@@THIEN 1@@
Kinh Phật nói về sự Hưng Hiển (sự xuất hiện ở đời) của Như Lai, quyển thứ tư.
Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị pháp sư thông thạo cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người nước Nguyệt Chi (một nước ở Trung Á) là Trúc Pháp Hộ dịch.
Này Phật tử (con Phật — tiếng gọi người theo đạo Phật; ở đây chỉ các Bồ-tát đang nghe pháp), thế nào là các Bồ-tát (người tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) hiểu thấu việc Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) Chí Chân (bậc chân thật tột cùng, một danh hiệu của Phật) thị hiện đại diệt độ (cái chết lớn của Phật, tức nhập Niết-bàn — dứt hẳn sinh tử, không còn tái sinh)? Bồ-tát muốn hiểu thấu sự diệt độ ấy thì phải hiểu rõ rằng tất cả vốn thanh tịnh, tự nhiên là như thế; hiểu được vậy tức là Phật. Như vô bổn (chân như — thực tính vốn như thế của mọi sự vật) mà trở về diệt độ thế nào, thì Như Lai diệt độ cũng như thế. Lại như bổn tế (bờ gốc, tức chỗ chân thật tận cùng của các pháp), như pháp giới (toàn thể mọi sự vật, mọi hiện tượng trong tính chân thật của chúng) cũng vậy; như cõi hư không vô cùng; lại như bổn tịnh (vốn trong sạch); như chân bổn tế; như bờ lìa tham dục; như bờ không có tướng; như bờ không có tự tính. Như tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) vốn thanh tịnh, như chân bổn tế mà đi vào diệt độ thế nào, thì Như Lai diệt độ cũng như thế.
Vì sao vậy? Những gì tương ưng hay không tương ưng, tất cả mọi thứ ấy đều bình đẳng không khác, không sinh, không khởi. Nếu các pháp không sinh không khởi, thì xét các pháp ấy không có đi hay không đi, không có lìa hay không lìa. Lại nữa, Như Lai không vì khơi dậy các Bồ-tát mà khen ngợi, nói việc đi vào diệt độ vắng lặng mãi mãi, không còn sót gì. Vì sao vậy? Tất cả Như Lai đều đứng ngay trước mắt; hiện tại thế nào thì quá khứ cũng thế, và vị lai cũng vậy, cùng một lúc đều đạt được. Mau chóng thành tựu trí tuệ, trong chốc lát đắc đạo; thấy các Như Lai đều sẽ tuyên giảng; đối với hình sắc và âm thanh, không khởi ý tưởng có hai, mà cũng không phải không có hai. Bỏ mọi suy tưởng, tương ưng với hạnh Bồ-tát, buông bỏ mọi chỗ nương tựa; Như Lai không khởi niệm mà vẫn làm đẹp lòng chúng sinh — đó là sự diệt độ của Như Lai.
Vì thương xót chúng sinh khổ vì các vọng tưởng nên Như Lai xuất hiện, mà cũng không diệt độ. Vì sao vậy? Như Lai trụ ở nơi pháp giới; để làm đẹp lòng chúng sinh nên hiện thân và có diệt độ; nguyên do là vì pháp giới không có bờ bến. Như cung điện mặt trời (tức mặt trời) mọc lên từ mặt nước, liền chiếu khắp cả thiên hạ. Cung điện mặt trời không có ý nghĩ gì, cũng không dời đổi, mà chiếu soi tất cả, không đâu không khắp; mọi đồ đựng nước đều thấy bóng nó. Nếu đồ đựng không có nước thì ánh sáng mặt trời ấy không còn thấy được nữa. Ý ông thế nào? Có thể nói đó là lỗi của mặt trời, khiến bóng nó không hiện trong đồ đựng chăng? Đáp: Không phải. Đó là lỗi của đồ đựng không có nước, không phải lỗi của mặt trời. Bảo rằng: Đúng vậy.
Mặt trời trí tuệ của Như Lai, do những hạnh đã làm từ xưa, chiếu đến khắp pháp giới, đều vì chúng sinh, thường diễn bày sự thanh tịnh, làm nên việc tự nhiên; ai đạt được niệm hướng về đạo, tâm sáng tỏ, thì thường thấy thân Như Lai. Người như đồ đựng đã vỡ, lòng mang ô uế vẩn đục, thì không thấy được ánh sáng oai nghiêm ấy. Này Phật tử, (Như Lai) muốn giáo hóa, cứu độ các loài, khiến họ khao khát ngưỡng mộ, vì (họ cảm thấy) không có Như Lai, nên mới vì họ mà hiện diệt độ. Thật ra cũng không có sinh, cũng không phải không sinh, và cũng không diệt độ. Bấy giờ nói bài tụng rằng:
Ví như mặt trời chiếu khắp, cõi ấy đến tận bờ mé;
Bóng hiện ra khó thấy (?), vừa thấy rồi lại không thấy nữa.
Đấng Tôn quý trong loài người cũng như vậy, hiện khắp ở thế gian;
Chúng sinh lìa bỏ lòng tin chắc, Ngài liền dạy bảo bằng vô vi (cảnh giới không tạo tác, tức Niết-bàn).
Nhìn khắp các cõi nước của Phật, đều như huyễn hóa (như trò ảo thuật, có hình mà không thật);
Chúng sinh quen theo các nhân duyên, nên chấp rằng có "ta".
Dù có tạo tác việc làm, rốt ráo đều là việc Phật làm;
Có người không thấy bậc Đại Thánh, chỗ thấy của mỗi người không giống nhau.
Đấng Tối Thắng (bậc hơn hết, tức Phật) có một định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú) gọi là Hiểu Vô Thường;
Phật dùng định ấy làm việc, rồi sau hiện ra sinh khắp mọi nơi.
Ngài phân chia thân hình thành vô lượng vô hạn,
Trong chốc lát khắp cả mười phương; Phật giống như hoa sen.
Lại như lửa, khắp vì thế gian mà làm chín những gì cần chín; có lúc ở một làng, một huyện, lửa bỗng tắt. Ý ông thế nào? Há lửa ở khắp tất cả thế giới đều tắt hết sao? Đáp: Không phải. Bảo rằng: Đúng vậy. Như Lai đi vào khắp tất cả pháp giới, trọn khắp không sót, làm Phật sự (việc giáo hóa, cứu độ chúng sinh của Phật); có lúc ở cõi Phật khác, Ngài khai mở đạo ý (tâm hướng về đạo giác ngộ) cho chúng sinh, thì (ở đây) người ta thấy Ngài diệt độ, mà thật ra không diệt độ. Nên theo như thế mà hiểu thấu bát-nê-hoàn (Niết-bàn, sự diệt độ hoàn toàn) của Như Lai.
Lại nữa, Phật tử, ví như nhà ảo thuật khéo học ảo thuật, rõ các phương cách, thông suốt thần chú, trụ nơi sự tinh tấn, hóa cả tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, tức cả một vũ trụ lớn theo quan niệm Phật giáo) đều biến thành nước (?), tự hiện thân mình ở các quận, nước, thành ấp; dùng ảo thuật giữ yên tất cả, dựng lập oai thế; khi muốn đến quận nước, huyện ấp, châu thành khác, thì làm cho (cảnh ảo ở đây) biến mất. Ý ông thế nào? Há ảo thuật đều mất hết sao? Đáp: Không phải. Bảo rằng: Đúng vậy. Như Lai khéo giác ngộ phép huyễn của trí tuệ vô lượng, thị hiện chú thuật thánh của thiện quyền (phương tiện khéo léo, tùy căn cơ mà giáo hóa), đi vào khắp tất cả, hiện khắp các pháp giới, mà cũng không vào đâu cả; như huyễn hóa mà hiện thân Như Lai, ở nơi pháp giới, cùng tận cõi hư không, tùy theo chỗ tin ưa của chúng sinh mà vì mỗi người hóa hiện các cõi Phật và hiện diệt độ, chứ không phải chỉ ở một nước mà hiện bát-nê-hoàn. Như Lai thông suốt khắp tất cả pháp giới, không đâu không đạt tới. Này Phật tử, người làm Bồ-tát nên biết như vậy là hiểu thấu việc các Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng, viên mãn — danh hiệu của Phật) hiện đại diệt độ.
