Thiên 19 — Phẩm 19 – Tám bậc

 Phẩm Tám Pháp Bình Đẳng, thứ mười chín (bát đẳng: tám con đường chân chánh — thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ đúng, định đúng).

 Phật bảo Bồ-tát Hỷ Vương (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ mọi loài để thành Phật): Thế nào là hạnh độ vô cực (tức ba-la-mật: hạnh tu đưa người vượt qua biển sống chết sang bờ giác ngộ, sự hoàn thiện tột cùng) tám pháp bình đẳng, có sáu việc? Nếu tin tám pháp bình đẳng, chắc lòng ưa thích, nắm giữ mà làm theo, không rơi vào tám điều tà (tám điều ngược với tám con đường chân chánh): đó gọi là bố thí (đem cho người tài vật, giáo pháp hay sự yên lòng). Đối với hạnh tám pháp bình đẳng, nắm giữ đạo pháp, không vì vinh hoa thế tục: đó gọi là trì giới (giữ gìn giới luật, giữ mình không làm điều sai trái). Đã ở trong hạnh bình đẳng thì giữ sự nghiệp bình đẳng, được tự tại, không ai xâm phạm lừa dối được: đó gọi là nhẫn nhục (nhẫn nại chịu đựng, không giận không oán). Một lần ngồi không đứng dậy mà thành La-hán (A-la-hán: bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), hạnh vượt qua ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), không còn sống chết: đó gọi là tinh tấn (siêng năng gắng sức không lười mỏi). Nhờ tám pháp bình đẳng mà đạt đến đạo tích (quả thánh đầu tiên, bậc đã vào dòng thánh), vãng lai (quả thánh thứ hai, còn trở lại cõi người một lần), bất hoàn (quả thánh thứ ba, không trở lại cõi dục nữa), vô trước chân nhân (bậc chân nhân không còn dính mắc, tức A-la-hán): đó gọi là nhất tâm (tâm chuyên nhất, tức thiền định). Vượt qua các dòng chảy phiền não, phân biệt các thứ khác nhau, mang nghĩa này đến đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ chân chánh cao nhất): đó gọi là trí tuệ (sự hiểu biết sáng suốt thấy rõ sự thật). Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực mang pháp đạo tích, có sáu việc? Nhờ đạo tích mà theo thứ tự đạt đến sáng suốt, tiêu sạch các ấm, cái (những thứ che lấp tâm): dâm dục, giận dữ, si mê tối tăm, buồn ngủ, xao động đùa cợt: đó gọi là bố thí. Dứt hết ái dục, không còn các hạnh nhơ bẩn không trong sạch: đó gọi là trì giới. Bảy lần qua lại cõi trời và cõi người rồi mới dứt hết các lậu (phiền não, ví như chỗ thủng rỉ chảy): đó gọi là nhẫn nhục. Đi khất thực từng nhà để làm phúc cho hết thảy, đời đời được yên: đó gọi là tinh tấn. Dùng một hạnh giữ gìn thân, miệng, tâm, bỏ hết thảy nghiệp là gốc vô ích: đó gọi là nhất tâm. Không dính mắc gì, hiểu hết thảy là không, là gốc của ba cõi: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực của bậc vãng lai, phiền não mỏng như bụi nhỏ, có sáu việc? Tuy ở trong ba cõi, thấy sắc dục dần dần đi đến chỗ diệt: đó gọi là bố thí. Thấy nạn của trần lao (phiền não làm tâm nhọc nhằn vấy bụi) và ái dục, tâm chưa từng phạm: đó gọi là trì giới. Xét tội lỗi của mình dần mỏng ít đi, rốt cuộc khiến không còn: đó gọi là nhẫn nhục. Dùng sự sáng suốt thông lợi quán xét tội nghiệp đều do việc làm mà thành: đó gọi là tinh tấn. Thấy đốt sạch hết thảy ái dục, không còn sót gì: đó gọi là nhất tâm. Hiểu thông cội gốc sống chết của một đời còn lại, bỏ ái luyến dính mắc, không còn các hoạn nạn: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực bất hoàn, có sáu việc? Có thể xa lìa sự dính mắc của cõi dục, làm pháp bốn ân (bốn cách thu phục cảm hóa người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) và bốn tâm bình đẳng (từ, bi, hỷ, xả) không biết chán: đó gọi là bố thí. Tâm không còn sót nạn nhơ bẩn của phiền não, dứt tận cội gốc, không trở lại đời nữa: đó gọi là trì giới. Sinh lên tầng trời thứ hai mươi hai là cõi trời Thiện Thí (?), ở trên đó tu hành không bỏ sự nghiệp đạo: đó gọi là nhẫn nhục. Ngày đêm siêng tu, giữ tâm nơi pháp, hoặc sinh lên tầng trời thứ hai mươi ba là cõi trời Thiện Thí Tính (?): đó gọi