Phẩm Dược Thảo Dụ (Ví dụ về cây cỏ làm thuốc) thứ năm.
Bấy giờ đức Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được thế gian tôn kính) bảo ngài Ma-ha Ca-diếp (một trong các đại đệ tử của Phật) và các đại đệ tử: "Hay thay, hay thay! Ca-diếp, ông đã khéo nói về công đức (phẩm chất tốt đẹp và phước lành có được do tu tập) chân thật của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý như thật mà đến). Đúng như lời ông nói. Như Lai còn có vô lượng vô biên a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) công đức, các ông dù trải vô lượng ức kiếp (kiếp: đơn vị thời gian cực dài) mà nói cũng không hết."
"Ca-diếp nên biết, Như Lai là vua của các pháp (pháp: giáo lý, và cũng chỉ mọi sự vật hiện tượng). Hễ Ngài nói điều gì đều không hư dối. Đối với tất cả các pháp, Ngài dùng trí tuệ và phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt người) mà diễn nói. Pháp Ngài nói ra đều đưa đến địa vị nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí của Phật). Như Lai quan sát, biết chỗ quy hướng của tất cả các pháp, cũng biết những gì diễn ra trong sâu thẳm lòng của tất cả chúng sinh, thông suốt không ngăn ngại. Lại nữa, đối với các pháp, Ngài hiểu thấu đến cùng, rõ ràng, và chỉ bày cho chúng sinh tất cả trí tuệ."
"Ca-diếp, ví như trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp lại, chỉ một vũ trụ rộng lớn thuộc sự giáo hóa của một đức Phật), núi sông, khe hang và đất đai mọc ra cỏ cây, rừng rậm và các thứ cây cỏ làm thuốc, chủng loại nhiều, tên gọi và hình sắc khác nhau. Mây dày giăng khắp, phủ trùm cả tam thiên đại thiên thế giới, cùng một lúc mưa xuống đều khắp, nước thấm nhuần khắp nơi. Cỏ cây, rừng rậm và các cây thuốc — loại rễ nhỏ, thân nhỏ, cành nhỏ, lá nhỏ; loại rễ vừa, thân vừa, cành vừa, lá vừa; loại rễ lớn, thân lớn, cành lớn, lá lớn — các cây lớn nhỏ tùy theo bậc trên, giữa, dưới mà mỗi thứ nhận được phần của mình. Cùng một đám mây mưa xuống, nhưng tùy theo giống loại và bản tính của mỗi thứ mà chúng được sinh trưởng, nở hoa kết trái. Tuy cùng một đất sinh ra, cùng một trận mưa thấm nhuần, mà các cỏ cây mỗi thứ có khác nhau."
"Ca-diếp nên biết, Như Lai cũng như thế. Ngài xuất hiện ra đời như đám mây lớn nổi lên, dùng tiếng lớn vang khắp thế giới của trời, người, A-tu-la (một loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến), như đám mây lớn kia phủ khắp tam thiên đại thiên cõi nước. Ở giữa đại chúng, Ngài cất lời rằng: 'Ta là Như Lai, Ứng Cúng (xứng đáng nhận sự cúng dường của trời người), Chính Biến Tri (hiểu biết chân chính và trọn khắp), Minh Hạnh Túc (trí sáng và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến cõi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu thấu thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao tột không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục, dẫn dắt người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn), Thế Tôn. Người chưa được độ (đưa qua khỏi biển khổ) thì ta khiến được độ; người chưa hiểu thì ta khiến hiểu; người chưa yên thì ta khiến được yên; người chưa được Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) thì ta khiến được Niết-bàn. Đời này đời sau ta đều biết đúng như thật. Ta là người biết tất cả, thấy tất cả, biết đạo, mở đạo, nói đạo. Các ngươi, chúng trời, người, A-tu-la, đều nên đến đây để nghe pháp.'"
"Bấy giờ vô số nghìn vạn ức loại chúng sinh đến chỗ Phật nghe pháp. Khi ấy Như Lai quan sát các căn (tư chất, năng lực tiếp nhận giáo pháp) của chúng sinh ấy là lanh lợi hay chậm lụt, tinh tấn hay lười biếng, rồi tùy theo sức kham nhận của họ mà thuyết pháp, đủ loại vô lượng, khiến ai cũng vui mừng, mau được lợi lành. Các chúng sinh ấy nghe pháp rồi, đời này yên ổn, đời sau sinh vào chỗ tốt, nhờ đạo mà hưởng vui, lại được nghe pháp. Nghe pháp rồi, họ lìa các chướng ngại, đối với các pháp, tùy sức mình mà dần dần vào được đạo. Cũng như mưa từ đám mây lớn kia rơi xuống tất cả cỏ cây, rừng rậm và các cây thuốc, theo giống loại của mỗi thứ mà được thấm nhuần đầy đủ, mỗi thứ đều được sinh trưởng."
