# Kinh Hiền Kiếp
Kinh Hiền Kiếp (Hiền kiếp: tên gọi của kiếp hiện tại, tức một thời kỳ vũ trụ cực kỳ dài, gọi là "kiếp hiền" vì có một nghìn vị Phật ra đời trong đó)
Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch.
Kinh Hiền Kiếp, quyển thứ nhất (còn có tên là Kinh Bạt-đà Kiếp Tam muội; tiếng nhà Tấn gọi là Kinh Hiền Kiếp Định Ý)
Đời Tây Tấn, vị Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người nước Nguyệt Chi là Trúc Pháp Hộ dịch.
Phẩm thứ nhất: Hỏi về tam muội (tam muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn)
Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn, ở đây chỉ Phật Thích-ca Mâu-ni) ở nước Xá-vệ, tại vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc (khu vườn do thái tử Kỳ-đà hiến cây và trưởng giả Cấp Cô Độc mua đất dâng cúng Phật). Ngài ở đó trọn ba năm. Trong ba năm đầu ấy, y phục đều đầy đủ (?), việc giáo hoá đã trọn khắp. Ngài mặc y, ôm bát, đi đến thành Duy-da-ly (tức thành Tỳ-xá-ly, một thành lớn ở miền bắc Ấn Độ xưa), cùng đi với chúng đại thánh gồm vô số trăm nghìn vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), và tám mươi ức vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh).
Lúc ấy Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) đang ở nơi vắng lặng; Ngài thong thả, khoan thai đứng dậy từ tịnh thất. Bồ-tát Tuệ Vương và khai sĩ (một cách gọi Bồ-tát: người mở đường giác ngộ) Hỷ Vương, vốn đang chuyên tâm ở riêng một mình, cũng liền đứng dậy ra nghênh đón Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến), sửa sang chỗ nhóm họp và bày biện các toà ngồi.
Bấy giờ bốn chúng là tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), thanh tín sĩ (nam cư sĩ tại gia giữ giới), thanh tín nữ (nữ cư sĩ tại gia giữ giới); cùng trời, rồng, quỷ thần, A-tu-luân (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca nhạc, hình giống người mà có sừng), Ma-hưu-lặc (thần rắn lớn), cùng người và loài phi nhân (những loài giống người mà không phải người), đều kéo đến tụ hội đông như mây. Toàn thể hội chúng được ánh sáng của các vị Bồ-tát chiếu đến, ai nấy đều được an ổn hoà vui.
Các vị Bồ-tát trong hội, tất cả các bậc đại thánh, đều có trí tuệ thần diệu thông suốt, đã đạt tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp, không để quên mất), đã thành tựu tam muội, đầy đủ năm phép thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa không bị ngăn ngại, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, biến hoá và đi lại tự tại). Các ngài thấy rõ mọi ý nghĩ trong tâm chúng sinh, phân biệt biết hết điều họ nghĩ là việc đạo hay việc đời, mà bản thân không ôm vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hão huyền). Các ngài ban khắp lời dạy lớn, bố thí với tâm hoà dịu; tự mình giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ và thiện quyền (phương tiện khéo léo, tuỳ cơ mà dẫn dắt người), không ai là không được các ngài giáo hoá.
Các ngài đã đạt địa vị bất thoái chuyển (không còn lùi sụt trên con đường tu thành Phật). Các ngài tuyên giảng đạo pháp, thương xót muôn loài; không ôm lòng giận dữ làm hại, không ham lợi lộc cúng dường; giảng kinh mà không mong được áo cơm, vì không còn dính mắc vào điều gì. Các ngài đạt được pháp nhẫn sâu xa "không từ đâu sinh ra" (tức vô sinh pháp nhẫn: trí tuệ thấu suốt và an trụ vững chắc vào lẽ mọi pháp vốn không thật có sinh ra), cứu độ mọi loài chúng sinh, làm người bạn không đợi mời của tất cả. Các ngài cất tiếng sư tử hống (ví lời thuyết pháp dũng mãnh không sợ hãi, như tiếng sư tử gầm khiến muôn thú khiếp phục), khắp mười phương đều thưa hỏi và lãnh thọ. Các ngài cứu vớt những kẻ trôi lăn trong vòng sinh tử, giúp họ sang được bờ bên kia (ví cảnh giới giải thoát).
Các ngài dũng mãnh không sợ, vượt qua mọi việc của ma (những thế lực phá hoại việc tu hành); tiêu trừ mọi ấm cái (những thứ che lấp tâm như tham dục, giận dữ, mê mờ uể oải, xao động, nghi ngờ), không còn nghiệp ngăn ngại. Các ngài thấu rõ bản tính vốn trong sạch, không còn nghi ngờ đối với các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, và cả giáo lý). Công đức các ngài tích chứa không thể kể xiết. Các ngài đi sâu vào cội nguồn đạo mầu nhiệm, sâu xa vô cùng. Ý hoà, mặt vui, gặp ai cũng chào hỏi trước; nói năng khoan thai, không có vẻ hờn giận; bỏ hẳn giả dối nịnh bợ, ca ngợi điều chân chính. Tâm hạnh không bờ bến, đạt đến sự nhẫn của bậc thánh. Tài biện luận không dứt, đi vào vô số pháp hội. Mạnh mẽ có uy thế, tâm như hư không; công đức lan khắp, hạnh vững như kim cương, không đâu là không vào được; đến chỗ nào cũng chưa từng gặp tai nạn.
