Thiên thứ mười ba: Dụng gián (cách dùng gián điệp)
Tôn Tử (tức Tôn Vũ, nhà binh pháp thời Xuân Thu) nói: Phàm dấy quân mười vạn, đi đánh xa nghìn dặm, thì tiền của dân chúng bỏ ra, tiền nhà nước cung cấp, mỗi ngày tốn đến nghìn vàng (một khoản tiền cực lớn). Trong nước ngoài nước đều xáo động, người phải mệt mỏi vất vả trên đường vận chuyển, không làm được việc đồng áng của mình, có đến bảy mươi vạn nhà (theo lối tổ chức thời xưa, cứ một nhà có người đi lính thì bảy nhà khác phải lo cung cấp, nên mười vạn quân kéo theo bảy mươi vạn nhà bị ảnh hưởng).
Hai bên cầm cự với nhau nhiều năm chỉ để tranh thắng trong một ngày, vậy mà còn tiếc chức tước bổng lộc và trăm vàng, không chịu bỏ ra để biết tình hình quân địch, thì đó là bất nhân đến cùng cực. Người như thế không phải là tướng giỏi của quân đội, không phải là người phò tá đắc lực của vua, cũng không phải là người làm chủ được thắng lợi.
Cho nên vua sáng tướng giỏi sở dĩ hễ ra quân là thắng địch, lập công hơn hẳn mọi người, là nhờ biết trước. Muốn biết trước thì không thể cầu ở quỷ thần, không thể suy đoán bằng cách so với những việc tương tự đã qua, không thể kiểm nghiệm bằng độ số trời đất (vị trí, sự vận hành của các vì sao và hiện tượng trên trời). Nhất định phải lấy từ con người, tức là những người biết rõ tình hình quân địch.
Cho nên cách dùng gián điệp có năm loại: có nhân gián, có nội gián, có phản gián, có tử gián, có sinh gián. Năm loại gián điệp cùng hoạt động mà địch không biết được đường lối của ta, như thế gọi là "thần kỷ" (cách thức thần diệu, khó lường), là vật báu của bậc làm vua.
Nhân gián (gián điệp người địa phương) là dựa vào người dân ở đất của địch mà dùng họ. Nội gián (gián điệp nằm trong hàng ngũ địch) là dựa vào quan lại của địch mà dùng họ. Phản gián (gián điệp hai mang) là dựa vào chính gián điệp của địch mà dùng ngược lại họ. Tử gián (gián điệp chết, tức gián điệp chịu hy sinh) là ở bên ngoài cố ý bày ra việc giả, cho gián điệp của ta biết rồi truyền sang cho địch (khi việc giả bị lộ, người này thường bị địch giết). Sinh gián (gián điệp sống) là người đi dò thám rồi trở về báo cáo.
Cho nên trong mọi việc của tam quân (toàn thể quân đội), không ai được gần gũi tin cậy bằng gián điệp, không ai được thưởng hậu bằng gián điệp, không việc gì bí mật bằng việc dùng gián điệp. Không phải bậc tài trí sáng suốt thì không thể dùng gián điệp; không phải người có nhân có nghĩa thì không thể sai khiến gián điệp; không phải người tinh tế sâu sắc thì không thể biết được tin tức của gián điệp là thật hay giả. Tinh vi thay! Tinh vi thay! Không có chỗ nào là không dùng gián điệp được.
Việc gián điệp chưa tiến hành mà đã bị người khác nghe biết trước, thì gián điệp ấy và kẻ được nghe kể đều phải giết cả.
Phàm nơi quân ta muốn đánh, thành ta muốn phá, người ta muốn giết, thì nhất định phải biết trước họ tên của tướng giữ thành, những người thân cận bên cạnh, người lo việc truyền lời và đón khách, người giữ cửa, cùng các môn khách hầu cận; phải ra lệnh cho gián điệp của ta nhất định dò cho biết rõ.
Nhất định phải tìm ra gián điệp của địch đến dò xét ta, nhân đó dùng lợi mà mua chuộc, dẫn dụ rồi giữ họ lại, như vậy mới có được phản gián mà dùng. Nhờ phản gián mà biết tình hình địch, nên nhân gián và nội gián mới có thể tìm được mà sai khiến; nhờ phản gián mà biết tình hình địch, nên tử gián mới có thể đem việc giả đi báo cho địch; nhờ phản gián mà biết tình hình địch, nên sinh gián mới có thể về báo đúng hẹn.
Việc của năm loại gián điệp, vua nhất định phải nắm rõ; mà nắm rõ được thì then chốt nằm ở phản gián, cho nên đối với phản gián không thể không đãi ngộ hậu hĩnh.
Xưa kia nhà Ân (tức nhà Thương) dấy lên được là nhờ có Y Chí (tức Y Doãn, từng làm quan ở nhà Hạ, sau giúp vua Thành Thang diệt nhà Hạ) từng ở nhà Hạ; nhà Chu dấy lên được là nhờ có Lã Nha (tức Khương Tử Nha, từng ở nhà Ân, sau giúp nhà Chu diệt nhà Ân) từng ở nhà Ân. Cho nên chỉ có vua sáng tướng giỏi biết dùng người tài trí bậc nhất làm gián điệp thì nhất định nên được công lớn. Đó là điều cốt yếu của việc binh, là chỗ mà tam quân dựa vào để hành động.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video