# Kinh Phật nói về sự Hưng Hiển của Như Lai – quyển thứ ba
Kinh Phật nói về sự Hưng Hiển của Như Lai (sự xuất hiện và hiển bày của Phật), quyển thứ ba.
Ngài Trúc Pháp Hộ, bậc Tam tạng (vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận), người nước Nguyệt Chi, dịch vào đời Tây Tấn.
Phật nói: "Này Phật tử (con Phật, chỉ người theo đạo Phật; ở đây là các Bồ Tát đang nghe pháp), thế nào là các Bồ Tát (người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ chúng sinh để thành Phật) đi vào chỗ tâm nghĩ và việc làm của Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác? (Đây là danh hiệu của Phật. Như Lai là bậc từ chân lý mà đến. Chí Chân là bậc chân thật tột cùng. Đẳng Chính Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn và bình đẳng.)
Như Lai không vì có tâm mà có điều nghĩ. Ngài không phân biệt tên gọi, không dùng sự nhận biết phân biệt để hiểu. Chính vì Như Lai không có tâm vọng niệm nên mới đi vào được vô lượng ý niệm. Ví như nương vào hư không mà dựng nên tất cả mọi vật: mọi vật nhờ chỗ nương ấy mà được thành tựu, còn hư không thì hoàn toàn không dính mắc vào gì.
Cũng vậy, này các ông, ai muốn cầu đạo thì nương vào trí tuệ. Mọi việc ở thế tục và mọi việc vượt ra khỏi đời đều nhờ trí tuệ thánh của Phật mà được khởi lên và hiển bày. Thế nhưng trí tuệ của Như Lai lại không dính mắc vào đâu. Đó là cửa nhân duyên thứ nhất để Bồ Tát đi vào việc làm và ý niệm của Như Lai. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Giống như trong hư không,
Chứa nhận mọi hình thể;
Mọi vật bám nương vào,
Mà hư không chẳng nghĩ.
Trí tuệ diệu Như Lai,
Không dính mắc như thế;
Cứu giúp hết mọi loài,
Không nghĩ đến ta, người.
"Lại nữa, này Phật tử, ví như pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng, cũng chỉ bản tính chân thật chung của chúng) không lìa khỏi tất cả các bậc Thanh Văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) đã được độ, các bậc Duyên Giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy) và tất cả các Bồ Tát. Pháp giới là chỗ họ tu tập và đi đến, vậy mà pháp giới ấy không tăng cũng không giảm.
Đại đạo cũng như thế. Trí tuệ của Như Lai gom đủ trí tuệ thế gian và trí tuệ vượt khỏi thế gian, phân biệt rõ mọi ý niệm, tạo ra các phương tiện khéo léo, mà trí tuệ ấy không tăng không giảm. Đó là điều thứ hai. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Ví như bậc Thanh Văn,
Và cỗ xe Duyên Giác,
Cùng Bồ Tát đại sĩ (bậc tu hành lớn),
Đều từ hư không sinh.
Đại Thánh cũng như vậy,
Hiểu tính không (lẽ mọi vật không có tự thể cố định), tuệ vô cùng;
Tâm bình đẳng, không tăng giảm,
Cứu độ chẳng thiên vị ai.
"Lại nữa, này Phật tử, ví như biển lớn nối liền với bốn đại châu (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo) và tám mươi ức cõi. Đến tận cùng chỗ đất liền, chạm tới ranh giới của biển, thì ở khắp nơi đều có thể lấy được nước, vì nước tự nhiên trào ra. Vậy mà biển lớn cũng không hề có ý nghĩ gì.
Trí tuệ của Như Lai cũng vậy, đến khắp tâm ý của mọi chúng sinh, không chỗ nào không thấu suốt. Tùy theo điều dân chúng nghĩ trong lòng, hễ ở đâu có thể đạt được pháp môn thanh tịnh thì Ngài thuận theo đó, khiến người đời được trí tuệ tự nhiên.
Lại nữa, Như Lai Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) diễn bày trí tuệ đều bình đẳng. Ngài theo chí hướng và căn tính của mỗi người mà dùng những việc kỳ lạ đặc biệt để chữa trị cho họ, đạo đức vượt khỏi đời. Đó là điều thứ ba. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Ví như bốn biển lớn,
Cùng tám mươi ức cõi,
Đều nối liền với nhau;
Hết chỗ đất liền rồi,
Nước không đâu không đến,
Tự nhiên trào vọt lên;
Biển cũng không ý nghĩ,
Tuệ Như Lai cũng thế.
Đến tâm mọi chúng sinh,
Tuệ không đâu chẳng suốt;
Theo điều dân chúng thích,
Mà mở lối dẫn đường;
Đưa đến sáng thanh tịnh,
Cho được sáng tự nhiên;
Điều giảng đều bình đẳng,
Như Lai không ý nghĩ.
"Lại nữa, này Phật tử, ví như biển lớn tự có bốn viên ngọc như ý (ngọc báu có thể làm ra mọi thứ theo ý muốn) lớn, gom góp chồng chất vô lượng công đức. Những viên ngọc như ý ấy có được không phải do loài rồng thần có đức mà sinh ra. Các thứ châu báu quý lạ đều là ơn của biển lớn. Biển sinh ra mọi thứ báu, dân chúng ngưỡng trông, ai cũng được nhờ.
Bốn viên ấy là gì? Một tên là Gom Đủ Các Báu, hai là Âm Thanh Vô Tận, ba là Chỗ Quy Về, bốn là Gom Đủ Các Lời.
Xét về những viên ngọc như ý lớn này, thì các loài phàm như A-tu-luân (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, hiếu chiến), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca nhạc), Ma-hưu-lặc (thần rắn lớn), các loài rồng, quỷ thần và những loài có máu thịt sống dưới nước khác đều không thể thấy được ánh sáng của nó (?). Vì sao vậy? Vì báu ấy vốn được cất trong kho của Long Vương biển cả.
Lại nữa, các viên ngọc ma-ni (ngọc báu) trong biển lớn có bốn góc (?), mỗi viên đặt riêng trong cung Long Vương biển ở một phương.
Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác cũng vậy, đạo đức rực rỡ, có bốn thứ trí tuệ vô cùng quý báu. Ngài dùng bốn kho báu trí tuệ lớn ấy để khuyên dạy, mở đường cho tất cả chúng sinh: người còn đang học và người không còn phải học (bậc đã chứng quả cao nhất của Thanh Văn), cho đến trí tuệ quý báu của Duyên Giác và Bồ Tát. Nhờ bốn trí tuệ ấy mà ai cũng được cứu độ.
Bốn thứ ấy là gì? Một là làm hưng thịnh niềm vui pháp, đến chỗ không còn nương tựa vào đâu. Hai là trí tuệ phương tiện khéo léo, thấu rõ cái có số lượng và cái không có số lượng, pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và pháp vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt). Ba là trí tuệ của kho báu pháp, ở trong mọi pháp giới mà không hư hoại gì. Bốn là trí tuệ tùy thời mà diễn giảng để đưa người vượt qua, và trí tuệ khuấy động cho tỉnh ngộ lúc đúng thời hay không đúng thời (?). Đó là bốn thứ.
Ngài lại dùng bốn trí tuệ lớn này để cầu kho tàng Như Lai, vào kho báu của đạo. Ngài không cùng chúng sinh nhiễm bụi nhơ, dù ở trong thế gian vẫn đạt trí tuệ của bậc khai sĩ (một tên gọi khác của Bồ Tát, nghĩa là người mở đường cho mình và cho người). Ngài khiến các Bồ Tát đi khắp bốn phương, tu tập đạo vô thượng chân chính, được đứng vững và không còn thoái lui. Đó là điều thứ tư. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Ý quý của bốn báu,
Đạt đến kho an diệu;
Vì thế trong biển lớn,
Tự nhiên sinh các báu.
