Kinh Tỳ-da-sa vấn, quyển thượng
Đời Nguyên Ngụy (triều Ngụy của họ Nguyên, tức nhà Bắc Ngụy và các triều nối tiếp), vị Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ) Cù-đàm Bát-nhã Lưu-chi dịch.
Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, đức Bà-già-bà (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) du hành đến bờ sông Cường-già (tức sông Hằng) thuộc xứ A-du-xà (một thành cổ ở Ấn Độ), cùng với đông đảo các vị đại tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật). Các tỳ-kheo ấy, việc cần làm đã làm xong, đã dứt hết mọi lậu (phiền não khiến tâm rò rỉ, trôi lăn mãi trong vòng sinh tử), không còn chướng ngại, đã lìa khỏi cõi hữu (sự tồn tại trong vòng sinh tử) và không còn thoái lui.
Họ siêng năng tu thiền (tập trung, lắng tâm) và tụng đọc, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi). Tùy chỗ mà ngồi: có người ngồi trên đất; có hai người đi theo nhau, bàn luận đúng như giáo pháp; có người đi thành đàn như đàn ngỗng, đàn uyên ương; có người ở trong nhà trống, có người dựa gốc cây. Tất cả đều tu thiền, giữ được ánh sáng của giáo pháp Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) và oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép) của chánh pháp (giáo lý chân chính).
Lại có vô số Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) cùng ở đó. Các vị Bồ-tát ấy công đức vô lượng, danh tiếng vang khắp nơi. Nơi ấy lại có vô số trăm nghìn rừng cây đủ loại, có nhiều tiếng chim câu-kỳ-la (loài chim cu Ấn Độ, tiếng hót khơi gợi tình ái), chim công, chim ngỗng, đàn ong…; cây ta-la và cây chỉ (?) cành lá rủ xuống che phủ. Ở chỗ như vậy, lòng ham muốn, sự lười biếng, thói ham ngủ, ngáp vặt vươn vai đều xa lìa hết. Nơi ấy thường có vô số hương thơm và hoa đẹp.
Bấy giờ Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) bảo các tỳ-kheo: "Các ông phải thường siêng năng tu hành, làm điều nên làm, giữ giới và sống đúng đắn." Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được đời tôn kính) cùng với tuệ mạng (tiếng gọi kính trọng tỳ-kheo, nghĩa là người lấy trí tuệ làm mạng sống) A-nan-đà, trưởng lão (vị tỳ-kheo lớn tuổi, đức cao) Đại Ca-diếp, trưởng lão Xá-lợi-phất, trưởng lão Bạc-cư-la, trưởng lão Lợi-ba-đa, A-nhã Cư-lân… cùng các vị đại Thanh văn (đệ tử nghe Phật giảng mà tu chứng), vui vẻ chuyện trò.
Bấy giờ ở phương tây có một vùng ánh sáng giống như vầng mặt trời. Lúc ấy A-nan-đà vì lậu chưa dứt hết, thấy cảnh ấy liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao ở phương tây có ánh sáng màu lửa, rất có oai đức như vậy?"
Phật nói: "A-nan, trong thế giới này có một vị tiên chứng ngũ thông (năm phép thần thông: thấy xa, nghe xa, biết lòng người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại), tên là Tỳ-da-sa, con của người đàn bà tên Kiền-đà-ca-ly. Ông có năm trăm vị tiên làm quyến thuộc (đồ chúng đi theo), ở nơi ấy siêng tu khổ hạnh (lối tu hành hành hạ thân xác), nhịn ăn để trai giới (giữ mình thanh tịnh), thân thể gầy gò, chỉ còn thoi thóp sống. Họ đọc tụng không ngừng, lấy đó làm vẻ trang nghiêm. Tên các vị ấy là A-tư tiên đồng tử, Na-la-đề, Sa-bùi-nhã, Ba-da-na, Na-đồ-diên-na, Ca-ma-diên-na, Thương-chỉ-la, Sa-bệ-kha-na, Sa-đồ-la-đà (?)… Các vị đại tiên ấy theo nhau kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi để tu tập)."
Ngay lúc ấy, tiên Tỳ-da-sa cũng thấy Thế Tôn được nhiều nghìn tỳ-kheo vây quanh, các căn (các giác quan) điều hòa, mềm mại, tâm ý vắng lặng, ở trong thiền định, lìa dục, an vui giữa rừng cây. Thấy Phật rồi, tiên Tỳ-da-sa suy nghĩ: "Người này hẳn là bậc Nhất thiết trí (bậc biết hết tất cả), danh tiếng vang khắp. Người ấy ắt là người không nói dối. Như Lai có sắc thân thù thắng đầy đủ, các tướng tốt trọn vẹn, thật hiếm có, đời chưa từng có. Sắc tướng như vậy thật vượt trội, tuyệt diệu, hiếm có. Vị Thế Tôn ấy đã bỏ niềm vui dục lạc của bậc vua, bỏ sự giàu sang tự tại của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) như bỏ thức ăn có độc; sáu vạn thể nữ (cung nữ) xinh đẹp bậc nhất, ngài bỏ hết rồi xuất gia, sống trong rừng."
Trong chúng tiên có một vị tiên tên là Na-la-đà, thấy Thế Tôn thì lòng vui mừng, dùng bài già-tha (bài kệ, thể thơ trong kinh) hay để khen ngợi Như Lai rằng:
Giữa rừng cây xanh biếc
Ai sáng rực sắc vàng
Như lưu ly (ngọc quý màu xanh biếc) trong vắt
Như mặt trời ló khỏi núi mây.
Bấy giờ vị đại tiên ấy và chúng tiên nghe lời ấy rồi, lòng vui mừng, mở mắt ra, ai nấy chắp tay muốn đến chỗ Phật.
Bấy giờ Phật bảo các tỳ-kheo: "Các ông hãy xem ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam, nơi loài người sinh sống), các vị tiên như thế này: trói tay chân, tự treo mình lên cây, nhịn ăn để trai giới; mặc áo bằng vỏ cây, nằm trong bụi đất, hoặc nằm trên đá; có người chụm hai tay lấy thức ăn rồi mở tay ra mà ăn; có người ăn gió; có người mười lăm ngày nhịn ăn; có người một tháng nhịn ăn; tóc, râu, móng đều dài và nhọn. Sáng sớm, giữa trưa, chiều tối, ba thời đọc tụng. Họ lấy dòng dõi làm của cải, lấy phúc đức làm của cải (?).
Trước hết họ đọc chú vào vật rồi ném vào lửa để cúng dường (dâng lễ vật kính thờ) thần lửa; họ nằm trên đất; có người ở chỗ đất trống, có người ở dưới gốc cây; có người treo tay mình lên cây mà ngủ; có người ngồi xổm mà ngủ; có người ngâm trong nước mà ngủ; có người dùng năm thứ nóng (bốn đống lửa bốn phía và mặt trời trên đầu) để hơ thân; có người áp sát thân vào lửa, tự nướng mình mà nằm; có người nằm ở chiều dưới gió của đám lửa lớn; có người nằm trên gai; có người phơi thân dưới nắng, chịu khổ để cầu phúc. Họ tự dối mình, được chỗ nào thì ở chỗ ấy, cho dòng dõi mình là cao quý, lòng lấy đó làm đủ, lấy đó làm vui, mà xa lìa trí tuệ vô thượng (cao nhất, không gì hơn).