là tinh tấn. Hoặc sinh lên tầng trời thứ hai mươi bốn là cõi trời Vô Ái Kết (?), ở trên đó thanh thản, tâm không cầu gì: đó gọi là nhất tâm. Nếu gần gũi sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: thần túc, thiên nhãn, thiên nhĩ, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não), làm hạnh chân chánh, theo con đường của chánh sĩ (bậc chính nhân, chỉ Bồ-tát) mà đạt đến kho tàng trí tuệ: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực vô trước (không dính mắc, tức bậc A-la-hán), có sáu việc? Dứt hết các pháp quên mất, sơ suất, lầm lỗi mà đạt đến A-la-hán: đó gọi là bố thí. Không cần giữ pháp không quên mất nữa, vì tự nhiên đã dứt hết: đó gọi là trì giới. Nếu nhờ lòng tin chắc mà được giải thoát, tâm không ôm nghi ngờ: đó gọi là nhẫn nhục. Nhờ trí tuệ mà đến chỗ dứt hết sinh, già, bệnh, chết: đó gọi là tinh tấn. Tiêu hết các tai ách, các nạn của ba đường ác (địa ngục, quỷ đói, súc sinh), tự thân chứng biết: đó gọi là nhất tâm. Đều được giải thoát khỏi sự quanh quẩn trong sống chết, dứt hẳn không còn sót: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không nhờ thầy dạy, thường tu một mình), có sáu việc? Ít việc, ở nơi núi vắng lặng, không tham thân mạng, không chạy theo chốn ồn ào: đó gọi là bố thí. Làm sự nghiệp của chánh sĩ, dùng pháp để chọn lựa, chân chánh thích hợp, biết tùy theo lẽ phải của thời: đó gọi là trì giới. Ở một mình giữ chí, không buông lung: đó gọi là nhẫn nhục. Đạt được giải thoát, vượt khỏi ba cõi, không còn bị trói buộc: đó gọi là tinh tấn. Nếu tu sự lặng yên đến chỗ thanh thản, tâm không dính mắc: đó gọi là nhất tâm. Đạt đến sự nghiệp của một hạng, là gốc của chân chánh, rộng khắp đúng như pháp, không có hai nghiệp: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực của Bồ-tát, có sáu việc? Việc cứu giúp luôn dùng tâm bình đẳng, không nịnh bợ: đó gọi là bố thí. Đạt được tính hòa nhã, luôn làm điều yên ổn để chữa trị tâm, tùy theo nơi người ta sinh ra mà khai hóa: đó gọi là trì giới. Nếu đem tâm bình đẳng đối với chúng sinh, không làm hại ai: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu vâng làm pháp không sâu xa cốt yếu, nghĩa chân thật tột bậc của đạo lớn vô thượng, đạt đến nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả): đó gọi là tinh tấn. Không nương theo lời người khác mà quay lại rơi vào tiểu tiết (đường tu nhỏ hẹp chỉ lo giải thoát cho riêng mình), giữ chánh thọ (thiền định đúng đắn) bình đẳng: đó gọi là nhất tâm. Không chán sống chết, dùng trí tuệ khai mở dẫn dắt hết thảy chúng sinh: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực tận trí (trí biết rằng phiền não đã dứt hết), có sáu việc? Dùng tận trí sửa trị những điều cần sửa, không rơi vào thiếu sót: đó gọi là bố thí. Nếu dùng chân lý tốt lành mà chữa trị các hạnh, thân, miệng, ý trong sạch: đó gọi là trì giới. Việc làm trừ bỏ nhơ bẩn, trong sạch sáng suốt mà không có tưởng: đó gọi là nhẫn nhục. Dứt các mê lầm, vui ở nơi chân chánh, tuyên bày điều nên làm, thuận theo lời dạy của Phật pháp: đó gọi là tinh tấn. Không keo kiệt gì, hết thảy những gì mình có đều có thể đem cứu người khốn ách, siêng tu chân chánh: đó gọi là nhất tâm. Có thể bỏ những nghiệp không nên làm và hết thảy vô minh (sự mê tối không thấy rõ sự thật), đạt được sự thông suốt cao vời của bậc thánh, sáu thần thông, đến nhất thiết trí: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực vô sinh trí (trí thấy rõ muôn vật vốn không sinh không diệt), có sáu việc? Đối với gốc của ái dục và quả báo khởi lên từ dục, hiểu rõ đều là không, trí tuệ không còn sinh khởi: đó gọi là bố thí. Khiến không có hình đi, cũng không có sự trở lại, hiểu là không sinh: đó gọi là trì giới. Không cùng pháp thế gian dính dáng lẫn lộn, chỉ thuần tu pháp: đó gọi là nhẫn nhục. Chuyên tu các cửa giải thoát là không, vô tướng, vô