Các ngài biết rõ những nơi mình đã đi qua trong vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài). Các ngài dùng phương tiện mà nói rằng: tất cả các pháp đều như trò ảo thuật, như ảo ảnh hơi nóng bốc trên đồng, như bóng, như tiếng vang, như cảnh thấy trong mộng, như trăng dưới nước, như thân cây chuối (bóc mãi không có lõi), như bọt nước, biến đổi muôn vàn. Dân chúng chìm đắm không chỗ nương tựa, các ngài qua lại trong năm cõi (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) để cứu vớt họ. Các ngài thấu rõ nẻo thiện, nẻo ác mà chúng sinh hướng tới, tuỳ theo điều họ ưa thích mà giảng giải công đức chân thật. Luôn ôm lòng thương xót, không có tâm thô bạo làm hại; tích vô lượng công đức để trang nghiêm cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hoá); thệ nguyện lớn không hạn lượng, thành tựu không bờ bến.
Đối với cảnh giới của chư Phật, ý giác ngộ của các ngài luôn định vững, chưa từng quên quay về; các ngài quy kính ngợi khen chư Phật hiện tại ở mười phương. Các ngài thấu hiểu và cởi bỏ các kết (những phiền não trói buộc), bụi trần chồng chất cùng thói tự cao (?). Các ngài lấy trí tuệ thánh và thần thông làm niềm vui; dùng phương tiện khéo léo đi khắp trăm nghìn ức cõi Phật nhiều như cát sông Hằng. Những gì được giảng ở mười phương, các ngài đều từ xa nghe thấy; điều bậc trí sáng tu tập, các ngài đều thực hành được. Các ngài tuôn mưa cam lộ (nước ngọt của trời, ví giáo pháp làm mát lòng, trừ khổ) Chánh pháp thấm nhuần tất cả; ý đạo vô lượng, mọi điều đều đầy đủ.
Tên các ngài là: Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai), Bồ-tát Phổ Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, bậc đại trí), Bồ-tát Quang Thế Âm, Bồ-tát Vũ Âm, Bồ-tát Thiện Đức Bách Thiên, Bồ-tát Hoa Nghiêm, Bồ-tát Tự Đại, Bồ-tát Minh Diệm Thành, Bồ-tát Sướng Âm, Bồ-tát Phụng Vô Số Ức Kiếp Hạnh, Bồ-tát Giác Ý Lôi Âm Vương, Bồ-tát Kiến Chính Tà, Bồ-tát Tịnh Tử Kim, Bồ-tát Kỳ Tâm Kiên Trọng, Bồ-tát Uy Quang Vương, Bồ-tát Chiếu Tứ Thiên Lý, Bồ-tát Việt Sở Kiến, Bồ-tát Biện Tích, Bồ-tát Tuệ Vương, Bồ-tát Bất Hư Kiến, tám vị đại chính sĩ (bậc tu hành chân chính) như Bạt-đà-hòa (tức Hiền Hộ, vị Bồ-tát cư sĩ đứng đầu tám vị); lại có Bồ-tát Chúng Hương Thủ, Bồ-tát Vô Lượng Chân Bảo, Bồ-tát Trí Tích, Bồ-tát Đại Tịnh, Bồ-tát Sư Tử Hống, Bồ-tát Âm Vương, Bồ-tát Tịnh Châu Nghiêm Hạnh, Bồ-tát Sư Tử Bộ Sướng Âm, Bồ-tát Vô Lượng Biện Vô Úy. Các vị Bồ-tát như vậy gồm tám mươi ức vị.
Khi ấy, trong tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thế giới gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hoá của một vị Phật), Tứ Đại Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) làm chủ chính của thiên hạ, Thiên vương Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Thiên vương Phạm Tự Tại, Đại Phạm Thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên), các vua rồng, các vua quỷ thần, các vua A-tu-luân, các vua Ca-lưu-la, các vua Chân-đà-la, các vua Ma-hưu-lặc, các vua Kiền-thát-hòa (thần âm nhạc, chỉ ăn mùi hương), đều đến chỗ Phật, mỗi vị đem hoa và hương rải lên Phật để cúng dường, rồi lui về một bên, người ngồi, người đứng.
Lúc ấy Bồ-tát Hỷ Vương thấy hội chúng đã nhóm đủ, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ gối chắp tay bạch Phật: "Con có điều muốn hỏi; xin Ngài cho phép thì con mới dám trình bày." Phật nói: "Ông cứ tuỳ ý hỏi, Phật sẽ phân tích giảng giải từng việc một."
Hỷ Vương liền hỏi: "Thế nào là Bồ-tát luôn giữ đầy đủ đạo tâm, dứt trừ điều trái pháp, thực hành nghiệp bình đẳng, tiêu trừ các kết, tu ba phẩm: một là kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi để tu tập), hai là đứng, ba là ngồi thiền định; giáo hoá những kẻ chưa thuần phục, từ đó vượt lên, khiến họ tinh tấn mà không có vết nhơ?
