diên hống (chì và thủy ngân, hai nguyên liệu chính của thuật luyện đan), đều lấy việc bên trong thân làm khuôn phép. Người lúc mới sinh, trước hết sinh ra thận. Thận là nước Nhâm Quý phương Bắc (Nhâm, Quý là hai can thuộc hành Thủy, ứng với phương Bắc), trong năm kim loại thì ứng với chì. Kế đến sinh ra tim. Tim là lửa Bính Đinh phương Nam (Bính, Đinh là hai can thuộc hành Hỏa, ứng với phương Nam), trong tám khoáng thạch thì ứng với chu sa.
Trong chì lấy ra bạc, giống như trong khí thận ngầm chứa nước chân nhất. Trong chu sa lấy ra thủy ngân, giống như trong khí tim ngầm chứa khí chính dương. Lấy bạc trong chì bên ngoài hợp với thủy ngân trong chu sa thì tự nhiên thành sa, hỏa hậu hợp lẽ thì nung thành báu vật lớn. So sánh với người: trong khí thận lấy nước chân nhất, trên dịch tim lấy khí chính dương, hai vật hợp lại thành đan, giống như việc vật bên ngoài thành báu vật.
Sách "Truyền đạo tập" nói: Ôm chất thiên nhất (cái "một" đầu tiên do trời sinh, thuộc hành Thủy) mà đứng đầu năm kim loại là chì đen. Chì sinh ra bạc, chì là mẹ của bạc. Cảm khí thái dương mà làm chủ các khoáng thạch là chu sa. Chu sa sinh ra thủy ngân, thủy ngân là con của chu sa. Khó lấy là bạc trong chì; dễ mất là thủy ngân trong chu sa. Chì và thủy ngân nếu hợp nhau, nung luyện thì tự thành báu vật. Đó là lẽ diên hống thấy ở bên ngoài.
Nếu nói về bên trong thì chân khí của cha mẹ hợp làm một, tức là tinh và huyết thành bào thai, kết đọng thành nội thận (quả thận bên trong, khác với "ngoại thận" là bộ phận sinh dục). Nội thận là chì. Đến khi trong thận sinh khí, trong khí sinh nước, lấy nước thận hợp với khí chính dương ở trên dịch tim, kết đọng ở Hoàng Đình (khoảng giữa thân, trên rốn dưới tim, nơi kết đan) mà thành đan,
thì gọi là chân diên (chì thật). Lấy khí thận hợp với khí tim, khí tích lại sinh dịch, kết thành huyền châu, rồi trở về hạ đan điền thì gọi là hống. Đến khi đan thành, chân khí bốc lên, khí thận vào đỉnh đầu mà chân thủy giáng xuống, một lên một chìm, ở trước thập nhị lâu (lầu mười hai tầng, chỉ khí quản ở cổ) mà thành ký tế. Ký tế một lần thì trở về hạ đan điền, nên gọi là chân hống (thủy ngân thật).
"Nguyên Hoàng Quân quyết" nói: "Chì và thủy ngân ở trong đỉnh (vạc luyện đan), nung thành viên ngọc vô giá. Gộp lại chỉ có hai chữ, mà hiểu được sách của muôn nhà." Chính Nhất chân nhân nói: "Chì và thủy ngân truyền lại mấy vạn năm, mấy người ngộ được, mấy người tu? Nếu khiến lẽ này người thường đều hiểu, thì thần tiên cõi trần nhiều như nước chảy." Lã công nói: "Kim đan một hạt định được trường sinh, phải có chì thật để luyện Giáp Canh (Giáp thuộc Mộc, Canh thuộc Kim; ý nói luyện cho rồng hổ hợp nhau). Lửa lấy tủy phượng đỏ phương Nam, nước tìm tinh rùa đen biển Bắc."
Các bậc thượng thánh xưa nay nói về lẽ diên hống không giống nhau, nhưng rốt lại chỉ là: chì là nước thận, còn chì thật là đan; thủy ngân là dịch tim, còn thủy ngân thật là thuốc. Chì thật và thủy ngân thật hợp nhau là ký tế. Nếu dựa theo thuyết về vật bên ngoài thì không thể hợp lẽ được.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Chân âm dương (Âm dương thật)
Sách "Cửu Thiên bí lục" nói: Một âm một dương gọi là đạo; âm dương không lường được gọi là thần. Trong các vật, cái thần diệu mà lớn: trời được một dương để giữ đạo Càn, đất được một âm để giữ đạo Khôn. Trong các vật, cái thần diệu mà sáng: mặt trời được một dương hồn để theo đạo mà ứng, mặt trăng được một âm hồn để theo đạo mà tới.
Cho nên hạ chí một âm từ trời xuống, nếu không có chân dương thì muôn vật chết đi mà cũng không khô héo được (?). Đông chí một dương từ đất lên, nếu không có chân âm thì muôn vật sinh ra mà không được thấm nhuần. Mặt trời có chân dương, nên dương toại (gương đồng lõm hứng nắng để lấy lửa) cảm ứng mà lửa phát ra; mặt trăng không có chân âm, nên phương chư (gương đồng hứng sương dưới trăng để lấy nước) lấy thì nước dứt (?). Trời đất, mặt trời, mặt trăng là cực lớn, cực sáng mà chân âm chân dương còn như thế, há người lại không như vậy sao?