nguyện, không quên mất gì: đó gọi là tinh tấn. Sở dĩ thấy được vô sinh trí là vì thấy hết thảy đều không có gì: đó gọi là nhất tâm. Dứt các tạp niệm và hết thảy trần cấu, không ôm vọng tưởng: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực dựng lập, có sáu việc? Dù chánh pháp còn hay chánh pháp đã mất, tâm vẫn không bỏ đạo để cầu áo cơm nuôi thân và danh tiếng: đó gọi là bố thí. Ở trong lời dạy của pháp, không nương cầu gì, tâm bình đẳng như hư không: đó gọi là trì giới. Có thể làm vui lòng người thuộc bốn giai cấp (bốn đẳng cấp xã hội Ấn Độ xưa: Bà-la-môn là tầng lớp tu sĩ, Sát-đế-lợi là vua quan võ sĩ, Phệ-xá là thương nhân nông dân, Thủ-đà-la là người lao dịch) mà không nương vào giai cấp nào: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu siêng tu quả thật của phương tiện, cầu quả của đạo vô thượng chánh chân: đó gọi là tinh tấn. Khi ở cõi A-tu-luân (tức A-tu-la: loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến) cũng thường học kinh điển, không bỏ Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng): đó gọi là nhất tâm. Hết thảy thế gian đều nghe pháp ấy, liền nhận lấy vâng làm, không có tâm tà: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực đạt được thiên nhãn (mắt như mắt cõi trời, nhìn xa không bị ngăn che), có sáu việc? Nếu dùng thiên nhãn thấy hết thảy sắc, tâm không dính mắc, hiểu rõ là hư không: đó gọi là bố thí. Nếu thấy rõ được cõi vô sắc, dùng thiện quyền (phương tiện khéo léo) mà không rơi vào cõi dục: đó gọi là trì giới. Nếu thông hiểu sắc không có hình tượng, thông hiểu rồi thì tâm bình đẳng, không ghét không thương: đó gọi là nhẫn nhục. Xét hoạn nạn qua lại quanh quẩn trong sống chết mà không bị trói buộc sợ hãi: đó gọi là tinh tấn. Thấy sự không niệm, bình đẳng với hết thảy suy nghĩ, trong ngoài không ngăn ngại, không có chỗ quy về: đó gọi là nhất tâm. Nếu nhìn sự lặng yên, tâm thanh thản như hư không không thể hạn lượng: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực thiên nhĩ (tai như tai cõi trời, nghe được mọi âm thanh xa gần), có sáu việc? Nếu có thể nghe được tiếng nói của hết thảy chúng sinh, tiếng nhạc, ca múa trên cõi trời, tiếng kêu khóc của địa ngục, quỷ đói, súc sinh, mà đem lòng từ hướng đến họ: đó gọi là bố thí. Khiến người nghe được những âm vang nhỏ nhiệm, hiểu rõ hết thảy lời nói đều là không, không có lời: đó gọi là trì giới. Hết thảy việc làm đều theo sự nghiệp đạo, không theo sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai quan điểm sai lầm) của ngoại đạo: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu miệng tuyên giảng, tâm nghĩ đến hạnh ấy, tùy chỗ thích hợp của thời, dùng thiện quyền phương tiện mà giáo hóa bằng trí tuệ: đó gọi là tinh tấn. Nghe hết thảy là không, muôn vật đều không có, thọ nhận kinh đạo mà giữ gìn tụng đọc: đó gọi là nhất tâm. Thâu tóm hết thảy âm thanh, biết chúng đều dứt hết, trở về sự lặng yên, là đạo vô thượng chánh chân: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực trí tâm tự tại biết ý nghĩ của người khác, có sáu việc? Nếu tâm tự chủ, thấy các nơi chốn, thấy hoạn nạn của ba cõi mà muốn cứu giúp: đó gọi là bố thí. Tâm thấy khắp nghĩa thiện và bất thiện, tâm ấy bình đẳng, không giữ lấy pháp hữu vi: đó gọi là trì giới. Quán các nghiệp nhân duyên quả báo vốn không có sự đối đãi của duyên: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu thấy việc đời quá khứ và vị lai, đều biết trước rõ ràng, thấy đầu đuôi của chúng: đó gọi là tinh tấn. Dùng sự bình đẳng nhìn việc hiện tại, đều như huyễn hóa: đó gọi là nhất tâm. Thấy khắp đầu đuôi của mọi hạnh, rằng không có đầu đuôi, thì có gì là cốt yếu: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực nhớ biết đời xưa quá khứ, có sáu việc? Thấy biết những đời đã sinh trong quá khứ, những gì đã trải qua, việc làm đúng hay sai: đó gọi là bố thí. Những gì đã làm thành tựu thì dùng để khuyên giúp hướng về đạo vô thượng chánh chân: đó gọi là trì giới. Không để phải trở lại nhiều lần mà đều dứt hết, khiến không còn sinh: đó gọi là nhẫn nhục. Biết danh hiệu này vốn không có gì, có điều thấy được là thấy gốc của hết thảy: đó gọi là nhất tâm. Dùng nhiều loại cách mà tuyên giảng kinh đạo, khai hóa ba cõi, dùng đạo làm lợi cho kẻ nguy khốn: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực thần túc bay đi (phép thần thông đi lại, biến hóa tự tại), có sáu việc? Đã được thần túc thì bay lên khắp nơi, đến cả mười phương: đó gọi là bố thí. Việc làm phương tiện luôn thuận theo nghĩa pháp, hiểu năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) là không, không phá hoại gì: đó gọi là trì giới. Khởi lòng thương lớn, xót thương chúng sinh, muốn độ thoát họ: đó gọi là nhẫn nhục. Việc làm đầy đủ như trăng tròn sáng giữa các vì sao mà không có chỗ khuyết sót: đó gọi là tinh tấn. Nếu có thể tự chế ngự năm ấm, sáu suy (sáu đối tượng của giác quan làm hao mòn điều lành), mười hai duyên khởi (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả của sống chết), đè nén chí mình: đó gọi là nhất tâm. Những ai không tinh tấn thì giáo hóa khiến họ siêng tu, vào bậc thánh vô cực: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực dứt sạch các lậu, có sáu việc? Thấy mình và thấy người rồi, không chấp người với ta, không còn các lậu: đó gọi là bố thí. Quán các lậu, biết chỗ sinh ra do tập quen, khiến chúng không khởi lên: đó gọi là trì giới. Thấy hết thảy lậu vốn đều không có gốc, đều đã dứt hết: đó gọi là nhẫn nhục. Tự thân đạt được, xét thấy các lậu đã hết, hết mà không có gì để hết, không thấy chỗ quy về của sống chết: đó gọi là tinh tấn. Khiến gốc rễ các lậu tự nhiên mãi không còn sót: đó gọi là nhất tâm. Dùng sức tinh tấn nhổ bỏ các lậu ấy, không có nơi chốn, thấy không có chỗ hướng đến: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm đúng phép), có sáu việc? Dùng uy nghi khiến vô số người đều theo lễ tiết, lòng hòa thuận vui vẻ: đó gọi là bố thí. Làm vui lòng khắp hết thảy chúng sinh, không ai không vui mừng thọ nhận lời dạy của pháp: đó gọi là trì giới. Điều quán xét chuyên tinh, không buông lung, chỉ giữ đạo lớn: đó gọi là nhẫn nhục. Đi lại thong thả, không vội vàng thô bạo: đó gọi là tinh tấn. Uy nghi không thiếu, lễ tiết đầy đủ: đó gọi là nhất tâm. Thấy sự nghiệp sâu xa, sáng rực không có gốc, đức hạnh đầy đủ: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực xót thương, có sáu việc? Nếu có kẻ ác lòng ôm tà độc, vẫn đem áo cơm nuôi dưỡng mà cứu giúp họ: đó gọi là bố thí. Thấy kẻ hung ác làm hại người nếu gặp tai nạn thì cứu giúp che chở, nhân đó chỉ bày kinh đạo cho họ: đó gọi là trì giới. Nếu những người học theo ngoại đạo có điều chí nguyện mà tự cao ngạo, đều có thể nhẫn chịu họ: đó gọi là nhẫn nhục. Nếu vì mọi người mà giảng giải, tuyên bày nghĩa lý như hoa sen trong ao: đó gọi là tinh tấn. Dùng nghiệp hiền lành mà giảng nghĩa, khiến họ tự điều phục mình: đó gọi là nhất tâm. Nếu có người cúng tế thần linh, nhân việc họ làm mà đến giảng pháp cho họ, lời nói chân thật, giáo hóa những người lõa thể (người tu khổ hạnh ngoại đạo không mặc áo): đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực hành theo tính không, có sáu việc? Bố thí không chán, không lấy làm mệt mỏi, giáo hóa khiến người vào đạo, không làm việc thế tục: đó gọi là bố thí. Việc làm tự tại, được tự chủ, không theo sự sai khiến của người khác: đó gọi là trì giới. Việc làm chuyên tinh, không quay lại rơi vào tiểu tiết: đó gọi là nhẫn nhục. Làm hạnh đến tận cùng, không chứng quả giữa chừng, hoàn tất đức của bậc Chúng Hựu (danh hiệu của Phật, bậc che chở giúp đỡ mọi người) (?): đó gọi là tinh tấn. Điều cần vâng làm thì luôn không nương tựa, vâng tu thuần