Này các tỳ-kheo, các vị đại tiên này không biết con đường thoát khỏi sinh tử. Vì tham dục và si mê nên lại sinh trở lại trong cõi hữu (sự tồn tại trong vòng sinh tử). Họ tự cho là tu đúng mà không biết đó là tà."
Bấy giờ các tỳ-kheo ấy quy mệnh (đem cả thân mạng nương theo, kính lễ hết lòng) Như Lai, bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, chúng con tu phạm hạnh (hạnh sống trong sạch của người xuất gia) chân chính đầy đủ, hòa hợp, đúng pháp, nên được lìa khỏi sự sinh ra trong cõi hữu."
Các vị đại tiên Tỳ-da-sa ấy, vì oai đức của các bậc A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) nên sinh lòng sợ hãi. Họ thong thả nhìn kỹ, lòng kính trọng, một lòng ngay thẳng, cùng quyến thuộc các tiên theo nhau mà đến. Họ vấn mái tóc dài dồn về một bên, dùng dây khâu tốt quấn chéo quanh thân; dáng sắc không trắng, giữ thân hình ngay ngắn; hai mắt đều vàng, tóc không mượt, xoắn kết dính vào nhau thành nhiều búi; tay cầm gậy ba chạc (?); cái bình đựng đồ mang theo là vật xấu xí nhất đời (?). Các thứ lời nói của họ đều khéo léo; nhờ thành tựu lời chú (?), họ đi trên không mà đến chỗ Như Lai, bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, ngài hẳn biết điều này: vì duyên cớ gì mà tôi cùng quyến thuộc nay đến đây." Phật nói: "Đại tiên, tất cả mọi loài có sinh, tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), ta đều biết."
Bấy giờ tuệ mạng A-nan-đà bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vị đại tiên có chúng tiên vây quanh như vậy, tâm có hiểu biết đúng, có nhiều hiểu biết, hiểu biết tinh tế, hiểu biết đến tận cùng, biết mà không sợ, tóc dài không chải — là người nào vậy?"
Phật nói: "A-nan, đây là tiên nhân tên Tỳ-da-sa. Giáo pháp của Bà-la-môn là do ông ấy làm ra. Ông soạn bốn bộ Tỳ-đà (bốn bộ kinh điển gốc của đạo Bà-la-môn), giỏi thanh luận (môn học về âm thanh, ngữ pháp, ngôn ngữ), biết nhiều loại sách."
Bấy giờ tất cả các vị A-la-hán thấy đại tiên Tỳ-da-sa rồi, đều nghĩ thế này: "Người ấy chịu khổ, siêng nhọc giữ giới để được điều gì? Tỳ-da-sa này vẫn chưa thoát khỏi khổ não sinh tử." Các vị A-la-hán ấy lại nghĩ: "Tỳ-da-sa này đến chỗ Phật sẽ vặn hỏi điều gì? Sẽ hỏi về nhân duyên (các điều kiện hợp lại khiến sự vật sinh ra), hay hỏi về vô ngã (không có một cái tôi thường còn, bất biến)?"
Bấy giờ Tỳ-da-sa thưa với Thế Tôn: "Phật ra đời là điều khó gặp. Nay chúng tiên cùng nhau đến đây, tôi có chút điều muốn hỏi, xin ngài hãy lưu lại giảng giải cho tôi." Phật nói: "Đại tiên, cứ tùy ý ông mà hỏi; ông nghĩ điều gì đều có thể hỏi, ta sẽ nói cho ông."
Bấy giờ Tỳ-da-sa hỏi: "Bạch Thế Tôn, thế nào là bố thí (đem của cải, sức lực hay giáo pháp cho người khác)? Vì sao bố thí? Vì nghĩa gì gọi là thí? Thế nào là thí chủ (người làm việc bố thí)? Vì nghĩa gì gọi là thí chủ? Thế nào là người trao của mà không phải thí chủ? Thế nào là không tự tay trao mà được gọi là thí chủ? Thế nào là chết rồi mà phúc bố thí vẫn đi theo? Phúc bố thí là thế nào — có hình khối, tụ lại mà thấy được, hay không thấy được? Phúc bố thí của thí chủ ở chỗ nào — ở nơi người nhận hay ở nơi người cho? Thế nào là sau khi Thế Tôn nhập Niết-bàn (ở đây chỉ việc Phật qua đời, đi vào cảnh giới dứt hẳn sinh tử), người ta cúng dường (dâng lễ vật kính thờ) tháp (công trình thờ di cốt của Phật)… mà được phúc báo (quả phúc đền đáp)? Phật đã nhập Niết-bàn rồi thì ai là người nhận?"
Bấy giờ Thế Tôn bảo đại tiên Tỳ-da-sa: "Ông hỏi pháp này thật vi tế. Ông có tài biện luận không thể nghĩ bàn nên mới hỏi được như vậy."
Bấy giờ trưởng lão Xá-lợi-phất, tóc bạc mặt nhăn, lông mày rủ che mặt, nhướng một bên lông mày, thở ra một hơi dài, nhìn kỹ suy nghĩ; xem xong rồi nói: "Vị chủ của các đại tiên là Tỳ-da-sa này có danh tiếng lớn, mọi người đều biết, mọi người đều nhắc đến, lẽ nào lại không biết, mà giống như đứa trẻ ngu dại không có trí tuệ ở thế gian: bỏ không hỏi về nhân duyên, bỏ không hỏi về vô ngã, bỏ qua bao pháp sâu xa, bao trí tuệ khéo léo (?), mà lại hỏi về pháp bố thí như thế này."
Bấy giờ tuệ mạng A-nan-đà cúi đầu lễ chân Phật, bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, điều đại tiên Tỳ-da-sa hỏi về quả báo bố thí, con cũng có thể nói được." Phật nói: "A-nan, đây không phải lúc. Người ta hỏi Như Lai mà để hàng Thanh văn trả lời, thì không đúng phép. Hãy thôi đi, A-nan, không có lẽ ấy."
Bấy giờ tuệ mạng Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vị tiên ấy dù hỏi với ý gì, con cũng có thể nói, có thể làm cho ông ta thỏa ý." Phật nói: "Xá-lợi-phất, ông nói quá vội, lòng không suy xét. Trưởng lão Xá-lợi-phất, chớ nói như vậy, điều đó không hợp. Nếu như vậy thì hàng Thanh văn của ta là không hợp phép. Nếu người đến hỏi ta mà Thanh văn trả lời thì không hợp; sẽ có người bảo: 'Vị Như Lai ấy không phải bậc Nhất thiết trí (bậc biết hết tất cả).' Sẽ có người nói: 'Tiên Tỳ-da-sa đến hỏi Như Lai, tự ngài không nói được nên sai Thanh văn nói.' Hoặc có người nói: 'Vị Như Lai ấy có tâm ngã mạn (kiêu căng, cho mình là hơn người) nên không tự nói.'"