Sách "Tây Sơn ký" nói: Thận là nước; trong nước sinh khí, gọi là chân hỏa. Trong khí ngầm chứa nước chân nhất, đó là trong âm có dương, trong dương có âm.
Tim là lửa; trong lửa sinh dịch, gọi là chân thủy. Trong dịch ngầm chứa khí chính dương, đó là trong dương có âm, trong âm có dương. Tam hoa (ba thứ tinh hoa) là ba dương: khí thận là dương ở trong âm; chân khí trong đan là dương ở trong chân dương; khí của dịch tim là dương ở trong dương. Không nói đến ba âm, vì điều quý là âm hết, dương thuần.
Sách "Ngọc Hoàng thánh thai quyết" nói: Người thường đưa lửa tim xuống hạ điền, cảnh bên ngoài không lọt vào, dứt sạch lo nghĩ cuồng loạn; giữ một khí không tán, gửi vào khí hải. Khí thận không bốc lên được, hơi thở dần ít đi, dù có thở ra thì cũng nhè nhẹ, thong thả, giảm bớt đi. Cho nên các bậc thánh đời sau có phép tự nhiên thai tức (thở như thai nhi, tự nhiên không gắng gượng).
Đến lẽ cùng tột về thai tức của Đạt Ma thì nói: khí của người bốc lên thì tự có thất thoát, chẳng bằng nhìn vào bên trong các thế giới, dạo chơi thiên cung của chính mình, vượt lên cảnh giới diệu kỳ trong lặng, hư không. Phép ấy quý ở chỗ vô lậu (không rò rỉ, không để tinh, khí, thần thất thoát), một niệm không sinh, một ý không động. Vô lậu thì quả lành thành tựu; không động thì bậc thánh chân thật hiện ra. Ông ngồi quay mặt vào vách chín năm, khí không mảy may thất thoát, âm linh từ ngoài vào mà trong thân có thân. Người phương Đông không hiểu, nên ông ném bát mà về phương Tây. Cho nên bậc thánh nói: Đó là chân thai tức!
Đến khi Biển Thước giải sách "Linh Khu", thì lấy sau đông chí, chân diên tích được một phần, hình như nhụy hoa (?), đem trấn ở đan điền.
Bảo người dùng mũi hít khí trong, ngậm miệng không thở ra, định tức (nín giữ hơi thở) hai mươi bốn nhịp, tính là một lạng lửa. Trong bốn mươi lăm ngày, lửa tiến đến mười sáu lạng thì luyện thành dương thai. Lại lấy sau hạ chí, hống tích được ba phần, hình như ôm trứng, đem trấn ở giáng thần (môi đỏ; có lẽ chỉ vùng tim) (?). Cũng dùng mũi hít khí trong, ngậm miệng không thở ra, định tức hai mươi bốn nhịp, tính là một lạng lửa. Trong bốn mươi lăm ngày, lửa tiến đến mười sáu lạng thì luyện thành âm tức. Đem âm tức gieo vào dương thai mà sinh chân khí; chân khí sinh nguyên thần (thần gốc, phần tinh thần nguyên sơ). Thần và hình hợp làm một thì ngang tuổi với trời đất. Tách làm hai thì ngoài thân có thân, thành người tiên bay lượn, không ở cõi trần nữa, mà trở về ba đảo mười châu (các cõi tiên ngoài biển).
Đến khi Cát Hồng chú giải "Thai tức luận" thì nói: Phàm điều cốt yếu của thai tức là như khi ở trong bụng mẹ: mẹ thở ra thì thở ra, mẹ hít vào thì hít vào. Người nay không thấu lẽ diệu, dù có nín được một lúc ngắn, rồi lại theo miệng thở ra, thở hổn hển không thôi; chẳng những không giữ được hơi đã nín, mà nguyên khí còn bị tổn hư, trái lại bị dương khí bên ngoài lấn mất. Nếu trước khi hơi chưa gấp, thân ngoài có thể dừng lại một lát, đừng để quá gấp. Lúc hơi chưa gấp, trước dùng mũi hít một hơi khí trong, rồi liền dùng hơi mới hít ấy đẩy ra phần hơi cũ đã nín gấp. Nhờ vậy giữ lại được khí, tích lâu thì thân và thần trong sáng, sảng khoái, có thể chữa trừ trăm bệnh. Nhưng gò bó giữ lại, gắng ép ở yên cũng không phải tự nhiên, nên đó là thai tức bậc dưới.
