Thiên 14 — Phẩm 14 – Tự mẫu (các chữ gốc)

 Phẩm Tự Mẫu (các chữ cái gốc của bảng chữ tiếng Phạn), thứ mười bốn.

 Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) thưa với Phật: Thưa Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), tất cả các tự mẫu (các chữ cái gốc) được nói như thế nào, mà tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và mọi lời dạy) đều đi vào đây và vào các chữ đà-la-ni (chữ có năng lực tóm giữ trọn một ý nghĩa, dùng để ghi nhớ và trì tụng)? Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Tất cả các pháp đều đi vào các tự mẫu và các chữ đà-la-ni.

 Văn Thù Sư Lợi, khi nói chữ A là phát ra tiếng "vô thường" (mọi thứ không bền, luôn đổi thay). Nói chữ A dài là phát ra tiếng "lìa ngã" (rời bỏ cái "tôi" tưởng là có thật và còn mãi). Nói chữ Y là phát ra tiếng "các căn" (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Nói chữ Y dài là phát ra tiếng "bệnh dịch". Nói chữ Ưu là phát ra tiếng "loạn lạc". Nói chữ Ưu dài là phát ra tiếng "chúng sinh thấp kém". Nói chữ Li là phát ra tiếng "ngay thẳng, mềm mại, nối tiếp không dứt". Nói chữ Li dài là phát ra tiếng "dứt nhiễm (sự dính mắc vào ham muốn) và trò vui chơi". Nói chữ Lê là phát ra tiếng "tướng (đặc tính) của các pháp sinh khởi". Nói chữ Lê dài là phát ra tiếng "tướng nhiễm của tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc)".

 Nói chữ Ê (?) là phát ra tiếng "những lỗi hại phát sinh". Nói chữ Ế là phát ra tiếng "thánh đạo (con đường tu của bậc thánh dẫn đến giải thoát) thù thắng". Nói chữ Ô là phát ra tiếng "chấp lấy". Nói chữ Úc là phát ra tiếng "hóa sinh (sinh ra bằng cách tự nhiên hiện thân, không cần cha mẹ, trứng hay chỗ ẩm) v.v.". Nói chữ Am là phát ra tiếng "không có ngã sở (không có cái gì là của tôi)". Nói chữ A là phát ra tiếng "chìm mất, diệt hết".

 Nói chữ Ca là phát ra tiếng "vượt qua nghiệp quả báo (kết quả phải nhận lấy do những việc mình đã làm)". Nói chữ Khư là phát ra tiếng "tất cả các pháp đều ngang bằng hư không". Nói chữ Già là phát ra tiếng "pháp sâu xa". Nói chữ Hằng là phát ra tiếng "trừ bỏ vô minh (sự mê muội, không thấy đúng sự thật), si mê, tối tăm, mờ mịt, cứng chắc và nặng nề". Nói chữ Nga là phát ra tiếng "hạnh biết trước". Nói chữ Già là phát ra tiếng "tứ thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ)". Nói chữ Xa là phát ra tiếng "dứt nhiễm dục". Nói chữ Xà là phát ra tiếng "vượt qua già chết". Nói chữ Thiền là phát ra tiếng "thu phục lời nói xấu ác". Nói chữ Nhã là phát ra tiếng "nói về sự an trụ". Nói chữ Đa là phát ra tiếng "dứt kết (các dây trói buộc của phiền não)". Nói chữ Tha là phát ra tiếng "trí đáp (gác lại, không trả lời)". Nói chữ Đà là phát ra tiếng "thu phục giặc ma". Nói chữ Đàn là phát ra tiếng "diệt các cảnh giới (các đối tượng mà giác quan tiếp xúc)". Nói chữ Na là phát ra tiếng "trừ các phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn và khổ đau như tham, giận, si mê)".

 Nói chữ Đa nhẹ là phát ra tiếng "đúng như thế, không khác, không phá vỡ". Nói chữ Tha nhẹ là phát ra tiếng "dũng mãnh, sức mạnh, nhanh chóng, không sợ hãi". Nói chữ Đà nhẹ là phát ra tiếng "bố thí, vắng lặng, giữ gìn, yên ổn". Nói chữ Đàn nhẹ là phát ra tiếng "bảy thánh tài (bảy thứ của báu của bậc thánh)". Nói chữ Na nhẹ là phát ra tiếng "phân biệt danh sắc (danh: phần tinh thần; sắc: phần vật chất)". Nói chữ Ba là phát ra tiếng "đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao)". Nói chữ Phả là phát ra tiếng "chứng nghiệm, đắc quả". Nói chữ Bà là phát ra tiếng "giải thoát khỏi trói buộc". Nói chữ Phạm là phát ra tiếng "sinh ra trong tam hữu". Nói chữ Ma là phát ra tiếng "dứt kiêu mạn". Nói chữ Da là phát ra tiếng "phân biệt đúng như pháp". Nói chữ La là phát ra tiếng "ưa thích, không ưa thích, đệ nhất nghĩa". Nói chữ La (khác) là phát ra tiếng "dứt ái (lòng tham luyến)". Nói chữ Bà (khác) là phát ra tiếng "thừa (cỗ xe, tức con đường tu đưa người đến giải thoát) thù thắng".