Thế nào là Bồ-tát thành tựu đầy đủ: biết rõ tâm tính và việc làm của chúng sinh; lời nói luôn chí thành; đi vào sự nghiệp của chư Phật mà không tranh cãi; tuỳ theo tiếng nói lời lẽ của chúng sinh mà đi vào trí tuệ chân thật; ngay trong đời hiện tại thấy được tất cả chư Phật mười phương mà không bị ngăn ngại; thấy diệu pháp chân thật mà đạt đến thệ nguyện chí thánh của chư Phật; thương xót việc đời, tuy đi giữa thế tục mà mãi không dính mắc; tu thiền định, nhất tâm tam muội, mà không theo đó mà thụ sinh (vào các cõi trời thiền) (?); theo pháp Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới tắt hết phiền não, dứt sạch sinh tử) mà không nhận lấy diệt độ (vào Niết-bàn, rời bỏ đời); không vì chưa đầy đủ nguyện lớn của chư Phật mà giữa chừng biếng bỏ, quay ra cầu pháp duyên giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, chỉ lo giải thoát cho riêng mình); không vì cỗ xe ấy mà thoái lui sa sút, nhận lấy diệt độ;
tu trí tuệ vô lượng không thể hạn lượng, tâm chưa từng loạn; đi vào nhiều loại cảnh giới, tạo nghiệp vô hạn; nếu có ai hỏi thì dùng tài biện luận và trí tuệ mà giảng giải cho tường tận; thâu nhiếp vô lượng cõi Phật thanh tịnh; đạt được trí tuệ thánh thông suốt không còn sót; giáo hoá chúng sinh mà tâm không dính mắc; không có tưởng về "người" mà vẫn tuyên giảng kinh điển; không trụ vào điên đảo mà chỉ bày diệt độ; không vĩnh viễn tịch diệt mà vẫn tu hành đắc đạo; cũng không nương dựa như kẻ có điều ưa thích; mến mộ hạnh tu bên trong để bỏ cả "có" lẫn "không"? Nay bậc Thiên Trung Thiên (trời của các trời, danh hiệu tôn xưng Phật), xin Ngài rủ lòng thương. Tính con tuy không sáng suốt, không dám hỏi lại lần nữa, xin Ngài thương xót mà tuyên bày." Lúc ấy Bồ-tát Hỷ Vương cất lời ca bài tụng này:
Con thưa hỏi bậc như vầng trăng thù diệu, đấng cứu đời toả ánh sáng:
Các Bồ-tát tu hạnh gì, dần dần đi đến thành tựu,
Vào giữa vô lượng hội chúng, khiến trời người ưa thích pháp;
Nghe hạnh đắc đạo tối thượng, vô số người phát tâm cầu đạo,
Tin vui công đức vi diệu; con hỏi hạnh độ người mà danh tiếng vang khắp (?),
Tâm trí được khen vô lượng, thấy sự chứng ngộ thù thắng trọn vẹn.
Hạnh ấy được truyền nói khắp mười phương, là công đức giải thoát của bậc Tôn;
Công đức Phật cao nhất, không ai sánh; bậc Đại Thánh dạy hạnh trí tuệ.
Xin thương người đời bị trói trong tối tăm, mau toả sáng ánh đạo;
Mau thấy khắp ba nghìn thế giới; hành đạo và giảng nói như vậy.
Tướng tốt như muôn đoá hoa, giữ đạo bằng tiếng nói vô lượng;
Tam muội vững như núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo); hạnh Bồ-tát là như vậy.
Không ai sánh bằng, không dua nịnh, không chấp cái ta, không ba thứ nhơ (tham lam, giận dữ, ngu si);
Bậc tịch tĩnh nhất, được mọi người ngợi khen; con hỏi hạnh của bậc tôn quý trong loài người.
Ý vững, lời hoà nhã mầu nhiệm, điều nói ra không thiếu sót;
Bậc thánh chính sĩ đốt sạch bụi trần, xin theo đạo Phật mà bảo cho con.
Quy mạng đi vào đạo Phật, ngày đêm siêng năng không đổi;
Nghe pháp tối thượng thuận theo này, luôn ngay thẳng đúng như lời đạo dạy.
Nếu giữ ý luôn định, có thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hoá tự tại), biện tài, trí tuệ,
Thấy được chư Phật mười phương; con hỏi bậc Thánh cách đạt đến tịch lặng.
Ngài giảng trí tuệ không ai sánh, hiểu vô số pháp môn thiền định,
Nói mãi không mỏi mệt, vì thế con hỏi hạnh khắp mười phương.
Con không hỏi chỗ đi vào nơi vui sướng, không hỏi giới hạn của cảnh giới;
Bậc Đại Thánh thù diệu cao tột, chỉ xin tuyên giảng hạnh khắp mười phương.
Phật bảo Bồ-tát Hỷ Vương: "Hay thay, hay thay! Điều ông hỏi rất sâu xa, vì thương xót tất cả. Có một tam muội tên là Liễu Chư Pháp Bản (thấu rõ gốc của các pháp). Bồ-tát nếu tu tam muội này, được công đức ấy, liền đạt hạnh này, oai thần cao vời, thành tựu đầy đủ hai nghìn một trăm việc độ vô cực (tức ba-la-mật: những hạnh đưa người sang bờ giải thoát, tu đến chỗ rốt ráo), đạt tám vạn bốn nghìn pháp môn tam muội, tám vạn bốn nghìn pháp môn tổng trì, thấu hiểu chúng sinh, đi vào khắp các hạnh, mau đạt đạo chân chính vô thượng, thành Tối Chính Giác (sự giác ngộ chân chính cao tột của Phật)."