Những ngọc sáng như ý,
Không lìa sạch và diệu,
Phân ra đặt bốn phía,
Chỗ ở đều sáng ngời.
Như Lai bốn loại tuệ,
Vô lượng, chẳng hạn lường;
An trụ, thánh cao vời,
Mở đường cho năm nẻo (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời).
Tuệ tột cùng vô cực,
Không có ý nghĩ khác;
Chỉ xét khắp mười phương,
Điều nói không chẳng thấu.
"Lại nữa, này Phật tử, trong biển lớn ấy còn hiện ra bốn viên ngọc như ý quý báu, oai thần lẫm liệt, ánh sáng vô cùng. Ánh sáng công đức của những viên ngọc như ý ấy làm tiêu bớt khối nước gom tụ trong biển, khiến nước không tràn chảy ra ngoài. Vì vậy biển lớn không tăng không giảm. Bởi thế, những viên ngọc như ý lớn ấy khiến biển luôn tự đứng yên mà chứa nước.
Bốn viên ấy là gì? Là ngọc như ý lớn Kho Ánh Mặt Trời, ngọc như ý lớn Bước Đi Sư Tử, ngọc như ý lớn Chiếu Rực Ánh Sáng, và ngọc như ý lớn Rốt Ráo Không Còn Sót. Đó là bốn báu lớn. Giả sử biển lớn không có những viên ngọc như ý này thì nước sẽ tràn ra, bốn đại châu sẽ bị nhấn chìm trong mênh mông sóng nước,
và cả núi Vi Thần, núi Đại Vi Thần (những dãy núi bao quanh rìa thế giới) cũng sẽ bị chìm ngập hết.
Viên ngọc như ý Kho Ánh Mặt Trời làm biến đổi nước biển theo hai cách: ánh sáng của nó chiếu vào làm nước tiêu bớt và đổi màu thành như sữa. Ánh sáng của ngọc như ý Bước Đi Sư Tử chiếu vào, làm màu sữa biến thành như những khối bơ sữa đông. Viên ngọc như ý Chiếu Rực Ánh Sáng tỏa ánh lửa (?) chiếu vào, làm mất cả hình dạng bơ sữa. Giống như lúc lửa cuối kiếp (lửa lớn thiêu cháy thế giới khi một chu kỳ vũ trụ kết thúc) bùng lên dữ dội, thiêu rụi cả trời đất, ánh sáng của ngọc như ý lớn chiếu vào biển cả khiến nó không còn sót gì, bỗng nhiên tan hết, không biết đi về đâu.
Cũng vậy, này các ông, Như Lai Chính Giác vì chúng sinh mà dùng bốn trí tuệ chiếu sáng tất cả. Nhờ ánh sáng ấy chiếu đến các Bồ Tát mà khiến họ đạt được tam muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất không tán loạn) của Như Lai.
Bốn thứ ấy là gì? Một là trừ diệt mọi tội lỗi. Hai là dùng dòng sông pháp để chấm dứt hết ân ái. Ba là khiến người thành tựu sự giáo hóa của đạo, đều dùng ánh sáng trí tuệ chiếu khắp thế gian. Bốn là trí tuệ của Như Lai không tối cũng không sáng, là bậc thánh bình đẳng. Đó là bốn trí tuệ lớn của Như Lai.
Vì các Bồ Tát, Ngài nhẫn chịu mọi điều đáng sợ, trồng gốc công đức không thể nghĩ bàn, cho đến cả một hạng chư thiên (các vị trời), loài người, A-tu-luân và chúng sinh trong đời ô trọc không chịu nổi bao tai họa và vô lượng khổ đau. Nếu họ gặp được cảnh giới vắng lặng của Như Lai, được ánh sáng trí tuệ chiếu đến, thì hàng phục được mọi dính mắc, đứng vững trong tam muội, nghe được kệ pháp, làm khô cạn biển sinh tử.
Gặp được trí tuệ giáo hóa của Như Lai, họ hết lòng ưa thích tam muội, nhờ đó phát khởi thần thông của bậc Đại Thánh, có âm thanh của hạnh vi diệu, trí tuệ lớn chiếu soi đời, tiêu trừ mọi điều nhơ uế, đạt được thần túc (năng lực đi lại, biến hóa tự tại), tự mình đứng vững được, làm ánh sáng lớn cho đời, mở mắt cho người mù tối, không tối cũng không sáng.
Nhờ được trí tuệ thánh của Như Lai, họ hàng phục được những hiểu biết tà vạy của đời. Nơi cảnh giới của bậc đại nhân, không cần tam muội thiền định (?), họ trừ bỏ mọi của cải, sự nghiệp, quà cáp, thân không có gì, mà đạt được trí tuệ của đại đạo.
Nếu không có ánh sáng đạo đức của bốn trí tuệ này của Như Lai, mà muốn cho các Bồ Tát đạt được tam muội chính định của Như Lai Chí Chân Chính Giác, thì chưa từng có chuyện ấy. Cũng không thể trừ được bốn khổ sinh, già, bệnh, chết, không đạt được vô sở úy (sự không sợ hãi khi giảng pháp) và hạnh vượt ngoài cội gốc ban đầu (?). Đó là điều thứ năm. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Nước biển không bờ bến,
Mà có bốn loại báu,
Sức lớn, uy vô cùng,
Thứ đến báu diệu tôn.
Bốn phương, bao dòng chảy,
Tự nhiên có muôn sông,
Thường đổ vào biển lớn,
Biển lớn không tăng giảm.
Tuệ ngồi trên tòa pháp,
Cắt đứt mọi dính mắc,
Đem pháp rộng bố thí,
Vui mừng, chẳng nói gì.
An trụ có bốn tuệ,
Đều vì các khai sĩ;
Đấng Tối Thắng (bậc cao quý nhất, chỉ Phật) và Bồ Tát,
Chưa từng có hoạn nạn.
"Lại nữa, này Phật tử, xin lấy một ví dụ. Từ tầng nước ở phương dưới cho đến cõi trời Hữu Tưởng Vô Tưởng (cõi trời cao nhất, nơi tâm thức vi tế đến mức không thể nói là có hay không có tưởng) ở trên, toàn bộ tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới nhỏ hợp thành một cõi lớn) đều nằm trong hư không. Xét như vậy thì mọi loài có hình thể trong ba cõi đều không lìa hư không, vậy mà chúng vẫn tưởng có cái ta.
Hư không thì không tính toán gì, không nương vào đâu, trống rỗng không dính mắc, cũng không chật hẹp. Sinh tử cũng vậy. Xét hư không trùm khắp mười phương, nó chứa nhận tất cả các thế giới của chư Phật mà cũng không giữ lấy gì.
Cũng vậy, này các ông, trí tuệ của cỗ xe Thanh Văn và Duyên Giác, trí tuệ của hạnh hữu vi, trí tuệ của hạnh vô vi, đều nương vào trí tuệ của Như Lai, được trí tuệ của Như Lai mở dạy. Đại đạo thông suốt, vào khắp tất cả, không đâu không tiếp nhận, không có ý nghĩ, cũng không bị ngăn ngại. Ngài thường dùng trí thánh để cứu độ dẫn dắt rất nhiều người. Đó là điều thứ sáu. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Tột cùng từ phương dưới,
Lên đến tận cõi trên,
Ba nghìn cõi nước thảy,
Cõi Dục (cõi còn ham muốn), cõi Sắc (cõi chỉ còn thân hình vi tế), cõi Vô Sắc (cõi không còn hình thể),
Chỗ ở như không ở,
Các cõi không có ta;
Không chấp là thường còn,
Không nghĩ là đoạn diệt.