"Như Lai nói pháp chỉ một tướng một vị (cùng một bản chất, một hương vị duy nhất), tức là tướng giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc của sinh tử), tướng xa lìa (lìa bỏ mọi chấp trước), tướng diệt (dứt hết khổ đau), rốt cuộc đều đi đến nhất thiết chủng trí (trí biết rõ hết thảy mọi pháp với mọi khía cạnh sai biệt của chúng, tức trí tuệ viên mãn của Phật). Chúng sinh nào nghe pháp của Như Lai, hoặc thọ trì, đọc tụng, đúng như lời dạy mà tu hành, thì công đức đạt được chính họ cũng không tự biết. Vì sao vậy? Chỉ có Như Lai biết giống loại, hình tướng, thể chất, bản tính của chúng sinh ấy: nhớ việc gì, nghĩ việc gì, tu việc gì; nhớ thế nào, nghĩ thế nào, tu thế nào; dùng pháp gì mà nhớ, dùng pháp gì mà nghĩ, dùng pháp gì mà tu; dùng pháp gì mà được pháp gì. Chúng sinh ở nơi đủ loại địa vị khác nhau, chỉ có Như Lai thấy đúng như thật, rõ ràng không ngăn ngại. Cũng như các cỏ cây, rừng rậm, cây thuốc kia tự chúng không biết bản tính trên, giữa, dưới của mình."
"Như Lai biết pháp một tướng một vị ấy, tức là tướng giải thoát, tướng xa lìa, tướng diệt, rốt ráo là Niết-bàn, là tướng thường vắng lặng, cuối cùng quy về không. Phật biết vậy rồi, xem xét lòng ham muốn của chúng sinh mà gìn giữ che chở họ, vì thế không nói ngay nhất thiết chủng trí. Các ông, Ca-diếp, thật là hiếm có, biết được Như Lai tùy chỗ thích hợp mà nói pháp, tin được, nhận được. Vì sao vậy? Vì chư Phật Thế Tôn tùy chỗ thích hợp mà nói pháp, khó hiểu khó biết."
Bấy giờ đức Thế Tôn muốn tuyên lại ý này nên nói kệ (thể thơ trong kinh Phật, dùng để nhắc lại ý đã giảng) rằng:
Đấng Pháp vương phá hữu (vua của các pháp, phá tan sự tồn tại trong vòng sinh tử, tức Phật) xuất hiện ở thế gian, tùy theo ý muốn của chúng sinh
mà nói pháp đủ cách. Như Lai tôn quý, trí tuệ sâu xa,
lâu nay lặng thinh về điều cốt yếu, không vội nói ngay. Người có trí nếu nghe
thì tin hiểu được; kẻ không có trí sẽ nghi ngờ hối tiếc, thì mất mãi.
Vì thế, Ca-diếp, ta tùy sức họ mà nói, dùng nhiều nhân duyên
khiến họ được chính kiến (cái thấy chân chính, đúng đắn). Ca-diếp nên biết, ví như mây lớn
nổi lên ở thế gian, che khắp tất cả. Mây lành chứa nước,
chớp sáng lóe lòa, sấm rền vang xa, khiến mọi loài vui mừng.
Ánh mặt trời bị che, mặt đất mát mẻ; mây dày rủ thấp,
như có thể với tay nắm được. Mưa xuống đều khắp, bốn phương cùng rơi,
tuôn rót vô lượng, khắp đất thấm đầy. Núi sông, hang hiểm,
những chốn sâu kín mọc lên cỏ cây, cây thuốc, các cây lớn nhỏ,
trăm thứ lúa mạ, mía, nho, được mưa thấm nhuần,
không thứ gì không tươi tốt. Đất khô thấm khắp, cây thuốc cây gỗ đều xanh tươi.