Phật nói: "Này Hỷ Vương, thế nào là tam muội Liễu Chư Pháp Bản? Nếu có Bồ-tát thực hành sáu pháp vững chắc: thân, miệng, tâm đều hiền từ, lời nói và việc làm phù hợp nhau; không trái ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), không mất thệ nguyện cốt yếu; biết hạnh của ba thừa; mình làm nghiệp như thế nào thì chỉ dạy cho người như thế ấy, lời nói cũng như vậy. Thân trong sạch, hạnh thanh tịnh; miệng nói lời êm dịu như cam lộ; tâm hiểu biết sáng tỏ như ánh mặt trời. Luôn thực hành lòng thương xót, luôn ôm lòng từ; không có ý làm hại, không bỏ lòng đại bi (lòng thương lớn muốn cứu khổ cho tất cả). Không quyến luyến điều gì, không ham tham dục. Thân hạnh trong sáng, chí vui với điều hợp pháp. Không mất lòng tin sâu, chuộng sự chí thành. Không bỏ nguyện của mình cùng nguyện của mọi người (?). Phân biệt rõ tịch diệt mà không vĩnh viễn tịch diệt. Độ thoát chúng sinh tuỳ theo căn hạnh vốn có của họ. Hiểu rõ tội phúc, không làm rối việc đời. Chưa từng tham đắm thân mình, không lo rong ruổi. Thương chúng sinh khổ não, muốn độ thoát họ. Khuyên mọi người ban sự yên ổn, không gây điều nguy hiểm. Giáo hoá kẻ tự cao, khiến thói tự cao tiêu tan. Khiến kẻ lười biếng trở nên siêng năng, tiến dần vào giáo pháp.
Tu tập kho pháp và trí tuệ vô thượng. Không lập tưởng về người. Tâm không bị che ngăn. Không tính toán những gì mình có, nhổ bỏ mọi gốc rễ phiền não. Dứt bỏ việc nhà, chí định nơi vô vi (cảnh giới không do tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn). Phân tích các tưởng, không mong cầu gì. Không bỏ chính thụ (trạng thái thiền định chân chính), luôn cầu trí tuệ. Lìa những chuyện trò thế tục, chí chỉ nghĩ đến việc đạt chỗ an trụ. Giảng nghiệp vượt khỏi đời, không toan tính chuyện thế gian. Ý không lơ đãng quên mất, tiêu trừ những gì che lấp. Luôn suy nghĩ về kinh pháp, tâm không hoảng loạn. Vào đúng chỗ thích hợp. Không lỡ thời mà lập pháp mình thực hành (?). Hiểu rõ thế gian, không phạm lỗi, không mắc nợ. Đầy đủ các nghiệp bằng hạnh sáu độ (sáu ba-la-mật: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Bỏ lòng không tin, ôm nhiều lòng tin chân thành. Dốc lòng với đạo Phật, luôn nhớ Phật pháp. Siêng sám hối, vui giúp công đức của người. Ban cho chúng sinh nhân lành; khuyên thỉnh chư Phật chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp). Khen ngợi bậc thánh đúng mực mà không dua nịnh. Tích công đức, luôn tinh tấn. Tâm không lười bỏ, siêng tu tập. Theo nghiệp đạo, theo pháp của Bồ-tát. Ưa bố thí, thương xót mọi người. Luôn ôm chí lớn. Cầu hạnh dừng ác, định tâm, không thiếu sót; giữ các độ thuận đúng lời dạy (?). Thân, miệng, tâm trong sạch, không vấy nhơ. Chí thành như vậy. Lời dạy đã nương theo thì vâng làm, không trái bỏ.
Không trụ nơi dục giới (cõi còn dục vọng, gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người và các tầng trời thấp), không nương sắc giới (các cõi trời còn hình thể nhưng đã lìa dục), đối với vô sắc giới (các cõi trời chỉ còn tâm, không còn hình thể) cũng lặng lẽ không bám (?). Theo việc mình làm mà có quả báo đáng nương cậy, thì tin vui điều ấy. Đứng vững nơi Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh), không thoái lui mà rơi vào chỗ ngu tối. Nếu ở giữa kẻ keo kiệt thì tâm không tập theo, mà đem tâm bình đẳng để cúng dường (?). Giáo hoá chúng sinh khiến họ không dua nịnh. Không dối chư Phật, không ôm tâm hại hướng về các Bồ-tát. Không làm rối thánh nghiệp bằng lời hư dối. Thấy người tinh tấn hay kẻ lười biếng đều không có hai lòng. Không ghen tị với sự cúng dường người khác được; đầy đủ thệ nguyện lớn. Bỏ tưởng kiêu mạn, giận dữ, hạnh ngu si điên đảo tà vạy, để tiêu trừ vô minh (sự mê muội gốc rễ, không thấy rõ chân lý). Luôn xét mình, không bới lỗi người. Hổ thẹn tự trách vì mình chưa được như Phật pháp. Đem thân mình hành đạo, lại biết đủ. Rời bỏ họ hàng. Chán sự suy hao, không lo lợi lộc. Có được gì thì chia cho người. Giữ giới không phạm, không tập thói ham ngủ của người đời. Gặp lời thô ác luôn nhịn được. Luôn giữ gìn lời nói, luôn dựng việc giáo hoá theo đạo. Ngợi ca sự tinh tấn, luôn vui vẻ hoà nhã. Gần gũi và học theo những bậc đã giải thoát. Siêng thưa hỏi, học tập nơi vắng lặng. Không bỏ việc ở một mình yên tĩnh, luôn giữ tiết độ.
