Phẩm thứ hai: Hạnh
Phật nói: "Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) Hỷ Vương này, nhờ đạt tam muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú không tán loạn) Liễu Chư Pháp Bản (thấu rõ gốc của các pháp), nên hiểu tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) mà không điên đảo, vì các pháp không động, không thể nghiêng đổ. Chí hạnh của ông là mong cứu thoát năm nẻo (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời); hàng phục các ma (những thế lực phá hoại việc tu hành), chúng tự nhiên chịu phục. Ông vì người trong thiên hạ, được chúng sinh yêu kính, được người trí kính ngưỡng. Ông cầu thông suốt cả pháp lẫn phi pháp. Đức sáng và trí tuệ của ông như vầng trăng tròn sáng giữa các vì sao. Ông ở trong sinh tử đã lâu, được chúng sinh biết đến. Ông khuyên hoá tất cả, chí tính thanh tịnh. Ông bỏ mọi chấp lấy, nên trở thành nơi che chở cho cả tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thế giới gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) (?). Ông thành tựu đạo địa (nền tảng, địa vị tu đạo). Ông phân biệt rõ vô ngã (không có cái ta thật), hiểu rằng không có chỗ nào để quy về. Thấy cõi ba nạn (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) thì giáo hoá dẫn dắt, làm chỗ che chở cho chúng sinh. Ông được người cung kính mà không tự cao. Ông vượt các ấm cái (những thứ che lấp tâm như tham dục, giận dữ, mê mờ, xao động, nghi ngờ). Ông hiểu rõ điều chư Phật tuyên giảng. Ông diễn nói về diệt độ (tức Niết-bàn: tắt hết phiền não, dứt sinh tử) đúng thời, thích hợp.
Ông lại đạt được ba mươi hai tướng (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt nơi thân Phật). Được lợi hay không được lợi, khổ hay vui, có danh hay không danh, được khen hay bị chê — ông hiểu tám pháp ấy của đời (tám ngọn gió đời làm lay động lòng người) mà đều không dính mắc. Ông cứu chúng sinh, an ủi họ bằng cam lộ (nước ngọt của trời, ví giáo pháp làm mát lòng, trừ khổ). Ông chỉ bày diệt độ, khai ngộ tất cả, bỏ đi phiền não nóng bức, dứt mọi ngăn ngại. Ông chưa từng bám víu vào sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mê lầm. Ông đi vào cửa tổng trì (năng lực nghe đâu nhớ đó, giữ trọn giáo pháp) của mười sáu văn tự, biết chỗ chúng dẫn tới. Ai tuyên giảng được điều ấy thì liền đạt tổng trì. Mười sáu là gì? Một là Vô (không). Hai là Độ (vượt qua). Ba là Hành (làm). Bốn là Bất (chẳng). Năm là Trì (giữ). Sáu là Ngại (ngăn). Bảy là Tác (tạo ra). Tám là Kiên (vững). Chín là Thế (thế lực). Mười là Sinh. Mười một là Nhiếp (thâu giữ). Mười hai là Tận (hết). Mười ba là Cái (che lấp). Mười bốn là Dĩ (đã xong). Mười lăm là Trụ (ở yên). Mười sáu là Thiêu (đốt). Đó là giáo pháp văn tự của mười sáu việc.
Nếu hiểu và thực hành giáo pháp mười sáu văn tự này, sẽ đạt địa vị của vô lượng cửa tổng trì, hiểu tất cả các pháp mà được tự tại. Chọn cầu tâm trí tuệ của mọi chúng sinh. Tiêu trừ trần lao (phiền não làm nhọc tâm như bụi bặm), tuyên giảng trọn đạo Phật. Nhận được thế lực lớn, thông đạt chân pháp. Độ thoát dân chúng, khai hoá dẫn dắt làm lợi cho họ. Tiếng nói hoà nhã như tiếng chim loan trong trẻo. Đạt địa vị an trụ bình đẳng khắp mọi nơi. Cất tiếng sư tử hống (lời thuyết pháp dũng mãnh không sợ hãi, như sư tử gầm), đạt đến chỗ diệu vời vợi. Nhẫn độ vô cực (hạnh nhẫn nhục tu đến mức rốt ráo), đầy đủ đại bi (lòng thương lớn cứu khổ cho tất cả). Vượt cảnh giới ma. Đầy đủ tiếng nói thương xót, tiếng nói chí chân. Bỏ tự cao, được nhẫn nhục. Hiểu nghĩa sâu xa, thiền định không sai lệch. Đến đâu cũng tuyên giảng pháp vô thượng. Thâu giữ tất cả kinh điển cốt yếu, sức thế khó ai bằng. Phân biệt tất cả cửa đạo của các pháp. Biết chỗ hướng tới của hạnh chúng sinh. Nhớ biết vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) đã trải qua. Luôn giữ các pháp, diệt mọi bệnh. Trừ sạch lưới kết (phiền não trói buộc), dứt hồ nghi. Mau thành chính giác, được ngợi khen làm rạng rỡ. Đi vào khắp trí thánh của mọi pháp. Có thể dùng phương tiện gỡ bỏ phiền não nóng bức. Giảng các pháp mà tự thân thực hành. Ăn thức ăn cam lộ, xé tan do dự. Bỏ đất mình ở, hiện lòng thương không gì che chắn để che chở chúng sinh (?). Nhớ túc mệnh (các đời trước), những nơi đã sinh ra. Chí hướng về đức Nê-hoàn (tức Niết-bàn), hiểu rõ kẻ ngu si. Biết chỗ hướng tới của các hạnh, đạt trí tối tôn. Thâu nhiếp mọi tưởng, dựng lập các chỗ trụ. Không mất đạo địa, vượt qua nhiều biến đổi. Thông đạt mọi lời tiếng mà dẹp tất cả (?). Chỗ cởi kết đầy khắp cõi Phật. Xa lìa năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: hình sắc, cảm thọ, tưởng, hành, thức) mà không tự cao. Mau hiểu lời lẽ.