 Nói chữ Xá là phát ra tiếng "tín, tinh tấn, niệm, định ý, tuệ (lòng tin, sự siêng năng, sự nhớ giữ chánh niệm, sự tập trung tâm, trí tuệ)". Nói chữ Tỉ là phát ra tiếng "thu phục lục nhập (sáu cửa giác quan), không để còn không biết lục thông (sáu năng lực siêu phàm)". Nói chữ Sa là phát ra tiếng "giác ngộ nhất thiết trí (trí biết tất cả)". Nói chữ Ha là phát ra tiếng "diệt trừ phiền não một cách đúng đắn". Nói chữ La (cuối) là phát ra tiếng "chữ cuối cùng; vượt qua đây thì các pháp không thể nói". Văn Thù Sư Lợi, đó gọi là nghĩa của tự mẫu; tất cả các chữ đều đi vào trong đây.

 Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Ta sẽ nói tám chữ. Thế nào là tám chữ? Chữ Bả: nghĩa đệ nhất nghĩa; tất cả các pháp đều vô ngã (không có cái tôi thật), đều đi vào trong đây. Chữ La: nghĩa là nhờ tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) mà đi vào Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) không có tướng hảo của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến). Chữ Bà: pháp của người ngu, pháp của người trí đều được cứu độ đúng như pháp; nghĩa là không có ngu, không có trí. Chữ Xà: vượt qua sinh, già, bệnh, chết, khiến đi vào nghĩa không sinh, không già, không bệnh, không chết. Chữ Già: vượt qua nghiệp quả báo, khiến người (?) vào nghĩa không còn nghiệp quả báo. Chữ Tha: tổng trì (nắm giữ trọn vẹn) các pháp; mọi lời nói đều là không, vô tướng, vô tác (trống rỗng, không có hình tướng cố định, không có gì tạo tác), khiến đi vào nghĩa pháp giới (toàn thể thực tại). Chữ Xá: xa-ma-tha (phép "chỉ": làm tâm lắng yên, dừng mọi vọng niệm) và tì-bà-xá-na (phép "quán": dùng trí tuệ soi xét thấu suốt), khiến quán các pháp đúng như thật. Chữ Sa: tất cả các pháp trong từng niệm (từng khoảnh khắc) sinh rồi diệt, mà cũng không có diệt hay không diệt, xưa nay vốn vắng lặng; tất cả các pháp đều đi vào Niết-bàn (cảnh giới tắt hết phiền não và khổ đau, không còn sống chết luân hồi). Văn Thù Sư Lợi, đó gọi là tám chữ, có thể thọ trì (nhận lấy và gìn giữ), đi vào tất cả các pháp.

 Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, thế nào là nói tiếng vô thường? Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Tiếng vô thường là: tất cả pháp hữu vi (mọi thứ do nhân duyên hợp lại mà thành) đều vô thường. Như nhãn nhập (mắt, cửa tiếp nhận hình sắc) vô thường; nhĩ nhập (tai), tỷ nhập (mũi), thiệt nhập (lưỡi), thân nhập, ý nhập cũng vô thường. Sắc nhập (hình sắc, đối tượng của mắt) vô thường; thanh nhập (âm thanh), hương nhập (mùi), vị nhập, xúc nhập (sự xúc chạm), pháp nhập (đối tượng của ý) cũng vô thường. Như nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới (giới: các yếu tố cấu thành sự nhận biết, gồm giác quan, đối tượng và sự nhận biết), cho đến ý giới, pháp giới, ý thức giới cũng vô thường. Sắc ấm (khối vật chất, một trong năm ấm hợp thành con người) vô thường, cho đến thức ấm (khối nhận thức) cũng như vậy. Đó gọi là tiếng vô thường.

 Tiếng vô ngã là: tất cả các pháp đều vô ngã. Có kẻ nói có cái ta, có con người, có kẻ làm, có kẻ sai khiến làm v.v., hoặc cho là đoạn (chết là mất hẳn), hoặc cho là thường (còn mãi). Đó gọi là ngã tưởng (ý tưởng về cái tôi). Ý nghĩ về cái ta là lời của ngoại đạo (những đạo khác ngoài đạo Phật). Dù là quá khứ đã diệt, vị lai chưa đến, hay hiện tại không dừng, thì mười hai nhập, mười tám giới, năm ấm đều không có cái ta. Đó là nghĩa của chữ A dài.

 Tiếng các căn là gọi là tiếng lớn. Như nhãn căn (giác quan mắt) gọi là tiếng lớn; nhĩ căn cho đến ý căn gọi là tiếng lớn. Đó là chữ Y, gọi là tiếng lớn.

 Tiếng nhiều bệnh dịch là: mắt nhiều bệnh tật, cho đến ý cũng như vậy; thân và tâm chúng sinh có đủ thứ bệnh khổ. Đó gọi là tiếng nhiều bệnh dịch.