Với đức công huân, ưa tập nghĩa "không" (lẽ mọi pháp không có tự tính cố định). Không ham hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), không nương vào thân năm ấm (thân do năm nhóm hợp thành: hình sắc, cảm thọ, tưởng, hành, thức). Không ưa các giới (các yếu tố hợp thành thân tâm), không nhận các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng) gây suy hao (?). Không để chí vào tiền của, không trụ nơi cảnh giới. Bỏ điên đảo, tâm hạnh vững mạnh. Tu hạnh hiền thánh, quán xét gốc của tâm sáng. Đạt chỗ khô cạn mọi thứ (ái dục), ngưng nghỉ các hành (?). Bố thí mà không mong cầu; giữ giới mà không nhớ tưởng; nhẫn mà không có tưởng; tinh tấn không sút kém; thiền mà không có gì sinh khởi; trí tuệ không cần ai dẫn dắt (?). Vâng giữ pháp chân chính, các độ vô cực, vào chỗ trụ bình đẳng. Không khen đức mình, không chê công người. Không nương vào sinh tử, cũng không nắm lấy Nê-hoàn: đó là giải thoát. Làm tình ái tan như tuyết tan, dựng lập chân đế (chân lý tuyệt đối). Mặt luôn hoà vui, bỏ vẻ hờn giận mà chào hỏi trước. Cung kính người già, người trẻ và người trung niên. Tâm luôn khen ngợi. Ôm lòng nhân ân thích đáng, không quấy hại ai. Không đặt nặng lời nói, luôn khen hạnh tịch lặng điềm đạm. Ở đâu cũng hoà đồng, hoà hợp những người chia lìa. Tâm bình đẳng với kẻ oán và người thân, không ghét không yêu.
Cầu tổng trì; thương chúng sinh như cha, như mẹ, như thân mình, như con, như thầy, như hoà thượng (bậc thầy truyền giới, thầy chính), như bậc tôn trưởng, không khác. Phụng sự Phật và Bồ-tát, đầy đủ, thuận theo như gió xuôi (?). Cúng dường Như Lai, ưa trang nghiêm thanh tịnh. Không ôm lòng nhút nhát, kính trọng Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Đi đâu ở đâu cũng không tích trữ. Lượng áo vừa đủ, hạn chế ăn uống, không tham mạng sống. Tính luôn thanh tịnh, thường đi khất thực (xin ăn để nuôi thân tu đạo). Không bỏ sự biết đủ, xa lánh đám đông. Không ham việc nhà, không ưa nhà cửa. Không trau chuốt, không giả dối. Lời nói dễ mến, ai nghe cũng vui. Khuyên giúp mọi người phát đạo tâm. Không nghi hoặc việc mình làm, hạnh đi vào đúng lời dạy. Nhiều lần ngợi khen chư Phật chí chân. Tâm tập đạo pháp, kính trọng Thánh chúng. Tôn thuận người trí sáng, học theo bậc thông đạt. Che chở người tu thiền, khai hoá cho người tinh tấn. Luôn giảng đạo đức, luôn theo pháp mà làm. Tin gốc công đức, giáo hoá chúng sinh. Ưa lòng tin sâu, giảng giải dẫn dắt về các nỗi khổ. Oai nghi thanh tịnh, luôn dựng lòng nhân rộng lớn. Có hổ thẹn, biết sợ điều khó, biết xấu hổ. Bỏ kẻ ác và bè đảng bất hiền.
Tập nghiệp rốt ráo. Chí hạnh nơi cửa giải thoát. Cầu hạnh hiền thánh. Vâng giữ bốn ý chỉ (tức tứ niệm xứ: bốn phép chú tâm quán xét thân, cảm thọ, tâm và các pháp). Tập bình đẳng đoạn (tức tứ chính cần: bốn sự siêng năng đúng đắn để dứt ác, làm lành). Phát khởi các căn (năm căn: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ). Tu theo các lực (năm sức mạnh do năm căn lớn mạnh mà thành). Quán sát các giác ý (bảy giác chi: bảy yếu tố đưa đến giác ngộ). Không bỏ đạo hạnh (tám chính đạo). Vượt qua để đến tịch diệt. Soi sáng chỗ quán xét, tâm không mong tưởng. Vui thích pháp điển, không phạm đến tinh xá (nơi chư tăng ở tu). Không có gì phải xấu hổ, phải thẹn. Không điên đảo, không tưởng dục. Mến hạnh Bồ-tát. Đạo Phật rộng thênh không bờ bến. Chán ghét tà hạnh, tiêu diệt tà nghiệp đã tập từ vô số kiếp xưa. Tu thân, tự làm mình trong sạch không vấy nhơ. Chí lặng, hành đúng giới luật, kính vâng lời dạy, không tì vết. Làm đúng thời, bỏ việc trái thời. Hiểu rõ điều thích nghi, qua lại xoay xở. Hiếu thuận cha mẹ. Lại biết tiết độ áo cơm đồ dùng. Thông đạt thần thông, ý định sáng tỏ. Không huỷ hạnh chính, độ thoát chúng sinh. Vâng nhận kinh điển Như Lai tuyên giảng, giữ gìn thuận theo, làm sạch tì vết của đại chúng. Dẫn dắt các Phật tử, chỉ cho các Bồ-tát chỗ chư Phật du hành cư trú (?). Tu các trí sáng, theo hạnh nhân hoà. Vui phụng sự điều chân chính. Khuyên hoá mọi người khiến chí ưa đạo (?). Rất thích đạo nghĩa, thấy và giữ gìn ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Chỉ ưa nghiệp thanh tịnh, là gốc của quả báo cõi nước trang nghiêm thanh tịnh. Luôn vui chăm sóc người bệnh ghẻ lở như kính cha mẹ (?).