Các bậc chân tiên thượng thánh có thuyết ba bậc như vậy. Mũi hít, miệng thở có thể trừ hàn khí nổi ở ngoài, đuổi nhiệt khí từ ngoài vào (?), xông tan chỗ kết đọng, làm thông kinh lạc. Nếu định tức được thì khí huyết không giao mà âm dương tự hợp. Nếu định được đến vạn hơi thở thì khí ở yên, thần ẩn giấu, công của đại thừa (bậc cao nhất) không thể nói hết. Trong các cách bổ khí, đây là bậc trên. Hoặc nuốt khí để cứu đói khát, vận khí cho cơ thịt khỏe mạnh, thu khí để bổ hạ điền, dưỡng khí để trở lại dung nhan trẻ thơ, vận khí để bồi thêm huyết mạch, tuy thấy công nhỏ, nhưng rốt cuộc không bằng thai tức bổ khí đắc lực, công vừa nhanh vừa lâu bền.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Luyện pháp nhập đạo (Từ phép luyện mà vào đạo)
Sách "Tây Sơn ký" nói: Lấy pháp mà vào đạo thì đạo vốn không khó; lấy đạo mà cầu tiên thì tiên cũng rất dễ. Cầu tiên không khó; cái khó là đạo mình học không chính. Học đạo không khó; cái khó là phép mình học không thật. Người xưa giấu hình đổi mặt, giữ khí gọi hồn về, đọc chú thì lưỡi dao sắc không làm bị thương, dùng phép cấm thì rắn rết độc không làm hại, đinh đã đóng tự rơi ra, giẫm lửa không bị bỏng, khiến nước chảy ngược, gió quay mưa đổ ngược, thắt khăn ném xuống đất thì thành thỏ chạy, cuộn dây lưng gài kim thì thành rắn bò, [chữ mất] (?) cây ra quả trong khoảnh khắc,
rồng cá bơi lượn trong chốc lát. Những thứ như thế là thuật, khác với pháp. Người xưa vì sau đông chí dương sinh, mà sau xuân phân hàn khí còn sót lỡ vào ruột và dạ dày, thành bệnh thương hàn (bệnh do khí lạnh xâm nhập). Khi đã thấy bệnh thì mau vào phòng tĩnh, xếp bằng ngồi ngay, nhắm mắt lắng lòng, định tức giữ khí. Lấy hai tay chồng lên nhau ôm lấy ngoại thận (bìu, bộ phận sinh dục ngoài), nghiêng mình về phía trước quỳ lạy chừng hai ba mươi lần. Mồ hôi ra, thấy mát mẻ, hàn khí tự tan.
Người xưa bị mộng tinh, di tinh, hoặc hạ nguyên hư lạnh, thì sau khi mặt trời lặn, ngồi tĩnh trong phòng kín, một tay ôm ngoại thận, một tay xoa dưới rốn tám mươi mốt lần. Rồi đổi lại: xoa tay ôm thận, ôm tay xoa rốn tám mươi mốt lần. Làm chín lượt là đủ, chỉ đổi tay trái phải mà thôi. Nhờ thế đan nguyên được bổ ấm, chân khí đầy đủ.
Người xưa ở kín trong phòng tĩnh, dứt niệm quên lời, một mực đưa lửa tim xuống, nhắm mắt tưởng tượng như bánh xe lửa rừng rực. Lâu ngày khí hải bền chắc, sắc mặt khác thường. Lâu ngày thải hết các thứ dơ, tự chịu được nóng lạnh.
Người xưa vì ăn uống quá độ, ngực đầy tức, hoặc nóng lạnh đọng lại, hoặc đau, kết, tắc nghẽn, thì ngồi tĩnh, mũi hít khí trong, ngậm miệng không mở, hít nhiều thở ít, dồn khí đánh vào chỗ bệnh. Khi quá căng mới thả khí ra, làm không dưới ba đến năm lần. Bệnh tự nhiên tiêu trừ, dứt hẳn muôn bệnh.
Người xưa cho rằng trên tim là dương nên âm không đến được, dưới thận là âm nên dương không tới được. Cho nên ở trên huyệt Dũng Tuyền (huyệt ở lòng bàn chân), khí lên mà không xuống, huyết dồn xuống mà không lên, khiến chân và gối nặng nề, âm đọng mà dương tan. Huống hồ cả ngày bôn ba, không lúc nào nghỉ, nên sau khi trời tối lấy nước nóng dội hai chân. Cách này là bồi bên ngoài nên công ít, không bằng giơ cao hai chân, khiến khí chảy ngược về Dũng Tuyền, chảy ngược lên đan khuyết (?); ngay hôm ấy chân nhẹ, đi kịp ngựa phi, bước như bay.
Người xưa vì tay chân có bệnh nhỏ, năm tạng hơi [chữ mất] (?), hoặc ứ đọng, tắc nghẽn, thì ngồi tĩnh cho lòng lắng trong, nhắm mắt dứt niệm, vận tâm khí đến chỗ bệnh, tạm nín thở một lúc, đánh đâu thắng đó. Trên đây đều là pháp, khác với đạo.