Bấy giờ các tỳ-kheo ấy đối với Thế Tôn sinh lòng tin trong sạch, bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, điều vị đại tiên ấy hỏi, Như Lai có thể nói, có thể dứt được mối nghi của ông ta."
Bấy giờ Thế Tôn bảo đại tiên Tỳ-da-sa: "Ông hãy nghe về quả báo bố thí và các phần của bố thí. Vì nghĩa gì gọi là bố thí? Đã bố thí rồi thì chính mình được hưởng, chính mình được trong sạch; bố thí rồi thì quả báo xoay trở lại, cho nên gọi là bố thí. Vì nghĩa gì gọi là thí chủ? Hỏi như vậy thì đại tiên hãy nghe: Nếu có người có của, lòng tin phát sinh; lòng tin sinh rồi, đem của giao cho người khác, sai mang đến nước khác. Người kia mang của đến nước khác mà bố thí. Người kia bố thí, nhưng chủ của mới được phúc, chứ không phải phúc của người trao. Người được sai đi tuy cầm của mà cho, nhưng không phải là chủ bỏ của ra. Nếu người tự tay đem của mình ra cho, thì vừa là chủ bỏ của, vừa là thí chủ.
Đại tiên nên biết, có ba mươi ba thứ bố thí không trong sạch. Ba mươi ba thứ ấy là gì? Một là có người tâm tà, thấy biết điên đảo, không có lòng tin trong sạch mà bỏ của ra; bố thí như vậy không phải bố thí trong sạch. Hai là có người vì báo ơn mà bỏ của ra, thì không phải bố thí. Ba là có người không có lòng thương xót mà bỏ của ra, cũng không phải bố thí. Bốn là có người vì lòng ham muốn tình dục mà bỏ của ra, cũng không phải bố thí. Năm là có người bỏ của vào lửa (để cúng thần lửa), cũng không phải bố thí. Sáu là có người bỏ của xuống nước, cũng không phải bố thí. Bảy là có người khởi tâm thế này: dâng của cho vua, mong vua nhớ đến mình; bỏ của như vậy không phải bố thí trong sạch. Tám là có người vì sợ giặc cướp mà đem của cho chúng; cho như vậy cũng không phải bố thí trong sạch.
Lại có năm thứ bỏ của khác cũng đều không phải bố thí trong sạch. Năm thứ ấy là gì? Một là cho thuốc độc, không phải bố thí trong sạch. Hai là cho dao, không phải bố thí trong sạch. Ba là bảo người khác lấy thịt đem cho, không phải bố thí trong sạch. Bốn là có người đối với những chúng sinh mình nuôi giữ, cho đều nhau, gom lại nuôi dưỡng, mong được sức lực của chúng, không phải bố thí trong sạch. Năm là có người vì danh tiếng mà bỏ của ra, không phải bố thí trong sạch.
Mười bốn là có người vì ca múa vui chơi mà đem của cho phường chèo hát, không phải bố thí trong sạch. Mười lăm là có người cuối năm, cuối tháng phung phí của cải, không phải bố thí trong sạch. Mười sáu là có người vì chuyện nhà cửa mà bỏ của ra, thì không phải bố thí. Mười bảy là có người vì chỗ bạn bè thân thiết mà lấy của người khác, nhận rồi đem cho người khác nữa, không phải bố thí trong sạch. Mười tám là có người có ruộng đất, hoặc có nhà cửa, hoặc có đống lúa, đống lúa mạch, bị hươu, chim ăn, chuột bọ ăn, mà không có lòng trong sạch, không phải bố thí trong sạch. Mười chín là có người vì muốn học nghề mà cho thợ của cải; cho như vậy không phải bố thí trong sạch. Hai mươi là có người thân mắc bệnh, sợ mạng sống hết, bèn đem của cho thầy thuốc, không phải bố thí trong sạch.
Hai mươi mốt là nếu người đánh người khác, hoặc chửi người khác rồi lòng hối hận, sinh xấu hổ, bèn đem của cho họ, không phải bố thí trong sạch. Hai mươi hai là nếu người bố thí rồi lòng sinh nghi: có quả báo hay không; cho như vậy không phải bố thí trong sạch. Hai mươi ba là nếu người bố thí rồi trong lòng tiếc nuối, bứt rứt; cho như vậy không phải bố thí trong sạch. Hai mươi bốn là nếu người đem của cho người khác rồi nghĩ thế này: "Nếu ai lấy của ta thì tất cả đều thuộc về ta, do ta nắm giữ"; cho như vậy không phải bố thí trong sạch. Hai mươi lăm là nếu người bố thí rồi nghĩ thế này: "Phúc bố thí này chỉ dồn về thân ta, không thuộc về người khác"; cho như vậy không phải bố thí trong sạch.
Hai mươi sáu là nếu người đến lúc già mới bỏ của ra bố thí — lại không phải lúc trung niên, mà là về sau khi bệnh nặng khốn đốn, lúc chết sắp đến, mạch máu và các khớp xương sắp đứt, bị khổ não bức bách sắp bước vào đường chết, không có lòng trong sạch, không có lòng tin trong sạch, sứ giả của Diêm-ma-la (vua cõi chết, cai quản địa ngục) thấy vậy bật cười, anh em họ hàng khóc lóc thảm thiết — đến lúc như thế mới đem của ra cho, thì không phải bố thí trong sạch.
Hai mươi bảy là nếu người vì danh tiếng mà bỏ của bố thí, nghĩ rằng: "Như vậy tên ta sẽ được các nước khác nghe khắp: người ở nước nọ, thành kia là một đại thí chủ"; người ấy cho như vậy không phải bố thí trong sạch. Hai mươi tám là nếu cùng người khác ghen ghét nhau, thấy người kia bỏ nhiều của ra bố thí, thấy rồi lòng kiêu ngạo không chịu nổi, vì ghen với người ấy mà bỏ của bố thí, thì không phải bố thí trong sạch. Hai mươi chín là vì muốn lấy con gái nhà người (?), vì dòng dõi, mà bỏ ra ngọc, vàng, hoặc bạc, kim cương, ngọc lưu ly, lụa là, quần áo và bông đâu-la (thứ bông rất mịn), làm đồ trải ngồi nằm; bỏ của như vậy không phải bố thí trong sạch.