Lấy việc đạt tổng trì làm chỗ dạo chơi ngắm cảnh. Lấy việc được tam muội làm ao tắm. Lấy pháp trong trắng làm mẹ sinh ra mình. Nhờ đó đứng vững nơi tất cả vô vi. Chuyên tâm định ý. Tuy có độ người mà như không có gì độ. Không trói, không cởi, không tướng, cũng chẳng phải không tướng. Điều mình theo để dẫn dắt giáo hoá cũng không ưa thích gì. Dựng lập cõi Phật nhờ đạt tổng trì. Làm bạn với các bậc giác ngộ (?), lời nói ra trong sáng. Vượt cảnh giới ma, chiến đấu dũng mãnh. Giết sạch bụi trần, cắt bỏ điều bất thiện. Chí nguyện là ánh sáng thanh tịnh, ma không phá được. Trí tuệ đạo được tuyên giảng không cùng tận, đời không ai lường được, các nghiệp tà ngoài đạo không biết được. Vượt hơn pháp thanh văn (người nghe Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và hàng duyên giác. Chỗ được quy ngưỡng là dựng lập nhất thiết trí (trí biết tất cả, trí của Phật). Hiểu nẻo chúng sinh đi tới và chân đế để dẫn dắt họ. Ưa vui pháp, muốn khai mở chúng sinh. Kẻ ưa cấu nhơ thì khiến họ mến vô vi. Dùng thuyền pháp đưa người sang bờ kia, chở bè giúp nhau. Thương xót chư thiên, tuyên giảng một pháp. Ở đâu cũng không xâm phạm lừa dối ai. Muốn bố thí thì làm sạch tâm; giáo hoá làm vui, gỡ bỏ những trò chơi đùa, khiến người chuyên lo đường đạo. Nếu muốn học rộng thì cung kính khiêm nhường, không phóng túng. Được tam muội định, chí hạnh cao diệu vượt cả núi Tu-di. Vui với năm căn, quán sát thấy mọi thứ đều không (?). Tâm ưa tinh tấn, đi trên đường bất thoái chuyển. Đó gọi là vô tùng sinh nhẫn (tức vô sinh pháp nhẫn). Bồ-tát mới học phải nên vâng làm.
Các bậc chính sĩ cầm ngọn cờ trí tuệ, chuyên cầu bậc tôn thánh. Bậc lực sĩ dũng mãnh thấu rõ không có cái ta, trụ nơi nhất thiết trí. Hiểu khắp những chúng sinh cần được độ thoát. Được chư thiên khen ngợi, được long thần kính ngưỡng, được nhân dân phụng sự. Mau lập được nhiều phẩm nghiệp. Những người chưa học đều cùng quy mạng. Các Bồ-tát đều cùng khen ngợi. Tất cả các bậc pháp chủ đều cùng tuyên dương. Lấy các căn tịch định làm thành quách. Dùng thiện quyền phương tiện dẫn dắt làm lợi cho tất cả. Đạt được sự suy nghĩ tinh tế, quyết đoán mọi nghi ngờ. Dứt các do dự, bỏ trần lao (phiền não làm nhọc tâm như bụi bặm). Cứu vớt vô số chúng sinh. Nếu ai bệnh thì lo các thứ thuốc, chữa trị bệnh tật, trừ đau nhức ung nhọt. Luôn ưa suy nghĩ, thông suốt đại tinh tấn, dựng lập sự không sợ hãi. Muốn cất tiếng sư tử hống. Đi vào biện tài phân biệt, giảng giải nghĩa lý. Thần túc biến hoá, vui nghe các pháp. Làm sạch đạo nhãn (con mắt thấy đạo), soi đến Nê-hoàn. Bỏ các nẻo ác, vượt qua dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Dựng lập các cõi Phật. Khởi phát như vậy. Đạt Như huyễn tam muội (tam muội thấy mọi pháp như ảo hoá), ngồi toà sư tử (toà ngồi của Phật hay của bậc thuyết pháp). Thành tựu đầy đủ đến địa vị A-duy-nhan (địa vị Bồ-tát bậc cao, được chư Phật làm lễ quán đỉnh, sắp thành Phật). Chưa từng quên mất gốc của các đức.
Giáo hoá làm vui kẻ lười bỏ, nhổ bỏ các dục tà. Dựng lập sự siêng tu, nhớ cứu kẻ biếng nhác. Dẫn dắt chúng sinh, bình đẳng giáo hoá ba thừa. Bỏ cơ nghiệp nhà cửa và mọi thứ sở hữu. Đầy đủ nhất thiết trí. Được vô lượng pháp môn, nắm giữ đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất). Đối với pháp và luật, thông hiểu hạnh "không", nên dứt được tranh tụng. Ưa tin đạo Phật, thệ nguyện vô thượng. Tuy ở giữa các niệm mà không ôm tưởng tà. Thấy ba đời bình đẳng, không rơi vào tà kiến. Phương tiện khéo léo đi vào khắp tất cả. Làm rạng rỡ đạo lớn, không xem thường việc đắc độ. Vui với pháp sư (người giảng giải kinh pháp) như con bê không chán mẹ. Tuy theo pháp sư mà không tham lợi lộc. Quán sát việc thuyết pháp, không khinh hội chúng. Không dứt pháp thí (bố thí bằng giáo pháp), hỏi đáp nhân hoà. Kính gốc Tam bảo, quyết lưới nghi cho mọi người. Vâng làm ân cần, không ngừng nghỉ. Trọn không trái mất nghiệp thánh minh. Nương giữ cửa giải thoát, hoà vui điều định. Tiêu trừ cấu bụi, tâm không dính mắc. Suy nghĩ điều cần nhớ, làm hưng thịnh ba việc là nghiệp của các Bồ-tát; dùng ba việc ấy chỉ bày cho hội chúng vị đạo ngọt ngào.