thục: đó gọi là nhất tâm. Tùy theo điều người ta ưa mà dựng hạnh, dẫn dắt làm lợi cho hết thảy: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực buông bỏ, có sáu việc? Bỏ hạnh tham sống, không tham luyến thân, việc làm tự do, không vướng ngại gì: đó gọi là bố thí. Nếu bỏ đi thân, miệng, tâm trong hiện tại, đối với sống chết trong năm đường (trời, người, địa ngục, quỷ đói, súc sinh) tâm không dính mắc: đó gọi là trì giới. Giữ trong giới hạn, yên ổn vâng làm pháp, bốn tâm bình đẳng và sáu độ mà không vượt quá: đó gọi là nhẫn nhục. Những gì buông bỏ thì bỏ dâm dục, giận dữ, si mê, đều bỏ hết thảy các khổ còn lại và sáu mươi hai kiến chấp: đó gọi là tinh tấn. Khiến việc làm của chúng sinh được thuần thục, không vì kiêu ngạo mà bỏ việc làm: đó gọi là nhất tâm. Khiến chúng sinh lìa nỗi buồn rầu lo lắng, tâm giữ pháp tột bậc mà thuận theo lời dạy của giới luật: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực diệt độ (dứt hết phiền não, vào niết-bàn), có sáu việc? Nhân hiểu rõ tính không mà không khởi vọng tưởng, khi đến diệt độ thì đạt được vô sinh: đó gọi là bố thí. Điều tâm dựng lập là dựng nơi đạo lớn, giữ chỗ không có nơi chốn: đó gọi là trì giới. Bỏ sự yên ổn của thân, không nương thân mạng, khai hóa chúng sinh: đó gọi là nhẫn nhục. Dùng sức thần túc làm rung động ba nghìn thế giới (tam thiên đại thiên thế giới: một hệ thế giới vô cùng rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ), hết thảy trời người không ai kinh sợ: đó gọi là tinh tấn. Tâm thiền định, định ý chánh thọ, không dính mắc, không buông lung: đó gọi là nhất tâm. Sau khi diệt độ, xương thân được chia ra, phân bố khắp mười phương, hết thảy đều được nhờ ơn: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực biến hóa, có sáu việc? Chia xá-lợi (di cốt còn lại sau khi thiêu thân Phật), nơi nơi đều có được, lan khắp thiên hạ: đó gọi là bố thí. Xá-lợi hiện điềm lành, ánh sáng uy thần, ai thấy cũng vui mừng: đó gọi là trì giới. Chúng sinh thấy sự biến hóa thì lòng ôm vui mừng khen ngợi, nhân đó phát đạo tâm: đó gọi là nhẫn nhục. Chư thiên thấy uy đức, công đức cao vời, khuyên mọi người cùng vui theo: đó gọi là tinh tấn. Nếu thấy xá-lợi nơi chân của bậc tiên (tức Phật) (?) phóng ánh sáng, người ấy lông tóc dựng đứng, nước mắt liền tuôn ra: đó gọi là nhất tâm. Nếu thấy xá-lợi mà lập nguyện chí thành, xá-lợi liền hiện ánh sáng uy đức, năm màu rực rỡ: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực lưu truyền giáo pháp, có sáu việc? Nếu được mọi người quy y, cúng dường, cung cấp những gì mọi người thiếu thốn: đó gọi là bố thí. Luôn giữ tâm mình khiến không sinh khởi gì; đã không sinh thì không có diệt: đó gọi là trì giới. Nếu thấy ba cõi không có gì, Phật, pháp, người, vật hết thảy đều tự nhiên: đó gọi là nhẫn nhục. Có thể khiến kinh điển, đạo pháp, lời dạy lưu truyền trên cõi trời, khắp cả thiên hạ: đó gọi là tinh tấn. Các quyến thuộc của ma thấy vậy thì kinh sợ co rút, không dám đối mặt với uy nhan: đó gọi là nhất tâm. Nếu giáo pháp được lưu truyền sáng tỏ, mười phương yêu kính, ai nấy đều vui vẻ, dần dần đạt đến pháp diệt độ: đó gọi là trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Thế nào là hạnh độ vô cực chia xá-lợi, có sáu việc? Vì xá-lợi mà tìm các đồ cúng dường, ngày đêm cung kính phụng thờ: đó gọi là bố thí. Vô số người đều cùng vui mừng, quy y lễ lạy: đó gọi là trì giới. Nếu lại thị hiện ánh sáng uy thần, người xa gần đến xem, lần lượt chuyển hóa lòng nhau: đó gọi là nhẫn nhục. Chư thiên và nhân dân đều cùng hớn hở, biết đó là bậc chí tôn, nhân đó phát đạo ý (tâm hướng về giác ngộ): đó gọi là tinh tấn. Nếu thấy xá-lợi thì không còn niềm vui nào khác, nghĩ nhớ đạo Phật không gì ví được: đó gọi là nhất tâm. Khen ngợi xá-lợi thì được tài biện luận vi diệu, không vướng ngại, đạt vào trí tuệ. Đó là sáu việc.