Mây kia tuôn ra nước chỉ một vị, cỏ cây rừng rậm
tùy phần mà nhận sự thấm nhuần. Tất cả các cây, hạng trên, giữa, dưới,
tùy theo lớn nhỏ, đều được sinh trưởng. Rễ, thân, cành, lá,
hoa trái, sắc màu, một trận mưa đến, đều được tươi nhuận.
Tùy theo thể tướng, tính phận lớn nhỏ, sự thấm nhuần chỉ là một
mà mỗi thứ đều tốt tươi. Phật cũng như thế, xuất hiện ở đời
ví như mây lớn che khắp tất cả. Đã ra đời rồi,
Ngài vì các chúng sinh phân biệt diễn nói thật tướng của các pháp.
Đấng Đại Thánh Thế Tôn, ở trong tất cả chúng trời người,
tuyên lời như vầy: "Ta là Như Lai, đấng Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức loài người; cũng hiểu là bậc đầy đủ cả phước lẫn trí),
ra đời ở thế gian, như mây lớn thấm nhuần tất cả
chúng sinh khô héo, đều khiến lìa khổ, được vui yên ổn:
niềm vui thế gian và niềm vui Niết-bàn. Các chúng trời người,
hãy một lòng lắng nghe, đều nên đến đây chiêm bái đấng Vô Thượng Tôn.
Ta là Thế Tôn, không ai sánh kịp. Vì muốn yên ổn chúng sinh
nên ta hiện ra đời, vì đại chúng nói pháp trong sạch như cam lộ (nước ngọt của cõi trời, ví giáo pháp làm mát lành, đưa đến chỗ không còn sinh tử).
Pháp ấy chỉ một vị, là giải thoát, Niết-bàn. Ta dùng một âm thanh mầu nhiệm
diễn bày nghĩa này, thường làm nhân duyên cho Đại thừa (giáo pháp đưa đến quả vị Phật, vừa tự độ vừa độ người).
Ta xem tất cả đều bình đẳng khắp, không có lòng phân bên này bên kia,
không có lòng thương ghét. Ta không tham đắm, cũng không ngăn ngại,
luôn vì tất cả mà nói pháp bình đẳng. Như vì một người,
đông người cũng vậy. Ta thường diễn nói pháp, chưa từng làm việc gì khác.
Đi lại ngồi đứng, trọn không mỏi chán. Ta làm đầy đủ thế gian
như mưa thấm nhuần. Kẻ sang người hèn, bậc trên kẻ dưới, người giữ giới và kẻ phạm giới,
người uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép tắc của người tu) đầy đủ và người không đầy đủ, người chính kiến và kẻ tà kiến (cái thấy sai lệch),
người căn lanh lợi và kẻ căn chậm lụt, ta đều đổ mưa pháp (giáo pháp ví như mưa thấm nhuần muôn loài) bình đẳng, không hề mỏi mệt.
Tất cả chúng sinh nghe pháp của ta, tùy sức mà nhận lãnh,
ở nơi các địa vị khác nhau: hoặc ở cõi người, cõi trời, làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế gian bằng chính pháp),
Đế Thích, Phạm vương và các vị trời (Đế Thích: vua cõi trời Đao Lợi; Phạm vương: vua cõi trời Sắc giới) — đó là cây thuốc nhỏ. Người biết pháp vô lậu (dứt sạch phiền não),
được Niết-bàn, khởi sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, mắt thấy khắp nơi, tai nghe khắp nơi, biết lòng người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não) và được ba minh (ba trí sáng suốt: biết đời trước, thấy đời sau của chúng sinh, dứt sạch phiền não),
một mình ở núi rừng, thường tu thiền định (lắng tâm chuyên chú, quán chiếu), chứng quả Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lý nhân duyên) —
đó là cây thuốc bậc vừa. Người cầu địa vị Thế Tôn, nguyện: "Ta sẽ thành Phật",
tu tinh tấn và thiền định — đó là cây thuốc bậc trên. Lại có các người con Phật
chuyên tâm theo Phật đạo, thường làm việc từ bi, tự biết mình sẽ thành Phật,
quyết định không nghi — đó gọi là cây nhỏ. Người an trụ nơi thần thông,
chuyển bánh xe không thoái lui (bất thoái luân: giảng pháp khiến người nghe tiến tu mãi không lùi), độ vô lượng ức trăm nghìn chúng sinh,
những Bồ-tát (người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) như vậy gọi là cây lớn. Phật nói pháp bình đẳng
như mưa chỉ một vị, nhưng tùy tính chúng sinh mà sự nhận lãnh không đồng,
như cỏ cây kia, mỗi thứ bẩm thụ khác nhau. Phật dùng ví dụ này
làm phương tiện mở bày, dùng đủ thứ lời lẽ diễn nói một pháp.