Đạo là cái không gì không bao trùm, không gì không thông suốt, há chỉ là tài nghề hay công chữa bệnh mà thôi. Nhân thuật mà biết pháp, nhân pháp mà biết đạo; đạo vốn chỉ là một âm một dương mà thôi. Âm dương giao nhau, hợp nhau, nên trời đất có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông; mặt trời mặt trăng có bốn kỳ huyền, vọng, hối, sóc (trăng nửa vành, trăng tròn, ngày cuối tháng không trăng, ngày đầu tháng trăng mới). Riêng người, trong một ngày: cuối giờ Sửu đầu giờ Dần (khoảng 3 giờ sáng) là dương hợp với âm; cuối giờ Thìn đầu giờ Tỵ (khoảng 9 giờ sáng) là dương giao với dương; cuối giờ Mùi đầu giờ Thân (khoảng 3 giờ chiều) là âm hợp với dương; cuối giờ Tuất đầu giờ Hợi (khoảng 9 giờ tối) là âm giao với âm. Ngộ được sự giao hợp của âm dương thì đạo nào có xa?
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Luyện hình hóa khí (Luyện thân thể để hóa thành khí)
Sách "Tây Sơn ký" nói: Hình là nhà của khí, khí là chủ của hình. Mượn hình để nuôi khí thì khí mạnh mà hình bền. Vận khí để luyện hình thì hình toàn vẹn mà khí tự chân thật.
Cho nên chân khí của người, theo đại vận (vòng vận hành lớn) thì theo trời: mùa xuân ở gan, mùa hè ở tim, mùa thu ở phổi, mùa đông ở thận. Nguyên khí của người, theo tiểu vận (vòng vận hành nhỏ) thì theo ngày: giờ Tý ở thận, giờ Mão (5 đến 7 giờ sáng) ở gan, giờ Ngọ ở tim, giờ Dậu (5 đến 7 giờ chiều) ở phổi. Các bậc thông đạt đời trước nhìn thấu thiên cơ, lấy độ của khí hợp với độ của trời, lấy cái dùng trong ngày đối chiếu với cái dùng trong năm. Từ giờ Tý đến giờ Ngọ là lúc khí sinh, thì dùng phép tụ khí hoàn đan. Từ giờ Ngọ đến giờ Tý là lúc khí tán, thì dùng phép thu khí luyện đan.
Quyết của Bành Ngọc chân nhân nói: Trước giờ Ngọ luyện Càn, sau giờ Ngọ luyện Khôn. Từ giờ Dần đến giờ Ngọ, rướn thân ngồi tĩnh, nhắm mắt quên lời, hơi thở qua mũi chậm chậm, lặng tưởng cung tim như lễ vợ chồng gặp nhau. Làm lâu thì thành công, được sống lâu không chết.
Quyết của Nguyên [chữ mất] (?) chân nhân ngày xưa nói: Từ lúc sáng dậy không nói, lấy lưỡi khuấy trên [chữ mất] dưới [chữ mất] (?, có lẽ là lợi trên lợi dưới), nước bọt dơ đục thì nuốt đi, rồi thở chữ "ha" để đẩy ra khí mừng giận buồn vui tích trong tim.
Chân khí bốc lên, đọng lại ở mặt và mắt, lấy tay nắm giữ, rồi ở phòng tĩnh ngồi yên không nói. Đến khoảng giờ Ngọ, giờ Mùi, khí thịnh thần mê, thì nằm nghiêng ngậm miệng mà ngủ. Lâu ngày an vui, sống lâu, cũng có thể giữ thân ở đời. Đó là biết thời điểm, ngộ chỗ giao hợp mà không có phép thu lấy.
Bậc thượng thánh ở Tây Sơn biết rằng giờ Tý khí thận sinh, giờ Mão khí gan sinh, giờ Ngọ khí thận giao với khí tim, khí tích lại sinh dịch, trở về đan điền, gọi là huyền châu; nếu hỏa hậu không sai thì thành đại dược. Trong khí thận ngầm chứa nước chân nhất; trên dịch tim ngầm chứa khí chính dương. Lấy âm ôm dương, dùng nước đỡ khí, đó là gốc của đại đạo, là thuốc trường sinh. Làm sao để nó không thất thoát? Vào khoảng giờ Thìn, giờ Tỵ (7 đến 11 giờ sáng), ngồi tĩnh trong phòng kín, thần thức giữ ở bên trong, ngậm đầy miệng nước bọt, không nuốt cũng không nhổ.
Hơi thở qua mũi hít ít, thở ra chậm, liên tục như có như không, tự nhiên hai khí giao nhau, kết đọng như giọt sương. Một trăm ngày không sai thì sức thuốc đầy đủ; hai trăm ngày thì thánh thai bền chắc; ba trăm ngày thì thai tiên trọn vẹn mà chân khí sinh ra, trong khí có khí, có thể luyện khí thành thần.
Cho nên Chung Ly (Chung Ly Quyền, thầy của Lã Động Tân) nói: Xưa có ba vị chân nhân ca tụng sáu quyết kim đan; người tu hành nếu không ngộ được điều này thì người đời học đạo luống nhọc công. Lại nói: "Sân nhàn không việc nhớ Giang Nam, hoa đầy thành xuân, nước đầy đầm. Nếu thấy cảnh vật Dương Châu đẹp, thì nên vững lái thuyền rồng hổ." Cái này gọi là long hổ giao cấu, lại gọi là phép hái thuốc.