Lại nữa, Phật tử, Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác lại có một tam-muội (định — trạng thái tâm chuyên nhất, lắng yên) tên là Định Ý Chính Thọ Không Dính Mắc, (dùng nó) để hiện đại diệt độ. Khi nhập vào định này, từ mỗi lỗ chân lông trên thân Như Lai phát ra ánh sáng rực rỡ nhiều đến ức trăm nghìn cai (cai: đơn vị đếm cực lớn) khó đếm; mỗi tia sáng biến ra hoa sen nhiều không đếm xuể; mỗi hoa sen hóa thành vô số tòa sư tử (tòa ngồi của Phật) tự nhiên đẹp đẽ; trên mỗi tòa đều có Như Lai hóa thân ngồi. Như Lai tùy theo các loài chúng sinh mà tự hóa hiện, hình tướng đầy đủ, đức chân thật trang nghiêm thanh tịnh trọn vẹn, đều là do chí nguyện từ xưa. Những người dân có các căn (khả năng tiếp nhận đạo) đã thuần thục thì liền thấy rõ dung nghi khoan thai của Như Lai, rồi theo giới luật và lời dạy mà dựng lập sự trang nghiêm thanh tịnh; về sau, thuận theo những chúng sinh có chí đã thuần thục, nhờ giới luật mà cứu độ họ. Hình tượng Như Lai ấy cũng không có chỗ ở, cũng không phải không có chỗ ở; không nói, cũng không phải không nói; không thường còn, cũng không phải không thường còn. Lại nữa, tất cả đều là do bản nguyện đã thề thực hành từ đời trước của các Như Lai, để khai mở chỉ bày cho chúng sinh, làm sáng tỏ các căn của họ; đều là do uy thần, do sự giáo hóa thánh thiện đạt đến.
Này Phật tử, đó là các Bồ-tát hiểu thấu đại bát-niết-hoàn (đại Niết-bàn) của Như Lai: chỗ hiểu thấu vô hạn, không vướng ngại, cùng tận pháp giới không bờ và cõi hư không ở giữa. Lại nữa, Như Lai là tự nhiên, không khởi không diệt, ở nơi chân bổn tế; khi muốn hiện ra thì khiến dân chúng đều được nghỉ ngơi yên ổn, khắp dùng uy thần mà có sự dựng lập, chỉ bày cho tất cả chúng sinh về pháp giới, thuận theo tính của họ mà giáo hóa, diễn nói pháp cốt yếu. Dù có các bậc Duyên giác (người tự tu, tự ngộ lý nhân duyên mà giải thoát, không giáo hóa người khác), chỉ có Bồ-tát mới hiểu được. Bấy giờ nói bài tụng rằng:
Phật là vua của định, không dính mắc, là bậc tôn quý của mọi chúng sinh;
Sức đại bi vô cùng, trùm khắp thân và các ấm (các nhóm yếu tố hợp thành thân tâm).
Ở nơi đạo chân chính, phân biệt mà rưới mưa pháp;
Thấm nhuần sáng soi mà không khởi niệm, khắp đời mỗi người mỗi khác.
Ai muốn mến cầu trí tuệ như thế, tâm của bậc Thập Lực (Phật, bậc có mười trí lực),
Hãy quán xét bậc Thánh Tối Thắng, lấy điều gì làm đạo.
Khắp mười phương, dân chúng và các loài có hình,
Hãy nghĩ tất cả đều không, không có tự tính, không có thân.
Bồ-tát có trí tuệ phương tiện khéo léo, biến ra hoa sen và tòa sư tử,
Yên ổn ở bao nhiêu chỗ, trong pháp giới của chúng sinh.
Tất cả đều an trụ nơi bậc Thánh, tự nhiên thành tựu trí mưu;
Dùng trí tuệ vô cùng ấy mà vượt qua mọi thân hữu (thân còn trong vòng sinh tử).
Đã được giải thoát bình đẳng, pháp giới không có người, không có vật.
Ở khắp mười phương, nơi các bậc Duyên giác cư trú,
Chỉ có Phật tử này thông suốt pháp giới không sót.
Lại xét các pháp giới, không thêm cũng không bớt;
Gần gũi bậc Thánh Tối Thắng, tự tại trong mọi trí tuệ.
Bậc hữu học (người còn phải học) và vô học (người đã học xong, chứng quả), hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác) và vô vi (pháp không do tạo tác, như Niết-bàn),
Các bậc an trụ tự tại, không bớt cũng không thêm,
Không cùng tận, không sinh khởi; trí tuệ Phật không thể hạn lượng.
Ví như nước chảy, dần dần theo thứ lớp mà khắp nơi,
Thấm mềm đất đai, nước ấy không thiên vị ai;
Đất cũng không có ý nghĩ khiến nước không chảy khắp.
Noi theo tu tập sức tinh tấn, phân biệt rộng khắp tất cả;
Bậc Thập Lực không có bờ bến, thấu hiểu mọi cõi chúng sinh.
Những loài chúng sinh ấy, suy nghĩ về trí tuệ an trụ,
Rồi theo đó mà tu hành, dấy lên việc tinh tấn,
Biết rằng chẳng bao lâu nữa sẽ dựng nên trí tuệ công đức.
Này Phật tử, thế nào là Bồ-tát nghe việc Như Lai thị hiện mà đi vào được gốc của mọi công đức? Bồ-tát dùng hạnh chân thật vô tận này, không lấy sự hư vọng mà quán Như Lai. Lại nghe lời dạy mà trồng các gốc công đức; dù đi vào vô lượng hạnh tham dục, nhờ uy thần rốt ráo mà lấy tâm bình đẳng chế ngự chúng. Sinh trong cõi hữu vi mà đầy đủ mọi nguyện, không thể cùng tận; đi vào cõi vô vi mà vẫn có khởi phát; về thời vị lai không có bờ hạn; vượt hết sắc dục, đạt đến địa vị tự tại.
Ví như có người dùng chút gió nhỏ muốn phá kim cương, người ấy dù làm vậy cũng không làm tổn hại được (?). Nên nghĩ thân thể ấy là đồ chứa bất tịnh, năm tạng tan rã, đều không còn gì; còn gió kia là pháp tự nhiên, có chỗ hủy hoại rơi rụng (?). Cũng vậy, Phật tử, người theo Phật pháp, theo lời dạy của Như Lai, dù trồng đức ít ỏi, cũng đều dùng để phá hoại tất cả hữu vi và trần lao (phiền não làm nhơ bẩn, mệt nhọc tâm) đang trú ngụ; còn trí tuệ của Như Lai thì tương ưng với vô vi, đều không có gì, trừ sạch mọi vướng ngại; gốc công đức trồng nơi Như Lai thì không bao giờ mất.
Ví như có người chất củi cỏ cao như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), rồi ném một đốm lửa nhỏ bằng hạt cải lên đống củi, lập tức cháy hết, không còn sót gì. Vì sao vậy? Vì lẽ của lửa vốn chủ ở việc đốt. Người tu hành cũng vậy, dù trồng phúc đức nơi Như Lai ít ỏi, cũng đốt sạch trần lao không còn sót, mau chóng được gần gũi và trở về diệt độ. Vì sao vậy? Vì đã dứt hẳn mọi sự che lấp ngăn ngại; vì đã trồng gốc đức nơi Như Lai nên diệt sạch mọi tì vết nhơ bẩn.