So với trí tuệ của Phật, điều ấy chỉ như một giọt nước trong biển. Ta đổ mưa pháp
đầy khắp thế gian. Pháp chỉ một vị, mỗi người tùy sức tu hành,
như rừng rậm kia, cây thuốc và các cây, tùy theo lớn nhỏ
dần thêm tươi tốt. Pháp của chư Phật thường chỉ một vị,
khiến các thế gian khắp được đầy đủ; tuần tự tu hành,
ai cũng được đạo quả. Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), Duyên giác ở nơi núi rừng,
ở thân cuối cùng (thân đời chót, sau đó không còn tái sinh), nghe pháp được quả — đó gọi là cây thuốc
mỗi thứ được lớn thêm. Nếu các Bồ-tát trí tuệ vững chắc,
hiểu thấu ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc, tức toàn bộ thế giới luân hồi), cầu thừa (cỗ xe, ví con đường tu) tối thượng — đó gọi là cây nhỏ
mà được lớn thêm. Lại có người trụ trong thiền định, được sức thần thông,
nghe các pháp là không, lòng rất vui mừng, phóng ra vô số ánh sáng,
độ các chúng sinh — đó gọi là cây lớn mà được lớn thêm.
Như thế đó, Ca-diếp, pháp Phật nói ví như mây lớn
dùng mưa chỉ một vị thấm nhuần muôn hoa là loài người (?), khiến mỗi hoa đều kết thành quả.
Ca-diếp nên biết, ta dùng các nhân duyên, đủ thứ ví dụ
mà mở bày Phật đạo, đó là phương tiện của ta; chư Phật cũng như vậy.
Nay ta vì các ông nói điều chân thật nhất: các chúng Thanh văn
đều chưa phải là diệt độ (Niết-bàn hoàn toàn). Điều các ông đang làm chính là đạo Bồ-tát,
dần dần tu học, đều sẽ thành Phật.
"Lại nữa, Ca-diếp, Như Lai đối với các chúng sinh, sự điều phục là bình đẳng. Ca-diếp, ví như ánh sáng mặt trời, mặt trăng chiếu khắp thế gian: dù người làm lành hay làm chẳng lành, dù ở chỗ cao hay ở chỗ thấp, dù chỗ thơm hay chỗ hôi, khắp nơi đều bình đẳng, ánh sáng chiếu không thiên lệch. Cũng vậy, Ca-diếp, ánh sáng tâm nhất thiết chủng trí của Như Lai, Ứng Cúng, Chính Biến Tri, đối với chúng sinh thọ sinh trong năm đường (ngũ thú: năm nẻo tái sinh — địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), tùy theo lòng tin hiểu của họ đối với Đại thừa, Duyên giác thừa, Thanh văn thừa, mà vì họ nói chính pháp (giáo pháp chân chính), chuyển vận một cách bình đẳng. Trí tuệ của Như Lai cũng không thêm không bớt, tùy theo phước và trí mà họ tích tụ được mà sinh ra. Ca-diếp, không có ba thừa; chỉ vì các chúng sinh kia hành trì khác nhau nên mới đặt bày ra ba thừa."
Huệ mạng (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo trưởng lão) Ma-ha Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu không có ba thừa, sao đời nay lại đặt bày ra Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát?" Phật bảo huệ mạng Ma-ha Ca-diếp: "Ví như người làm đồ gốm nhồi đất sét như nhau mà làm ra đồ. Trong đó có cái đựng đường cát, có cái đựng bơ, có cái đựng sữa và váng sữa, có cái đựng phân dơ. Đất sét không hề có khác biệt, nhưng tùy vật bỏ vào nhiều ít mà đồ đựng được đặt tên khác nhau. Cũng vậy, Ca-diếp, đây chỉ là một thừa, tức là Đại thừa, không có hai thừa hay ba thừa."
Huệ mạng Ma-ha Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các chúng sinh kia có đủ loại tin hiểu. Nếu ra khỏi ba cõi, thì họ được một Niết-bàn, hay hai, hay ba?" Phật bảo huệ mạng Ma-ha Ca-diếp: "Nếu giác ngộ rằng thể tính các pháp là bình đẳng thì đó là Niết-bàn. Nó cũng chỉ là một, không có hai, ba. Ca-diếp, vì nghĩa ấy, ta sẽ vì ông làm ví dụ. Nhờ ví dụ này, người có trí sẽ hiểu được nghĩa ta nói."
