Thiên 6 — Phẩm 6: Nhân và quả

 Kinh Bồ Tát Anh Lạc Bản Nghiệp (kinh về hạnh nghiệp gốc của Bồ Tát, ví như chuỗi ngọc trang nghiêm), phẩm thứ sáu: Nhân và quả

 Bồ Tát (người phát nguyện cầu giác ngộ, vừa tự tu vừa độ chúng sinh) Kính Thủ thưa với Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) rằng: “Chánh pháp về các bậc hiền thánh (hiền: đã chế ngự phiền não nhưng chưa chứng lẽ thật; thánh: đã chứng lẽ thật) đã nói đầy đủ; còn hai tướng nhân và quả thì thế nào?”

 Phật dạy: “Này Phật tử (con của Phật, tiếng gọi người theo đạo)! Nhân mà chư Phật ba đời đã thực hành chính là mười Bát nhã ba la mật (mười hạnh trí tuệ đưa sang bờ giác ngộ), là gốc của trăm vạn a tăng kỳ (số lớn không đếm được) công đức (phần lành, năng lực tốt đẹp do tu tập). Phật và Bồ Tát cũng thu gồm trong đó. Vì vậy mười pháp này là kho biển trí tuệ kim cương, sinh ra mọi hạnh công đức sáng ngời.

 Này Phật tử! Về mười Bát nhã ba la mật: Hạnh bố thí có ba duyên: một là cho của cải, hai là cho giáo pháp, ba là cho chúng sinh sự không sợ hãi. Giữ giới có ba duyên: một là giới tự tính (giới vốn có trong bản tính), hai là giới thâu nhận các pháp lành, ba là giới làm lợi ích chúng sinh. Nhẫn nhục có ba duyên: một là nhẫn chịu khổ hạnh, hai là nhẫn chịu điều ác từ bên ngoài, ba là nhẫn theo đệ nhất nghĩa đế (lẽ thật cao nhất, tuyệt đối). Tinh tấn có ba duyên: một là khởi tâm thệ nguyện lớn, hai là dùng phương tiện (cách khéo léo) tiến tới, ba là siêng năng giáo hóa chúng sinh.

 Thiền (thiền định, tâm lắng yên chuyên nhất) có ba duyên: một là định khiến tướng loạn động không khởi, hai là định sinh mọi công đức, ba là định làm lợi chúng sinh. Trí tuệ có ba duyên: một là soi hữu đế (lẽ thật về mặt “có”), hai là soi vô đế (lẽ thật về mặt “không”), ba là soi trung đạo (con đường giữa, không rơi vào có hay không) đệ nhất nghĩa đế. Nguyện có ba duyên: một là nguyện tự mình tu hành, hai là nguyện về thần thông, ba là nguyện giáo hóa bên ngoài. Phương tiện có ba duyên: một là tiến tới hướng về quả, hai là khéo dung hợp có và không, ba là đối với mọi pháp không bỏ cũng không nhận. Thông lực (sức thần thông) có ba duyên: một là thần thông do quả báo, hai là thần thông do tu định, ba là thần thông biến hóa. Trí tuệ vô cấu (không nhơ bẩn) có ba duyên: một là trí vô tướng (không bám hình tướng), hai là nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi loại, mọi chi tiết của mọi pháp), ba là trí biến hóa.

 Này Phật tử! Từ mười trí ấy sinh ra mọi hạnh công đức. Bảy tài sản (của báu bên trong): tin, bố thí, giữ giới, nghe pháp, trí tuệ, tàm (tự xấu hổ với mình khi làm điều sai), quý (hổ thẹn với người khi làm điều sai); vì dùng làm vốn để thành Phật nên gọi là tài sản. Bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh): làm lợi ích, nói lời dịu dàng, bố thí pháp, cùng làm việc với họ. Pháp biện, nghĩa biện, ngữ biện, lạc thuyết biện (bốn tài biện luận: thông suốt giáo pháp, thông suốt ý nghĩa, thông suốt ngôn ngữ, ưa nói pháp không ngừng); trong bốn tài biện luận ấy không chướng không ngại, nên gọi là vô ngại.

 Từ trí vô ngại sinh ra trí gọi là “y” (nương tựa): nương kinh liễu nghĩa (kinh nói thẳng, trọn vẹn nghĩa lý), không nương kinh bất liễu nghĩa (kinh nói phương tiện, chưa trọn nghĩa); nương pháp, không cần nương người; nương nghĩa, không cần nương lời; nương trí, không cần nương thức (sự phân biệt thông thường). Từ trí sinh ra mười lực, bốn vô úy (bốn điều không sợ hãi), sáu thần thông, ba minh (ba sự sáng suốt) và trăm vạn ức a tăng kỳ công đức.

