Thiên 1 — Phẩm 1 – Sáu thí dụ

 # Kinh Phật nói về Quán Phật Tam Muội Hải (kinh về biển thiền định quán tưởng Phật; "quán" là tập trung tâm để hình dung, nhìn thấy rõ bằng tâm; "tam muội" là trạng thái tâm định sâu, chuyên chú vào một đối tượng; "hải" là biển, ví cho sự rộng lớn vô tận)

 Kinh Phật nói về Quán Phật Tam Muội Hải

 Đời Đông Tấn (triều đại Trung Hoa, năm 317–420), Phật-đà-bạt-đà-la dịch

 Kinh Phật nói về Quán Phật Tam Muội Hải, quyển thứ nhất

 Đời Đông Tấn, Tam tạng (vị thầy tinh thông ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Phật-đà-bạt-đà-la dịch

 Phẩm thứ nhất: Sáu ví dụ

 Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật ở tại tinh xá (nơi ở của các vị tu hành) Ni-câu-lâu-đà, thuộc thành Ca-tỳ-la (quê hương của Phật). Lúc ấy Thích-ma-nam (một người trong dòng họ Thích, dòng họ của Phật) thỉnh Phật và chư tăng về cúng dường (dâng đồ ăn, vật dụng để tỏ lòng kính) suốt ba tháng. Ngày rằm tháng bảy, chư tăng làm xong lễ tự tứ (lễ cuối mùa an cư ba tháng, mỗi vị tăng tự xin đại chúng chỉ ra lỗi lầm của mình để sửa).

 Khi ấy vua cha Duyệt-đầu-đàn (tức vua Tịnh Phạn, cha của Phật) cùng bà Kiều-đàm-di, dì của Phật (người nuôi Phật từ nhỏ), đến phòng tăng cúng dường chư tăng. Lễ lạy xong, dâng cành dương (cành cây dùng để chải, làm sạch răng) và bột đậu tắm (bột đậu dùng để rửa ráy), rồi gọi A-nan (thị giả, người theo hầu Phật) mà nói: "Nay ta muốn đến chỗ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật), có được không?" Lúc ấy A-nan liền đem lời ấy thưa lên Thế Tôn.

 Phật bảo A-nan: "Vua cha đến đây ắt sẽ hỏi pháp mầu. Ông hãy đi báo khắp các vị tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ), và vào trong rừng gọi Ma-ha Ca-diếp, Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên, Ca-chiên-diên, A-na-luật (các đại đệ tử của Phật), Bồ-tát (người tu hành nguyện giác ngộ để cứu độ mọi loài) Di-lặc, Bạt-đà-bà-la cùng mười sáu vị hiền sĩ, cùng lúc đến hội." Tiếng gọi ấy vang khắp các phương.

 Bấy giờ, chúa cõi trời, chúa dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có sức mạnh), chúa càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), chúa a-tu-la (loài thần hay ganh ghét, hiếu chiến), chúa ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), chúa khẩn-na-la (thần ca múa), chúa ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), chúa loài rồng… cùng các quyến thuộc đều đã tụ họp đủ.

 Lúc ấy vua cha cùng Thích-ma-nam và ba ức (một con số rất đông) người họ Thích vào tinh xá của Phật. Khi vừa vào, thấy tinh xá của Phật như núi pha-lê (thủy tinh trong suốt). Họ lạy Phật; chưa kịp ngẩng đầu, liền thấy trước Phật có một hoa sen lớn làm bằng nhiều thứ báu; trên hoa sen có một đài ánh sáng lớn. Vua cha thấy rồi lòng vui mừng, khen là chưa từng có. Đi quanh Phật ba vòng (cách tỏ lòng tôn kính), rồi lui ngồi một bên.

 Bấy giờ vua cha từ chỗ ngồi đứng dậy thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Phật là con của tôi, tôi là cha của Phật. Nay tôi còn sống được thấy sắc thân (thân thể có hình tướng nhìn thấy được) của Phật, nhưng chỉ thấy bên ngoài, chẳng thấy bên trong. Khi Tất-đạt (tên Phật lúc còn làm thái tử) còn ở trong cung, các thầy xem tướng đều thấy ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân). Nay đã thành Phật, ánh sáng càng rực rỡ, hơn ngày xưa trăm nghìn vạn lần. Sau khi Phật nhập Niết-bàn (qua đời, vào cảnh giới tịch diệt hoàn toàn), chúng sinh đời sau phải quán tưởng hình sắc và tướng mạo thân Phật như thế nào? Và ánh sáng của Phật thường tỏa ra xa rộng bao nhiêu? Kính mong Thiên Tôn (bậc tôn quý nhất trong cõi trời và người, chỉ Phật) nay vì tôi và chúng sinh đời sau mà phân biệt giảng giải."