"Ca-diếp, ví như một người đàn ông mù từ lúc sinh ra nói rằng: 'Không có các màu sắc đẹp xấu, cũng không có màu sắc đẹp xấu nào để thấy; không có mặt trời, mặt trăng, tinh tú, cũng không có tinh tú nào để thấy.' Có người đàn ông khác, trước mặt người mù bẩm sinh kia, nói rằng: 'Có màu sắc đẹp xấu, cũng có màu sắc đẹp xấu để thấy; có mặt trời, mặt trăng, tinh tú, cũng có tinh tú để thấy.' Người mù bẩm sinh tuy nghe nói nhưng không tin nhận."
"Khi ấy có một vị lương y giỏi, biết các bệnh, thấy người mù bẩm sinh kia, nghĩ rằng: 'Người này trước kia có nghiệp ác (việc làm xấu ở đời trước dẫn đến quả báo), nay sinh bệnh. Bệnh sinh ra thì có bốn loại, đó là bệnh do phong (khí), do hoàng (mật vàng), do đàm (?) (chất nhầy), và do cả ba thứ ấy cùng rối loạn ngang nhau.' Lúc ấy vị lương y vì muốn diệt bệnh cho người ấy, lại khéo suy nghĩ rằng: 'Các thứ thuốc thông dụng ở đời đều không chữa được bệnh này. Chỉ ở Tuyết Sơn vương (vua của các núi tuyết, tức dãy Hy-mã-lạp-sơn) mới có bốn thứ thuốc.' Bốn thứ ấy là gì? Thứ nhất gọi là 'Thuận nhập các xứ sắc và vị' (giúp tiếp nhận đúng các cảnh màu sắc, mùi vị); thứ hai gọi là 'Giải thoát các bệnh'; thứ ba gọi là 'Phá hoại các độc'; thứ tư gọi là 'Tùy chỗ ở mà ban cho an lạc'. Đó là bốn thứ."
"Bấy giờ vị lương y khởi lòng thương xót người mù bẩm sinh, nảy ra cách suy tính khéo léo như vậy. Bằng phương cách ấy, ông đến núi Tuyết Sơn vương. Đến rồi, có lúc lên đỉnh, có lúc xuống dưới, có lúc đi ngang, quan sát khắp nơi. Quan sát xong, ông tìm được bốn thứ thuốc. Trong đó, có thứ ông nhai bằng răng, làm xong rồi cho uống; có thứ mài bằng đá; có thứ trộn với thuốc khác nấu chín rồi cho uống; có thứ trộn với thuốc sống làm thành rồi cho dùng; có khi lấy kim châm vào thân làm thành huyệt; có khi dùng lửa hơ đốt; có khi trộn với các thuốc khác, thậm chí trộn vào đồ ăn thức uống mà cho dùng. Bấy giờ người mù bẩm sinh, nhờ cách chữa trị thích hợp, liền được sáng mắt. Được sáng mắt rồi, trong ngoài xa gần, ánh sáng mặt trời mặt trăng, tinh tú và các màu sắc, anh đều thấy được cả, liền nói rằng: 'Ôi, trước đây ta thật ngu si! Ta nghe người ta nói từ trước mà vốn không tin nhận. Nay lúc này ta đều thấy cả. Ta đã thoát mù, đã được mắt sáng, không ai hơn ta.'"
"Lúc ấy lại có một vị tiên nhân được năm thần thông (năm năng lực siêu phàm): thiên nhãn (mắt nhìn thấu mọi nơi), thiên nhĩ (tai nghe khắp mọi tiếng), biết rõ lòng người khác, nhớ được các đời trước, và khéo chứng được thần túc thông (đi lại, biến hóa tự tại). Ông bảo người đàn ông kia: 'Này anh, anh chỉ mới được mắt sáng, ngoài ra chẳng biết gì cả. Cớ sao nay anh đã sinh lòng kiêu mạn (tự cao, khinh người)? Anh cũng chưa có trí tuệ khéo léo.' Ông lại nói: 'Này anh, khi anh vào nhà ngồi, bên ngoài có những hình sắc khác thì anh không thấy không biết. Anh cũng không biết lòng lành lòng ác của chúng sinh. Những tiếng nói, tiếng trống, tiếng tù và ở cách năm du-xà-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), anh cũng không nghe không biết. Chỗ cách chỉ một câu-lô-xá (đơn vị đo đường ngắn, khoảng tầm nghe tiếng bò rống) mà không nhấc hai chân thì anh không đến được. Những việc làm khi còn trong thai mẹ cho đến lúc lớn lên, anh cũng chẳng nhớ. Sao anh có trí khéo được? Sao lại nói rằng: Ta thấy hết cả? Lại nữa, này anh, chỗ tối anh cho là sáng, chỗ sáng anh cho là tối.'"