Ví như có vị thuốc lớn tên là Thiện Kiến; nếu ai thấy màu sắc nó, nghe tiếng, ngửi hương, uống ăn hay đeo trên mình, thì mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý tự nhiên được trong sạch; nếu rốt cuộc nó vào trong đất thì biến thành thuốc men, lại chữa được bệnh. Cũng vậy, các nhân giả (người hiền), Như Lai Chí Chân là vua thuốc lớn, đầy đủ trí tuệ thánh, làm lợi ích chúng sinh, chữa trị rất nhiều. Ai được thấy sắc thân Như Lai thì mắt liền trong sạch; tai nghe về tam-muội thì được nghe thấu suốt; ai ngửi hương giới thì mũi tự nhiên trong sạch; ai uống nếm vị pháp thì no đủ mọi hạnh; ai được nghe lời Như Lai giảng thì lưỡi tự nhiên trong sạch, tài biện luận vô lượng; ai gặp ánh sáng của Như Lai thì liền được pháp thân (thân chân thật bằng chân lý); ai nghĩ nhớ đến Như Lai thì tâm được trong sạch bình đẳng; ai cúng dường Như Lai Chí Chân thì thành gốc công đức, trừ được bệnh trần lao.
Nay ta dặn dò, khuyên bảo, chỉ rõ cho Phật tử: ai thấy hay nghe về Như Lai thì có thể trừ sạch tội lỗi của ấm cái (năm ấm — các nhóm yếu tố hợp thành thân tâm — và năm cái — năm thứ phiền não che lấp tâm). Dù thấy nghe lời nói mà không vui mừng tin theo, Phật cũng khiến những người ấy trồng thành gốc công đức, không hề uổng phí, cho đến khi được diệt độ. Như vậy, thấy Như Lai hay nghe tiếng Ngài thì được đi vào gốc của mọi công đức, nhờ đó trừ dứt các pháp bất thiện, chứng rõ khắp nguồn gốc của mọi đạo, không thiếu sót gì, đều được giải thoát thông suốt.
Các thí dụ đã dẫn ra (chỉ là tạm), chứ sự hưng hiển của Như Lai đầy đủ tất cả, không thể dẫn thí dụ mà làm so sánh được. Công đức của Phật không thể nghĩ bàn; chỉ vì khởi tâm cứu độ, muốn khai hóa chí tính của chúng sinh, khiến họ vui mừng, nên Như Lai mới vì các Bồ-tát dẫn ra các thí dụ, muốn cho họ hiểu thấu; thí dụ ấy không phải là điều chính yếu. Khuôn phép lớn như thế là kho tàng bí áo của Như Lai; gọi là điều mà tất cả thế gian không biết tới được; là đi vào ấn mầu nhiệm (dấu ấn xác chứng chân lý) của Như Lai; là dòng giống của trí tuệ lớn, thánh minh vô cùng của Như Lai; gọi là điều mà tất cả Bồ-tát, tất cả chúng sinh hướng về đều không theo kịp; gọi là đi vào cõi bình đẳng thuộc cảnh giới Như Lai; gọi là làm thanh tịnh cõi chúng sinh, không sót một ai; gọi là nói khắp mọi cội nguồn và mọi điều vướng ngại.
Lại nữa, bậc Chí Chân không vì người khác mà nói bộ kinh lớn này, chỉ vì những người tu hành chí cầu Đại thừa (cỗ xe lớn — con đường tu hướng đến thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh), thừa không thể nghĩ bàn, mà giảng đạo Bồ-tát. Lại nữa, bộ kinh này rốt cuộc không về với ai khác, chỉ về với các Bồ-tát. Ví như, Phật tử, vị Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) có bảy báu tự nhiên: bánh xe vàng, voi trắng, ngựa xanh biếc, ngọc sáng, ngọc nữ, quan giữ kho tàng, quan cầm binh; những báu ấy hóa hiện đến, không về người khác, chỉ về vua và con đích là thái tử. Vì sao vậy? Vì do thánh hậu mang thai mà sinh ra, nên mới đủ tư cách làm Chuyển luân Thánh vương. Nếu chính hậu sinh ra thái tử ấy thì mới đầy đủ tướng của Thánh vương. Nếu (không có người nối) mà vua qua đời, thì bảy báu của Chuyển luân Thánh vương sau bảy ngày đều biến mất, không còn gì.
Cũng vậy, căn bản của bộ kinh như thế rốt cuộc không về với người khác, chỉ đến với người con trưởng của bậc Chính Giác, người sinh ra từ dòng họ đạo của Như Lai, người đã trồng gốc công đức nơi Như Lai. Những bậc chính sĩ (người tu hành chân chính, tức Bồ-tát) noi theo tu tập để đạt đến pháp thân thì sẽ được ơn ấy, chẳng bao lâu cũng sẽ thành tựu. Kho bí mật của Như Lai, chỗ cốt yếu của kinh điển như thế, giữ cho Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) không bị đoạn dứt; nếu pháp này mất hết thì không còn ai thấy được nữa. Vì sao vậy? Tất cả hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác thừa không kham nổi; đến cả tiếng của bộ kinh này họ cũng không được nghe, huống là thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng; chỉ về với các bậc đại nhân Bồ-tát mà thôi. (Nên) chép vào quyển kinh, đặt yên trong nhà.
Vì thế, Phật tử, nếu có Bồ-tát được nghe giảng kinh này, tâm tính kính cẩn, kính hầu pháp sư, dâng cúng những gì cho thầy được yên ổn, thì nên thọ nhận kinh này. Vì sao vậy? Nếu có Bồ-tát tin chắc và noi theo khuôn mẫu ấy thì sẽ thành đạo Vô thượng Chính chân (đạo giác ngộ chân chính cao tột, tức quả Phật). Bồ-tát đại sĩ dù trải qua vô số ức trăm nghìn cai kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) vâng làm, tích lũy lục độ vô cực (sáu hạnh đưa sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), lại ôm giữ pháp đạo phẩm (các phép tu dẫn đến giác ngộ), tu tập lòng bi thương, mà không đi vào chỗ vô cùng, không thể nghĩ bàn này của Như Lai, không nghe, không tiến, thì không gọi là Bồ-tát; đối với pháp Bồ-tát không được tăng trưởng lợi ích, không nối theo dòng dõi của Như Lai.
Nếu có Bồ-tát nghe giảng về trí tuệ không vướng ngại của các Như Lai, tin chắc mà vào đạo, không ngờ vực, thì mới gọi là chân Bồ-tát; không đánh mất sức mạnh của thông tuệ (trí tuệ thông suốt tất cả, tức trí của Phật), có thể rốt ráo khắp mọi pháp thế gian và hạnh của bậc Đại Thánh; theo lời dạy của Như Lai, đối với các cõi Phật không dính mắc, đều dựng lập được các pháp Bồ-tát, liền thông suốt kinh điển chân chính của chư Phật mà không do dự; trong cảnh giới đạo phẩm có nhiều biến hóa; nhờ được tự tại mà thành lập các pháp; giữa các Bồ-tát, uy thần lồng lộng, liền đi vào cõi không vướng ngại của Như Lai.