 Bấy giờ Thế Tôn nhập vào tam muội Biến Tịnh Sắc Thân (một trạng thái định làm thân sắc trong sạch khắp cả). Từ tam muội đứng dậy, Ngài liền mỉm cười. Theo lệ thường, khi chư Phật cười thì có ánh sáng năm màu. Lúc ấy ánh sáng năm màu biến thành năm trăm màu, từ miệng Phật phát ra, chiếu lên đỉnh đầu vua cha; từ đỉnh đầu vua cha chiếu đến đài ánh sáng; từ đài ánh sáng chiếu khắp tinh xá, khắp cõi Ta-bà (thế giới chúng ta đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ), rồi trở vào đỉnh đầu Phật.

 Khi ấy Thế Tôn bảo vua cha: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý) sẽ nói về việc chúng sinh đời sau được thấy Phật pháp." Vua cha thưa Phật: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn, nay tôi xin được nghe."

 Phật bảo vua cha: "Ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người ở, châu lục phía nam núi Tu-di) có một sư tử chúa tên là Tỳ-ma-la. Theo lệ loài sư tử ấy, phải đủ bốn mươi năm con đực con cái mới giao phối. Giao phối xong thì nhảy nhót gầm rống, lăn lộn tự quật mình mà thân không hề bị thương. Khi sư tử con còn trong bào thai, đã giống hệt cha nó là thú chúa, không khác gì. Đại vương nên biết: muốn cho nó ngay trong bụng mẹ đã biết gầm rống, bay nhảy, chạy, nằm phục, thì chưa có chuyện ấy."

 Vua cha thưa Phật: "Con của thú chúa khi còn trong bụng mẹ, đầu, mắt, nanh, vuốt có giống cha nó không?" Phật bảo đại vương: "Giống cha không khác, chỉ là sức lực kém cha nó trăm nghìn vạn lần."

 Phật bảo vua cha: "Đúng vậy, đúng vậy. Ở đời vị lai, các thiện nam tử, thiện nữ nhân (những người nam, người nữ có lòng lành) và tất cả mọi người, nếu có thể hết lòng buộc niệm vào bên trong, ngồi ngay thẳng nhập chính thọ (trạng thái tâm định đúng đắn, thu nhận cảnh thiền mà không xao lãng) để quán tưởng sắc thân của Phật, thì nên biết tâm người ấy như tâm Phật, không khác gì Phật. Tuy còn ở trong phiền não (những tâm trạng xấu làm khổ mình như tham, giận, si mê), nhưng không bị các điều ác che lấp, và ở đời vị lai sẽ tuôn mưa pháp lớn (giảng dạy chân lý rộng khắp như mưa thấm khắp muôn vật)."

 Lại nữa, thưa vua cha, ví như cây y-lan (một loài cây có mùi hôi thối) và cây chiên-đàn (loại gỗ rất thơm) cùng mọc ở núi Mạt-lợi. Cây ngưu đầu chiên-đàn (loại chiên-đàn quý nhất) mọc giữa bụi y-lan; khi chưa lớn, còn ở dưới đất thì mầm, thân, cành, lá giống như măng tre ở cõi Diêm-phù-đề. Mọi người không biết, cho rằng trong núi này toàn là y-lan, không có chiên-đàn. Mà y-lan thì hôi, hôi như xác chết sình trương, mùi xông xa bốn mươi do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Hoa của nó màu đỏ, rất đẹp đáng ưa, nhưng ai ăn vào thì phát điên mà chết.

 Cây ngưu đầu chiên-đàn tuy mọc trong rừng ấy, nhưng vì chưa trưởng thành nên chưa tỏa hương. Đến giữa mùa thu, trăng tròn, bỗng từ dưới đất vọt lên thành cây chiên-đàn; mọi người đều ngửi thấy hương thơm tuyệt diệu của ngưu đầu chiên-đàn, mãi mãi không còn mùi hôi thối của y-lan. Phật bảo vua cha: "Tâm niệm Phật cũng như vậy. Nhờ tâm ấy mà có thể được gốc rễ của ba thứ bồ-đề (ba bậc giác ngộ: giác ngộ của Thanh văn – người nghe pháp mà ngộ, của Duyên giác – người tự quán lẽ nhân duyên mà ngộ, và của Phật)."