"Khi ấy người đàn ông nói với tiên nhân: 'Phải dùng phương cách gì, làm những việc thanh tịnh nào thì sẽ được trí ấy? Nhờ sức tin trong sạch nơi các ngài, tôi cũng mong được công đức như vậy.' Lúc ấy vị tiên nhân bảo người kia: 'Nếu muốn như thế, anh nên ở hang núi vắng vẻ, ngồi suy nghĩ về pháp và dứt trừ phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê), thì sẽ được thần thông, đầy đủ công đức.' Người đàn ông nhận lời dạy rồi, liền đi xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu), ở nơi vắng vẻ, chuyên giữ một lòng, dứt sự khát ái (lòng ham muốn khao khát như người khát nước) của thế gian, được năm thần thông. Được năm thần thông rồi, anh suy nghĩ: 'Trước kia ta làm những việc khác, vì nhân ấy mà không có lấy một công đức nào có thể chứng biết. Nay ta nghĩ đến đâu thì liền đi đến được đó. Thuở trước ta ít trí ít tuệ, sống như người mù.'"
"Ca-diếp, ta làm ví dụ này là muốn cho các ông biết nghĩa; trong nghĩa này lại nên thấy như sau. Ca-diếp, người mù bẩm sinh tức là tất cả chúng sinh đang ở trong vòng trôi lăn của sáu đường (lục thú: sáu nẻo tái sinh — địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, A-tu-la, người, trời). Nếu đối với chính pháp chưa có hiểu biết thì sự mù tối của phiền não sẽ tăng trưởng, cùng với sự tối tăm của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý, là gốc rễ của khổ đau). Vì vô minh tối tăm nên hành nghiệp (hành: những tạo tác của thân, miệng, ý; đây là mắt xích thứ hai trong chuỗi mười hai nhân duyên dẫn đến sinh tử) tích tụ; do hành nghiệp làm duyên nên có danh sắc (thân và tâm hợp thành một con người), cho đến chỉ còn khối khổ lớn chất chồng. Sinh ra trong tối tăm vô minh như thế, chúng sinh ở mãi trong vòng trôi lăn. Chỉ có Như Lai vượt ra khỏi ba cõi, khởi lòng thương xót, như người cha hiền thương yêu đứa con một. Khởi lòng thương xót rồi, Ngài đi xuống ba cõi, thấy các chúng sinh đi trong bánh xe trôi lăn, không biết đúng như thật cách ra khỏi vòng trôi lăn. Phật dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn mọi sự) mà quan sát họ. Thấy rồi, Ngài biết rõ những chúng sinh này: có người đời trước làm lành; có người ít giận mà nhiều tham, có người ít tham mà nhiều giận; có người ít trí, có người trí khéo; có người đã chín muồi, trong sạch, có người tà kiến. Vì các chúng sinh ấy, Phật dùng phương tiện khéo nói ba thừa."
"Vị tiên nhân có năm thần thông, mắt trong sạch kia, tức là Bồ-tát: phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), được vô sinh nhẫn (trí an trụ vững vàng nơi chân lý các pháp vốn không sinh không diệt), chứng ngộ sự giác ngộ vô thượng chân chính. Vị đại lương y kia tức là Như Lai, nên thấy như vậy. Người mù bẩm sinh kia tức là chúng sinh si mê tối tăm, nên thấy như vậy. Các bệnh phong, hoàng, đàm… tức là tham, giận, si và sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của các phái ngoại đạo thời Phật), nên thấy như vậy. Bốn thứ thuốc tức là các cửa Niết-bàn: không, vô tướng, vô nguyện (quán mọi pháp trống rỗng, không có hình tướng cố định, không còn mong cầu gì), nên thấy như vậy. Tùy thuốc uống vào mà bệnh theo đó tiêu diệt, tức là các cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện. Tu tập chính niệm rồi thì vô minh sẽ diệt; vô minh diệt nên hành diệt, cho đến khối khổ lớn cũng diệt. Suy nghĩ như vậy thì không trụ trong thiện, cũng không trụ trong ác. Người mù được mắt sáng tức là Thanh văn thừa và Duyên giác thừa, nên thấy như vậy: cắt đứt sự trói buộc của phiền não trong vòng trôi lăn, thoát khỏi phiền não, thoát khỏi sáu đường và ba cõi. Vì nghĩa ấy, người theo Thanh văn thừa nghĩ rằng: 'Không còn pháp nào khác phải chứng ngộ nữa; nay ta đã đến Niết-bàn rồi.'"