Còn từ giờ Ngọ đến giờ Tý dùng phép thu khí luyện đan, ấy là hỏa hậu, xưa nay mỗi nhà một khác. Những người không ngộ lẽ thật, không biết thiên cơ mà vẫn thấu được lẽ tạo hóa, thì chỉ có Biển Thước giải sách "Linh Khu": dùng mũi hít khí trong, đưa vào rồi giữ lại, bốn hơi thở là một thù, hai mươi bốn thù là một lạng (thù, lạng là đơn vị cân, ở đây dùng để đếm lượng "lửa"). Về lửa: sau hạ chí, dùng quẻ Tốn thiên [chữ mất] (?) vận hai mươi lăm độ, làm như vậy để luyện chân hống thành âm thai. Đông chí dùng linh phù quẻ Càn vận hai mươi lăm độ, làm như vậy để luyện chân diên thành dương tức. Đem dương tức gieo vào âm thai thì biến thành kim đan; một hạt kim đan có thể giúp sống lâu không chết.
Quảng Thành Tử dạy Hoàng Đế: từ sáng đến tối ngồi tĩnh, quên niệm, gạt bỏ lo nghĩ bên ngoài, thần thức giữ ở bên trong, một ý không tán. Đưa lửa tim xuống đan điền, tưởng dưới rốn như cái bình sạch. Trong bình sạch có một viên ngọc như viên đạn, lấy lửa rừng rực không kể ngày đêm mà đốt từ dưới lên, cho đến khi thai thành, hơi thở dừng. Tự nhiên không đói không khát, không sợ nóng lạnh, có thể giữ thân ở đời. Đó là tiến lửa đúng thời, nhưng cũng không có phép tụ khí.
Tây Sơn có bài tụng rằng: "Giai nhân tài tử đúng tuổi xuân, hoa rụng hoàng hôn khó hội ngộ. Chẳng nề chủ nhân lòng muốn đứt, đến lúc phải đóng chặt cửa dương." Đó là lúc cuối giờ Tuất đầu giờ Hợi, khí theo chân dịch mà hoàn đan, âm giao với âm nên khí muốn tan mất. Nên ở trong phòng tĩnh, hơi thở không cần nín, chỉ hít ít thở chậm, đưa lửa tim giáng xuống, cho đến khi ý dừng lại ở đan điền. Sợ khí thận lên mà không dừng, lửa tim xuống mà không ở yên, thì hơi dùng bụng nhẹ ép vào hai bên sườn (?), đan điền tự nóng, để luyện thuốc đã hái được ban ngày.
Lúc đầu một trăm ngày theo quẻ Càn; kế đó một trăm ngày từ quẻ Đoài đến quẻ Càn; kế đó một trăm ngày từ quẻ Khôn đến quẻ Càn. Càn Khôn gặp nhau, hỏa hậu không sai. Nếu thêm bớt như thế cho hợp, như nói về trừu thiêm (rút bớt âm, thêm dương), thì phải dùng phép trửu hậu phi kim tinh. Cho nên các bậc thượng thánh đời trước hái thuốc ở quẻ Ly (ứng với giờ Ngọ), tiến lửa ở quẻ Càn (ứng với khoảng giờ Tuất, Hợi), ba trăm ngày kết thành nội đan mà làm lục địa thần tiên. Hình và thần đều diệu, trải qua kiếp lớn cũng không chết. Cho nên đạo luyện hình, không có chân khí thì không được.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Luyện khí thành thần (Luyện khí để thành thần)
Sách "Tây Sơn ký" nói: Lấy khí luyện hình, hình hóa thành khí thì thân và xương nhẹ nhàng khỏe mạnh, xuống nước không chìm, giẫm lửa không nóng. Đại khái (?) là rồng hổ giao cấu mà thành đại dược, hỏa hậu không sai thì biến thành kim đan. Còn lấy thần luyện khí, luyện khí thành thần, thì không ở chỗ dương giao âm hội, mà ở chỗ rút chì thêm thủy ngân (trừu diên thiêm hống: giảm dần phần âm, tăng dần phần dương). Làm cho phần âm của số hai lần tám (?) tiêu đi, đổi xương luyện hình, làm cho phần dương của số chín lần ba (?) lớn lên. Ba trăm ngày thai tiên trọn vẹn mà chân khí sinh ra, thì không được hái thuốc nữa.
Dùng phép trửu hậu phi kim tinh, từ huyệt Vĩ Lư phía sau thận đưa lên đến Giáp Tích, từ song quan Giáp Tích đưa lên đến thượng cung. Không chỉ là khí thận bổ não, mà sau giờ Ngọ còn giáng chân hỏa xuống để luyện đan dược, khiến âm hết, dương thuần. Như vậy, giờ Tý khí thận vừa sinh, ở phòng tĩnh, lòng trong sạch, nhắm mắt ngồi ngay, thu thân lại thì khí thận tự tụ; khẽ rướn thân, ưỡn ngực thẳng lưng, khí trước đến Giáp Tích, kế đến thượng cung. Từ giờ Tý, Sửu đến giờ Thìn, Tỵ, định trong một trăm ngày một lần xông qua tam quan (ba cửa ải trên đường sau lưng: Vĩ Lư ở xương cụt, Giáp Tích ở giữa lưng, Ngọc Chẩm ở sau gáy).