Vì thế mà hàng phục được ma, bỏ các ngoại học (giáo thuyết ngoài đạo Phật), thấy vô số chư Phật hiện tại ở các cõi nước mười phương, nghe pháp các ngài nói thì nhận giữ không quên. Như điều mình nguyện mà được tam muội này để tự vui. Nếu có Bồ-tát được tam muội này thì nên gọi là đã đạt nhất thiết trí (trí biết tất cả, trí của Phật). Vì sao vậy? Vì đạt được định này thì trong khoảnh khắc phát ý, là bậc nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa sẽ thành Phật), thành Tối Chính Giác (sự giác ngộ chân chính cao tột của Phật). Từ một gốc khởi ra hai, hai đến ba, ba đến bốn; từ lúc phát ý liền được Phật đạo. Vì sao vậy? Vì định này chính là nhất thiết trí." Lúc ấy Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) nói bài tụng rằng:
Vô lượng, không rỉ lậu phiền não (?), không ai sánh bằng;
Ra đi mà không chỗ về, vì đã thoát khỏi mọi nẻo;
Hàng phục mà không dính mắc, thù thắng khởi lên vô hạn;
Giữ gìn khuôn mẫu này (?), là diệu hạnh khắp mười phương.
Bỏ tranh cãi mà sống an vui, tâm chán bụi nhơ;
Bậc trên hết trong loài người, vui điều chân thật, lời nói rất trôi chảy;
Theo đức không dính mắc thù thắng, bỏ tối tăm của sự sinh;
Pháp này gọi là tổng trì, dựng lập ở khắp mười phương.
Hiểu rõ vượt cả lời giải nói, khuyên vui người sang bờ kia;
Được trời người kính trọng, điều ban phát cứu giúp là bậc nhất;
Các hạnh độ vô cực, dũng mãnh mà tuyên dương đức;
Vâng tu các chương câu, cho đến giống mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật);
Bỏ sự qua lại tạp loạn khó khăn, mới đạt được bản vô (bản tính vốn không, tức chân như);
Tuỳ theo điều tâm người ưa thích mà khai hoá mọi người;
Được đi trên đường chính, chỗ dừng nghỉ không nhơ;
Lấy đó ban cho mắt sáng, chỗ đi là không có đi.
Ý mạnh, nhiều thương yêu, nhìn người như con đỏ;
Bậc tôn quý trong loài người đến đâu cũng khuyên dạy kẻ làm nghiệp tà;
Mãi không bị phá hoại, gầm vang giữa đại chúng;
Từ đó dựng lập hạnh, không ai sánh bằng.
Được che chở khắp mười phương, cùng những kẻ khác chưa đạt;
Khuyên vui người không cùng tận (?), lâu dài tu định nơi vắng;
Bậc nhân hậu bỏ gia nghiệp, làm hưng thịnh pháp như cam lộ;
Vâng giữ kinh điển này, quy về đức tối thắng.
Tích nhiều công đức, dạy giảng cho vô số người;
Khuyên vui những kẻ ngu, trọn không lâu dài đùa giỡn;
Hiểu rõ sáu nẻo (sáu đường luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), tịch lặng thù thắng mà giác ngộ điều thiện;
Ưa hoà, làm yên mọi người, ở trong hạnh công đức này.