"Bấy giờ Như Lai vì họ nói pháp: 'Nếu đối với các pháp chưa đạt được trọn vẹn, thì đâu có Niết-bàn rốt ráo?' Phật dùng bồ-đề (sự giác ngộ) giáo hóa họ, khiến họ phát tâm bồ-đề, không trụ trong vòng trôi lăn, cũng không dừng lại ở Niết-bàn. Họ ngộ ra ba cõi, mười phương đều trống rỗng vắng lặng, đều như huyễn hóa, như mộng, như ánh nắng dợn (ảo ảnh trông như nước lúc trời nắng), như tiếng vang; quán thấy các pháp không sinh không diệt, không trói không mở, không tối không sáng. Thấy pháp sâu xa như vậy, cái thấy của họ cũng là không thấy gì, mà cũng luôn thấy lòng tin hiểu của các chúng sinh khác nhau đầy khắp ba cõi."
Bấy giờ đức Thế Tôn muốn tuyên lại ý này mà nói kệ rằng:
Ví như ánh sáng mặt trời mặt trăng chiếu bình đẳng khắp tam thiên đại thiên thế giới,
đối với điều thiện và điều ác, ánh sáng không thêm không bớt.
Ánh sáng trí tuệ của Như Lai bình đẳng như mặt trời mặt trăng,
giáo hóa các chúng sinh, không thêm cũng không bớt.
Như người thợ gốm làm đồ, nhồi đất sét như nhau;
trong đó, có đồ đựng đường cát, sữa, bơ, nước,
có đồ đựng thứ dơ bẩn, có đồ đựng váng sữa.
Người thợ gốm chỉ lấy một thứ đất sét mà làm ra đồ;
vật bỏ vào bên trong, nhân đó mà biết tên của đồ đựng.
Đối với chúng sinh, không sót một ai (?), Như Lai tùy theo ý muốn khác nhau,
tuy nói các thừa sai khác, nhưng quyết định chỉ có Phật thừa.
Vì không có trí nên xoay vần trong vòng luân chuyển mà không biết sự vắng lặng (Niết-bàn).
Nếu người biết được lý không, xa lìa pháp ngã (sự chấp các pháp và cái tôi là có thật),
người ấy biết được sự giác ngộ chân chính mà đức Phật Thế Tôn đạt được.
Người được an trí nơi trí bậc trung, gọi là Duyên giác;
người được giáo hóa bằng trí về không, gọi là Thanh văn;
nếu giác ngộ được hết các pháp, gọi là Chính Biến Tri (tức Phật).
Như có người mù bẩm sinh không thấy mặt trời, mặt trăng, tinh tú,
người ấy liền nói rằng: không có các loại màu sắc.
Vị đại lương y đối với người mù bẩm sinh khởi lòng thương xót,
đến núi Tuyết Sơn rồi, lên xuống và đi ngang,
tìm được thuốc tốt, như thứ "Thuận nhập các xứ sắc và vị",
cả bốn thứ như vậy, hòa hợp mà chữa trị:
có thứ nhai bằng răng, có thứ mài bằng đá,
có khi đâm kim vào thân, chữa cho người mù bẩm sinh.
Người ấy được mắt sáng rồi, liền thấy ánh sáng mặt trời mặt trăng,
lại nghĩ rằng: xưa kia ta nói những điều không có trí.
Chúng sinh trôi lăn này cũng là mù bẩm sinh, rất không có trí,
bị bánh xe duyên sinh (sự sinh khởi do các nhân duyên nối tiếp nhau, tức vòng mười hai nhân duyên) xoay vần, vì không có trí mà chịu đường khổ,
ở trong cõi đời ngu si không có trí. Vì thế đấng Nhất Thiết Trí,
Như Lai bậc đại lương y, hiện ra với bản thể là lòng thương xót.