Lại tích chân hỏa của tim để nung luyện nội đan ở hạ nguyên. Âm bền, dương đọng, khí tự dồn dập. Ngày ấy trong khí có khí, phía trước lên vào đỉnh đầu, phía sau khởi vào não, trước sau đều khởi. Chỉ rướn thân mà không động, để đốt thân, đuổi quỷ âm.
Đốt một lần thêm một khí, đốt mười lần thêm một thần, đốt trăm lần sống thêm vạn năm, đốt nghìn lần ra khỏi cõi trần. Các bậc thượng thánh xưa sợ lửa quá mạnh nên lại có phép tưới rót. Đầu tiên là hái thuốc, đó là ngọc dịch hoàn đan. Kế đó dùng trửu hậu kim tinh đưa vào não, từ thượng điền lại xuống hạ điền, đó là phép kim dịch hoàn đan, tức là phồng hai má, thở chữ "hư", nuốt vào và nạp khí.
Đan thành thì chân khí sinh ra, dùng chân khí luyện khí của năm tạng. Sách "Cửu tiên kinh" nói: Luyện thần kiếm, kim chùy, vốn bằng khí của năm tạng. Sách "Trung Hoàng kinh" nói: Nín nghìn hơi thở để luyện năm tạng. Năm tạng mỗi tạng hiện màu riêng của mình, khí tụ lại rồi lên chầu về gốc. Ba dương hợp lại đưa lên vào đỉnh đầu; như vậy là không ra ngoài năm tạng, mà lại không có lúc tu luyện, cũng không có phép nung luyện (?). Tây Sơn có phép luyện khí, rất diệu và rất huyền. Hái thuốc, tiến lửa, ba trăm ngày thì đại dược thành. Hoàn đan, luyện hình, hai trăm ngày thì chân khí đầy.
Đại vận không cần theo trời, chỉ cần lấy tiểu vận ứng theo ngày mà nín khí luyện khí. Như ngày Giáp, ngày Ất thì luyện khí gan (Giáp, Ất là tên ngày theo thiên can, tức mười ký hiệu dùng để đặt tên ngày xoay vòng; Giáp, Ất thuộc hành Mộc, ứng với gan). Ngày Giáp, khí gan trước tiến ở quẻ Cấn, nín thở đến quẻ Tốn thì dừng (các quẻ ở đây chỉ giờ trong ngày theo phương vị bát quái: Cấn khoảng giờ Sửu, Dần; Tốn khoảng giờ Thìn, Tỵ; Khôn khoảng giờ Mùi, Thân; Càn khoảng giờ Tuất, Hợi). Nếu thấy khí xanh hiện ra thì vận lên đỉnh đầu. Ngày Ất thì dưỡng khí gan, giống như phép kia; phàm khởi lửa phải biết sinh khắc của ngũ hành.
Ngày Bính, ngày Đinh (thuộc Hỏa, ứng với tim) thì luyện khí tim. Ngày Bính, khí tim trước tiến ở quẻ Tốn, nín thở đến quẻ Khôn thì dừng; nếu thấy khí đỏ hiện ra thì vận lên đỉnh đầu. Ngày Đinh thì dưỡng khí tim; phàm khởi lửa phải biết sinh khắc của ngũ hành. Ngày Mậu, ngày Kỷ (thuộc Thổ, ứng với tỳ) thì luyện khí tỳ, tiến theo mùa: mùa xuân thì nín thở trong một giờ Thìn, mùa hè nín thở giờ Mùi, mùa thu nín thở giờ Tuất, mùa đông nín thở giờ Sửu; phàm khởi lửa phải biết sinh khắc của ngũ hành.
Ngày Canh, ngày Tân (thuộc Kim, ứng với phổi) thì luyện khí phổi. Ngày Canh, khí phổi trước tiến ở quẻ Khôn, nín thở đến quẻ Càn thì dừng; nếu thấy khí trắng hiện ra thì vận lên đỉnh đầu. Ngày Tân thì dưỡng khí phổi; phàm khởi lửa phải biết sinh khắc của ngũ hành. Ngày Nhâm, ngày Quý (thuộc Thủy, ứng với thận) thì luyện khí thận. Ngày Nhâm, khí thận trước tiến ở quẻ Càn, nín thở đến quẻ Cấn thì dừng; nếu thấy khí đen hiện ra thì vận lên đỉnh đầu. Ngày Quý thì dưỡng khí thận; phàm khởi lửa phải biết sinh khắc của ngũ hành. Mười ngày xoay hết một vòng, luyện khắp năm tạng. Cả thảy hai trăm năm mươi ngày, mỗi tạng luyện hai mươi lăm ngày.