Tuệ an trụ như thế,
Là gốc mọi trí tuệ.
Người còn học, hết học,
Và cỗ xe Duyên Giác,
Các Bồ Tát sáng suốt,
Lòng chứa niềm thương xót;
Nếu dựng cửa vào đạo,
Trí Phật là trên hết.
"Lại nữa, này Phật tử, ví như từ phương dưới mọc lên một cây thuốc lớn, vươn tới đỉnh núi chúa (núi Tuyết), tên gọi là Không Có Gốc Rễ. Rễ cây thuốc lớn ấy thông xuống lòng đất, xuyên qua cả tầng kim cương sáu vạn tám trăm nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), đặt vào tầng nước, đứng yên vững chãi, không ai nhổ lên được.
Rễ của nó tỏa ra khắp quanh cõi Diêm-phù-đề (châu ở phía nam núi Tu-di, tức cõi người chúng ta ở). Muôn vật nảy mầm, nó quấn quanh gốc rễ của mọi cây cối. Gần thân thì sinh thân, gần cành thì sinh cành, gần đốt thì sinh đốt, gần lá thì sinh lá, gần hoa thì sinh hoa, gần quả thì sinh quả. Hoa quả cây cối trong thiên hạ đều nhờ nó mà sinh ra.
Lại nữa, ở cây thuốc lớn ấy, rễ làm thân chuyển, thân làm rễ chuyển. Có hai chỗ nó không sinh ra vạn vật: chỗ gần địa ngục, và chỗ nương vào nước thuần âm. Dù rễ ở đó mà không xoay chuyển được, nên theo lẽ thì không sinh ra được gì. Còn những chỗ khác trên mặt đất lớn, nơi rễ cây thuốc tỏa đến, thì khắp đến tận cùng mặt đất đều sinh trưởng. Đó là lẽ đương nhiên.
Trí tuệ đạo của Như Lai cũng vậy. Từ gốc vốn thanh tịnh, Ngài dùng lòng đại bi mà sinh ra cội gốc bền chắc, là hạt giống giác ngộ bình đẳng. Đó là chân lý, vi diệu, thấu đến chỗ cốt yếu, không thể lay động; đó gọi là rễ. Phương tiện khéo léo gọi là thân cây. Trí tuệ là cành. Pháp giới là đốt. Nhất tâm, các cửa giải thoát, tam muội chính thọ (tâm nhập định đúng đắn), không gì phá hoại được, là lá. Sự trang nghiêm của các yếu tố giác ngộ là hoa. Hình dáng cây trọn vẹn là các trí tuệ thông suốt. Sự hiểu biết và thấy biết về giải thoát là quả. Biện tài luận nghị không đâu không thông suốt gọi là đất.
Trí tuệ của Như Lai không có rễ bám. Vì sao lại không có rễ bám? Vì vĩnh viễn không còn chỗ để tin chấp. Đó gọi là rốt ráo, không có rễ bám. Những gì phát khởi đều không có chỗ hành. Dứt hạnh Bồ Tát thì không còn gốc, nên gọi là Như Lai. Diễn bày hạnh Bồ Tát thì gọi là không nương tựa vào đâu.
Nếu có Bồ Tát gần gũi cội nguồn trí tuệ vô cùng của Như Lai thì không bỏ rơi tất cả chúng sinh. Nhờ rễ đạo mà sinh lòng đại bi. Phần gần thân cây là tinh tấn bền vững. Từ thân cây lần lượt sinh cành, đó là các hạnh độ vô cực (các hạnh tu đưa sang bờ giải thoát), được lớn lên và thành tựu. Gần cành thì sinh lá, đó là học giới luật, vắng lặng và biết thời. Phần gần hoa là các tướng tốt (những nét đặc biệt tốt đẹp trên thân Phật), tức là nhiều cội gốc công đức. Đốt là sự tùy thời.
Thứ đến sinh quả, đó là sự rốt ráo, là bất khởi pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trú vững chắc vào chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), đến chỗ không còn lời thô, mà hiền hòa, nhã nhặn. Quả thật ấy là các trí tuệ thông suốt, tức là quả của đạo.
Vì thế, trí tuệ Như Lai không sinh ra ở hai chỗ. Hai chỗ ấy là gì? Đó là hang sâu rộng lớn của pháp vô vi và của pháp hữu vi. Nếu rơi vào khe suối ấy, tức là chìm trong việc vô vi tột cùng, như hàng Thanh Văn và Duyên Giác, thì chí hướng của họ không hợp với trí tuệ Như Lai. Còn người không sợ hãi mà đi trong cội nguồn của ba thứ ái (ham muốn dục lạc, ham muốn được tồn tại, ham muốn không tồn tại) và ba dòng phiền não (phiền não của cõi dục, phiền não của sự tồn tại, và vô minh), thì trí tuệ Như Lai cũng không sinh ra nơi họ, mà cũng không thối lui.
Nếu có chỗ sinh ra, thì đó là người đã thấu đạt tính thánh, tu tâm bình đẳng, đối với các Bồ Tát không phân biệt bên này bên kia. Hãy xem đại đạo của bậc Chính Giác rực rỡ, cao vời không đáy, là chân lý. Trí tuệ không tăng không giảm, rễ đứng vững chắc, khiến chúng sinh rốt ráo thông suốt, hoàn toàn không còn tin chấp. Đó là việc thứ bảy, này Phật tử. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Trên đồi núi Tuyết sơn,
Có thuốc tên Không Rễ;
Thuốc ấy có thần lớn,
Uy sáng chẳng ai bằng;
Nuôi lớn khắp tất cả,
Rừng rậm và cây cối,
Cùng rễ, thân, lá, cành;
Cành nhờ rễ, rễ không (?).
Hạt giống của chư Phật,
Tự nhiên thành tuệ đạo;
Ý đức cũng như vậy,
Tu theo nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả).
Hiểu rõ, hành đạo Phật,
Vâng truyền đường thánh hiền;
Đều tập lòng từ bi,
Lớn lên giác minh triết.
"Lại nữa, này Phật tử, ví như lúc tai biến cuối kiếp, lửa lớn bùng cháy rực rỡ, thiêu đốt tam thiên đại thiên thế giới. Mọi cây cối, cỏ thuốc, vạn vật, cho đến núi Vi Thần, núi Đại Vi Thần, núi Đại Kim Cương, không gì không bị thiêu chảy. Giả sử có người lấy cỏ khô, cành thông nhiều nhựa, lầu gác nhiều tầng mà ném vào ngọn lửa đang bừng ấy, các ông nghĩ sao? Có chiếc lá nào không bị cháy chăng?"
Đáp: "Không thể không cháy. Muốn nó không cháy thì chưa từng có chuyện ấy."
Phật bảo: "Đúng vậy. Còn có thể có chuyện khiến lửa không đốt cây cối và đống củi cỏ lớn, nhưng muốn giới hạn trí tuệ thánh và tam đạt (ba trí sáng suốt: biết đời trước, thấy sự sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não) của Như Lai, khiến Ngài không thấy hết số lượng chúng sinh, nhiều ít của các cõi nước, đáy sâu của các pháp, vô số kiếp quá khứ, vị lai, hiện tại, có chút trở ngại, có chỗ không với tới, thì chưa từng có chuyện ấy.
Vì sao vậy? Vì trí tuệ đạo của bậc Chính Giác không có hạn lượng, không thể tính đếm, không đâu không thấu suốt. Vì thế gọi là Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác. Đó là điều thứ tám. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Như kiếp gặp tai họa,
Trời đất bị nung chảy,
Một lúc đều cháy sém,
Trai gái, cây, trái quả.
Phật tử hãy nhớ xét
Mọi loài sống nơi ấy:
Kim cương còn tan chảy,
Huống cỏ cây khô héo;
Núi đồi cùng mọi vật,
Sao thoát khỏi bị thiêu?