 Thứ lớp sinh ra trí, có thể duyên (nhận biết) tám thế đế (tám lẽ thật thế gian), mọi pháp, tứ đế (bốn lẽ thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), nhị đế (hai lẽ thật: thế gian và tuyệt đối), mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử). (Tám thế đế là:) các pháp do duyên mà thành; pháp giả không có ngã; pháp có thì đối đãi nhau; mọi tướng đều hư dối; nối tiếp nhau nên gọi là một; cái không thì không thể nắm bắt; nhân sinh ra, tụ tập mà khởi; tức là pháp chẳng phải duyên (?); thật sự tụ tập mà có, gọi là pháp sinh thành; pháp giả tạo ra pháp; nhận tên gọi, khởi công dụng, gọi là pháp tụ tập (?). Vì vậy tám pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt) là chỗ trí gốc của mọi pháp soi đến.

 Lại từ trí ấy có thể trừ: năm cái (năm thứ che lấp tâm): tham, giận, buồn ngủ, xao động, nghi ngờ. Bốn thức ăn (bốn thứ nuôi dưỡng sự sống): xúc thực (nuôi bằng sự tiếp xúc), thức thực (nuôi bằng thần thức), tư thực (nuôi bằng ý muốn), đoàn thực (thức ăn thông thường). Bốn cách sinh: sinh từ trứng, sinh từ thai, sinh từ chỗ ẩm ướt, sinh do biến hóa. Mười điều ác, năm tội nghịch (giết cha, giết mẹ, giết A la hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng), tám điều điên đảo (tám cái thấy lầm về thường, vui, ta, sạch), ba chướng (ba thứ ngăn đạo: phiền não, nghiệp, quả báo), tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật nghe pháp), mười ba phiền não, sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a tu la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), tam giới (ba cõi: Dục, Sắc, Vô sắc), sáu mươi hai kiến chấp sai lầm, bốn dòng nước lũ (bốn thứ phiền não cuốn trôi người), bốn trói buộc, bốn chấp thủ, chín phiền não, bảy chỗ thức an trụ, bốn kết. Mọi thứ bị trừ bỏ ấy đều gọi là bất thiện.

 Này Phật tử! Mọi công đức trừ bỏ được trong cảnh giới của mười trí đều gọi là nhân thành Phật. Ông nên nhận lấy và nên thực hành.

 Này Phật tử! Trước đây ông hỏi về quả. Đó là các Bồ Tát thuộc năm bậc hiền (?) tu các đạo pháp, chứng một quả lớn làm thể của pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp). Thể ấy chẳng có chẳng không, chẳng lớn chẳng nhỏ, chẳng phải thân chẳng phải tâm, chẳng phải tướng, chẳng thuộc ba đời; chẳng phải trời chẳng phải người, chẳng phải tên gọi; chẳng phải thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, chân ngã, trong sạch) (theo nghĩa thế gian); chẳng phải sáu đường, chẳng phải sáu thức và các nhập (sáu căn sáu trần); chẳng phải pháp số lượng, vượt mọi tướng của pháp; chẳng phải ruộng phúc, chẳng phải quỷ thần; chẳng động chẳng tĩnh, chẳng sinh chẳng diệt; chẳng phải thứ nhất, chẳng phải năm màu sắc; chẳng phải sáu đại (đất, nước, lửa, gió, không gian, thức), chẳng phải đất ruộng; chẳng phải pháp giới, chẳng phải ba cõi; chẳng trói chẳng mở, chẳng sáng chẳng tối, chẳng phải có pháp để được. Vắng lặng vô vi (không tạo tác, không sinh diệt), ở ngoài mọi pháp; chỗ tâm nghĩ tới đều dứt bặt, chỗ ấy khó lường. Còn trong hữu đế thì tu hạnh theo số lượng kiếp mà có quả báo.

 Này Phật tử! Có hai pháp thân (thân chân thật của Phật): một là quả cực pháp thân (pháp thân ở quả tột cùng), hai là ứng hóa pháp thân (thân ứng hiện, hóa hiện để độ chúng sinh). Ứng hóa pháp thân như bóng theo hình; vì quả thân thường còn nên ứng thân cũng thường còn. Này Phật tử! Đạo hai thân của các đức Phật xưa đều đồng nhau. Này Phật tử! Hai thân của mọi Bồ Tát đều là thân vô thường. Này Phật tử! Mọi phàm phu cũng có hai thân: một là báo thân (thân do quả báo nghiệp riêng), hai là phương tiện thân (thân dùng làm phương tiện). Báo thân không chung với ai; phương tiện thân thì chung với mọi chúng sinh. Này Phật tử! Mọi Bồ Tát, mọi chúng sinh đều có hai thân. Mọi đức Như Lai đều thường nói như vậy, nên gọi là nghĩa quyết định rõ ràng.