 Bấy giờ Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) lại bảo Bồ-tát Hỷ Vương: Đó là hai nghìn một trăm hạnh độ vô cực. Ngoài ra còn có chín mươi hạnh độ vô cực để tiêu trừ chín nạn phiền não của đời (?), giáo hóa chín mươi sáu phái học thuyết tà ngoại đạo, khiến họ vào đạo chân chánh.

 Phật bảo Bồ-tát Hỷ Vương: Hai nghìn một trăm hạnh độ vô cực này là để giảng pháp giáo hóa những người thuộc loại nặng về tham dâm. Hai nghìn một trăm hạnh độ vô cực để giảng pháp khai hóa những người thuộc loại nặng về giận dữ. Hai nghìn một trăm hạnh độ vô cực để giảng pháp khai mở giác ngộ những người thuộc loại nặng về ngu si. Hai nghìn một trăm hạnh độ vô cực để giảng pháp dạy bảo giáo hóa những người thuộc loại đẳng phần (người có tham, giận, si ngang nhau). Hợp lại là tám nghìn bốn trăm hạnh độ vô cực. Mỗi hạnh biến ra mười, hợp thành tám vạn bốn nghìn hạnh độ vô cực.

 Phật là vua thầy thuốc, pháp là thuốc hay vô thượng cho chúng sinh trong hết thảy ba cõi, chữa trị ba độc (tham, sân, si), khiến các ấm, cái (những thứ che lấp tâm) được tiêu trừ. Những người đẳng phần, kẻ phản nghịch, kẻ vô ơn không biết đền đáp, nhờ thấy sự giáo hóa dẫn dắt mà không ai không được giải thoát. Nếu không vâng làm tám vạn bốn nghìn hạnh độ vô cực này mà muốn vì trăm nghìn loại người trừ bỏ tám vạn bốn nghìn thứ cáu bẩn, trần lao (phiền não làm tâm nhọc nhằn vấy bụi), đạt được tám vạn bốn nghìn pháp môn tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh sâu xa), thì rốt cuộc không thể thành. Do vậy phải tu dựng nghĩa lý của tám vạn bốn nghìn pháp hành về tính không, lấy đó giáo hóa dẫn dắt trăm nghìn loại người, tiêu trừ tám vạn bốn nghìn thứ cáu bẩn trần lao, đạt được tám vạn bốn nghìn pháp môn tam-muội. Đó gọi là đạo Phật, vào sâu đến vô cùng, đạt được nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả).