Vì thế, nếu Bồ-tát nghe pháp này thì đến khắp chỗ an trụ, đạo ý vô hạn; lại chí tính và sức mạnh chân thật tột cùng, bỏ hết mọi ý tưởng, những gì tương ưng hay không tương ưng, đi vào thánh minh; tất cả Như Lai đều ở ngay trước mắt; những gì nghĩ đến đều thấu rõ cõi hư không; vâng giữ tam-muội, mở lòng tỉnh ngộ. Ai đi vào vô lượng pháp giới, vì các Bồ-tát mà có chí dựng lập, thành tựu mọi công đức, được tự tại, thông suốt thông tuệ, trừ sạch mọi cấu nhiễm thế gian, phát tâm trọn vẹn không sót; cõi nước ấy khắp cả mười phương, đều vào đạo Bồ-tát; chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại hợp làm một đường, cùng hướng về gốc công đức, khuyến khích giúp đỡ đạo thánh, dẫn dắt làm lợi cho chúng sinh, khiến họ khởi tâm hướng đạo, khai hóa những người chưa nghe — người ấy nên đi vào pháp này. Vào mà không có chỗ vào, không ai tìm được chỗ sơ hở để hại; khiến các pháp đều trở về chỗ không nhân duyên; thường khởi niệm này, thuận theo nhất thiết trí (trí biết tất cả) và tất cả các pháp, đều là vô hạn. Bồ-tát đã thấu vào được như thế thì những điều suy nghĩ chỉ còn là việc nhỏ; chỗ đi vào khó ai theo kịp, trí tuệ tự tại, uy thần lồng lộng.
Khi Bồ-tát Phổ Hiền nương thánh ý của Phật mà nói pháp này, thì ở mười phương, các cõi Phật nhiều như số bụi của không thể đếm xiết ức trăm nghìn cai cõi đều rung động sáu lần, mười tám tướng biến động hiện ra cảm ứng. Uy thần của Như Lai làm sáng tỏ sự bố thí pháp: trời mưa hoa cõi trời; đàn không hầu (một loại đàn dây cổ) và các nhạc khí không gảy mà tự kêu; rải y phục, đồ trang sức, các lọng, tràng phan; các thứ hương mưa xuống vượt hơn cả cõi trời, những hương thơm nổi tiếng, hương trộn, hương bột, chuỗi ngọc cõi trời; lại mưa xuống ngọc như ý lớn (ngọc quý cầu gì được nấy), ánh sáng của nó vượt cả những báu vật cõi trời. Mọi người khen rằng: Lành thay! Đạo Bồ-tát vượt hơn chư thiên, mãi mãi không có hình, không thể nắm bắt.
Lại các Bồ-tát nương công đức đời trước của mình, mưa khắp những vật quý lạ không thể nghĩ bàn; các cõi Phật thanh tịnh trang nghiêm; các vị đã thành Tối Chính Giác đều nhóm lại như mây, mưa xuống vô lượng pháp, giảng tụng bằng âm thanh thanh nhã, cũng khen ngợi lời dạy của Như Lai. Như Bồ-tát ở bốn đại châu (bốn lục địa lớn quanh núi Tu-di, nơi loài người ở) mới thành chính giác, dựng lập, khơi dậy, thành tựu cho các Bồ-tát, khiến họ vui mừng; tất cả các thế giới của Phật cũng như vậy, không sót một nơi nào, tiếp nối khắp mười phương. Chư Phật hiện tại ở các cõi Phật nhiều như số bụi của tám mươi ức cai trăm nghìn cõi Phật không thể đếm, mỗi vị lại ở xa vượt quá số cõi Phật như vậy, thấy Bồ-tát Phổ Hiền, nghe lời giảng nói, liền từ xa khen rằng: Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử (người con dòng họ tốt — tiếng gọi người tu hành), đó là điều Như Lai phân biệt nói ra, không thể nghĩ bàn. Vì sao vậy? Vì dựng lập chân lý, đi vào pháp giới. Lại nữa, tất cả chư Phật ở các thế giới nhiều như số bụi của tám mươi ức trăm nghìn cai cõi Phật không thể đếm ở mười phương đều tự nhiên có tiếng nói kinh pháp; chúng ta ở đây hiện ra mà báo cho biết: như những chúng hội khác được khai hóa, cũng như tất cả chư Phật giảng pháp, đều giống nhau không khác.
Lại tất cả Bồ-tát nhiều như số bụi trong trăm nghìn cõi nước đều được thần thông, nhập vào các tam-muội; nhờ thấy chư Phật mười phương thụ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật), tất cả đều được nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật), quy về đạo Vô thượng Chính chân. Các loài chúng sinh nhiều như số bụi trong nghìn cõi Phật phát tâm hướng về đạo Vô thượng Chính chân, đều được bậc Thánh Tôn thụ ký: trải qua số kiếp nhiều như bụi của vô số cõi Phật trong tương lai, sẽ được thành Phật, hiệu là Phật Giới Chi Hồ (?) Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác, và thường dựng lập việc giảng pháp này. Các Bồ-tát đời sau sẽ được nghe điều chưa từng nghe, tuyên bày và vâng làm. Chúng sinh ở tất cả thế giới trong bốn châu này đều biết. Như chúng sinh ở cõi này được khai hóa đạo giáo và thuận theo giới luật thế nào, thì các cõi Phật mười phương cũng như thế: ức trăm nghìn cai cõi, không thể hạn lượng, không thể đếm, không thể nghĩ bàn, không có bờ bến; đạo hóa độ cùng tận cõi hư không; dân chúng ở các cõi Phật đều được khai hóa.
Uy thần của chư Phật mười phương chiếu sáng, đó là do sự dựng lập từ bản nguyện đời trước của Như Lai mà đạt được; đạt được các pháp, noi theo tu tập gốc công đức; trí tuệ thánh của Như Lai không gì sánh được. Lời Phật dạy tùy thời, dẫn dắt làm lợi, chế ngự khắp nơi; các Bồ-tát thu được tùy theo chỗ thích hợp, các căn được điều phục yên định, những hạnh đã làm đời trước không hề mất.
Bồ-tát Phổ Hiền uy thần rộng lớn, là bậc thông tuệ, uy nghiêm thánh thiện mà hòa nhã. (Bấy giờ) thấy các Bồ-tát nhiều như số bụi của không thể lường ức trăm nghìn cai cõi Phật ở mười phương, đông đảo như thế, đều đến tụ hội, đầy khắp cảnh giới các pháp ở mười phương, thị hiện sự trang nghiêm thanh tịnh vô cùng của Bồ-tát, phóng ra ánh sáng lớn, làm rung động tất cả thế giới của Phật, khiến cung trời kinh hãi, hàng phục quân ma, diệt trừ tất cả các nẻo ác, tuyên bày oai đức vô lượng của Như Lai và niềm vui của các pháp không thể đếm, khen ngợi công đức Như Lai; tiếng đàn tuôn ra vô lượng; mưa xuống tất cả mọi thứ không có giới hạn: các báu kỳ lạ, đủ thứ đồ cúng dường, thị hiện vô cùng; mỗi vị một thân khác nhau; tất cả đều là pháp môn của Như Lai; đồ chứa của thân mình tiếp nhận vô lượng. Nương thánh ý của Phật, tất cả cùng một tiếng, cất lên một âm thanh như nhau: Lành thay, lành thay, này con Phật! Ông có thể tuyên bày pháp không ai sánh bằng của Như Lai. Lại những gì chúng tôi tập tành đều thuận theo Phổ Hiền, đạt đến danh xưng vô lượng, vào danh hiệu âm thanh (?); chúng tôi chính từ chỗ Như Lai từ biệt mà đến đây; thế giới của Phật ấy tên là Phổ Quang. Pháp ở đó cũng vậy, như nay ở đây, giống nhau không khác, đều nói pháp này; nương thánh ý của Phật mà đạt đến kinh điển của Như Lai. Vì thế, Phật tử, để chứng minh cho hiện tại, nhờ sức dựng lập của Phật, chúng tôi đến hội chúng này. Lại như hôm nay những vị đến hội này thế nào, thì sự giáo hóa vô hạn trong pháp giới mười phương cũng như thế, đều như hư không. Ở các cõi Phật, mỗi cõi, mỗi vùng bốn phương đều hiển bày sự dựng lập của Như Lai. Cõi nước của Phật không thể hạn lượng; các Bồ-tát nhiều như số bụi trong trăm nghìn cõi Phật đến đây, đều là nhờ công đức uy thần của Như Lai, tu tập không ai sánh bằng; dùng những chương cú này mà trang nghiêm, xét kỹ chân thật không tổn thiếu, không ai vượt được.