 Này Phật tử! Về thân công đức theo nghĩa Phật: đạo của chư Phật đồng nhau, quả và pháp không khác, tức là mười danh hiệu: một là Như Lai (bậc từ chân như mà đến), hai là Ứng cúng (bậc đáng được cúng dường), ba là Chánh biến tri (bậc biết đúng và khắp mọi sự), bốn là Minh hạnh túc (bậc trí sáng và đức hạnh đầy đủ), năm là Thiện thệ (bậc đã khéo đi đến bờ giác), sáu là Thế gian giải (bậc hiểu rõ thế gian), bảy là Vô thượng sĩ (bậc cao nhất), tám là Điều ngự trượng phu (bậc khéo điều phục người), chín là Thiên nhân sư (thầy của trời và người), mười là Phật đà (bậc giác ngộ). Vì đầy đủ mười đức ấy nên được mọi chúng sinh cúng dường.

 Lại có mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng của Phật, không chung với ai), tức là: thân không lỗi, niệm không lỗi, miệng không lỗi, không có ý tưởng phân biệt khác nhau, không có tâm không định, không có điều gì chưa biết rõ mà đã bỏ qua; tâm niệm không giảm, ý muốn (độ sinh) không giảm, tinh tấn không giảm, trí tuệ không giảm, giải thoát không giảm, sự thấy biết về giải thoát không giảm; việc làm của thân theo trí tuệ, việc làm của miệng theo trí tuệ, việc làm của ý theo trí tuệ; trí biết quá khứ, vị lai, hiện tại không ngăn không ngại.

 Lại có mười lực: lực biết điều hợp lý và không hợp lý, lực biết nghiệp, lực biết thiền định, lực biết căn cơ, lực biết ý muốn, lực biết bản tính, lực biết quả (đường đi đến mọi nơi), lực thiên nhãn (mắt thấy suốt mọi nơi), lực biết đời trước, lực biết dứt sạch kết sử phiền não. Từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm vô lượng: ban vui, cứu khổ, vui theo, buông bỏ). (Bốn vô úy:) “Ta là người có nhất thiết trí”; “Lậu hoặc (phiền não rỉ chảy) của ta đã hết, đạt vô lậu”; nói đạo ra khỏi phiền não; nói phiền não là chướng ngại đạo. (Sáu thông:) thân thần thông, thiên nhãn, thiên nhĩ (tai nghe suốt), lậu tận (dứt sạch phiền não), túc mạng (biết đời trước), tha tâm (biết tâm người khác).

 Năm thứ mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), năm phần pháp thân (giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến), ba nghiệp (thân, miệng, ý) không lỗi; Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo; diệt đế (lẽ thật về sự diệt khổ), giải thoát, trí linh diệu, nhất thừa (một cỗ xe duy nhất đưa đến thành Phật); kho báu kim cương, kho pháp thân, kho tự tính trong sạch mầu nhiệm; ba sự thông đạt, ba vô vi, ba minh; một lẽ thật, một đạo, pháp độc nhất, an vui lớn, vô vi.

 Này Phật tử! Trong kho công đức vô lượng của mọi quả thánh, có những quả không thể nói, không thể nói hết; các quả ấy là một đạo. Này Phật tử! Thể của quả tròn đầy, không đức nào không có, lý không chỗ nào không khắp; ở trong cõi nước thanh tịnh của trung đạo đệ nhất nghĩa đế, không cùng tận, không tên gọi, không hình tướng, không pháp nào nắm bắt được; chẳng phải có thể, chẳng phải không thể. Nó là một tướng soi chiếu, một tướng hợp nhất (mọi sự vật như hòa làm một), một tướng đồng thể, một tướng giác ngộ, trong sạch sáng suốt không hai.

 Này Phật tử! Quả ấy là pháp độc nhất, tròn đầy, thường còn. Thể tướng của một quả có vô lượng nghĩa; nghĩa có vô lượng đức; đức có vô lượng tên gọi. Nghĩa quả tức là: diệt đế, thường lạc ngã tịnh (bốn đức của niết bàn: thường còn, an vui, chân ngã, trong sạch), mười tám pháp bất cộng, mọi công đức đều gọi là nghĩa quả, nên gọi là quả của quả.

 Này Phật tử! Nghĩa, đức, danh, ba thứ ấy đều vì giáo hóa mà có, nên có ý nghĩa của ba câu như vậy. Nếu bậc hiền nhân hay mọi chúng sinh có ai hiểu được ba câu ấy, thì người ấy đã được chư Phật ba đời trao cho chức vị Phật. Này Phật tử! Quả ấy không thể nói, không thể biết, nhưng trong pháp danh tướng (tên gọi và hình tướng) mà nói ra pháp danh tướng. Vì vậy một quả gọi là thể, còn nghĩa gọi là quả của quả. Nghĩa quả ấy vì từ quả tròn đầy mà ra nên gọi là quả của quả. Này Phật tử! Ta nói về nhân quả này, trăm nghìn kiếp cũng không nói hết. Các ông, đại chúng, hãy khéo tự thọ trì (nhận lấy và giữ gìn).”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video