Nếu muốn biến hoá tuyên giảng đạo nghiệp thì tiếng vang như sấm. Dạy dỗ về sinh tử và mười hai duyên khởi (mười hai khâu nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết). Mở cửa dừng lặng, hướng về cửa Nê-hoàn. Thương xót mà đưa người vào đường lớn, thân an ổn, tâm mãi không lo. Được các bậc thánh yêu mến, chưa từng trái mất. Vững chắc bình đẳng, công đức Như Lai không gì xoay chuyển được. Tập gốc ân đức, tiêu diệt sự thiếu phúc. Chỉ bày cho mọi người nguồn thiện, học trí tuệ thánh. Nương cậy nghiệp sáng tỏ rốt ráo. Tướng tốt do hạnh mà có, không tự xâm hại (?). Tu theo đạo Phật, làm rạng phẩm trí tuệ. Giảng về cõi Phật, thưa hỏi và đáp lại. Gặp câu hỏi khó không cùng, vẫn sinh ra pháp trong trắng. Không chán đạo Phật, không bỏ người ít trí. Với người khó dạy cũng yêu kính hoà đồng. Hướng về báu dũng mãnh, tâm đặt nơi hạnh. Muốn nói điều gì thì giữ gìn người đô giảng (người chủ trì xướng kinh trong buổi giảng) (?), ưa vui nhiều điều. Đem mọi quả báo chỉ cho chúng sinh khiến họ không phạm lỗi; hiểu rõ các pháp, làm phương tiện lành. Tâm nghĩ điều lành, điều thấy đều xét kỹ chắc thật. Luôn tự xét mình, làm vui lòng người khác.
Xé rách lưới mê, tiêu trừ vô minh. Lìa các hành. Trừ bỏ các thức. Cắt danh sắc. Làm lặng sáu nhập. Dứt các xúc chạm (?). Cắt đứt cảm thọ đau ngứa. Tiêu tan ân ái. Bỏ chỗ chấp lấy. Hết mọi hữu. Nhổ bỏ sự sinh, vượt già bệnh chết. Mãi tan khổ não, không còn các nạn. Đã lìa tội khổ, tâm không dính mắc. Hạnh rốt ráo thông suốt, mãi cứu ba nạn (?). Chỗ quán xét không nhơ, tuyên bày pháp điển. Bậc nam tử độc bộ (đi một mình, không ai sánh) tắm rửa các cấu nhơ, tiêu bỏ lòng tham thân. Nghe pháp giữ gìn, thâu giữ các pháp. Học đạo không mỏi, đi vào nguồn các đức, chưa từng quay lui. Tích chứa công đức chân nghĩa không thể kể. Đem đạo Phật lại cho người, làm rạng mắt pháp. Ngợi khen Thánh chúng, hàng phục ngoại học (giáo thuyết ngoài đạo Phật). Ca ngợi lời pháp, làm nghiệp Bồ-tát. Không đùa vui để tiêu phí ngày tháng (?). Khiến người xa tội, học hạnh sáng như mặt trời (?). Cung kính quốc vương, khai đạo các bậc thánh (?). Tích nhân trong trắng, đến quả bất tử. Oai nghi trong việc làm, biết túc mệnh (các đời trước của mình). Nơi mình sinh ra luôn nhớ không quên. Chán pháp ngu, ưa các Như Lai. Công đức chân chính mà dựng lập. Vô lượng công đức đạo và giáo pháp nắm giữ đều quy về nhất thiết trí.
Nếu đem tuyên giảng, đạt đến điển an trụ, chép kinh văn, thì đều bỏ được sợ hãi, không rơi vào chỗ chấp một bên. Đứng vững không động; điều mình giảng nói, cả thế gian đều cùng tụng đọc. Chư Phật quá khứ đều nói pháp này. Thường được gần gũi chư Phật hiện tại và chư Phật vị lai. Điều nguyện đầy đủ, phúc lộc công đức vô thượng. Đi vào hạnh của tất cả chúng sinh. Làm sáng thừa Thanh văn, hiện thừa Duyên giác. Vâng giữ Phật pháp mà không quên mất mọi cửa hạnh, thì sinh ra Phật vậy (?). Tuyên dương chân chính, mau thành chính tuệ. Thưa hỏi về đức Phật, che chở ba đời. Khai hoá khiến nạn nguy hại trở nên lặng yên (?). Đạt quyền phương tiện, phân biệt địa chủng (yếu tố đất, tính cứng chắc). Đi vào tam muội về thủy chủng (yếu tố nước) và hỏa chủng (yếu tố lửa), dựng lập phong chủng (yếu tố gió). Lại dùng không chủng (yếu tố hư không) mà đến cửa đạo giải thoát. Trí tuệ thanh tịnh về không chủng dẫn dắt làm lợi cho ba cõi (dục giới, sắc giới, vô sắc giới). Không chứa các hoạn nạn, trừ sạch các kết, không còn sót. Bỏ các chấp trước, diệt các ấm cái, khiến tâm điềm đạm. Hiểu việc tu thân hạnh, ở đâu cũng mãi yên. Cũng biết việc làm của người khác, sự còn mất và chỗ đứng của họ.