 Lại nữa, thưa vua cha, ở cõi Diêm-phù-đề và bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, gồm toàn thế giới loài người theo vũ trụ quan Phật giáo) có chim kim sí (chim cánh vàng) tên là vua Ca-lâu-la Chính Âm, trong các loài chim nó tự tại nhất. Do nghiệp báo (quả báo của việc làm đời trước), chim này phải ăn rồng. Ở Diêm-phù-đề, mỗi ngày nó ăn một long vương (vua rồng) và năm trăm rồng nhỏ. Ngày hôm sau đến châu Phất-bà-đề, ăn một long vương và năm trăm rồng nhỏ. Ngày thứ ba đến châu Cù-da-ni, ăn một long vương và năm trăm rồng nhỏ. Ngày thứ tư đến châu Uất-đan-việt, ăn một long vương và năm trăm rồng nhỏ. Cứ xoay vòng như thế suốt tám nghìn năm.

 Lúc ấy, tướng chết của chim này đã hiện ra. Các rồng phun nọc độc, nó không sao ăn được. Chim ấy bị đói thúc bách, chạy quanh hoảng hốt tìm ăn mà chẳng được gì; bay khắp các núi, không lúc nào yên. Đến núi Kim Cương rồi mới tạm dừng. Từ núi Kim Cương lao thẳng xuống tới tận đáy nước lớn; từ đáy nước lớn xuống tới tầng phong luân (tầng gió dưới cùng nâng đỡ thế giới); bị gió thổi ngược trở lại núi Kim Cương. Cứ như vậy bảy lần, rồi chết.

 Khi nó chết, do chất độc trong thân mà mười núi báu đồng thời bốc lửa. Lúc ấy long vương Nan-đà sợ lửa thiêu núi, liền làm mưa lớn, hạt mưa to như trục xe. Thịt chim tan hết, chỉ còn trái tim. Trái tim ấy lao thẳng xuống như trước bảy lần, rồi trở lại dừng trên đỉnh núi Kim Cương. Long vương Nan-đà lấy trái tim chim này làm viên ngọc sáng; vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng dùng chính pháp cai trị cả thiên hạ, có bánh xe báu dẫn đường) có được thì làm ngọc như ý (viên ngọc báu cầu gì được nấy). Phật bảo vua cha: "Các thiện nam tử và thiện nữ nhân, nếu niệm Phật thì tâm họ cũng như vậy."

 Lại nữa, thưa đại vương, ở núi Tuyết có loài cây tên là ương-già-đà, quả rất lớn mà hạt rất nhỏ. Xét gốc ngọn của nó thì vốn từ núi Hương mà đến, nhờ sức gió nên tới được núi Tuyết. Đầu mùa đông rét dữ, bọn la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người) và dạ-xoa ở trong những hốc núi khuất kín đáng sợ (?), phân uế nhơ bẩn tràn chảy khắp mặt đất. Gió mạnh thổi tuyết phủ lên trên, dần dần thành một hào sâu rộng năm mươi do-tuần. Nhờ sức của phân mà quả ấy nảy mầm, rễ, thân, cành, lá, hoa, quả đều tươi tốt.

 Tháng ba mùa xuân nắng ấm, gió từ tám phương đồng thời nổi lên, làm tan hết băng tuyết, chỉ còn lại cây có quả. Hình dáng và màu sắc quả ấy, không quả nào ở Diêm-phù-đề sánh được. Quả tròn đầy, lớn nửa do-tuần. Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ ở Ấn Độ) ăn vào liền đắc đạo tiên, đủ năm thần thông (năm năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa), sống lâu một kiếp (một khoảng thời gian cực dài), không già không chết. Phàm phu ăn vào thì hướng đến quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, bắt đầu vào dòng thánh). Bậc A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục) ăn vào thì thành A-la-hán (quả thánh cao nhất, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), không gì là không đủ: tam minh (ba trí sáng: biết đời trước, thấy sự sống chết của chúng sinh, biết phiền não đã dứt) và lục thông (sáu năng lực siêu phàm).

 Có người mang hạt giống đến chỗ đất bón phân ở Diêm-phù-đề, rồi nó mới mọc, cao bằng một cây đa-la (cây thốt nốt, loại cây rất cao, dùng làm đơn vị đo chiều cao). Cây tên là câu-luật-đà, quả tên là đa-lặc, lớn như cái bình năm đấu. Người ở Diêm-phù-đề ai ăn được quả ấy thì khỏi bệnh sốt nóng. Phật bảo đại vương: "Các thiện nam tử và thiện nữ nhân chính niệm (giữ tâm đúng đắn, chuyên chú) suy nghĩ về cảnh giới của chư Phật cũng lại như vậy."