Chân khí tự tụ lại, mở hà xa, chở những vật năm màu, có nhạc nữ thổi sênh sáo, có xe ngựa cờ quạt, mỗi bên chia phương, thành đội ngũ hàng lối, cười vui hớn hở, lên chầu cửa trời, cùng vào thiên cung. Nếu có quỷ âm gây trở ngại, tà ma làm chướng, thì chỉ cần ở trong phòng tĩnh nhắm mắt lắng lòng, rướn thân ngồi ngay, tam muội chân hỏa (lửa thật sinh ra từ định lực sâu lắng) tự khởi, một lần đốt thì ma quỷ tan hết. Lửa qua rồi thấy mát mẻ, không còn một vật gì. Đoàn hầu hạ, ca nhạc nói trên lại càng thêm đông đúc. Suốt ngày ngồi lặng, nhìn vào bên trong thấy sáng suốt, không hề chán; những điều nghiệm lạ, dấu hiệu khác thường không thể chép hết. Khi đã thấy thân hình thường như bay bổng, ý khí phơi phới khó chế ngự, thì thường dùng phép điều thần xuất xác; đó là lúc vượt phàm vào thánh.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Luyện thần hợp đạo (Luyện thần để hợp với đạo)
Sách "Tây Sơn ký" nói: Người tu chân để chí vào cõi huyền diệu và cam chịu cô quạnh. Một ngày kia khí đầy công trọn, ngũ khí triều nguyên (khí của năm tạng cùng chầu về gốc), tam hoa tụ đỉnh (ba thứ tinh hoa là tinh, khí, thần cùng tụ lên đỉnh đầu), huyết đọng khí tụ, muôn thần chầu về chân thể, đều ở thượng cung; cảnh giàu sang rực rỡ, lầu đài xe ngựa, trai gái thổi sênh sáo, hầu như không phải những thứ cõi người có được. Nhưng chớ nhận đó là cảnh thật. Đó là thượng cung của chính mình chưa thoát khỏi được nội viện, cứ lần lữa không ra, ấy là bị vây trong con đường tối. Hình và thần tuy đều diệu mà không thể siêu thoát, chỉ là lục địa thần tiên, khó mà bỏ xác trở về mười châu ba đảo.
Bậc thượng thánh ở Tây Sơn khi công phu trước đã đầy đủ, thì phép xuất xác không thể không chép đủ, ghi rõ.
Xưa Hải Thiềm công khi công đầy số đủ, dương thần (phần thần thuần dương đã kết thành, có thể ra khỏi xác) muốn ra, lúc đang ở thượng cung, thì ngồi một mình trong phòng tĩnh, như hạc bay ra cửa trời, như rồng sinh ra từ hang cũ, xông mạnh thì thiên môn (cửa trời, chỉ đỉnh đầu) tự mở, bỏ xác mà đi.
Chung Ly công khi công đầy số đủ, ngồi tĩnh nội quán (nhìn vào bên trong thân), như lên đài báu bảy tầng, từ dưới lên trên, lên từng tầng một. Lên đến tận cùng, chớ có lơ là (?), nếu không thì đổi xác mà không ra được, chỉ thành lục địa thần tiên. Đã lên hết thì nhắm mắt nhảy xuống, như trong mộng vừa thiếp đi, ngoài thân có thân, như đứa trẻ thơ, trong sáng tinh khiết đáng yêu. Chớ đi xa, phải mau trở vào thân gốc. Vào mà không ra thì ngang tuổi với trời đất; ra mà không vào thì ở một nơi khác với phàm tục.
Phép ra khỏi xác của Lã công: đài báu bảy tầng, lầu đỏ ba bậc, đều như phép của Chung Ly. Khi đang nội quán, tử hà xa (cỗ xe tía, đường vận chuyển thần) chở thần lên vào thiên cung, thần quyến luyến vẻ hoa tía mà không chịu vượt ra. Vì vậy khởi chân hỏa, trong khói lửa hóa thành một con rồng lửa, vọt khỏi con đường tối; đó là phép bỏ xác hay nhất.
Thế Tổ thiền sư tuy không có hỏa hậu mà âm linh cũng không tan; khi đang nội quán, ở trong định, theo tiếng khánh thần mà đi; đó chỉ là ra được mà không thấy phép vào lại. Xưa Đạt Ma và Lục tổ thiền sư (Huệ Năng, tổ thứ sáu của Thiền tông), tuy là âm thần (phần thần còn mang âm, chỉ ra được trong trạng thái định) xuất xác, nhưng lúc đầu thân như cây khô, lòng như tro nguội, gom thần cho tụ lại, một ý không tán, thần thức giữ ở bên trong, từ đáy lòng vọt lên. Lên một lần rồi lại lên một lần, thẳng qua ba mươi ba tầng trời, đến cung trời Hóa Lạc, giống như nhà Đạo ở thượng cung vậy. Rồi quỳ lạy tiến lên, từ cửa giữa trong ba cửa mà ra; đó cũng là ra được mà không vào lại được.
Bậc thượng thánh ở Tây Sơn khi công đầy số đủ, lúc ra tuy không rời nội quán, nhưng ở trong khởi cuộc ca nhạc lớn rồi đi qua cửa giữa. Cho nên khởi lửa là chở thần vào đỉnh đầu, qua cửa là điều thần xuất xác. Khi đang nội quán, sau khi khởi lửa, tưởng ở chỗ sâu trong cảnh náo nhiệt rực rỡ có một làng lẻ loi, vài ba gian lều quán, rồi bắt đầu từ đó mà ra. Đi xa rồi lại gần, ngoảnh nhìn quê cũ thì còn quyến luyến mà hiu quạnh, muốn đi cũng không đi được. Ngoảnh lại muốn trở về thì không thể lạc đường. Các bậc thánh truyền cho nhau, đều bỏ xác được mà không có gì khó dễ.