Được danh đức đặc biệt, như trăng đi giữa trời không bụi;
Độ thoát trời người, đứng trước mà không sợ;
Danh tiếng lan khắp, ban cam lộ thù diệu;
Đi theo đường nên đi này, mau thành Phật đạo.
Đứng nơi chỗ nên đứng, ở nơi chư Phật mười phương;
Tuyên giảng điều nên nói, để giáo hoá trời người;
Điều giảng rất vi diệu, cũng tuyên giảng hạnh chí chân;
Vâng tu nghiệp hạnh này, luôn vui với pháp cam lộ.
Dùng đó hàng phục sức ma, nhân hoà mà an lập;
Vượt qua các nẻo khổ, trở về đường chính của Phật;
Đến chỗ cực thiện, bỏ con đường quanh quẩn (vòng luân hồi);
Thực hành phương tiện dũng mãnh, thành tựu đức giữ gìn.
Phật nói: "Nếu có Bồ-tát học định ý này, chư Phật mười phương đều ủng hộ, dùng trí tuệ soi vào tâm khiến được sáng tỏ, không bị ấm cái che lấp. Người ấy đạt thần thông, thấy được không cùng. Các Bồ-tát đều cùng nuôi dưỡng, khiến thành bậc nhất sinh bổ xứ. Hàng thanh văn (đệ tử nghe Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình) đều đến khen ngợi, mong người ấy sớm thành tựu để mười phương được độ. Vị vua Phạm Cụ Túc ở tầng trời thứ bảy trên cao (?), cai quản các Phạm thiên, tự thân từ xa che chở, sai các chúng trời đến thuận theo giúp đỡ. Vua trời Đế Thích ở cõi trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai của cõi dục, trên đỉnh núi Tu-di), đời trước có đức, biết người chí tâm học định này, bèn sai trời người xuống canh giữ, khiến người ấy đi lại an ổn, không ai xâm phạm bậy. Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) tự thân đến, cũng sai quan thuộc che chở pháp sư (người giảng giải kinh pháp), trong vòng bốn nghìn dặm khiến không kẻ nào rình rập tìm được dịp hại. Khiến chính pháp được giảng tụng an ổn thong thả, khai hoá tất cả chúng sinh trong năm nẻo sinh tử. Bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) tôn kính, cúng dường không chán, nghe nhận không mỏi. Khi vì người nói kinh, người ấy hợp ý những bạn đồng học, ai cũng thoải mái, mỗi người được chỗ của mình, không ai oán trách. Dù có kẻ ôm lòng ghen ghét muốn quấy rối cũng không làm được.
Lại nữa, Bồ-tát ấy luôn tự nhẫn nhục, lòng ôm nhân hoà. Gặp kẻ giận dữ thì không nhớ điều ác của họ. Nếu có kẻ ngỗ nghịch muốn đến làm hại thì không cùng tranh cãi, chỉ tránh đi không gặp mặt. Lỡ gặp ngoài đường thì làm như không thấy. Người ấy thương nhớ mười phương, mong tất cả đều quy về Phật, chớ có tâm ác phỉ báng pháp sư. Người ấy nghĩ rằng pháp không có điều ác, chỉ thương kẻ kia vì ôm lòng độc mà rơi vào nạn của ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Thương họ ngu mê, ngang nhiên sinh lòng độc hại mà lại tự làm nguy thân mình: như cây cối khi gió nổi cọ xát vào nhau, bỗng lửa sinh ra lại tự đốt thân cây; như rắn độc ngậm nọc, ngày càng nhiều, lại tự hại thân mình; như sắt sinh gỉ, tự huỷ hình mình. Họ ngu tối bế tắc, tâm không khai mở. Không nhớ ân của Bồ-tát pháp sư, lại sinh tâm hại, chống lại bậc thầy như cha, muốn hại diệt đi; tham lam, đố kỵ, ôm lòng ghen. Trong một lúc tự buông lòng tự cao, không đoái đến nạn lớn, thật đáng thương xót.
Chư thiên, quỷ thần, thần trời trong hư không, A-tu-luân (loài thần hiếu chiến), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca nhạc), Ma-hưu-lặc (thần rắn lớn), đều đến làm lễ, cúi đầu quy mạng. Họ muốn gặp mãi không chán, nhiều lần nghênh đón. Nghe nhận kinh điển, hỏi nghĩa và hiểu, suy nghĩ rồi vâng làm, chưa từng mỏi lười. Các thần yêu kính, phụng sự cúng dường, tôn trọng đạo đức như con hiếu xa cha mẹ, càng lâu năm càng đói khát mong nhớ không thôi. Chư thiên, thần minh, người và phi nhân (những loài giống người mà không phải người) yêu trọng đức cao tột ấy không cùng tận. Đó đều là nhờ Bồ-tát tinh tấn, chí tâm học tam muội này với lòng từ bi mà có, nên mới có đức ấy."