Bấy giờ Bồ-tát Phổ Hiền quán khắp công đức của tất cả Bồ-tát, xét xong biên tế của pháp, liền tuyên bày dòng họ của bậc Đại Thánh, giảng giải đạo vô cùng của chư Phật, pháp của Như Lai không ai sánh bằng; rồi khen ngợi, thông suốt rộng rãi không bờ bến, đều do gốc công đức đời trước; phân tích rành mạch, ánh sáng lay động (?), tất cả không hình; diễn nói kinh Phật, hiểu khắp chí hướng của chúng sinh, không gì không thấy khắp; khiến dân chúng đều đạt được; đúng lúc không bỏ câu pháp; khiến các Bồ-tát có niệm không thể lường, ánh sáng đạo pháp được thâu tóm, thấu suốt tỉ mỉ. Đức Thế Tôn (bậc được đời tôn kính, tức Phật) vô cùng, dựng lập mà không kiêu mạn; hiện lời ca vịnh rằng tất cả Như Lai đều là một thân, hợp làm một pháp thể. Lại tuyên bày những hạnh lớn từ xưa, sức tinh tấn, không giấu giếm gì; sức cát tường bằng khắp tất cả; nhờ uy thần của Phật và sự cảm ứng của đạo, không thể ví dụ được, không dùng lời mà vẫn thấu đạt.
Bấy giờ Phổ Hiền lại bảo rằng: Bồ-tát đại sĩ đạt được pháp nhẫn (sự hiểu thấu và an trụ nơi chân lý của các pháp, tâm không dao động) có mười điều; ai đầy đủ được pháp nhẫn thì không còn ấm cái, liền đạt đến địa vị của mọi pháp nhẫn, đối với các Phật pháp không còn vướng ngại. Thế nào là mười? Một là thấu hiểu âm thanh; hai là hạnh nhu thuận; ba là pháp nhẫn không sinh khởi; bốn là ví như huyễn (trò ảo thuật); năm là như dã mã (ảo ảnh hơi nóng bốc lên giữa đồng, trông xa như sóng nước); sáu là như mộng; bảy là như tiếng vang; tám là như bóng; chín là như hóa (vật do phép thần biến hóa ra); mười là như hư không. Đó là mười pháp nhẫn Bồ-tát đạt được.
Thế nào là âm hưởng nhẫn (nhẫn đối với âm thanh)? Nghe mọi âm thanh mà không mang lòng sợ hãi, không sợ, không hoảng, vui mừng suy nghĩ thuận theo, những gì vâng làm đều không sai sót — đó là âm hưởng nhẫn.
Thế nào là nhu thuận pháp nhẫn? Bồ-tát tùy thuận theo sự sinh khởi của các pháp mà quán xét các pháp, tạo lập các hạnh, không nghịch loạn; nếu các pháp cần nhu thuận thì nên độ, liền độ; chí tính thanh tịnh, tu tập bình đẳng, siêng năng tinh tấn, thuận theo mà đi vào thành tựu — đó là nhu thuận pháp nhẫn.
Thế nào là pháp nhẫn không sinh khởi của Bồ-tát? Bồ-tát nếu thấy các pháp có sinh ra thì (biết) đều không có chỗ nơi; không cho là diệt hết, cũng không thấy gì. Cái không sinh thì không diệt; cái không diệt thì không hết; cái không hết thì không hoại; cái không hoại thì không có bờ đáy; cái không bờ đáy thì là địa vị vắng lặng; địa vị vắng lặng thì là điềm đạm; điềm đạm thì không có gì để làm; không có gì để làm thì không có gì để mong cầu — đó là pháp nhẫn thứ ba, không sinh khởi.
Thế nào là pháp nhẫn ví như huyễn của Bồ-tát? Hiểu rõ tất cả các pháp đều như huyễn, do nhân duyên mà thành; tin chắc một pháp mà cứu độ bao nhiêu vô số pháp; dùng vô số pháp mà bình đẳng đi vào một pháp; đi vào cái "ta" mà đi vào chỗ không có chỗ vào; mọi sự dựng lập, dẫn dắt làm lợi cho các hạnh, đều không dính mắc. Ví như phép huyễn hiện ra đàn voi lớn và các xe cộ, nhưng cái huyễn ấy không cùng ở chung với voi, xe, ngựa, quân bộ; không cùng ở chung với đàn ông, đàn bà, bé trai, bé gái, lớn nhỏ; không cùng ở chung với cây cối, cành lá, hoa quả. Bồ-tát hiểu rõ tất cả các pháp như huyễn thì không hợp, không tan, không cùng ở với đất, nước, lửa, gió; không cùng ở với ngày đêm, nửa tháng, một tháng, một năm; không tính trăm năm nghìn năm, không cùng ở với ngày tháng, số kiếp; không cùng ở với bóng, tiếng vang và mọi điều thấy được; không cùng ở với cái nhiều thứ, cũng không phải không nhiều thứ mà cùng ở; không đem nhiều thứ vào một việc mà cùng ở; không cùng ở với cái vi diệu và cái thấp kém cùng cực, cái mềm mại và cái thô ráp; không cùng ở với cái ít ỏi và cái rộng nhiều; không cùng ở với cái có hạn và cái vô hạn; không cùng ở với các chúng hội khác nhau và những hình sắc cùng ở một chỗ. Chúng hội ấy không cùng ở với sự huyễn biến; sự huyễn biến ấy không cùng ở với chúng hội. Không ở cũng không phải không ở, không chỗ nào không ở, mà cứu độ bình đẳng. Tất cả mọi cái thấy, và bao nhiêu huyễn ảnh, mỗi cái thấy một khác; đối với các cái thấy ấy, mãi mãi không thấy gì, mới thấy được cội nguồn của mọi nẻo.
Này Phật tử, đó gọi là Bồ-tát thấu vào lẽ như huyễn mà cứu độ thế gian: thế gian của trần lao mà đời đang đi, thế gian của cõi nước, thế gian của pháp tục, thế gian của cái "ta", thế gian của cảm thọ (cảm giác khổ, vui), thế gian hữu vi, thế gian lìa hữu (?), thế gian hòa hợp, thế gian không hòa hợp, thế gian phân biệt, thế gian của các hạnh tạo tác — đó là tên những thế gian Bồ-tát cứu độ. Như vậy, dùng huyễn hóa mà đi vào khắp các thế gian: không nhận lấy chúng sinh, không hủy hoại chúng sinh; không nhận lấy cõi nước, không phá hoại cõi nước; không nhận lấy pháp, cũng không hủy hoại pháp; không nghĩ việc đã qua, đối với việc quá khứ cũng không có ý tưởng, cũng không lìa ý tưởng; cũng không có vị lai, cũng không có tạo tác; không rơi vào cái chưa xảy ra, không trụ ở hiện tại, không hủy hoại cái đang còn; đối với Phật đạo mà không rong ruổi, không nghĩ tưởng về đạo; cũng không cùng với Phật, cũng không khuyên Phật đi vào diệt độ; không trụ ở các nguyện, không bỏ lời thề; tu tập bình đẳng, mà cũng không cầu trang nghiêm thanh tịnh; không vướng ngại mà khai đạo các cõi nước, khuyên họ tiến vào, không phá hoại gì; trụ nơi gốc của pháp mà không lay động; bình đẳng đi vào cái "ta", cũng không chống bỏ ý tưởng về "ta", về các ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), các chủng (các giới — những yếu tố cấu thành kinh nghiệm), các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng); dạy bảo các hạnh, trừ bỏ sự dính mắc, độ thoát dân chúng; đối với các hạnh ấy không nương tựa gì; hiểu rõ các pháp đều bình đẳng, mãi mãi không thể nắm bắt; phân biệt các pháp chỉ là tên gọi giả tạm mà thôi; trí tuệ sáng suốt thánh đạt, không ai vượt qua được (?); độ thoát chúng sinh, luôn thuận theo thời nghi; cũng không nương vào nhân duyên của chúng sinh; trụ nơi lòng đại bi, tuyên bày những việc báo ứng không thể đếm của các hạnh đời trước, khiến ai nấy đều tin hiểu — đó là pháp nhẫn thứ tư, ví như huyễn.