Ba mươi là có người nghĩ thế này rồi đem của cho người: "Ta không có con cái, lại rất giàu nhiều của, nên bỏ của ra bố thí"; cho như vậy không phải bố thí trong sạch. Ba mươi mốt là nếu lại có người lòng sinh chọn lựa, nghĩ rằng: "Cho người này thì có phúc đức, cho người kia thì không có phúc đức"; cho như vậy không phải bố thí trong sạch. Ba mươi hai là nếu người bố thí mà bỏ qua người nghèo khổ, quần áo rách nát, dơ bẩn, lại đem cho người sung sướng, giàu có, thì không phải bố thí trong sạch. Ba mươi ba là nếu lại có người mong được hoa quả tốt mà bỏ của ra cho, thì không phải bố thí trong sạch.
Đại tiên nên biết, ba mươi ba thứ bố thí nhơ nhuốm này, tuy bỏ của ra, nhưng quả báo bố thí ấy giống như đem hạt giống gieo trên đất mặn, thối hỏng không thành. Đại tiên nên biết, những người như vậy không phải không bố thí, nhưng không được quả báo. Lại nữa, đại tiên, ví như có người tùy chỗ lấy được hạt giống rồi gieo trên ruộng hoang; hạt giống và đất nương nhau, cần có mưa trời thì hạt giống mới biến đổi, tuy có mầm mọc lên nhưng không ra hoa quả. Phần bố thí ấy không được hoa quả cũng như vậy."
Phật nói như vậy rồi, tiên Tỳ-da-sa chắp tay hướng về Phật mà nói: "Như Lai Thế Tôn là bậc Nhất thiết trí, đã dùng lời lẽ thích đáng nói về quả báo bố thí, làm lợi ích, an vui cho chúng sinh. Lại nữa, bạch Thế Tôn, thế nào là bố thí không mất quả báo? Có người giữ giới, có người không giữ giới, cả hai đều được cho — nghĩa này thế nào?"
Phật nói: "Đại tiên, nay ông hãy khéo nghe pháp quả báo bố thí. Nếu có lòng tin mà cho tất cả, nên gọi là bố thí. Không vì sợ đời sau mà bố thí, không khinh chê người khác mà bố thí, mới gọi là bố thí. Đại tiên nên biết, nếu lại có người không chọn lựa phúc điền (ruộng phúc — người nhận bố thí, ví như thửa ruộng để gieo phúc), dù là người có giữ giới hay không giữ giới, lòng tin mở mắt (?), sinh lòng thương mến rồi đem của ra cho, lòng thường hướng khắp đến tất cả chúng sinh — đại tiên nên biết, người ấy là thí chủ.
Đại tiên nên biết, có năm thứ bố thí làm cho thí chủ được viên mãn. Năm thứ ấy là gì? Một là cho đúng lúc; hai là cho người đi đường; ba là cho người bệnh và người chăm sóc người bệnh; bốn là cho pháp khí (người có đủ khả năng tiếp nhận và gìn giữ giáo pháp, ví như đồ đựng pháp); năm là cho người sắp đi sang nước khác. Đó là năm thứ. Lại có năm thứ bố thí. Năm thứ ấy là gì? Một là pháp thí (đem giáo pháp giảng cho người); hai là cho đồ dùng để nuôi sống; ba là cho nhà ở; bốn là cho đèn đuốc; năm là cho hương thơm và tràng hoa. Đó là năm thứ."
Đại tiên hỏi: "Thế nào là bố thí trong sạch?" Phật nói: "Đại tiên, nếu người có lòng tin, hướng đến chúng sinh mà sinh lòng từ (lòng thương yêu, muốn đem vui cho người), lòng bền bỉ (?), lòng vui mừng mà bỏ của bố thí, tất cả đều trong sạch, hoặc chỉ nguyện được giải thoát — bố thí như vậy là trong sạch.
Lại có năm thứ bố thí vô thượng (cao nhất, không gì hơn). Năm thứ ấy là gì? Một là cho Như Lai là vô thượng; hai là cho chúng tăng (đoàn thể những người xuất gia) là vô thượng; ba là cho pháp khí là vô thượng; bốn là cho cha mẹ là vô thượng; năm là cho vị vua mất ngôi, nghèo khổ là vô thượng. Bố thí như vậy là bố thí bậc trên.
Nếu cho người già, người cô độc, người bệnh nguy cấp, là đại bố thí. Nếu có người bị vua giận, một mực ruồng bỏ, bị trói buộc sắp bị giết, hay gặp các cơn nguy nan, vì muốn cứu họ mà không màng đến mạng mình, vì họ mà bỏ của ra, là đại bố thí. Cho người bệnh thuốc men là đại bố thí. Đối với chúng tăng giữ giới đầy đủ, tùy thời mà cúng cho, là đại bố thí. Cho người cầu trí tuệ là đại bố thí. Nếu cho các loài súc sinh đang sợ hãi, như chim cú, quạ, hươu…, là đại bố thí. Nếu người nghèo túng, cần gì cho nấy, là đại bố thí. Đại tiên nên biết, đó là đại bố thí, nên thường tu tập đúng đắn.
Nếu lại có người bị người khác sai mang của đi bố thí mà có lòng trong sạch thì cũng được phúc bố thí như nhau. Nếu lại có người thấy người khác bố thí, lòng sinh tùy hỷ (vui theo việc thiện của người khác), cũng được phúc bố thí. Người khuyên bố thí, người đem của ra cho — những người như vậy đều được phúc lớn.
Lại nữa, đại tiên, như ông hỏi: thế nào là sau khi Thế Tôn nhập Niết-bàn, cúng dường tháp… mà được phúc báo? Đại tiên hãy nghe: Nếu có người sau khi ta nhập Niết-bàn mà bày lễ cúng dường, và nếu có người khi ta chưa nhập Niết-bàn, nay đang còn ở đời, mà cúng dường ta, thì phúc báo hai bên đạt được bằng nhau. Vì sao vậy? Như Lai là pháp thân (thân chân thật chính là chân lý, giáo pháp), không phải sắc thân (thân xác bằng vật chất). Dù người nay cúng dường khi ta còn tại thế, hay sau khi ta qua đời mới cúng dường, vì tâm bình đẳng nên được phúc không khác nhau.
Đại tiên nên biết, ví như vua Chuyển luân ra lệnh khắp các nước: 'Tất cả nhân dân từ hôm nay trở đi chớ giết hại sinh mạng, chớ nói dối.' Có một người nghe lệnh vua rồi, tuy không thấy vua mà khéo giữ lệnh vua. Người như vậy tuy không cúng dường thân vua Chuyển luân, nhưng vua đối với người ấy vẫn vui lòng. Người như vậy khéo giữ lệnh vua, nhờ nghiệp lành không giết hại mà được quả báo sinh lên cõi trời.
Đại tiên nên biết, nếu người không thấy sắc tướng thân ta mà không học các điều giới, thì được gì? Nếu người thấy ta mà lòng mang tà kiến (thấy biết sai lệch), thì như Đề-bà-đạt (người em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật) vì thế mà rơi vào địa ngục. Nếu người sau khi ta nhập Niết-bàn mà khéo học giới, nên biết người ấy hơn. Đại tiên nên biết, nay sắc thân ta thù thắng, chứng Nhất thiết trí, còn có thể khiến chúng sinh không có lòng tin học giới, huống là người có lòng tin. Nếu người sau khi ta nhập Niết-bàn mà cúng dường, thì cũng như cúng dường lúc ta hiện tại, không có gì khác.