Trí tuệ bậc an trụ,
Đều phân biệt biết rõ:
Chúng sinh đời sau này,
Bao kiếp, bao cõi Phật,
Chư Phật đều thấu suốt,
Vô lượng như thế ấy.
"Lại nữa, này Phật tử, ví như lúc tai biến cuối kiếp nổi gió, có một trận gió lớn tên là Hủy Diệt Ánh Sáng phát lên. Nó phá hủy núi Vi Thần, núi Đại Vi Thần và núi Kim Cương, thổi tan toàn bộ tam thiên đại thiên thế giới, không còn sót gì. Lại có một trận gió tên là Che Chở Nhân Duyên, thổi tam thiên đại thiên thế giới, nâng bổng lên, đỡ lấy, rồi mang qua đặt vào cõi Phật khác. Giả sử chỉ có gió Che Chở Nhân Duyên ấy tự do hoành hành, mà không có gió Hủy Diệt Ánh Sáng, thì nó sẽ phá nát vô lượng cảnh giới của chư Phật trong mười phương.
Cũng vậy, này các ông, Như Lai có trí tuệ lớn vô cùng tên là Phá Hủy Mọi Bụi Dục. Bậc Chính Giác dùng trí tuệ lớn vô cùng ấy thổi sạch mọi phiền não, chướng ngại của các Bồ Tát. Như Lai lại có trí thánh vô lượng tên là Thâu Tóm Quyền Biến Phương Tiện Lớn, có thể tiêu diệt tai hại của những trói buộc do ái dục, đưa đến đạo tràng (nơi thành đạo) vi diệu, rồi lại giáo hóa các Bồ Tát mới phát tâm mà các căn chưa thuần thục.
Nếu các Như Lai không thâu tóm phương tiện quyền biến lớn này để thành tựu đạo tràng lớn, thì sẽ khiến vô số Bồ Tát không thể đếm xuể đi tu theo cỗ xe Thanh Văn và Duyên Giác. Thế Tôn thuận theo phương tiện khéo léo, khiến các Bồ Tát đại sĩ vượt qua địa vị Thanh Văn và Duyên Giác. Nhờ đó mà tự tại, không trụ vào đâu. Đó là điều thứ chín. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Trong kiếp nếu kinh hãi,
Chư thiên loạn, chẳng yên;
Núi Vi Thần, Tu-di (núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo),
Thảy đều bị phá hủy.
Gió liền lúc nổi lên,
Không ai ngăn cản được;
Vô lượng các cõi Phật,
Nát vụn chẳng còn gì.
Bậc khắp cả mười phương,
Lòng từ thánh tự tại,
Liền dùng sức phá nát
Phiền não các Bồ Tát.
Ngài lại có gió đạo,
Tu theo phương tiện khéo,
Liền đó mà cứu hộ,
Người hạnh Thanh Văn yên.
"Lại nữa, này Phật tử, trí tuệ của Như Lai đi vào tất cả, trí thánh cao vời, không đâu không trùm khắp mọi dân chúng và mọi cõi sinh tử từ đầu đến cuối. Vì sao vậy? Vì người còn tưởng muốn mà muốn với tới trí tuệ của Thế Tôn thì chưa từng có chuyện ấy. Lại nữa, trí tuệ của Như Lai lìa hết mọi tướng, là trí tuệ tự tại, đi trong chỗ tự nhiên mà không có gì ngăn ngại.
Ví như chép một quyển kinh mà cuộn kinh lớn bằng tam thiên thế giới. Hoặc có quyển kinh lớn chưa chép xong, lớn như biển của tam thiên thế giới, hoặc như núi Vi Thần, như núi Đại Vi Thần, hoặc như cả mặt đất. Nói tóm lại, như một nghìn thế giới, hoặc như bốn đại châu trong thiên hạ, hoặc như cõi Diêm-phù, hoặc như biển lớn, như núi Tu-di, như cung điện của đại thần, như cung trời cõi Dục, như cõi trời Sắc, như cõi trời Vô Sắc.
Giả sử gom lại thành một quyển kinh lớn, rộng, dài, trên, dưới như tam thiên đại thiên thế giới, và có một hạt bụi nằm trên cuộn kinh lớn ấy. Lại trên các quyển kinh khác cũng đều có bụi, mỗi hạt đều trùm khắp, nằm trong cuộn kinh lớn.
Lúc ấy có một người đàn ông tự nhiên xuất hiện, thông minh trí tuệ, tự mình thử đi vào bên trong. Người ấy lại có thiên nhãn (con mắt nhìn thấu mọi nơi xa gần, trong ngoài), mắt trong sạch, thấy được khắp nơi. Người ấy dùng thiên nhãn quan sát và nghĩ: "Nay cuộn kinh này rộng lớn vô cùng như thế, mà trên nó chỉ có chút bụi nhỏ, chẳng làm lợi ích gì cho chúng sinh. Ta nên dùng sức lực vô cùng và thế tinh tấn lớn mà xé tung cuộn kinh này, mở tung cuộn lớn ra để làm lợi ích cho mọi dân chúng."
Vừa nghĩ xong, người ấy liền khởi sức lực vô cùng và thế tinh tấn, đúng như ý nguyện, lấy cuộn kinh lớn mở tung từng phần ra để trao cho dân chúng. Một cuộn kinh như thế, các cuộn kinh khác cũng như thế.
Cũng vậy, này các ông, Như Lai Chí Chân dùng trí tuệ vô lượng, ánh sáng không thể tính đếm, đi vào khắp những gì diễn ra trong tâm như sông biển của mọi chúng sinh, hiểu rõ khắp chí hướng của muôn loài. Trí tuệ của Như Lai không thể hạn lượng, không đâu không thấu khắp, không thể cùng tận. Trí của bậc Chính Giác không thể tính đếm.
Ngài quan sát cảnh giới của mọi loài, thấy lạ chưa từng có: "Loài chúng sinh này ngu si đến thế, không thể nhận ra trí tuệ thánh của Như Lai." Thế Tôn vào khắp tất cả mà tự nghĩ: "Ta nên tuyên dương, chỉ bày đại đạo, khiến những trói buộc do vọng tưởng tự nhiên được trừ bỏ. Như sức mạnh của con đường thánh nơi pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) của Phật, ta sẽ khiến họ lìa bỏ mọi ý niệm dính mắc. Nếu họ hiểu rõ được chỗ quy hướng của trí tuệ chân chính, đạt được thiền định tam muội vô cùng, thì ta sẽ giảng rõ chính đạo, trừ bỏ mọi vọng tưởng, dạy họ nghĩ đến trí tuệ đạo vô thượng, giáo hóa dân chúng trong năm nẻo luân hồi, khiến họ thấu đến chỗ vô cùng."
Đó là việc thứ mười, này Phật tử. Như Lai Chí Chân khuyến khích các Bồ Tát đem tâm đi vào nghĩa đạo như thế, cứu độ vô số Bồ Tát. Họ được trí tuệ Như Lai mở mang tâm trí, khiến họ đi vào đại đạo. Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Ví như có cuộn kinh,
Lớn bằng ba nghìn cõi,
Tự nhiên có bụi nhỏ,
Rải khắp ở trên ấy.
Một người có trí tuệ,
Mắt sáng xé cuộn kinh,
Phân chia, rải khắp cả,
Trao cho người năm nẻo.
Thế Tôn cũng như vậy,
Trí tuệ như biển cả,
Thấy tâm ý chúng sinh,
Đều mê nơi vọng tưởng.
Phật vì thương xót người,
Mà trừ bỏ mọi tưởng;
Các Bồ Tát kính ngưỡng,
Thật bỏ hết dính mắc.