Này Phật tử, thế nào là pháp nhẫn như dã mã của Bồ-tát đại sĩ? Bồ-tát hiểu rằng tất cả mọi thứ ở đời đều mờ ảo không thật, như dã mã: người từ xa trông thấy, tưởng như sông ngòi chảy mà có sóng nổi, còn người hiểu biết thì rõ đó là hơi nóng, không có nước. Bồ-tát cũng vậy, phân biệt mọi việc có và không của các pháp: không trong, không ngoài, không có, không không, cũng không đoạn diệt, không cho là thường còn; không rơi vào sự dạy bảo khinh mạn (?); nhìn thấy như có mà không có nẻo ác (?); tâm không hướng ra ngoài, cũng không ở bên trong; một hình tướng là nhiều hình tướng, mà biết là không có hình tướng; tất cả các pháp đầy đủ vi diệu, đều không có gốc — đó là pháp nhẫn thứ năm, như dã mã.
Này Phật tử, thế nào là pháp nhẫn ví như mộng của Bồ-tát đại sĩ? Bồ-tát xem thế gian như cảnh trong mộng. Như giấc mộng của người, không ở trong đời, không từ đời khởi lên, không từ đời sinh ra. Lại trong mộng không có Dục giới (cõi của những loài còn tham dục), cũng không có Sắc giới (cõi của những loài đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), không có Vô sắc giới (cõi của những loài không còn thân hình, chỉ còn tâm thức). Gọi là mộng vì không có sinh, đều không có gì. Mộng không có trần lao, thì không có kết hận (phiền não trói buộc và oán hận). Lại xét giấc mộng, đã không có sinh thì cũng không có thanh tịnh; mộng không thấy được mộng. Bồ-tát đại sĩ xem tất cả thế gian, hiểu rõ đều như mộng: cũng không sáng, cũng không tối; mộng là tự nhiên, mộng không dính mắc, mộng là mờ ảo, mộng vốn thanh tịnh; có sự dựng lập nên mới có giấc mộng ấy; mộng không bị hủy hoại; do ý nghĩ tưởng tượng nên mới có giấc mộng ấy. Nếu hiểu được tất cả các pháp đều như mộng mà khai đạo thế gian — đó là pháp nhẫn thứ sáu, như mộng.
Này Phật tử, thế nào là pháp nhẫn như tiếng vang của Bồ-tát đại sĩ? Bồ-tát học pháp, những âm thanh đi vào; nếu có học, thì độ những người chưa được độ; học pháp và khai hóa, hiểu rõ tất cả đều như tiếng vang — không phải không có tiếng, nhưng gốc đều vắng lặng, cũng không độ gì cả. Bồ-tát đại sĩ, theo cách như thế, xét các tiếng trong và ngoài của Như Lai, cũng không thấy riêng các việc trong và ngoài; cũng không biết ngoài, cũng không dùng trong mà rõ việc ngoài; không thấy chỗ nương; hiểu biết lẽ tiến lui của lời nói — đó là hiểu biết. Bao nhiêu chương cú đều do nhân duyên, như tiếng vang; có sự khai mở dẫn dắt; đối với mọi sự bố thí pháp không gì không thông suốt, cũng không vướng ngại. Người học thì phân biệt hiểu rõ tất cả âm thanh đều không có gì. Ví như ngọc nữ đẹp lạ trên trời, thuộc về Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), chỉ với một miệng, một thân mà cùng lúc tấu lên trăm nghìn tiếng nhạc; mà tiếng nhạc ấy không có ý nghĩ gì, miệng cũng không nghĩ: "Nay ta tấu lên trăm nghìn tiếng hay." Bồ-tát đại sĩ vượt qua các cảnh giới, cũng không có ý nghĩ, cũng không có lời nói, hiểu rõ quyền nghi (sự tùy cơ ứng biến khéo léo), thành vô lượng âm thanh, phương tiện vô hạn, vượt qua pháp thế gian mà cũng không thối lui; thường chuyển khắp các cõi, đi vào giữa chúng sinh, vì những người trong hội mà phân biệt giảng nói, khai đạo rất nhiều, dựng lập cho họ; miệng tuyên ra âm thanh không vướng ngại, khắp các cõi Phật, khiến họ tin ưa; ban bố kinh điển, dạy dỗ dân chúng; phóng ánh sáng, rải chiếu những người chưa ngộ, khiến ai nấy đều hiểu rõ tất cả âm thanh; dù có nói gì, đều không có sinh; đi trong bao nhiêu âm thanh mà đều không có ý nghĩ; càng thêm khai đạo, hiểu lẽ không sinh; tuyên bày khắp các đạo tràng giác ngộ, đến được con đường thánh. Bồ-tát đại sĩ đã trụ ở đây thì bình đẳng không đắc gì, khiến những người nghe khắp nơi đi vào chỗ hưng khởi của tất cả chư Phật, tận mặt thấy chư Phật chuyển pháp luân (bánh xe pháp — ví việc Phật giảng dạy, lan truyền chân lý) cứu độ vô hạn, thuận theo chỗ không có ý nghĩ — đó là pháp nhẫn thứ bảy, như tiếng vang.
Này Phật tử, thế nào là pháp nhẫn như bóng của Bồ-tát đại sĩ? Bồ-tát không chìm trong đời, không sinh ra trong đời, không đi lại trong đời, không vượt ra ngoài đời, không làm việc trong đời; không tin (?) pháp giới, không phá hoại tập tục; lại đối với thế giới cũng không phải không hoại; không đến với đời, không tham vui đời, không chế ngự đời, không lớn lên trong đời. Lại Bồ-tát ấy không ở trong đời, cũng không vượt khỏi đời, cũng không làm hạnh Bồ-tát, không tin chắc vào điều gì; đối với thệ nguyện lớn không thật không hư, không có không không, không có hạnh hư vọng; mà đi theo tất cả các pháp của chư Phật, khắp thế gian, không đâu không đến; đối với pháp thế tục cũng không trụ vào, không theo lời dạy thế tục, giống như cái bóng.