Ngài dùng phương tiện khéo léo diễn nói chính pháp vắng lặng,
trí giác ngộ vô thượng của Phật, diễn nói thừa tối thắng.
Bậc Đạo Sư (người thầy dẫn đường, chỉ Phật) rộng nói con đường bậc giữa (?) cho người trí bậc trung;
với người sợ hãi vòng trôi lăn, Ngài vì họ khen ngợi một thứ giác ngộ khác.
Ra khỏi ba cõi rồi, Thanh văn tự biết mình đã an trụ,
nghĩ như vầy: "Ta đã được Niết-bàn không cấu nhiễm, yên ổn."
Nhưng phải giác ngộ được các pháp mới đến chốn Niết-bàn cam lộ.
Bậc Đại Tiên (chỉ Phật) vì họ mà khởi lòng thương xót,
bảo rằng: "Các ngươi ngu si, chớ nghĩ mình là có trí.
Nếu có gian nhà kho, khi ngươi ở trong đó,
bên ngoài có gì thì không biết, ngươi là người trí nhỏ.
Dù khi ở trong đó mà biết bên ngoài việc gì đã làm hay chưa làm,
cũng còn chưa phải là biết, huống gì ngươi trí nhỏ.
Trong khoảng năm du-xà-na, nếu có tiếng phát ra,
ngươi không nghe được, huống gì ở xa hơn nữa.
Người khác đối với ngươi có lòng thương hay lòng ghét,
ngươi không biết được, sao lại sinh lòng kiêu mạn với mọi người?
Muốn đến chỗ cách một câu-lô-xá, không bước thì không đi được;
mọi việc khi ngươi ở trong thai, ngươi cũng đã quên lúc ấy.
Phải được năm thần thông mới gọi là người biết tất cả;
ngươi ngu si, chẳng có chút trí nào mà tự nói là người trí.
Ngươi muốn được biết tất cả, muốn phát sinh thần thông,
thì nếu ở nơi vắng vẻ, thần thông mới có thể phát ra;
suy nghĩ về pháp thanh tịnh thì sẽ được thần thông."
Người ấy nhận lời dạy, đến nơi vắng vẻ, suy nghĩ, vào tịnh thất,
được năm thần thông rồi, chẳng bao lâu đầy đủ công đức.
Cũng như vậy, các Thanh văn nghĩ tưởng rằng mình đã được Niết-bàn;
khi ấy chư Phật nói với họ: đó chỉ là chỗ nghỉ tạm, chưa phải Niết-bàn.
Đó là phương tiện của chư Phật, vì họ mà nói con đường như thế.
Nếu lìa nhất thiết trí thì không có cách nào đạt đến Niết-bàn.
Trí biết ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) không ngằn mé, sáu độ (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) thực hành trong sạch,
quán không tịch và vô tướng, cả sự mong cầu tạo tác cũng trừ bỏ,
cùng với tâm bồ-đề và các pháp khác hướng về Niết-bàn,
và bốn phạm hạnh (bốn tâm cao thượng: từ — thương yêu, bi — xót thương, hỷ — vui theo điều lành của người, xả — buông bỏ, không thiên vị), bốn nhiếp (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ), cũng đều được khen nói.
Vì giáo hóa chúng sinh, bậc Thắng Tiên (vị tiên tối thắng, chỉ Phật) nói những điều này.
Nếu lại biết tự tính của các pháp như huyễn như mộng,
không thật như cây chuối (thân chỉ là bẹ lá cuộn lại, bóc hết không có lõi), cũng giống như tiếng vang,
và biết tự tính ấy trùm khắp ba cõi, không sót lại gì,
không trói cũng không mở, cũng không chấp vào diệt độ (?),
các pháp bình đẳng, đều là không, không có thể tính nào khác biệt,
người ấy cũng không thấy gì, không nhìn vào một pháp nào;
người ấy thấy được bậc Đại Trí, pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) trọn vẹn, không thiếu sót.
Không có ba thừa, ở đây chỉ có một thừa.
Các pháp đều bình đẳng, bình đẳng, mãi mãi bình đẳng như nhau.
Biết được trí như thế rồi, thì được Niết-bàn cam lộ an ổn.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video