"Lại nữa, này Phật tử, thế nào là Bồ Tát đi vào cảnh giới của Như Lai? Bồ Tát ấy có trí tuệ đi vào không chướng ngại. Họ biết mọi cõi đều là cõi Như Lai. Mọi cảnh trong các cõi Phật và cõi chúng sinh đều không có gốc, không có phân chia, không có gì bị phá hoại. Pháp giới không có giới hạn bị che lấp. Bản tế (cội nguồn ban đầu) cũng không có bờ ranh giới. Như hư không không có bờ bến, cũng không có ranh giới, mà cũng không phải không có. Bồ Tát đều đi vào cảnh giới của Như Lai như thế.
Như các loài chúng sinh không thể hạn lượng, không có bờ bến, cảnh giới của Như Lai cũng vậy, không thể hạn lượng, không có bờ bến. Vì sao vậy? Vì những điều chúng sinh nghĩ trong tâm không thể tính đếm, Như Lai liền dùng trí tuệ vô lượng mà giáo hóa họ.
Ví như vị Long Vương tôn quý được tự tại, thu giữ vô lượng nước, tùy thời mà làm mưa, số giọt không đếm được; nước ấy không từ trong ra, cũng không từ ngoài vào. Cảnh giới của Như Lai cũng vậy, theo ý muốn mà có việc làm thì liền tự nhiên thành tựu, không cần hỏi ai, cũng không có thầy. Như nước trong biển lớn không thể đo lường, đều sinh ra từ ý nghĩ trong tâm của Long Vương; cũng vậy, tất cả vô lượng trí thánh cho đến các trí tuệ thông suốt, hạnh như biển pháp, đều do nguyện mà Bồ Tát ấy đã phát tâm thời xưa tạo thành, nhân theo hạnh của mỗi người mà sinh ra sai khác.
Hỏi: "Thế nào là vô lượng như biển lớn? Thế nào là vô hạn như biển trí tuệ thông suốt?"
Đáp: "Không thể nghĩ bàn, có nhiều cách giải nói. Về biển lớn, nay ta nêu sơ lược điều cốt yếu mà phân tích cho nghe. Hãy lắng nghe kỹ, lắng nghe kỹ, và khéo suy nghĩ.
Cõi Diêm-phù-đề có năm trăm con sông đổ vào biển lớn. Châu Câu-da-ni (châu ở phía tây núi Tu-di) cũng có năm trăm con sông đổ vào biển. Châu Phất-vu-đãi (châu ở phía đông núi Tu-di) có bốn nghìn con sông đổ vào biển lớn. Châu Uất-đơn-viết (châu ở phía bắc núi Tu-di) có đủ một vạn con sông chảy vào biển lớn. Các ông nghĩ sao, nước ấy hợp lại chảy vào biển lớn có nhiều không?"
Đáp: "Rất nhiều."
Phật bảo: "Nước mưa do Long Vương Thập Quang làm ra còn nhiều hơn nước của các dòng sông kia. Lại nữa, nước của bốn đại châu cộng với nước mưa của Long Vương Thập Quang đổ vào biển lớn cũng không bằng nước mưa của Long Vương Bách Quang rơi xuống biển; nước ấy là nhiều nhất. Lại nữa, nước của bốn đại châu cùng nước mưa lớn của Long Vương Thập Quang và Long Vương Bách Quang đổ vào biển cả, cũng không bằng nước từ thân Long Vương Đại Du phát ra đổ vào biển lớn; nước ấy nhiều gấp bội. Nói tóm lại, như mưa của Long Vương Ma-nại-tư khi gầm sấm thì lại còn gấp bội. Nan-đầu, Nan(-đà) (?)
mưa do các vị ấy làm ra, cùng Long Vương Vô Lượng Quang, Long Vương Diệu Quần, Long Vương Đại Diễm (?), Long Vương Đại Tần Thân, mưa cũng như vậy. Mười vị Đại Long Vương này cùng ức vị Long Vương khác, mỗi vị đều làm mưa không thể tính lường.
Nước biển cả của bốn đại châu cùng nước mưa của mười vị Long Vương và của tám mươi ức loài Long Vương đều đổ về biển cả, mà vẫn không bằng nước của các sông lớn và các trận mưa to của trưởng tử Long Vương biển Diêm-phù-đề. Nước ấy lại không bằng nước từ cung của Đại Long Vương Thập Quang phát ra.
Tính hết mọi sông ngòi của bốn đại châu, cùng mưa của các Long Vương đã nói ở trước, cùng nước phát ra từ cung của Long Vương Thập Quang và Đại Long Vương Bách Quang, tất cả đều không bằng nước phát ra từ cung của Long Vương Đại Nghiêm Tịnh. Nói tóm lại, các vị Ma-nại-tư, Lôi Chấn, Nan-đầu, Hòa-nan, Vô Lượng Quang Minh, Đại Diệu Nhược Quần, Long Vương Đại Minh Diễm (?), mười vị Long Vương ấy và tám mươi ức Long Vương, nước phát ra từ cung của họ đều không bằng nước phát ra từ cung của trưởng tử Hải Long Vương.
Như vậy, nước của các Long Vương đổ về biển lớn đều không bằng nước mưa của Hải Đại Long Vương. Mưa ấy không gây hư hoại, mà nước lại nhiều nhất.
Nước của Diêm-phù-đề, Câu-da-ni, Phất-vu-đãi, Uất-đơn-viết; mưa từ cung điện của Long Vương Thập Quang; mưa từ cung điện của Long Vương Bách Quang và Long Vương Đại Lưu Ly; mưa từ cung điện của Long Vương Ma-nại-tư, Lôi Chấn, Nan-đầu, Hòa-nan, Vô Lượng Quang Minh, Long Vương Diệu Quân, Long Vương Đại Minh Diễm (?) và Long Vương Đại Tần Thân; nước do tám mươi ức dòng Long Vương làm ra; mọi thứ nước ấy, cùng mưa của trưởng tử Long Vương biển ở bốn đại châu và mưa không gây hư hoại của Hải Long Vương, tất cả những trận mưa lớn ấy đều không bằng nước phát ra từ trong lưu ly trong suốt của Hải Đại Long Vương, trùm khắp và làm đầy biển lớn.
Nước biển lớn vô hạn như thế. Lại như nước biển không có hạn lượng, các loại báu trong đó cũng vô lượng, cõi chúng sinh trong đó cũng vô hạn, những thân hình to lớn trong đó cũng không thể tính đếm. Nước biển lớn không thể hạn lượng, các loại báu cũng vô hạn. Ý các Phật tử nghĩ sao? Nước biển lớn ấy chẳng phải là vô hạn sao?"
Đáp: "Vô hạn."
Phật bảo: "Công đức của biển lớn không ai đo đếm được. Như Lai cũng vậy, trí tuệ không có hạn lượng, hơn gấp trăm lần, nghìn vạn ức lần, cự ức vạn lần, không lấy gì ví được. Không dựa vào lời lẽ, chỉ tùy theo chỗ hiểu của người mà mượn ví dụ biển lớn. Đại đạo của Phật, thánh đức còn vượt hơn thế.
Nhờ tam muội mà ánh sáng không bờ bến. Chỗ thấu đạt của trí tuệ Như Lai cao vời, như biển lớn, ý không có hạn. Từ lúc mới phát tâm cho đến mọi hạnh nhất thiết trí của Bồ Tát đều không gián đoạn. Báu đạo vô lượng; mọi đạo phẩm (các phép tu dẫn đến giác ngộ) và pháp Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) không thể cùng tận.