 Phật nói: Này Hỷ Vương! Ta nhờ pháp này mà ngồi dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), hàng phục quyến thuộc của ma, thành tối chánh giác (sự giác ngộ chân chánh cao tột). Nhân hiểu pháp này mà dựng lập sự bình đẳng, ngồi kết già phu tọa (thế ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) trên mặt đất, liền đạt được sự thần diệu cao vời. Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên, chúa tể cõi sắc) cung kính, liền xuống cúi đầu lạy, quy y, khẩn cầu lòng thương xót, thưa rằng: Ngài thuở xưa đã thệ nguyện vì hết thảy chúng sinh, nay mọi người đều tụ hội, ai cũng muốn nghe kinh. Phạm vương rơi nước mắt mà ân cần khuyến thỉnh, xin Ngài cứu độ hết thảy những kẻ mê lầm chưa được độ.

 Phật đã thành bậc đại thánh vi diệu như thế, đạt tối chánh giác, ngồi yên lặng lẽ, tự mình im lặng, trong tâm nghĩ rằng: Đời ác năm trược (năm thứ vẩn đục của thời mạt thế: thời đại vẩn đục, kiến chấp vẩn đục, phiền não vẩn đục, chúng sinh vẩn đục, thọ mạng vẩn đục), chín mươi sáu nẻo ngoại đạo, sáu mươi hai kiến chấp, người đời mê lầm thô bạo, phần nhiều vô ơn, không nhận lời dạy của đạo; chi bằng im lặng mà nhập bát-nê-hoàn (niết-bàn trọn vẹn, tức lìa đời nhập diệt).

 Phật ngồi dưới cây, ánh sáng cao vời chiếu khắp mười phương. Chư thiên cõi Tịnh Cư (cõi trời trong sạch, nơi ở của các bậc thánh đã chứng quả bất hoàn) từ xa thấy ánh sáng uy đức, dung mạo và công đức đều rực rỡ, đạo đức chói lọi, là sự nghiệp tốt lành, nên được lưu truyền. Hội chúng chư thiên đều cùng vui mừng: Ngài đã dựng lập ánh sáng lớn, vắng lặng chân chánh, thông suốt của bậc thánh không bờ bến, ánh sáng rực rỡ chói lòa, uy đức hiển bày khắp nơi, thanh tịnh vô thượng, tôn quý nhất trong ba đời, trùm khắp hết thảy cõi Phật mười phương. Tâm Ngài thông suốt, làm rung động ba nghìn cõi nước; trí tuệ của đạo rộng xa, khó được thấy nghe; vượt bậc không đáy, danh tiếng lan khắp. Họ thấy uy thần ấy, ánh sáng mầu nhiệm vô lượng, dung nhan và đức lớn, trí như hư không, đặc biệt không gì ví được. Lúc ấy Phạm vương lại thưa với Phật, nín thở một lòng, cung kính quy y, nói bài tụng rằng:

 Nơi đạo tràng tỏa sáng lớn, hàng phục ma, dứt phiền não,

 Rung chuyển ba nghìn cõi nước, diệt hoạn nạn các đường ác.

 Thân ngay ngắn ngồi yên ổn, không nghiêng như núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo).

 Rực sáng chiếu khắp cõi Phật; Ngài ngồi dưới cây, ai cũng được thấm nhuần.