Ví như cung điện mặt trời, hay như ánh trăng chiếu: đàn ông, đàn bà, cây cối, núi đồi, nhà cửa, cung điện các thần, các sông ngòi, bao nhiêu hình dạng, vô lượng nhân duyên, không thể kể hết; ở khắp các phương, nhờ ánh sáng mặt trời mà thấy được mọi hình tượng, biết được hướng đi của chúng. Như nước trong sạch, lại như người lái thuyền (?), như ngọc dạ quang (ngọc tự phát sáng ban đêm), nhờ chỗ thấy được mà được tự do; đối với những gì ưa thích, những chỗ cần ban cho, những chỗ không trong sạch, những chỗ không có ánh sáng, đều được nhờ ánh sáng ấy, được soi chiếu, mà ánh sáng cũng không tạo tác gì. Lại ánh sáng ấy cũng không có gì, không có âm thanh, cũng không có sinh; nhờ ánh sáng ấy mà có sự phân biệt; nhưng ánh sáng ấy không có chỗ ở; dù làm cho trong sáng rõ ràng, mà cũng không cùng ở một chỗ với sự trong sáng rõ ràng; ở nơi đất sáng cũng gọi là ánh sáng; chiếu bao nhiêu dòng nước mà cũng không chiếu gì, thì không có chỗ khắp. Bóng cũng không vào sông ngòi, suối nguồn, biển lớn, vực ao. Lại xét cái bóng ấy, cũng không có chỗ ở, cũng không dính mắc; cái bóng hiện ra cũng không tươi sạch, mà không có tì vết; bóng không hiện thì ở chỗ kia không nương vào đâu để được gốc; bóng hiện rộng khắp, không xa không gần. Bồ-tát cũng vậy, những người được khai hóa thì đã đến được tính của họ, chí hạnh hướng đến đều được tự tại; xem đạo tràng trí tuệ đạo của chúng sinh, có chỗ giáo hóa
— chí hướng và việc làm của người khác — đều bình đẳng không khác; phân biệt đạo tràng mình đi vào, xét khắp cõi mình và cõi người, đều không có hai loại. Như người trồng cây, từ lúc mới nảy mầm, dần dần tốt tươi, lớn lên từ từ, rồi sinh thân đốt, cành lá, hoa quả. Bồ-tát cũng vậy, đối với pháp giới của mình và cõi của người, phân biệt các tướng, thấy pháp không có hai, liền được vượt vào chỗ bổn tế không vướng ngại. Thân Bồ-tát ấy được vượt qua các cõi Phật không thể nghĩ bàn; thấy các cõi Phật mà cũng không dính mắc; đối với các thế giới cũng không dời chuyển; đến các cõi Phật mà cũng không đến đâu cả. Pháp thân đến đâu thì như bóng của cung điện mặt trời, ở đâu cũng đầy đủ. Thân ấy đi vào khắp nơi, hiện ra ở tất cả các cõi; có chỗ hiện sinh, đi lại không vướng ngại; cũng không phân thân, cũng không đi đâu; không có ý tưởng thế tục của thế gian này; trừ bỏ lời hư vô về phương hướng, cõi đất; cũng không làm tan thân; đạt chỗ không đầu không cuối, không gì không che chở. Đó là hạnh bổn tế của dòng giống Như Lai, cũng không còn phải làm sạch hạnh của thân, miệng, ý nữa, liền được đi vào, được khen ngợi vô lượng, làm sạch tất cả thân, không đâu không thông suốt — đó là pháp nhẫn thứ tám, như bóng.
Này Phật tử, thế nào là pháp nhẫn như hóa của Bồ-tát đại sĩ? Bồ-tát đi vào khắp thế tục, đến đâu thì xem rõ chúng sinh tất cả đều như hóa; nhưng không theo đó mà nhận biết, (chỉ) nghĩ về việc như hóa. Cái gọi là hóa, tức là tất cả các thế giới đều do hạnh tạo tác, do tư tưởng mà hóa ra; đều là mọi sự điên đảo của khổ và vui. Những loại hóa như thế, tất cả thế gian đều do vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) mà có; hoặc do tư tưởng mà thành những niệm trần lao, mọi ý tưởng; do nhân duyên mà hóa sinh. Vì thế mà dựng lập, tuyên bày, khen ngợi âm thanh pháp luật, dùng lời dạy không ý tưởng mà khai hóa họ, khiến họ bền chắc không thối lui, dẫn đến bình đẳng, làm tỉnh ngộ những người chưa giác; lập chí thệ nguyện, thực hành như hóa; quán xét hạnh đại bi của Như Lai, thấy dân chúng do hóa mà sinh. Hiểu rõ điều này, gọi là tu pháp luân, phương tiện thiện quyền, dùng trí tuệ, vô úy (sự không sợ hãi khi giảng pháp) và bốn biện tài phân biệt (bốn tài biện luận: thông nghĩa, thông pháp, thông ngôn từ, thông thuyết giảng), thánh đạt tự tại. Bồ-tát như thế, giáo hóa cứu độ thế gian; công đức vượt đời, tài biện luận tự do, rộng lớn không bờ; đi vào giữa vô lượng ức nghìn chúng hội, ở giữa đó mà được tự tại, hiểu rõ tất cả; thấy người làm và trời động, thấy chỗ không có đường thánh thì chỉ bày đạo lớn; theo như hạnh của họ mà không sai sót.
Ví như người hóa (người do phép thần biến ra) thì không có ý nghĩ, cũng không tạo tác, không khởi việc của tâm, cũng không trụ vào pháp nào; không từ nghiệp mà khởi, cũng không mong quả báo; không đi đến đâu, không ra khỏi đời, cũng không ở trong đời mà thành chính giác; cũng không nghĩ đến pháp, không tập các pháp; cũng không ở lâu, cũng không chỉ chốc lát, cũng không có chỗ ở; không theo tập tục, không lớn lên trong đời; không có lời về phương hướng, không gần các giới hạn, cũng không phải không giới hạn; không thêm không bớt; không có tin chắc, cũng không phải không tin; không phải bậc hiền thánh, cũng không phải phàm phu; không có trần lao, cũng không kết hận; không chìm không sinh; cũng không có trí tuệ, cũng không phải không trí tuệ; cũng không có gì, cũng không vi diệu; không nương vào đời, cũng không dẫn dắt chế ngự; đối với các pháp giới không trí không ngu; cũng không nhận lấy, cũng không phải không nhận; không có năm ấm, cũng không phải không có ấm; không có sinh tử, cũng không diệt độ; không có không không.
Bồ-tát như thế đi lại trong đời, tu hạnh Bồ-tát, hiểu rõ tài biện luận mà không dựng kiêu mạn; thấy thế gian mà không tự cao; tu hành theo đó, không vì thân mình, không vì thế tục; không buông lung, mà không có "ta"; lìa sự dính mắc và kiêu căng; cũng không nương vào điều này, cũng không nương vào thế tục; bỏ sự ngạo mạn phóng túng; không có ý nghĩ; không ở trong đời, không đoạn tuyệt với đời; cũng không đối với pháp mà tự tại quá mức; không dính mắc vào cõi người; không khai đạo gì, cũng không ở trong cõi chúng sinh; không có mong cầu, cũng không có ý nghĩ, cũng không làm thanh tịnh gì; lại đối với các pháp không trang nghiêm gì; các pháp của chư Phật đều không có gì, mà đầy đủ thành tựu cho đến đạo lớn. Lại các pháp ấy không có không không, như người hóa kia không có không không. Bồ-tát thấu hiểu lẽ hóa, trụ nơi pháp nhẫn, mà hiểu rõ bình đẳng tất cả Phật đạo, đã được thành tựu, dựng lập chân thật.
Bồ-tát ấy thâu tóm khắp Phật pháp, như hóa không có chỗ ở; đối với khắp Phật đạo mà không đắc gì; hạnh của chúng sinh, không có ấm cái; không khởi thân hữu mà đi vào tất cả thân để khai đạo; có dựng lập mà không dính mắc. Nếu thấy hình sắc thì đối với sắc như hóa, đều không dính mắc mà đầy đủ bình đẳng; ánh sáng tự nhiên của bổn tế chân thật có chỗ chiếu soi; đối với pháp giải thoát không nương tựa; đối với tất cả các pháp hiện có sinh mà không có sinh, như người hóa kia không có nhận biết, ý nghĩ, bản tính thanh tịnh. Có lời nhận lấy, như lời đã giảng, thuận theo tất cả giới luật mà cũng không có ý nghĩ; như hóa mà cảm động, biến đổi tạo tác; hiện ra đến các đạo tràng thánh của tất cả Như Lai, không có duyên thối lui, cũng không có sinh; khởi lên không vướng ngại, thành tựu tất cả sức mạnh mà đều không có ý nghĩ; như người hóa kia, tâm thông suốt tất cả, không bị núi Vi Thần (?) che ngăn — đó là pháp nhẫn thứ chín, như hóa.