Đại tiên hãy nghe. Như ông hỏi: phúc đức bố thí ở chỗ nào? Hỏi như vậy thì ví như một bụi lau sậy mọc dày đặc, trong đó lửa bốc lên; khi mưa rơi xuống thì lửa tắt ngay tại chỗ ấy. Cũng vậy, cũng vậy, thí chủ nào bố thí đầy đủ thì phúc đức hòa hợp; khi mưa lòng tin đã rơi xuống, phúc đức như vậy liền nương nơi thí chủ, không đi đến chỗ khác. Đại tiên nên biết, phúc bố thí như vậy không có chỗ chứa tụ, không có hình tướng.
Bố thí như vậy rồi, người bố thí qua đời, nhưng phúc bố thí không rời, như bóng theo hình. Đó gọi là người bố thí được quả phúc báo, quả phúc không mất. Ví như cây mía hay quả nho, nếu không ép thì không được nước, ép thì được; chứ không phải trong cây mía, trong quả nho có sẵn nước tụ lại thấy được trước mắt; nước không nằm trong đốt mía, nhưng cũng không phải là không có nước. Cũng vậy, cũng vậy, bố thí của cải thì quả báo bố thí ấy đối với thí chủ không nằm trong tay, không nằm trong lòng, không nằm trong bụng, nhưng quả báo bố thí ấy không rời thí chủ, như nước kia không rời cây mía hay quả nho. Quả báo bố thí không rời thí chủ như vậy: chưa chín thì chưa nhận; mạng sống chưa hết thì chưa được quả báo bố thí.
Ví như hạt của cây ni-câu-đà (cây đa Ấn Độ), vua của các loài cây: hạt rất nhỏ, gieo xuống đất thì không thấy, đến khi cây mọc lên mới thấy được. Phúc bố thí của thí chủ cũng như vậy, đến khi đủ duyên hòa hợp, chín muồi mới được quả báo. Ví như người buôn mang theo rất ít vốn vào một thành lớn; nhờ cái lợi của thành ấy mà buôn bán với chút vốn nhỏ, thu được rất nhiều, đầy đủ. Bố thí cũng vậy: lúc cho tuy ít mà được phúc báo lớn. Lại như con ong hút vị hoa mà không làm hại hoa; thí chủ cũng vậy, tùy theo việc bố thí mà được sức của quả báo, thì đó là thí chủ. Như vậy, đại tiên, thí chủ bố thí thì có sức mạnh của phúc đức. Gọi là thí chủ, vì tự mình cho nên được gọi là người thí.
Thế nào là người nhận? Nhận vật người khác cho, có thể tiêu dùng vật của người khác, nên gọi là người nhận." Lại hỏi: "Thế nào là phúc bố thí?" "Ở trong thế gian có thể cứu giúp, có thể che chở, có thể làm cho đầy đủ, được thân người, thân trời, nên gọi là phúc đức. Nói 'đời khác' là lần lượt nối tiếp sinh ra đến thân đời sau, nên gọi là đời khác."
Bấy giờ tiên Tỳ-da-sa bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con đã hết nghi, đã hiểu chắc chắn về phần bố thí. Nay con lại còn điều nghi. Bạch Thế Tôn, cái thức (phần tâm thức nhận biết, đi từ đời này sang đời khác) này chuyển động trong thân như thế nào? Thức thấy như thế nào? Vì sao đối với thân mà sinh lòng tham đắm?"
Phật nói: "Đại tiên, ví như một vị quốc vương ở trong thành, sợ quân giặc, trước hết đào hào sâu bao quanh thành, sắm sẵn lương thực, cung tên, dao, khiên và đủ thứ binh khí, tập hợp nhiều người dũng mãnh giỏi chiến đấu, dựng cờ hiệu của dũng sĩ (?), lại tập hợp nhiều trai trẻ khỏe mạnh, cấp lương ăn cho họ, ra lệnh các quán rượu chuẩn bị nhiều rượu ngon, thu nhận người xuất gia, bố thí cúng dường, dùng của cải tốt để thu phục lòng người. Làm như vậy rồi, vua cất tiếng ra lệnh: 'Hãy đứng vững, chớ động, ai nấy sửa sang binh khí, tay cầm cung tên, mình mặc áo giáp, rút dao canh phòng.'
Răn bảo như vậy rồi, quân giặc kéo đến, có nhiều voi ngựa. Lúc ấy vua an ủi quân lính, nói thế này: 'Hãy dốc sức, chớ sợ. Tường thành chỗ nào không vững thì hãy khéo phòng giữ.' Ngày ngày thường như thế. Cứ như vậy cho đến khi phúc đức đã hết, thì bị quân giặc phá vỡ, thoáng chốc thua chạy tan tác, bỏ nước mà đi.
Thức cũng như vậy. Nó ở trong thành thân, là vua của các nhập (các giác quan cùng đối tượng của chúng; ở đây chỉ sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Thấy quân vô thường (sự đổi thay, hoại diệt, tức cái chết) sắp đến thì sinh sợ, liền đào hào lòng tin, sửa sang bờ hiểm nơi biên giới (?), mặc áo giáp của sự nhớ nghĩ giữ tâm, phát lòng siêng năng tinh tấn (nỗ lực không lười), lấy kho tàng giáo pháp làm rượu, khéo điều phục con ngựa tâm. Lúc ấy nó răn bảo các nhập như vậy, làm việc nên làm: 'Nếu quân vô thường có sức mạnh lớn, sức vô lượng, đến bức bách thành thân, thì hãy mau mặc áo giáp bố thí, mau cầm dao trí tuệ, đặt các máy móc phòng thủ của lòng hổ thẹn cho thích hợp, giữ gìn giới chân thật.' Cứ đứng vững đúng đắn như vậy.
Quân vô thường kia bỗng nhiên kéo đến, liền cùng giao chiến, chống chọi lẫn nhau; quân vô thường thắng thì thức bỏ đi, như vua trong thành bỏ thành mà đi. Thức cũng như vậy: trong thân có các căn (giác quan), các đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân) và các giới (các yếu tố hợp thành) hòa hợp; khi thân ấy đã bị phá hoại, sáu nhập đã mất, thì thức bỏ thành thân ấy, như vua của thành bị phá bỏ thành mà chạy. Vua ấy bỏ thành rồi thì nương ở thành khác; thức cũng vậy, bỏ thân này rồi thì nhận lấy thân khác. Nên biết thức này giống như vua, không khác."
Bấy giờ tiên Tỳ-da-sa bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, cái thức như vậy làm sao biết được thân — là có phúc đức hay không có phúc đức? Thức này làm sao biết được rằng 'ta bỏ thân này'?"