Khi khuyên dạy chúng sinh, nên quán như thế: người còn học, người hết học và cỗ xe Duyên Giác đều được cứu độ. Dùng chân lý vô cùng, chí không trụ vào đâu, thấy hết vô lượng, an trụ nơi Hoan Hỷ địa (địa vị đầu tiên trong mười địa vị tu chứng của Bồ Tát, lúc vừa thấy chân lý nên lòng vui mừng). Từ khi làm Bồ Tát, liền có thể đến địa vị không còn chướng ngại, giáo hóa các Bồ Tát, khiến họ không bỏ dở, không thối lui.
Đó là, này Phật tử, các Bồ Tát có thể đi vào cảnh giới của chư Phật, cũng có thể trùm khắp tất cả mọi nơi, không có hạn lượng." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Gom các phẩm thanh tịnh,
Vô số, chẳng thể lường;
Cảnh giới của các niệm,
Tất cả không bờ bến.
Như ý không hạn định,
Tâm ấy chẳng đâu cùng;
Tất cả các Thập Lực (danh xưng của Phật, vì Phật có mười năng lực trí tuệ),
Nên cầu cảnh giới này.
Ví như chỗ rồng ở,
Chưa từng có rời bỏ,
Theo ý nghĩ trong tâm,
Mà buông giọt mưa xuống.
Nếu tâm có đến đây,
Mới có thể quay về;
Rồng ấy chẳng nghĩ rằng:
"Ta sẽ làm mưa xuống."
Các Thập Lực như thế,
Chưa từng có đi đến,
Cũng không có quay về;
Năng Nhân (danh xưng của Phật Thích-ca, nghĩa là bậc có năng lực nhân từ) chẳng nắm bắt được.
Mãi không hề tạo tác,
Huống khiến tâm có niệm.
Pháp giới không hạn lượng,
Như cát sông Hằng vậy.
Biển ấy không bờ bến,
Nước và báu cũng thế;
Mọi loài máu thịt ở,
Thảy đều không hạn lượng.
Nước ấy đều một vị,
Loài sống đều trông nhờ;
Nếu ở trong biển ấy,
Chẳng uống nước nơi khác.
Đại Thánh cũng như thế,
Tuệ diệu không đáy bờ;
Tam Bảo không ngăn hạn,
Cốt đạo chẳng thể lường.
Người học và hết học,
Dân chúng nhiều vô số,
Muôn loài không thể đếm,
Nguyện cầu tuệ đạo Phật.
"Này Phật tử, thế nào là Bồ Tát đi vào hạnh không chướng ngại của trí tuệ thánh Như Lai? Oai nghi lễ tiết của Bồ Tát giống như Như Lai: xưa vốn không sinh, đời sau cũng không tạo tác, chỉ tùy theo nhân duyên của thời mà bỗng nhiên thành tựu. Hạnh ấy của Như Lai không khởi không diệt, không có không không, cũng không đi vào hữu vi hay vô vi.
Ví như pháp giới không có hạn lượng, mà cũng không phải không có hạn lượng. Vì sao vậy? Vì không có tự tính, cũng không có thân, nên gọi là pháp giới. Đại Thánh cũng vậy, nên gọi là Như Lai: hạnh không có hạn lượng, mà cũng không phải không có hạn lượng, đi vào chỗ không thân, cũng không có tự tính.
Ví như chim bay giữa hư không, bay suốt trăm nghìn năm; dường như có chỗ đã vượt qua mà cũng không có chỗ nào vượt qua. Nhìn trước xét sau, hư không ấy không có bờ bến. Hạnh của Như Lai cũng vậy. Dù trải qua ức trăm nghìn kiếp giảng nói không cùng, nếu khen là có giới hạn, hay giả như không nói gì, thì hạnh của Như Lai vẫn không có bờ bến.
Như Lai đã trụ nơi hạnh không chướng ngại mà cũng không trụ vào đâu. Ngài vì chúng sinh mà bày rõ những hạnh như thế, như thế, đều vượt qua mọi dấu vết của chướng ngại.
Như Kim Sí Điểu Vương (vua của loài chim thần cánh vàng, chuyên ăn rồng) bay lượn giữa hư không, dùng mắt trong sạch nhìn xuống cung điện của loài rồng. Nó đổi hình dạng gốc, biết con rồng nào sắp hết mạng, liền vỗ cánh bay vút, quạt nước biển làm sóng tung, nước rẽ cạn, rồi chộp ăn rồng cùng vợ thiếp của rồng.
Như Lai cũng vậy, trí tuệ không chướng ngại, trụ nơi hạnh không đáy. Trong khắp pháp giới, Ngài quan sát những chúng sinh có căn cơ đã thuần thục, tùy theo duyên đời trước mà trồng gốc công đức. Ngài liền dùng mười năng lực vô cùng của Như Lai mà hiện hình tướng, vào biển sinh tử, rẽ vực sinh tử, mở đường cho chúng sinh, làm vật chứa đựng thích hợp, vớt dân chúng ra khỏi biển sinh tử.
Rồi Ngài giúp họ dựng chí nơi đạo pháp của Phật, dứt bỏ mọi lời nói và việc làm, đạt đến chỗ không ý niệm của Như Lai. Nhờ không ý niệm mà trí tuệ không chướng ngại, tức là an trụ, trụ mà không có chỗ trụ.
Như ánh sáng mặt trời mặt trăng chiếu khắp thiên hạ, một mình đi lại không có bạn, không có chỗ đứng, đi trên đường hư không. Dân chúng ngước nhìn, mà mặt trời mặt trăng không hề nghĩ: "Ta có việc gì phải làm, hay ta sẽ quay trở lại." Thế Tôn cũng vậy, đi trong Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử), vào pháp thanh tịnh, cũng không có ý niệm. Trong khắp pháp giới, Ngài thị hiện vượt qua mọi hạnh, giáo hóa muôn loài trong năm nẻo luân hồi không hề lười nghỉ, không chấp vào điều gì mà vẫn thông suốt, truyền bá việc Phật, cũng không có đi về.
Đó là, này Phật tử, các Bồ Tát đi vào hạnh trí tuệ của Như Lai: không có hạn lượng, cũng không phải không có hạn lượng, thay cho mọi việc duyên." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Không gốc, không thể cùng,
Chưa từng có khởi diệt;
Có chấp cái không gốc,
Không đâu không thấy được.
Các bậc thương xót thế,
Hạnh ấy không hạn lượng;
Không gốc tức tự nhiên,
Thì không có hai việc.
Như những loại kể trên,
Pháp giới không xứ sở,
Cũng không có hạn lượng,
Cũng chẳng phải không lường.
Hạnh đạo cũng như thế,
Thánh trí không đáy bờ,
Phân biệt không cùng tận,
Đó là không có thân.
Như có chim bay lượn,
Ức kiếp giữa hư không,
Trước sau cũng như vậy,
Cõi hư không vẫn bằng.
Tối Thắng trăm nghìn kiếp,
Giảng bàn điều nên làm,
Theo phương tiện mà thành,
Không mất điều thiện đức.
Kim Sí Điểu trên không,
Nhìn xa xét trong nước,
Biết mạng rồng sắp hết,
Chộp ăn cả rồng phi.
Trí Thập Lực tự tại,
Thiêu hết mọi phiền não,
Khéo tạo gốc công đức,
Nhổ khỏi nguồn sinh tử.
Ví như mặt trời trăng,
Đi lại giữa hư không,
Dân chúng được an ổn,
Ánh sáng chẳng ý niệm.
Thế Tôn cũng như vậy,
Nhờ pháp, chúng không ngại,
Giáo hóa vô số người,
Không khởi mọi ý niệm.