 Ngồi ngay, các giác quan lặng yên, như sư tử ngự, chẳng sợ gì.

 Tự thấy muốn vào tịch diệt; trên tòa thù thắng, gìn giữ mà tỏa sáng (?).

 Ở dưới vua của các cây, hiển bày uy lực, rộng ban sự an của đạo lớn,

 Tiêu trừ pháp vô ích của đời, dứt và chuyển hóa tai ách ba đường ác.

 Ngắm dung nhan sáng ngời không chán, xin trong tâm thật lòng xót thương,

 Xét kỹ mà nói lời bàn tôn quý, bình đẳng giảng pháp bằng phẳng an hòa.

 Đạo Ngài chọn lựa nghiệp ba đời, soi sáng các pháp của ba bậc.

 Xin đúng thời tuyên bày ý và hạnh, hiện đạo như vầng trăng tròn.

 Sắc tướng tốt đẹp ba mươi hai (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật), là cha thánh lớn trên đời.

 Xin đừng bỏ thế gian không niềm vui; bậc thần đức không ai sánh, Phạm thiên đến thỉnh cầu (?).

 Thấy đời ở trong ba lửa (lửa tham, lửa giận, lửa si), xin lấy nước pháp làm tỉnh người đời,

 Thường che chở, dập tắt sự thiêu đốt; nay chính là lúc mưa cam lộ (sương ngọt của cõi trời, ví giáo pháp mát lành).

 Xin xét thấy sự tinh tấn không gián đoạn, cho kẻ mê lầm được đường chánh.

 Bậc mắt sáng, lời dạy không hai, xin thương xót, đúng thời mà dạy dỗ.

 Đức như biển cả, như núi lớn, vì chúng sinh xin thả thuyền giác ngộ,

 Để vớt những kẻ chìm trong dòng, chuyển hóa ngoại đạo hiểm ác tà vạy.

 Người bị trói vì tham, chấp thân là thật; tà kiến làm hại, làm tôi tớ cho ái dục,

 Không được thoát khỏi ngục lâu dài; xin dẫn dắt kẻ có thể giáo hóa được giải thoát.

 Sinh trong tà, ngủ mê mãi, chạy theo trần cảnh, không ưa đạo.

 Ngài đã được định, giới, nguyện vững mạnh, sao không đánh trống pháp?

 Người thiếu thốn rơi vào ngục, trong năm đường của đời cầu xin,

 Mãi không đạt được kho vô tận; cớ sao Ngài không tuyên bày cuộc thí pháp (?)?

 Vô số chúng sinh ôm lòng tin, sao Ngài ở yên lặng mà bỏ cam lộ?

 Xin thương kẻ bị nóng bức, ban mưa pháp; bậc nắm giữ giác ngộ có thể rưới ân nhuần.

 Ngài biết bệnh nhọt của ba đời: là không tỉnh ngộ phiền não trong tâm.

 Ngài đã có thuốc thanh tịnh, sao không cứu chữa cho họ?

 Xin tiêu trừ tối tăm của chúng sinh; Ngài đã thành đại đức, có tướng mã âm tàng (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật: chỗ kín ẩn vào trong như ngựa chúa) (?).

 Ánh sáng trí tuệ chiếu cõi đại thiên, sao không rọi sáng cõi Phật?

 Xin thương trời và người đời, rơi vào bốn dòng nước xiết (bốn dòng cuốn trôi chúng sinh: dục, tham chấp sự tồn tại, tà kiến, vô minh).

 Sao không cứu nạn này, che chở những kẻ rơi xuống hố lớn?

 Phật thấy các tưởng tạp nhạp; trời và người đứng chắp tay.

 Không dua nịnh, bỏ điều chẳng an; sao Ngài không bày ra báu đạo?

 Mắt Phật nhìn khắp ba cõi; Phạm thiên khuyến thỉnh đấng tôn quý của loài người:

 Xin thương những kẻ tà kiến, chuyển bánh xe pháp (tức giảng dạy giáo pháp, như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) để tiêu trừ nóng bức.

 Đấng Tôn ngồi trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử chúa không sợ hãi), chư thiên và người đều tụ về đây,

 Đứng đây cầu được thấm nhuần, xin vì chúng con mà chuyển bánh xe pháp.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video