Phật nói: "Đại tiên, ví như người đi đường gặp nước lớn, nước dâng tràn. Để qua nước ấy, người ấy lên một chiếc bè lớn. Nước kia đã dâng thì sóng cuộn loạn động, lại rất đục, có nhiều loài thủy quái dữ, như cá sấu na-ca-la, cá thư-thư-ma-la (loài cá lớn dữ dưới sông), rắn nước, ba ba dữ; lại có gió dữ lớn thổi loạn, xoáy tròn. Nhờ chiếc bè ấy mà người ấy đến được bờ bên kia, bình an không thiếu thốn gì. Người như vậy, ở chỗ nước dữ vô cùng đáng sợ ấy đã thoát được rồi, thì đi quanh chiếc bè ba vòng, đối với chiếc bè gỗ ấy càng thêm yêu mến. Lòng yêu mến sinh rồi, nghĩ thế này: 'Hay thay, chiếc bè này đã đưa ta qua được dòng nước lớn như vậy.'
Như vậy, đại tiên, lại có chúng sinh có phúc đức, thân chết rồi, thức nghĩ như vầy: 'Nhờ thân này của ta mà được sinh vào đường lành, sinh lên cõi trời. Ta ở thân người đã được lợi ích, không uổng phí. Cái thân chết này của ta giống như chiếc bè chắc chắn, đã đưa ta qua dòng nước lớn của các đường ác. Thân ta thật là tốt, đáng được cúng dường. Thân như vậy đã không lừa dối ta, ở giữa sinh tử đã đem lại cho ta chốn trời.' Nghĩ vậy rồi, liền đối với thân ấy sinh lòng yêu mến. Thân ấy như chiếc bè; bỏ thân ấy rồi, thức đi sang đời khác.
Nếu lại có người thân không có phúc đức, thì tâm thức người ấy ví như có người ngồi trên chiếc bè mục mà qua nước lớn. Gỗ bè ấy lúc nổi lúc chìm, người ấy sợ hãi, lòng sinh lo lắng: 'Ta nay chẳng bao lâu nữa sẽ chết.' Người như vậy nương chiếc bè mục, vô cùng sợ hãi, theo dòng trôi xuống, trôi đến chỗ vô cùng đáng sợ có nhiều sư tử, hổ và các thú dữ, rồi sau mới qua được.
Người ấy qua được rồi thì đối với chiếc bè mục sinh lòng giận dữ, mắng chiếc bè mục rằng: 'Đồ điên đảo, đồ làm điều ác! Nước này dâng tràn, nhiều sóng, đục ngầu, hiểm ác, sao lại như vậy, khiến ta trôi đến chỗ dữ thế này? Ta rốt cuộc được sức gì từ chiếc bè mục này? Dùng chiếc bè này làm gì nữa!' rồi liền vứt bỏ.
Cũng vậy, cũng vậy, tâm thức chúng sinh nương thân không phúc đức, theo dòng trôi xuống, rơi vào địa ngục, trách mắng thân này rằng: 'Ta được sức gì? Ta đã nhận quả báo là thân xấu ác như thế này. Thân như vậy giống như cái yết-na (?), ta mang thân này như mang cái yết-na. Ta nay thật khổ, vì cái thân mục nát này mà đến cửa địa ngục, giống như hoa sen bị chính tơ của mình trói buộc.'
Đại tiên nên biết, thức cũng như vậy: nếu có phúc đức lành thì như nương bè tốt mà qua được sinh tử; nếu không có phúc đức thì như nương bè mục mà rơi vào các đường ác. Hai thứ thân ấy, một thứ có phúc đức, một thứ không có phúc đức, nên biết như vậy.
Lại nữa, thức này chuyển đi, bỏ thân này, được thân thứ hai. Lúc mới ở trong bào thai, trong bảy ngày đầu, nó nhớ biết như vầy: 'Ta từ chỗ nọ rời bỏ mà đến đây.' Nó cũng nhớ biết được nghiệp (những việc làm tạo ra quả báo) đã làm trước kia: 'Ta đã làm nghiệp này.' Nếu đã làm nghiệp lành thì lòng sinh vui. Khi nó đã ở trong thai, lòng người mẹ vui tươi, có nhiều điềm tốt: mặt có nét cười, không nổi vết nám sạm, mặt có sắc đẹp; khi đi đứng thường dùng chân phải đạp đất, dồn sức nặng xuống; không có cớ gì mà tay xoa hông phải; thích áo trắng tươi, mặc vào thì đẹp đẽ. Chúng sinh có thức phúc đức ở trong bụng mẹ thì hiện ra những tướng như vậy.
Đại tiên nên biết, nếu thức không có phúc, lúc mới thọ sinh, trong bảy ngày đầu cũng nhớ biết được: 'Ta từ chỗ nọ rời bỏ mà sinh đến đây', cũng nhớ biết được nghiệp đã làm trước kia, nghĩ thế này: 'Sao ta lại làm nghiệp ác?' Nhớ nghĩ như vậy thì lòng buồn lo. Vì lòng buồn lo nên tướng ở người mẹ hiện ra bên ngoài. Chúng sinh không phúc đức, không có điều lành ấy, ở trong bụng mẹ thì có tướng hiện ra bên ngoài: thân thể người mẹ hôi hám, lại gầy gò, lòng buồn lo phiền muộn, khạc nhổ luôn không dứt, mặt nhăn, mắt giận dữ. Chúng sinh như vậy vừa ở trong bụng đã khiến gia đình ấy suy sụp, gặp tai họa, mắc bệnh. Chúng sinh nghiệp ác không phúc như vậy, lúc sắp ra khỏi thai có khi làm chết mẹ, hoặc chết ngay trong thai. Chúng sinh không phúc có những tướng như vậy."
Bấy giờ tiên Tỳ-da-sa bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tâm thức ban đầu này lúc mới vào thai nhớ nghĩ điều gì, thấy biết điều gì?"
Phật nói: "Đại tiên, thức ấy lúc mới sinh nhớ nghĩ như vầy: thấy những chỗ vui chơi trong rừng cây, cung điện lầu gác, đất và nước uốn khúc, đồng bằng rộng rãi, đủ loại nhà cửa; ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam, nơi loài người sinh sống) này có nhiều người thân yêu: cha mẹ, anh em. Thấy như vậy rồi thì rất sinh lòng yêu mến. Phúc đức hòa hợp, cùng nhau thâu nhận: có người cho vật, có người nhận vật. Nó biết được những việc đời trước, nhớ lại quá khứ vô lượng trăm đời, vô lượng nghìn đời.
Thức ấy cứ nhớ đi nhớ lại như vậy; nhớ rồi lòng sinh yêu mến vui mừng, biết được như vầy: 'Người mẹ này của ta, trong quá khứ đã từng làm mẹ ta suốt năm trăm đời.' Khi đã nhớ nghĩ như vậy rồi, đối với chỗ sinh ấy không còn mong ưa, tâm được lìa dục, khởi lên ý nghĩ: 'Ta ở chốn này đã sinh tử biết bao lần; từ nay ta không cần sinh tử nữa, không cần bị cõi hữu (sự tồn tại trong vòng sinh tử) thâu giữ nữa.'"