 Lại nữa, thưa đại vương, ví như cây của Đế Thích (vua của cõi trời Đao-lợi) mọc ở vườn Hoan Hỷ, tên là ba-lợi-chất-đa-la. Các thiên nữ thấy cây ấy thì thân tâm vui sướng không kìm được. Đế Thích thấy thì liền nổi ý ham muốn. Tám vạn bốn nghìn thể nữ (cung nữ, nàng hầu) liền có cảm giác vui sướng. Khi cây này mới mọc, cành cong nằm trên mặt đất, ngay dưới đất đã nở hoa kết quả. Quả màu vàng, ánh sáng rực rỡ; hoa lá chẳng bao giờ héo rụng, đủ mười màu, tỏa sáng, có các tiếng nhạc. Đến tháng tám mùa thu, cây từ dưới đất vọt lên, cao ba trăm bốn mươi lăm vạn do-tuần. Chư thiên thấy thì vui sướng khác thường. Phật bảo đại vương: "Quán Phật tam muội (thiền định quán tưởng hình tướng Phật) khi còn ở trong đất phiền não cũng như vậy; khi nó sinh ra thì như cây báu kia, trang nghiêm rực rỡ, đáng chiêm ngưỡng."

 Lại nữa, thưa đại vương, như thuở ban đầu của kiếp (một chu kỳ thời gian rất dài của vũ trụ): lửa nổi lên một kiếp, mưa nổi lên một kiếp, gió nổi lên một kiếp, đất nổi lên một kiếp. Khi kiếp đất đã thành, chư thiên cõi trời Quang Âm (một tầng trời cõi sắc, các vị trời ở đó giao tiếp bằng ánh sáng) bay đi trong thế gian, tắm trong nước. Do tắm mà tinh khí của tứ đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió) liền vào trong thân. Vì thân được cảm xúc khoái lạc nên tinh khí chảy vào nước. Tám thứ gió thổi đi, rơi vào bùn lầy, tự nhiên thành trứng. Qua tám nghìn năm, trứng mới nở ra một người nữ, hình dáng xanh đen như bùn lầy, có chín trăm chín mươi chín đầu, mỗi đầu có nghìn mắt, chín trăm chín mươi chín miệng, mỗi miệng bốn nanh, trên nanh phun lửa như sấm sét, có hai mươi bốn tay, tay nào cũng cầm đủ loại binh khí. Thân cao lớn như núi Tu-di (ngọn núi trung tâm của thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo).

 Nàng vào biển lớn vỗ nước tự vui đùa. Có trận gió toàn lam (gió xoáy cực mạnh) thổi nước biển lớn, tinh khí của nước vào thân, nàng liền mang thai. Qua tám nghìn năm mới sinh một con trai. Thân thể đứa con cao lớn gấp bốn lần mẹ, có chín đầu, mỗi đầu nghìn mắt, miệng phun lửa, có chín trăm chín mươi chín tay, tám chân. Từ trong biển phát ra tiếng gọi tên nó là Tỳ-ma-chất-đa-la, vua a-tu-la. Cách ăn của loài quỷ này là chỉ ăn bùn lầy và rễ ngó sen.

 Đứa con lớn lên, thấy chư thiên có các thể nữ vây quanh, liền thưa mẹ: "Ai cũng có vợ chồng, sao riêng con không có?" Người mẹ bảo: "Ở núi Hương có vị thần tên là càn-thát-bà. Vị thần ấy có con gái, dung mạo xinh đẹp, nước da trắng hơn ngọc, từ các lỗ chân lông trên thân phát ra âm thanh hay. Mẹ rất vừa ý, nay sẽ hỏi cưới cho con, con có ưng không?" A-tu-la nói: "Hay lắm, hay lắm! Xin mẹ đi cầu hôn."

 Bấy giờ người mẹ đến núi Hương. Đến nơi, bà nói với vị thần âm nhạc kia: "Tôi có một đứa con uy lực tự tại, trong bốn thiên hạ không ai sánh bằng. Ông có cô con gái quý, có thể gả cho con tôi." Cô gái nghe xong, vui lòng theo về làm vợ a-tu-la. A-tu-la cưới được nàng rồi, lòng thư thái, làm lễ thành hôn với nàng. Chẳng bao lâu nàng mang thai, qua tám nghìn năm sinh một con gái.