Phật bảo Bồ-tát Hỷ Vương: "Nếu có Bồ-tát tích công đức, khai hoá vô số trăm nghìn chúng sinh, khiến họ vui mừng hớn hở, đối đãi bình đẳng không khác (?), không đem ra đùa cợt; nhờ đó đạt công đức đặc biệt, danh đức vang xa, mười phương khen ngợi. Hạnh như núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới) yên vững không động. Sáng như mặt trời mặt trăng soi khắp thiên hạ. Đức nặng như đất làm chủ sinh ra muôn vật. Đạo tôn, ngôi cao, sinh ra các đạo phẩm (các pháp tu dẫn đến giác ngộ). Có sáu độ vô cực (sáu ba-la-mật: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, tu đến rốt ráo). Có kho pháp của Bồ-tát; tâm như hư không, không dính mắc. Đi một mình trong ba cõi (dục giới, sắc giới, vô sắc giới) không vướng ngại, như chim bay giữa hư không không để lại dấu chân, như hoa sen không dính bùn nước. Chư Phật mười phương đều khiến Bồ-tát tu định ý này; nay Phật cũng vì thế mà tuyên giảng. Các ông hãy tinh tấn, chớ nghi ngờ. Nếu có tỳ-kheo (người nam xuất gia thọ giới đầy đủ), tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia thọ giới đầy đủ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia), cùng các phàm phu, những kẻ theo chín mươi sáu thuật (các phái ngoại đạo), sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm), các loài bò bay máy cựa, các loài có hơi thở, người và phi nhân, học tam muội này hoặc nghe mà vui mừng, đều được như nguyện, rồi sau này sẽ đạt được tam muội này." Bèn tụng rằng:
Luôn toả sáng chính pháp Phật, căn lòng tin an vui;
Trí tuệ bậc nhất, hạnh như con tê giác (một mình đi giữa đời), không có cái ta;
Giữ tam muội tịch lặng mầu nhiệm này thì được tự tại;
Giác ngộ nhẫn nhục, che chở ba đời như cái lọng;
Giáo hoá và dựng lập vô số người tập trí tuệ này;
Như biển cả, tiêu cái ta và ách nạn trần lao;
Nói đạo Phật và các pháp diệt độ để dứt nhơ;
Giáo hoá ba đời, mau tu hành sự tịch lặng này;
Biết thân mạng mình và người, chí giữ niệm nhớ;
Đạo của chư Phật, dựng lập niệm nhớ trong mọi nghiệp;
Khi đạt được tam muội mầu nhiệm này, khai dẫn được nhiều người;
Nắm giữ bản tế (giới hạn gốc, tức thật tướng chân như), luôn giảng sự an, diệt khổ não;
Giáo hoá bố thí vị cam lộ, vâng làm điều này;
Là giống tính của Phật, ưa sự sáng tột, lời nói rạng rỡ;
Tiếng tăm lan truyền, phúc công khắp nơi, ở giữa đại chúng
Rất cao vời, như trăng tròn mùa thu sáng tỏ;
Các quyến thuộc, tiền của, danh đức ở trong sinh tử,
Phật đều biết rõ; tài biện luận như vua của nước (biển cả);
Tập tam muội thì đạt công đức này, pháp vốn tự nhiên;
Không có ta, chẳng bao lâu thông đạt, giảng giải nghĩa lý (?);
Như vậy khắp ba nghìn thế giới, hạnh của chân đế (chân lý tuyệt đối).
Tam muội này, nếu suy nghĩ tính rằng ba nghìn thế giới
Đầy chúng sinh nhiều như cát sông, nếu họ học và quy về
Đạo cam lộ, thì trí tuệ có được còn vượt hơn thế.
Thuốc độc không hại được, cùng dao và lửa, không có trùng rắn;
Không sợ gậy gộc; vua chúa, la-sát (quỷ dữ ăn thịt người) không hại được;
Với tâm hoà, tinh tấn tu điều này thì không mất của,
Không mất nhà, không bệnh, không lo, không hoạ tội;
Nếu giữ bốn câu pháp này thì mắt không mù,
Tai không nặng; được sáu mươi hai ức vị Phật khuyên bảo;
Nếu có ai học, suy nghĩ điều này, nếu luôn vâng giữ
Tổng trì này, tinh tấn thực hành tam muội này;
Nếu có ai muốn mau thành đạo, ưa ruộng công đức bậc nhất
(ruộng công đức: ví nơi gieo trồng phúc đức), thì nên học gốc của kinh điển này;
Tất cả đều đạt đến sự tịch lặng (?).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video