Phật nói như vậy rồi, tiên Tỳ-da-sa hỏi: "Bạch Thế Tôn, cái thức như vậy ở trong sinh tử mà được lìa dục sao?"
Phật nói: "Đại tiên, đây không phải lúc, đây không phải chỗ. Lúc ấy thức ấy không có hình sắc, không thấy được, không có ánh sáng. Cái thức như vậy không phải ở chỗ này mà được lìa dục; ở trong các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) thì không phải là không sinh nữa. Nếu như vậy thì tất cả chúng sinh, dù có phúc đức hay không phúc đức, đều được Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, thoát hẳn sinh tử) cả. Nghĩa ấy là như vậy, đại tiên nên biết.
Nếu tâm thức ấy nhớ nghĩ được như vậy, thì thức ấy có sức mạnh thù thắng như vậy; nên biết đó không phải là sức của thân. Nói là thức, vì sao gọi là thức? Vì tích tập nên thức suy nghĩ; vì biết nên gọi là trí; cho nên gọi là thức (?). Nghĩa của thức là như vậy, đại tiên nên biết." Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:
Giữ hết thảy oán thù
Gom lại gây phiền não (những trạng thái xấu như tham, giận, si làm rối khổ tâm)
Có biết, có không biết
Si mê, trí tuệ cùng song hành
Kiến chấp, kiêu mạn, vô minh (mê muội, không thấy rõ chân lý)…
Hết thảy đều do thức biết
Ba thứ ấy chẳng rời thức
Chẳng riêng có ở chỗ nào khác
Nói thức là hai bên cùng ứng hợp (?)
Một bánh chẳng thành xe
Hai bánh (riêng) chẳng chạy được
Phải có người, lại có bò
Nan xe, vành xe hợp lại
Hai bánh ấy khớp nhau
Lại lấy dây buộc chặt
Như thế mới thành xe chạy
Chiếc xe thân cũng vậy
Do các giới hòa hợp
Lại có các căn hợp vào
Thức thấy chiếc xe thân ấy
Mạch, khớp… hòa hợp nhau
Mạch cổ, gân rễ ràng buộc
Tóc, xương, răng, đầu…
Móng, da bọc che ngoài
Hông cùng ruột, dạ dày
Với tim, bụng và phổi
Tất cả ấy hòa hợp
Đầy đủ nên gọi là thân
Thức là vua, thân là xe
Trong xe thân đi, ngồi
Mọi pháp thảy đều biết
Như vậy gọi là thức.
"Lại nữa, đại tiên, thức này vi tế, không có hình sắc, không có hình chất, không thể thấy được. Thức không có sắc, không phải màu xanh hay các màu khác. Trong sắc không có căn (?). Thức nếu lìa các căn thì không có cảnh giới (đối tượng để nhận biết). Nếu trong lòng người kinh động sợ hãi, hoặc nghi ngờ, suy tính, tất cả những điều như vậy đều là sức của thức."
Bấy giờ tiên Tỳ-da-sa bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, bản tính của tất cả chúng sinh là thế nào? Thế nào thì sinh vào cõi trời? Thế nào thì sinh vào cõi quỷ? Thế nào thì sinh làm súc sinh? Thế nào thì sinh vào địa ngục? Thế nào thì sinh ra căn lành (gốc rễ của điều thiện)? Căn lành nào thì sinh lên cõi trời? Do nghiệp gì mà sinh vào loài súc sinh? Do nghiệp gì mà sinh vào loài quỷ đói? Do nghiệp gì mà sinh vào địa ngục?"
Phật nói: "Đại tiên, ông hãy khéo nghe, ta sẽ nói cho ông. Chúng sinh phàm phu (người thường chưa giác ngộ) thoái khỏi bản tính, hoặc sinh ra phúc đức — pháp này chỉ bậc Nhất thiết trí mới biết, không phải cảnh giới mà người có ngũ thông biết được; chẳng phải chư thiên, chẳng phải Phạm thiên (vị trời ở cõi Sắc, được đạo Bà-la-môn tôn làm đấng sáng tạo), chẳng phải trời A-ca-ni (cõi trời cao nhất của cõi Sắc)… biết được; đó là cảnh giới chỉ bậc Nhất thiết trí biết. Pháp này còn không phải hàng Thanh văn biết được, huống là những kẻ khác.
Đại tiên nên biết, nếu đệ tử Thanh văn của ta đã lìa ba thứ nhơ (tham lam, giận dữ, si mê), chứng được Sơ quả (quả vị đầu tiên trong bốn bậc thánh của hàng Thanh văn, người đã vào dòng thánh), thì cảnh giới người ấy biết, các vị đại thiên khác, các vị trời trong các trời… đều không biết; đại tiên ông cũng không biết được, cho đến một phần nhỏ cũng không biết được."
Phật nói như vậy rồi, tiên Tỳ-da-sa trong lòng liền suy nghĩ: "Sinh tử đã lừa dối ta." Nghĩ vậy rồi, ông lễ chân Như Lai, bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, nay con thân già yếu hư hoại, trí nhớ không còn, không thể chứng quả, không thể gánh vác gánh nặng Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn). Nay con quy y (xin nương tựa) Thế Tôn, quy y Pháp, quy y Tăng là những người đã lìa ba cõi hữu (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — ba tầng tồn tại trong vòng sinh tử). Từ hôm nay cho đến hết đời, con thọ Tam quy y (ba sự nương tựa: Phật, Pháp, Tăng), cùng chúng đệ tử của con, tất cả đều như vậy. Cúi xin Thế Tôn khéo nói cho con, khiến quyến thuộc của con được lợi ích lớn. Thế Tôn là mặt trời Nhất thiết trí, xua tan bóng tối phiền não. Cúi xin Thế Tôn nói về bản tính này — bản tính của chúng sinh, cách thoái rồi sinh lên cõi trời."
Phật nói: "Đại tiên, nay đúng là lúc, ta sẽ nói cho ông. Đại tiên nên biết, nếu người đem hoa, hương, tràng hoa ra bố thí, lòng vui tu hành, đi cùng với lòng tin, thì khi chết được sinh lên cõi trời Man Trang Nghiêm (cõi trời được trang hoàng bằng tràng hoa).
Lại nữa, đại tiên, người ấy lúc sắp chết thân có hương thơm, đó là hương của hoa xông lên; lại lúc sắp chết thấy ở phía trên có lưới hoa đủ màu sắc rải xuống người ấy. Lúc ấy cha mẹ, anh em, họ hàng, quyến thuộc tay cầm hoa hương cúng dường người ấy, kêu gào khóc lóc. Lúc ấy người ấy sắc mặt tươi nhuận, mắt nhìn không chớp, tay chân ngay thẳng, rồi bỏ mạng như vậy.