Nếu diễn giải văn tự thì không nương vào lời lẽ. Bỏ cái ta và cái của ta. Tâm đã lìa các dục nương dựa này; tuy ở trong đó mà xem nó như xác chó thối. Đi vào chỗ vi diệu, dần dần làm tỉnh ngộ những kẻ lười bỏ, mệt nhọc (?). Vượt qua các dòng phiền não, không phá bè đảng người khác. Khéo tiến trên đạo pháp mà không dính mắc. Cung kính thầy lành. Bỏ ngủ nghê, vượt các bờ chướng ngại. Dứt hồ nghi, tan tham dâm, bỏ lười mỏi. Giữ gìn bản thân (?), soi dẫn chúng sinh. Không đặt nặng mạng sống, không tham cầu pháp (?). Lời nói không nhiều, lời lẽ trong sáng hoà nhã. Luôn suy xét kỹ, điều nên tuyên giảng thì mau làm. Nghiệp đạo nhân hậu sáng suốt, không cần khởi tâm (?). Ưa ở nơi vắng, mà vẫn đi giữa đại chúng. Không ôm lòng nhút nhát, không tìm lỗi người. Tự xét thân hạnh, luôn vâng theo đạo Phật. Nên theo lẽ bình đẳng. Không ở lâu một chỗ. Bỏ những gì tham luyến, ở đâu cũng bình thản. Diệt mọi tối tăm của thân, tâm không yếu kém. Phương tiện tu tập để nuôi dưỡng ý niệm, mà cũng không nghĩ ngợi gì. Không dùng thức chấp trước để cầu giải thoát. Tâm luôn chuyên nghĩ, phát khởi phạm hạnh (hạnh trong sạch). Bình đẳng theo lòng từ, lòng bi xót ban ân, luôn làm hạnh hỷ, mặt mày hoà vui, dùng pháp làm vui người. Nương sự quán xét che chở mà cứu những kẻ sa vào hại. Luôn dùng giới cấm để cứu giúp người. Đi vào tam muội định. Dùng trí tuệ ấy thông vào các pháp. Hiểu rõ văn tự, suy nghĩ thấu đáo. Cởi các trói buộc, khiến người không sợ hãi. Đi vào các âm thanh, được lợi và nghĩa. Luôn ưa giảng giải điều đạo pháp ban cho. Vui với Phật, Pháp, Tăng, không chán ở nơi yên vắng. Chí ở nơi đạo, không phân trên dưới. Không thiếu các pháp, làm rạng và thuận theo, không lừa dối chúng sinh. Chí ưa vững mạnh, lấy đó làm đầy đủ. Sớm tối tinh tấn không nghỉ lười.
Đó gọi là chính định tam muội Liễu Chư Pháp Bản. Bồ-tát thực hành điều này thì đi vào khắp cảnh giới của tất cả chúng sinh, vâng giữ nhất thiết trí." Lúc ấy Phật nói bài tụng rằng:
Hạnh thanh tịnh, đạo Đại Thánh, tâm tin vui;
Nghiệp không mê, tự giác ngộ, biện tài cốt yếu;
Tam muội này ban sự an trụ, hàng phục các ma;
Trừ cấu nhơ, dứt nhân duyên của dục sinh tử;
Trí được xưng tụng, giàu công đức, che chở ba cõi;
Độ vô cực, thêm trí thánh, phương tiện của đạo;
Giống hiền minh, tiêu ân tình, vượt các hoạn nạn;
Được Phật khen, tam muội này ban sự an trụ;
Vào chỗ vi diệu, cửa bản tế (giới hạn gốc, tức thật tướng chân như), nhờ giác ngộ mà rõ;
Không giận hờn, dứt khổ não, vào chốn an vĩnh viễn;
Tam muội này là hạnh chư Phật, hiểu được trong tâm;
Hoa giác ý, nhận văn thánh, nắm thiện quyền;
Mọi an trụ, tràng hoa giác niệm, nói điều thù thắng này;
Tam muội định, hoa giác ý, cửa soi sáng giải thoát;
Như trăng tròn sáng hơn các sao, đạo soi chiếu
Khắp ba cõi; pháp này vượt trội, ví như vầng trăng.
Tam đạt (ba trí sáng: biết đời trước, thấy suốt mọi nơi, dứt hết phiền não) chữa trị khiến thanh tịnh; ở chốn vắng,
Dưới gốc cây lặng, bỏ lợi lộc và thói dua nịnh;
Tích hạnh mà cầu tam muội này, không bới lỗi người,
Không che lấp điều thiện của người, không vì lợi mà khen đức mình;
Mặc ba y (ba tấm áo của người xuất gia), luôn khất thực, tự thân cầu điều này;
Hạnh tam muội, thuần giữ giới cấm, tập theo hiền thánh;
Hỏi người trí sáng, luôn riêng ngợi khen, để thưa hỏi và giảng nói;
Vâng làm điều cốt yếu, mau đạt được tam muội định này.
Bình đẳng với chúng sinh, mệt với các vị (dục lạc) (?), xa lánh đám đông;
Vui tịch lặng, luôn cầu tam muội mầu nhiệm này;
Chớ dua nịnh, mến kho báu này, nương lòng hổ thẹn;
Ăn mà hiểu vị (?), nằm trên giường thiền, ở yên quán tịch lặng;
Vui với vô ngã (lẽ không có cái ta thật), luôn hoan hỷ, giảng điều sáng suốt;
Ý mãi yên, nhịn người mắng như tiếng vang trong hư không;
Ở trong nghiệp chân thật, tâm không oán; ai muốn đạt được
Tam muội này, nên tin biết quả báo tội phúc;
Chớ tập điên đảo, nghiệp của nẻo ác, luôn tu lẽ "không",
Là gốc của hiền thánh; sớm tối siêng, dùng sức tinh tấn
Đạt tam muội, đến cửa trí tuệ, cùng bỏ đi
Những đường vô ích; chí bình đẳng, đạo chân thật;
Lập vô sinh, thấy nghĩa của pháp; ai làm được như vậy
Thì được Phật thương nhớ.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video