"Này Phật tử, thế nào là Bồ Tát đi vào sự mở đường của Như Lai? Bồ Tát ấy vượt qua mọi hạnh dính mắc mà không do dự, nếm vị pháp bình đẳng, hiểu rõ cửa không hai (lẽ mọi sự đối lập vốn không tách rời). Đi vào những gì Như Lai đã mở bày, Bồ Tát lại đi vào sự giác ngộ không tưởng, sự giác ngộ không hành, sự giác ngộ không xứ sở, sự giác ngộ ở giữa không hạn, sự giác ngộ không bờ bến. Bỏ chỗ không thành tựu và sự bám víu ở khoảng giữa, Bồ Tát quán mọi chữ nghĩa, âm thanh đều không có xứ sở; trong mọi lời nói mà không có lời dạy. Bồ Tát thấu tận hạnh của chúng sinh, vâng theo giác ngộ bình đẳng, khiến chí hướng, căn tính, phiền não và ái dục đều trở nên thanh tịnh.
Con mắt đạo của Như Lai thấy tất cả đều bình đẳng trong cả ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Giống như biển lớn, người trong thiên hạ đều ngưỡng trông, nó bao chứa mọi chúng sinh, in hiện mọi thân hình, nên gọi là biển lớn. Đạo của Như Lai cũng vậy, thấy rõ tâm muôn loài và chỗ quy hướng của chí tính họ. Tuy có soi chiếu mà không có ý tưởng soi chiếu, ấy là tự nhiên. Vì thế gọi là đạo của Như Lai, là chỗ Ngài mở đường cho người.
Ngài giáo hóa những người có thể mở đường. Tuy giảng chữ nghĩa mà không nói gì; trong mọi âm thanh mà không tuyên bày gì. Tuy có lời dạy mà vốn không có lời; dù có điều ngưỡng trông mà cũng không ngưỡng trông gì. Ngài lại khuyên dạy các loài chúng sinh.
Nay ta sẽ giảng, nêu những điều đại lược. Những người được đạo Như Lai giáo hóa mà thành Tối Chính Giác (sự giác ngộ chân chính cao nhất) thì không hạn số chúng sinh, như danh hiệu Như Lai vậy. Như số thân trụ, số các cõi nước, mọi số lượng trong ba đời, số thân trụ cũng như vậy, không có sai khác. Như số lời dạy của đạo, số mọi lời nói, như số pháp giới của chư Như Lai, như số hư không, cõi không chướng ngại; như cõi lời dạy mà các bậc điều ngự mở đường, như giới hạn của Niết-bàn, số chỗ ở của thân hình chúng sinh cũng như vậy, giới hạn của lời nói cũng như vậy. Như số thân và miệng, số giới hạn chỗ trụ của tâm không chướng ngại cũng bằng như thế, không sai khác.
Bồ Tát đi vào vô số như thế thì làm thanh tịnh ba nơi (?) (thân, miệng, ý), đạt đến đạo đức. Vì thế, Bồ Tát đối với thân mình và chúng sinh đều bình đẳng, thấy tất cả như vậy đều vắng lặng, xét thấy đều bình đẳng dẫn về cõi Niết-bàn.
Khi đã thấy được tính tự nhiên như thế, Bồ Tát vào khắp tất cả: không có tự tính, tự nhiên không cùng tận, không khởi không diệt cũng là tự nhiên; ta và không phải ta cũng là tự nhiên; người và không phải người cũng là tự nhiên; Phật không có ý tưởng cũng là tự nhiên; pháp giới tự nhiên, hư không tự nhiên, mà cũng không có tự nhiên.
Đã hiểu rõ điều này thì thành Tối Chính Giác, đạt trí tuệ chính pháp không còn sót, thấy được lòng đại bi vô cùng của Như Lai, giáo hóa rất nhiều loài chúng sinh. Như hư không chứa nhận các thế giới, chí tính của mọi phong tục các phương tự nhiên thành nơi thế gian. Những điều như thế không cùng tận, không tăng trưởng, cũng không sinh ra; sự sinh ra cũng lặng lẽ như vậy. Thành Tối Chính Giác mà cũng không có gì để giác; còn về tướng thì cũng không có tướng, mà cũng chính là tướng, không có nhiều loại khác nhau.
Ví như có người hóa ra những người huyễn, nhiều như cát sông Hằng, làm thành các Như Lai, khiến không có gì so sánh được, cũng không có hình dung. Vừa hóa hiện xong, lại nêu rằng số ấy nhiều như cát sông Hằng tính bằng kiếp. Các ông nghĩ sao? Người ấy hóa ra như thế, dùng gì mà hóa, khiến họ phát tâm thành Như Lai?"
Bồ Tát thưa Thế Tôn: "Theo chỗ con biết, xin nói rõ nghĩa: số Như Lai được hóa ra cũng như không hóa ra gì; số hóa ra cũng vậy."
Phật đáp: "Lành thay, lành thay! Đúng như lời ông nói. Cũng vậy, này Phật tử, giả sử tất cả muôn loài trong khoảnh khắc đều đạt đạo chân chính vô thượng, thành Tối Chính Giác, thì số thành Bồ Tát cũng như thế, mà số không thành cũng như thế, không thêm không bớt. Vì sao vậy? Vì xét kỹ thì đạo không có tướng. Cái không có tướng thì không có thành Chính Giác, không có gì tăng thêm; tuy được Chính Giác mà cũng không đạt được gì.
Các Bồ Tát nên đi vào Như Lai như thế mới thành Chính Giác. Nếu muốn giác ngộ thì nên giác ngộ như thế này: Như Lai chỉ có một tướng, cùng một loại, thì không có tướng loại. Đó gọi là trí tuệ thành đạo giác, tam muội chính thọ, thông suốt định ý. Mỗi điều được giác ngộ đều là pháp thân không còn sót, vượt qua thân lập của mọi chúng sinh.
Như một người thành Tối Chính Giác, đến cửa đạo; thì tất cả chúng sinh nếu thành Phật đạo, đến cửa pháp, cũng như vậy, bằng nhau không sai khác. Khiến vô lượng người đạt đến cửa Chính Giác, đi vào và trụ nơi cõi Như Lai của vô hạn thân, không có bờ đáy; cõi chúng sinh không thể đếm xuể.
Các Bồ Tát này đi vào sự thành Tối Chính Giác của Như Lai, mỗi người đều đạt được, như gốc của chúng sinh mà vào thân Như Lai. Vì sao vậy? Vì nếu vào khắp cửa Tối Chính Giác của Như Lai Chí Chân thì những gì thân làm cũng không sinh ra, cũng không mất đi. Được một việc như thế thì những việc khác cũng vậy. Đối với tất cả pháp giới, đi vào như thế mà không rời chỗ ở, không bỏ lời nói, đó là người tin pháp thân Như Lai.
Vì sao vậy? Vì nếu có thể vào khắp thì mới thành Chính Giác, đạt trí tuệ vô cùng, mở rộng sự vắng lặng này, đến tòa sư tử dưới cây đạo của Phật (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo).
Lại nữa, Bồ Tát hiểu rõ tâm mình thì có thể thành Chính Giác, tức là vào pháp thân. Vì sao vậy? Vì Như Lai Chí Chân không bỏ gốc tâm mà đạt đại đạo. Như tâm mình thế nào thì các tâm khác cũng thế. Vì vậy, muốn mở đường cho mọi tâm thì nên đi vào như thế.
Đó là, này Phật tử, các Bồ Tát nhờ các bậc Đại Thánh mà theo đó đi vào, thành Tối Chính Giác, rộng xa trùm khắp, không đâu không vào, mà không rời bỏ, không bám víu nối tiếp, không lười nghỉ, không chấp vào điều tin, đi vào cửa pháp không thể nghĩ bàn." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Đã thoát hai, không hai,
Hiểu rõ hết mọi pháp,
Bình đẳng như hư không,
Hiểu khắp các kinh điển.