Này Phật tử, thế nào là pháp nhẫn như hư không của Bồ-tát đại sĩ? Bồ-tát quán vào cõi chúng sinh, như hư không không có duyên tướng; tất cả các pháp cũng như vậy. Đi vào các cõi Phật mà không có gì là thật; các pháp như hư không, không có hai việc. Bồ-tát như thế, đi vào mà không có thệ nguyện; như hư không bao trùm các cõi Phật, cũng như vậy, không bị trói buộc dính mắc; khởi lên sức mạnh đi vào của Như Lai mà cùng đi chung. Như hư không đi vào không hai, đạo cũng như vậy, không có quá khứ, vị lai, hiện tại; trí tuệ cũng như thế, đều phân biệt giảng nói tất cả các pháp; chỗ đi vào là như vậy. Bồ-tát đại sĩ đạt được pháp nhẫn; như hư không, trí tuệ thánh đạt được cũng như vậy; đối với các thừa có chỗ đạt được, đều như hư không. Những gì thân, miệng, ý đạt được đều tự tại, như hư không. Những pháp đạt được do ý nghĩ mà thành, như hư không, đối với tất cả các pháp không gieo trồng gì, không chìm không sinh. Bồ-tát như thế, đối với tất cả các pháp được tự tại, không cuối không đầu. Như hư không không có chỗ nơi, không ai hủy hoại được; đối với thông tuệ cũng không có chỗ nơi, cũng không bị hoại. Đối với sức mạnh của chư Phật, như hư không tự nhiên mà trụ, đối với tất cả thế gian mà không trụ vào đâu, đó là cảnh giới tự nhiên. Bồ-tát như thế, dựng lập chúng sinh mà cũng không dựng lập gì; tất cả như hóa.
Như hư không không khởi, không diệt, cũng không sinh, mà hợp lại dung chứa tất cả mọi thứ trong thế giới; Bồ-tát đại sĩ như thế, cũng không trụ vào đâu, không thành tựu gì, mà có sự trang nghiêm thanh tịnh, vì hiện khắp tất cả thế giới. Như hư không không có chỗ nơi, cũng không có phương hướng, không có bờ bến, cũng không có đáy, thông suốt sâu rộng, không đâu không đến; Bồ-tát như thế, không có chỗ nơi, cũng không có phương hướng mà vẫn có chỗ đến; đối với tất cả các pháp, tuyên bày rộng lớn, chế ngự bình đẳng các hạnh, không đâu không khắp. Như hư không có chỗ trụ, nương, lập mà không có sinh, lại hiện ra bao bọc (?) mọi hình dạng của dân chúng; Bồ-tát như thế, không đi không trụ, đi theo các hạnh mà có hiện ra, cũng không có sinh. Như hư không không có hình tượng, cũng không phải không có hình tượng, không có hạnh thanh tịnh, cũng không có ô uế, nhờ có đạo chế ngự; Bồ-tát như thế, không có hình tượng thế gian, không có hình tượng vượt đời, không có hình tượng vô lượng, mà do có chỗ hiện ra. Như hư không không lâu bền, cũng không chỉ đứng chốc lát; Bồ-tát như thế, không tồn tại lâu, không trụ chốc lát, như hiện bóng mà không có bóng.
Làm hạnh Bồ-tát, nếu hiểu rõ điều này thì mới được rốt ráo. Hạnh như hư không: hiện các trần lao mà không có nhơ bẩn tì vết, hiện các kết hận mà không có oán ghét. Bồ-tát như thế, dùng sức mạnh của đạo hàng phục các ma, tất cả thanh tịnh, tâm trong sạch, vắng lặng điềm đạm, bao trùm bình đẳng tất cả mọi thứ ở thế gian. Lại như hư không bao bọc (?) thế gian, bình đẳng không khác; Bồ-tát như thế, đối với tất cả các pháp đều bình đẳng. Bồ-tát đại sĩ lại đối với các pháp cũng không vướng ngại, không mất mát gì. Như hư không bao bọc (?) bình đẳng tất cả, muốn hạn lượng hư không thì không có bờ bến; Bồ-tát như thế, đối với tất cả các pháp, chí tính cùng đi khắp, lại đạo tâm không có bờ bến. Vì sao vậy? Vì hư không trùm khắp bình đẳng; Bồ-tát đối với bản thân cũng noi theo tu hành, thành tựu thanh tịnh, tạo nên sự bình đẳng; làm trọn một việc, rồi từ một việc chuyển thành vô lượng, đi khắp các cõi như hư không; đối với các cõi Phật không có chỗ cùng tận mà được đầy đủ; đối với các phương không trụ vào đâu, đi vào các phương, thành tựu thần thông; tất cả công đức không thể hạn lượng, những việc đặc biệt tự nhiên đầy đủ; đạt được tất cả các pháp, đến bờ vô cực, được phép bền chắc; chí như hư không, như kim cương; đối với tất cả âm thanh không có ý nghĩ, khai đạo các âm thanh mà không bỏ việc chuyển pháp luân.
Nếu Bồ-tát tu hành đầy đủ, thành tựu được pháp nhẫn này thì được tự tại, cũng không đến đâu, không đi không lại, đều không hướng về đâu, mới được tự tại mà không diệt; liền đối với vô vi được làm chủ, không mất mát gì; trừ bỏ thân không thật, thành tựu thể chân thật; thuận theo giới luật lời dạy, tâm không mong cầu, thì là một tướng; thân được tự tại, đi vào vô tướng; vì vô tướng nên không có hạn lượng; sức mạnh của Phật vô hạn, thân tự do khắp nơi, không đâu không thông suốt; liền giữ gìn hạnh của mình, thân không bị hoại, được làm chủ, bền chắc bình đẳng, có chỗ hàng phục, đi vào khắp tất cả, thấy hết nhân duyên, mắt được thanh tịnh; đã không còn ấm cái, hạnh lìa dục, cũng không phải không làm. Như hư không vắng lặng vô hạn, chỗ đi vào thì dùng sự không nhẫn mà không gì không nhẫn — đó gọi là công đức. Tài biện luận của mình rộng lớn khắp nơi, đạt đến điềm đạm; như hư không không có nguy khốn.
Tất cả Bồ-tát hiểu rõ hạnh mình làm, đi vào thanh tịnh, tâm bình đẳng như hư không, không hủy hoại mất mát gì. Tất cả Phật pháp như biển lớn, đặc biệt vô hạn; có chỗ đi vào thì không bị đứt đoạn; đi vào các cõi Phật, dựng lập, dẫn dắt chúng sinh ở vô hạn cõi nước. Hư không không có đáy, lìa mọi hình sắc, không có mọi âm thanh; xét thấy lâu dài, khắp nơi tùy theo mà thị hiện, liền khai hóa họ, đầy đủ thành tựu; chí bền như hư không, không ai phá hoại được; tâm vững mạnh, đều được rốt ráo; bình đẳng khắp thế giới, cũng như hư không, đều không có gì. Người bền chắc thì không hướng về các thế gian, trừ bỏ mọi ân ái, có thể đầy đủ đạo lớn. Khi kiếp tận, lửa đốt cháy hết trời đất mà không đốt được hư không; hư không thâu tóm, dung chứa tất cả các thế giới của Phật. Bồ-tát như thế, đi vào các sức mạnh, dựng lập trí tuệ Vô thượng Chính chân. Này Phật tử, đó là pháp nhẫn thứ mười của Bồ-tát đại sĩ: hiểu rõ các pháp như hư không.
Khi Bồ-tát Phổ Hiền nói kinh này, các Bồ-tát, chư thiên, rồng, thần, A-tu-luân (một loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên) và người đời, không ai là không vui mừng.
Kinh Phật nói về sự Hưng Hiển của Như Lai, quyển thứ tư (hết).
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video