 Cô con gái dung nhan đoan chính, nổi bật khác thường, trên trời dưới đất không ai sánh bằng, dùng những sắc đẹp bậc nhất để tự trang điểm. Trên mặt có tám vạn bốn nghìn nét duyên dáng; bên trái cũng có tám vạn bốn nghìn; bên phải cũng có tám vạn bốn nghìn; phía trước cũng tám vạn bốn nghìn; phía sau cũng tám vạn bốn nghìn. A-tu-la thấy cho là quý lạ, như mặt trăng giữa các vì sao, thật kỳ đặc.

 Kiều-thi-ca (tên khác của Đế Thích) nghe vậy, liền sai sứ xuống chỗ a-tu-la cầu hôn cô gái. A-tu-la nói: "Ông là trời có phúc đức. Nếu ông làm cho ta được ngồi cung điện bảy báu thì ta gả con gái cho ông." Đế Thích nghe vậy lòng mừng rỡ, liền tháo mũ báu cầm chỉ xuống biển. Nhờ quả báo của thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến), khiến a-tu-la được ngồi trên điện thù thắng. Lúc ấy a-tu-la mừng rỡ vui vẻ, gả con gái cho Đế Thích.

 Đế Thích liền dùng đài sáu thứ báu đến đón nàng. Trong cung điện có hoa sen lớn, tự nhiên hóa sinh ra tám vạn bốn nghìn nàng hầu báu đẹp. Chỉ trong khoảnh khắc như người lực sĩ co duỗi cánh tay, nàng đã đến trên Thiện Pháp đường (giảng đường của Đế Thích). Bấy giờ cung trời đẹp hơn trước trăm nghìn vạn lần. Thích-đề-hoàn-nhân (tên đầy đủ của Đế Thích) đặt tên cho nàng là Duyệt Ý (Đẹp Lòng). Chư thiên thấy nàng đều khen chưa từng có, nhìn phía đông thì quên phía tây, nhìn phía nam thì quên phía bắc. Ba mươi hai vị phụ thần (quan phụ tá của Đế Thích) thấy Duyệt Ý cũng thân tâm vui mừng, cho đến từng sợi lông tóc đều sinh khoái lạc.

 Mỗi khi Đế Thích đến vườn Hoan Hỷ, thì cùng các thể nữ xuống ao vui chơi. Khi ấy Duyệt Ý liền sinh lòng ghen, sai năm dạ-xoa về thưa với vua cha: "Nay Đế Thích không còn sủng ái con nữa, cứ cùng các thể nữ tự vui chơi với nhau." Cha nghe lời ấy nổi giận, liền dấy bốn binh (bốn loại quân: quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ) đến đánh Đế Thích. Ông đứng giữa biển lớn, ngồi xổm trên đỉnh Tu-di, chín trăm chín mươi chín tay cùng lúc ra sức lay thành Hỷ Kiến (kinh thành của Đế Thích), rung núi Tu-di; nước bốn biển lớn cùng lúc dậy sóng.

 Thích-đề-hoàn-nhân kinh hãi sợ sệt, không biết chạy về đâu. Lúc ấy trong cung có vị thần thưa với thiên vương: "Xin đừng quá sợ hãi. Đức Phật quá khứ đã nói Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người qua bờ giác ngộ). Đại vương hãy tụng trì, quân quỷ sẽ tự tan nát."

 Bấy giờ Đế Thích ngồi trên Thiện Pháp đường, đốt các thứ hương quý, phát lời thệ nguyện lớn: "Bát-nhã ba-la-mật là đại minh chú (câu thần chú có sức sáng suốt lớn, phá tan tối tăm), là vô thượng chú (câu chú không gì cao hơn), là vô đẳng đẳng chú (câu chú không gì sánh bằng), chân thật không hư dối. Tôi giữ pháp này, sẽ thành Phật đạo, khiến a-tu-la tự nhiên lui tan."

 Khi nói lời ấy, trên hư không có bốn bánh xe dao, nhờ công đức của Đế Thích, tự nhiên rơi xuống ngay trên a-tu-la. Lúc ấy tai, mũi, tay, chân của a-tu-la cùng lúc rụng hết, làm nước biển lớn đỏ như nước nhuộm đỏ thẫm. A-tu-la liền kinh sợ, chạy trốn không còn chỗ nào, phải chui vào lỗ tơ ngó sen.

 "Đế Thích chỉ do huyễn lực (sức mạnh huyễn hóa) của tham dục, sân giận, ngu si của loài quỷ kia (?) mà còn được như thế, huống gì Phật pháp không thể nghĩ bàn." Phật bảo đại vương: "Các thiện nam tử và thiện nữ nhân buộc tâm suy nghĩ về cảnh giới của chư Phật cũng có thể an trụ trong biển các tam muội. Công đức của người ấy không thể tính đếm, ví như chư Phật, không có khác."

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video