Người ấy lúc sắp chết thấy có điềm tốt, tức là thấy gò đống, thấy tràng hoa trang hoàng, thấy có trăm nghìn người nữ xinh đẹp vây quanh cung điện trời. Người ấy thấy rồi nói với anh em, họ hàng: 'Trong mộng tôi thấy có những gò đống đủ loại châu báu, các đồ trang sức, rải đủ thứ hoa.' Nếu người bệnh nói như vậy, nên biết đó là tướng khi chết sẽ được sinh lên cõi trời Man Trang Nghiêm. Người ấy khi sắp chết thì thấy cha mẹ giao hợp trong phòng; thấy rồi liền thọ sinh.
Lại nữa, lúc ấy ở cõi trời Man Trang Nghiêm, có hai căn (cơ quan sinh dục nam và nữ) hòa hợp mà hành dục, không khác gì người nam ở cõi Diêm-phù-đề, chỉ có một điều hơn là chất bất tịnh (tinh dịch) không xuất ra. Khi lòng dục khởi lên, hai bên biết ý nhau rồi thì thân hòa hợp, có làn gió ái dục tuôn ra mà hưởng dục lạc. Ngay lúc ấy, vị trời con ở trong thai thiên nữ (người nữ cõi trời) suốt bảy ngày; đủ bảy ngày thì sinh ra từ hông bên phải.
Ngay khi sinh ra có hương thơm cõi trời đáng yêu bậc nhất, có đủ thứ hoa kết với nhau thành tràng mọc ở trước ngực. Lúc ấy lại có hương thơm vi diệu xông khắp, lan đầy một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), theo gió bay khắp nơi. Lúc ấy lại có tràng hoa nhiều màu mọc ra, tức là màu trắng, đen, vàng, đỏ, màu ngọc lưu ly, màu nước quả diêm-phù (quả cây jambu, màu tím sẫm), màu hoa bát-đầu-ma (hoa sen đỏ) trong sạch tuyệt đẹp, đủ các màu xen lẫn, màu đồng, màu lửa. Tràng hoa đẹp như vậy, cho đến khi vị trời ấy chưa chết thì không héo không úa, thường có hương thơm. Vì nghĩa ấy nên gọi là Man Trang Nghiêm.
Ở nơi cung trời Man Trang Nghiêm ấy có cây trời tuyệt đẹp, không cao không thấp, nhựa cây rất ngọt, vị như cam lộ (nước ngọt cõi trời, uống vào được sống lâu); cành cây rủ xuống, lại sạch sẽ. Các rừng cây đủ loại mọc tụ khắp nơi. Cây ấy có quả, gồm đủ tám phần hòa hợp, mang vị cõi trời. Quả ấy hình dáng, kích cỡ như quả tần-loa (?). Vị trời ấy nhớ nghĩ muốn món ăn gì thì trong quả ấy đều có theo ý. Nên biết vị trời ấy ăn quả như vậy, không gọi là đoàn thực (thức ăn thô phải vo nắm, nhai nuốt như thức ăn của người).
Ở chỗ đất ấy không có gai góc, có hoa đẹp trang hoàng; lại có chỗ đất mọc cỏ xanh mềm; lại có chỗ đất cát vàng phủ khắp, có mỏm vàng nhô lên (?); lại có chỗ nằm tự nhiên có sẵn đủ thứ đồ trải; lại có thiên nữ trong sạch không nhơ, mặc áo đẹp trang sức, nhướng một bên lông mày mà cười đùa, đủ thứ y phục trang điểm thân mình. Lại ở chỗ ấy có niềm vui thù thắng bậc nhất, đi đứng đều đầy đủ. Ở cõi trời ấy, tuổi thọ là hai trăm năm.
Khi mạng sắp hết thì có năm tướng suy. Năm tướng ấy là gì? Một là cái cây mà vị trời ấy nương ở, cành và lõi héo úa, ngọn cúi xuống cong queo, hoa mất hương thơm. Hai là đối với cây ấy lòng không còn vui thích. Ba là tràng hoa héo. Bốn là gió trời mát mẻ chuyển thành nóng bức. Năm là các thiên nữ sinh lòng thương xót, thảy đều buồn rầu, tất cả đồng thanh mà nói kệ rằng:
Đầy đủ quả ngọt cõi trời
Nhiều đủ thứ cây trời
Nhiều thể nữ cõi trời
Chốn vui tuyệt diệu của trời
Phúc đức ở cõi trời đã hết
Đành bỏ đây mà ra đi.
Các thiên nữ ấy vây quanh vị thiên tử (vị trời nam), cất tiếng kêu lớn rằng: "Vô thường thật tàn ác, chẳng có chút lòng thương xót! Vị thiên tử có lòng yêu mến như thế, mà mạng sống chẳng được tự chủ, phải rời khỏi chốn này. Mong vị đồng tử cõi trời mau được sinh vào cõi người." Các thiên nữ đau buồn nói như vậy rồi, thân vị thiên tử ấy toàn thân phát nóng; nóng phát rồi thì thân bốc cháy khắp, lửa bùng lên một ngọn, liền rời khỏi chỗ ấy. Thân tuy bốc lửa nhưng không chịu khổ đau. Rời khỏi chỗ ấy rồi, liền thấy ở cõi người cha mẹ đang giao hợp; thấy như vậy rồi liền thọ sinh.
Đại tiên nên biết, vị thiên tử Man Trang Nghiêm ấy khi sinh ra thì ở trong thai như thế nào? Khi ở trong bụng mẹ thì có điềm tốt. Khi ở trong thai, người mẹ thích hương thơm, ưa tràng hoa, thích các thứ quả, rừng xanh, lùm cây; dùng thứ gì cũng vừa lòng, mọi niềm vui ấy đều đầy đủ, thân không mỏi mệt. Lại vì đứa con có phúc ấy ở trong thai nên còn có điềm tốt khác: hoặc mộng thấy thành quách, chỗ chợ búa mua bán đủ thứ báu vật, đủ thứ tràng hoa rải khắp đường ngõ. Nên biết người mẹ ấy có những tướng như vậy.
Lại nữa, đại tiên, đồng tử như vậy, sau khi rời khỏi cõi trời Man Trang Nghiêm mà sinh vào cõi người, nếu thấy tràng hoa thì sinh lòng rất yêu thích; ưa áo trắng tươi; sắc thân đẹp hơn người; lòng không ranh mãnh; không ham dâm dục nhiều; ưa vui chơi nhiều; đi đứng mọi việc đều nhanh nhẹn; thích xem chỗ vui chơi; chuộng áo vải mịn; yêu thích rừng cây; thấy người khác giàu có thì bày nhiều cách mong được như vậy. Đại tiên nên biết, người từ cõi trời Man Trang Nghiêm rời xuống sinh vào cõi người có những tướng như vậy."
Kinh Tỳ-da-sa vấn, quyển thượng
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video