Bài tụng rằng: "Công thành phải ra khỏi kinh thành của thần, cảnh phồn hoa bên trong chớ để lụy thân. Ngoảnh nhìn quê cũ cảnh vật đẹp, chỗ sâu trong náo nhiệt có làng lẻ." Than ôi! Bọn ít học không hiểu biết, chỉ ở trong định mà xuất âm thần, một ngày lỡ ra khỏi cửa trời, không thể trở về thân gốc, rồi gọi đó là thi giải tọa hóa (chết trong tư thế ngồi mà bảo là thoát xác thành tiên), làm mê hoặc người đời, bị người có kiến thức cười chê lắm.
Tây Sơn quần tiên hội chân ký
Luyện đạo nhập thánh (Luyện đạo để vào bậc thánh)
Sách "Động Thiên ngữ lục" nói: Người đời không ngộ lẽ lớn, vì cái vinh cái quý tạm bợ như lửa đá, ánh chớp (ví sự ngắn ngủi chớp nhoáng) ở cõi trần mà để tâm tư bị sai khiến, không yên định. Một ngày kia khí yếu thì bệnh, khí dứt thì chết. Xoay vần mãi không ngộ, thân trôi dạt vào loài khác, gửi linh hồn vào xác khác, rốt cuộc không thấu lẽ sống chết. Tu dưỡng chân khí, chân khí đã thành thì nung luyện dương thần, dương thần đã ra thì được rời cõi trần. Mới ở ba đảo, công thành thì thần dời đi, bỏ xác; phải truyền lại đạo, tích công hạnh ở nhân gian. Hạnh đầy công thành thì nhận chiếu chỉ màu tía, sách trời, mà ở động thiên (cõi tiên trong hang núi).
Sách "Thụ đạo ký" của Trĩ Xuyên (tên chữ của Cát Hồng) nói: Người đã thành đạo không thể không truyền. Truyền cho người không xứng thì họa đến bảy đời tổ tiên. Gặp người xứng mà không truyền thì tai họa đến thân mình. Xích Tùng Tử răn Hoàng Đế: Đạo không thể giữ riêng, ai cầu thì phải có vật. Theo lẽ ấy, nên dùng tín kim (vàng làm tin) để tỏ lòng không thay đổi. Sách "Tây Sơn ký" nói: Việc bỏ của ra cúng thí là để tỏ lòng thành của người nhận đạo. Bậc lớn thì bỏ cả thân mình, bậc vừa thì bỏ con cháu, bậc nhỏ thì bỏ ruộng nhà. Bậc trên thì cúng thí cho người có đạo, bậc vừa thì cúng thí cho người có pháp, bậc dưới thì cúng thí cho người có thuật.
Mao chân quân (Mao Doanh, vị tiên đời Hán) răn rằng: Người truyền đạo, muốn cùng các bậc thánh trước lập giáo, gặp người có chí thì chớ vì không có tín kim mà không truyền; gặp người không có chí thì chớ vì được tín kim mà gượng trao. Làm thế chẳng những làm sa sút giáo, sa sút đạo, mà cả hai bên đều không có ích.
Ngọc chân nhân xin Nguyên Đức chân quân chỉ dạy thêm: Bậc thượng tiên vào Nam Châu (Nam Thiệm Bộ Châu, cõi người ở) truyền đạo lập giáo, ắt muốn người học lập lời thề, nộp vàng ngọc, là vì sao? Chân quân đáp: Bởi người Nam Châu nghiệp nặng phúc mỏng, không tin thiên cơ, coi nhẹ mạng sống mà coi trọng tiền của, cam làm quỷ thấp hèn. Nếu không lập tín kim thì họ ắt có lòng tính chuyện trở mặt. Nếu không đặt lời thề thì họ ắt khinh suất tiết lộ. Cho nên lấy vàng để tỏ lòng không thay đổi.
Than ôi! Người sống giữa đám đông, vạn người không có một người lòng hướng về sự trong lặng, hư không; vạn người không có một người chí thành; vạn người không có một người sáng suốt. Người thấu rõ thiên cơ, coi nhẹ của cải, phó thác cả tính mạng mà để tâm vào đạo thì ít lắm.
Bởi có kẻ mượn đạo để cầu của, lừa gạt người có chí, khiến người có lòng tin hễ thấy người tu đạo là bỏ đi. Thế nên các bậc cao đạo bó tay, ngậm miệng, thấy người chết mà không cứu.
Nếu người theo đạo biết nhìn người mà rõ ai hiền ai ngu, nhận pháp mà rõ cái tà cái chính, theo đúng thứ lớp mà làm được việc, nối nhau có công, thì dù biến cả núi Thái, núi Hoa thành vàng cũng chưa đền đáp được một hai phần ơn của thầy và bạn đạo.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video