Bình đẳng, đã không ta,
Ấy là hiểu các pháp;
Đã phân biệt thánh giác,
Tất cả không gì giác.
Như cõi khắp bốn phương,
Chứa nhận mọi hình thể,
Bao chứa mọi dòng sông,
Vì thế gọi là biển.
Thập Lực cũng như vậy,
Là hải ấn chúng sinh (như biển in hiện tất cả, trí Phật in rõ tâm mọi chúng sinh),
Hiểu rõ chí tính họ,
Vì thế gọi phân biệt.
Tâm ý đều như huyễn,
Chư Phật như huyễn hiện;
Vâng tự nhiên bình đẳng,
Như cái huyễn hóa ra.
Đạo Phật đều lời nói,
Tất cả các muôn loài,
Vốn tự nhiên bình đẳng,
Không thêm, không tổn gì.
Tối Thắng có tam muội,
Tên là Khéo Giác Đạo;
Ở giữa cây Phật ấy,
Được thành định ý này.
Liền tỏa ra ánh sáng,
Chiếu dân chúng vô hạn,
Mở đạo như hoa sen,
Dạy dỗ khắp chúng sinh.
Nếu trong kiếp sau này,
Chúng sinh, cõi tự nhiên,
Suy pháp cũng như vậy,
Các căn và chí tính,
Tất cả quán bình đẳng,
Không ta và của ta.
Vì thế không bờ đáy,
Giác rõ chỗ che đạo (?).
Hành đạo của Bồ Tát,
Rộng từ, tuệ vắng lặng,
Ngồi tòa sư tử dưới cây,
Đạt thành giác vô thượng.
Sức đạo không ai bằng,
Pháp thân thánh cao vời,
Vào khắp, không đâu sót,
Chẳng bỏ rơi chúng sinh.
"Này Phật tử, thế nào là Bồ Tát đi vào pháp luân (bánh xe pháp, chỉ việc Phật giảng dạy chân lý, lan truyền như bánh xe lăn đi khắp nơi) do âm thanh của Như Lai dẫn dắt? Bồ Tát ấy khéo đứng vững nơi điều Như Lai rộng nghĩ đến: tất cả dân chúng đều không có gốc ngọn, không có gì thành tựu.
Nên đi vào các pháp mà mãi không trụ vào đâu, dứt nơi một trường, đi trong chân lý. Mọi pháp đều lìa giới hạn của các kiến chấp; lìa giới hạn của ham muốn thì không có giới hạn. Như thế là đi vào tất cả các pháp như giới hạn của hư không. Không có ý niệm hành động thì là đi vào tất cả các pháp không thể nắm bắt, gốc ngọn mãi vắng lặng; tất cả các pháp đều tự nhiên là Niết-bàn. Những lời nói bằng chữ nghĩa, âm thanh đều là tự nhiên. Như thế mới là đi vào đến pháp luân.
Âm thanh của Như Lai vang khắp tất cả, như tiếng vọng của tiếng gọi, gọi là tự nhiên; ấy là vào cửa pháp luân tự nhiên. Mọi âm thanh đều là một tiếng vang, ấy là vào pháp luân. Gốc ngọn không có chủ, chữ nghĩa không cùng tận, ấy là vào pháp luân. Trong và ngoài đều không có gì gom tụ.
Giống như mọi lời nói diễn bằng chữ nghĩa, dù có lời nói mà không rời chân lý; giảng về đời xưa, kể lại gốc ngọn qua vô số kiếp, mọi chữ nghĩa cũng không thể cạn hết.
Cũng vậy, này các ông, pháp luân do Như Lai Chí Chân chuyển, mọi tên gọi tạm đặt đều là chữ nghĩa. Giảng nói không cùng tận mà không chấp tin, đều không có gì, cũng không suy nghĩ gì, không có tiếng vang, cũng không bố thí gì. Pháp luân mà Ngài chuyển vào khắp tất cả, mà cũng không có chỗ vào. Như chữ nghĩa tạm đặt, nói là "không"; hay nói là "đèn sáng"; mọi việc tạo tác đều chỉ là gửi vào lời nói mà thôi.
Đi vào mọi số lượng, mọi điều thế tục và những điều nói về sự vượt khỏi đời, đi vào những điều ấy mà mãi không trụ vào đâu: đó là âm thanh Như Lai. Âm thanh ấy vào khắp cõi của mọi chúng sinh, cõi pháp thân và việc báo ứng, mà mãi không trụ vào đâu.
Muôn loài nói ra đủ thứ lời lẽ âm thanh, đều là sự tuyên bày âm thanh pháp luân của tất cả Như Lai. Vì sao vậy? Vì pháp luân do Như Lai Chí Chân chuyển phát ra mọi âm thanh mà không có tiến lui. Bồ Tát ấy đi vào pháp luân do Như Lai chuyển. Bồ Tát đại sĩ nên dựng lập như thế, đi vào lời lẽ hun đúc diễn giảng không thể hạn lượng của Như Lai.
Thế nào là lời lẽ mà Như Lai đi vào? Khi Như Lai Chí Chân chuyển pháp luân, âm thanh Ngài diễn ra thông suốt với hạnh, chí hướng và sở thích của chúng sinh. Vì sao vậy? Vì Phật có tam muội tên là Không Chướng Ngại Rốt Ráo Không Sợ Hãi để chuyển pháp luân. Lúc Ngài nhập định ý chính thọ này, tất cả chúng sinh đều theo âm thanh của Ngài mà chuyển pháp luân. Mỗi âm thanh của bậc Chính Giác từ miệng phát ra, mỗi lời lẽ đều làm hiện ra tiếng ví dụ cho muôn loài, đều tùy theo chí hướng của mỗi người.
Nếu dùng tam muội chính thọ này làm vui lòng chúng sinh, đó là đi vào pháp luân do Như Lai Chí Chân chuyển. Dùng đạo pháp nhu thuận này mà giảng nói, cũng không có chỗ vào. Đi như thế mới là vào được, nghe được lời dạy thánh của pháp Như Lai.
Đó là, này Phật tử, các Bồ Tát đi vào pháp luân do Như Lai chuyển, đến chỗ không có hạn lượng." Bấy giờ Phật nói kệ rằng:
Bánh xe không hạn lượng,
Thành tựu cõi rốt ráo,
Cũng không có tăng thêm,
Tất cả không hai, giữ.
Mọi chữ nghĩa được nói,
Tất cả không cạn được;
Thập Lực cũng như vậy,
Pháp luân mãi không cùng.
Giảng nói lời giới luật,
Vào hết thảy hữu vi,
Mà cũng không chỗ vào;
Bánh xe Phật cũng thế.
Vào khắp mọi lời lẽ,
Tự nhiên không chỗ vào,
Tuyên khắp cho chúng sinh,
Mọi hạnh không còn sót.
Tam muội vượt hữu vi,
Rốt ráo các định ý;
Vì muốn cầu pháp diệu,
Ấy là định ý Phật.
Nhờ ơn Phật mà được,
Thấu suốt mọi dân chúng;
Âm thanh Tối Thắng diễn,
Thông suốt lời dịu dàng.
Chỉ dùng một lời dạy,
Tuyên bày cho chúng sinh,
Chia thành nhiều tiếng vang,
Giảng ngâm không còn sót.
Phật là đấng tôn quý,
Hiểu rõ tâm chúng sinh;
Như có điều Ngài nói,
Dân chúng nghe tiếng Ngài.
Chữ nghĩa không ở trong,
Cũng chẳng từ bên ngoài;
Xét kỹ đều diệt hết,
Chân thật không có gì.
Nếu chuyển bánh xe pháp,
Đều vì các chúng sinh;
Hãy xem các Thập Lực,
Biến hóa khiến cảm động.
Kinh Như Lai Hưng Hiển, quyển thứ ba.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video