 Tiếng loạn lạc là: đất nước không yên, dân chúng bức hiếp nhau, giặc cướp tranh nhau nổi lên, lúa gạo mất mùa. Đó gọi là tiếng loạn lạc.

 Tiếng chúng sinh thấp kém là: chúng sinh hèn kém, nghèo khổ khốn cùng, không có căn lành (gốc rễ của điều thiện); các loài cầm thú, sâu bọ, muỗi mắt v.v. Đó gọi là tiếng chúng sinh thấp kém.

 Tiếng ngay thẳng, mềm mại, nối tiếp là: ngay thẳng là không dua nịnh; không dua nịnh là không cong vạy; không cong vạy là chân thật; chân thật là làm đúng như lời nói; làm đúng như lời nói là làm theo lời Phật. Đó gọi là ngay thẳng. Mềm mại có sáu loại: mắt mềm mại cho đến ý mềm mại. Đó gọi là mềm mại. Nối tiếp là không rời tất cả các pháp lành. Đó gọi là tiếng ngay thẳng, mềm mại, nối tiếp.

 Tiếng dứt nhiễm và vui chơi là: dứt ba mươi sáu sử (sử: tên khác của phiền não, vì nó sai khiến chúng sinh) gây nhiễm ở cõi dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc), và bốn sử được dứt bằng tư duy (giai đoạn tu tập lâu dài sau khi đã thấy chân lý). Dứt là nghĩa trừ diệt. Vui chơi là các thứ thuộc ngũ dục (năm thứ ham muốn: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm). Chúng sinh vui chơi trong đó, như vậy cần phải dứt. Đó gọi là tiếng dứt nhiễm và vui chơi.

 Tiếng tướng của pháp sinh khởi là: tất cả các pháp lấy vô ngã làm tướng, có tướng sinh diệt trong từng niệm, có tướng vắng lặng. Lấy vô ngã làm tướng là: sắc ấm vô thường, cho đến thức cũng như vậy. Đó gọi là lấy vô ngã làm tướng. Sinh diệt trong từng niệm là: tất cả các hành (mọi thứ do nhân duyên tạo thành) sinh ra trong từng niệm; đã sinh thì ắt diệt. Đó gọi là tất cả các pháp sinh diệt trong từng niệm. Vắng lặng là: trống không, không có chỗ, không có hình sắc, không có thể chất, ngang bằng hư không. Đó gọi là tướng vắng lặng. Quá khứ, vị lai, hiện tại đều vô thường. Đó gọi là tiếng tướng của pháp sinh khởi.

 Tiếng tướng nhiễm của tam hữu là: tướng là các thứ thuộc ngũ dục, là tướng của cõi dục; nhiễm sắc là tướng của cõi sắc (cõi của các vị trời đã lìa dục nhưng còn thân vật chất vi tế); nhiễm vô sắc là tướng của cõi vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân vật chất). Đó gọi là tướng. Tam hữu là: dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu (sự tồn tại trong cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc). Thế nào là dục hữu? Từ địa ngục cho đến trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất của cõi dục). Thế nào là sắc hữu? Từ trời Phạm Thân cho đến trời Sắc Cứu Cánh (tầng thấp nhất và tầng cao nhất của cõi sắc). Thế nào là vô sắc hữu? Từ Không Xứ (tầng đầu của cõi vô sắc, nơi tâm chỉ an trụ trong hư không vô tận) cho đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (tầng cao nhất, nơi tâm chẳng phải có nhận biết cũng chẳng phải không nhận biết). Nhiễm trước (dính mắc) là chín mươi tám sử của ba cõi. Đó gọi là tiếng tướng nhiễm của tam hữu.

 Tiếng những lỗi hại phát sinh là: có ba sự mong cầu: dục cầu (cầu dục lạc), hữu cầu (cầu được tồn tại), phạm hạnh cầu (cầu qua đời sống tu hành thanh tịnh). Dục cầu là cầu hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, xúc chạm.

 Thế nào là cầu sắc? Sắc có hai loại: một là màu sắc, hai là hình dáng. Màu sắc có mười hai loại: xanh, vàng, đỏ, trắng, khói, mây, bụi, sương mù, ánh sáng, bóng, sáng, tối. Hình dáng có tám loại: dài, ngắn, vuông, tròn, cao, thấp, bằng, không bằng. Đó gọi là sắc của dục. Thế nào là thanh của dục? Âm thanh có bảy loại: tiếng tù và ốc, tiếng trống, tiếng trống nhỏ, tiếng trống lớn, tiếng hát, tiếng nam, tiếng nữ. Đó gọi là thanh của dục. Thế nào là hương của dục? Hương có bảy loại: hương rễ, hương lõi cây, hương vỏ, hương đường (?), hương lá, hương hoa, hương quả; hoặc hương nam, hương nữ. Đó gọi là hương của dục. Thế nào là vị của dục? Vị có bảy loại: ngọt, chua, mặn, đắng, chát, nhạt, cay; hoặc vị nam, vị nữ. Đó gọi là vị của dục. Thế nào là xúc của dục? Xúc có tám loại: lạnh, nóng, nhẹ, nặng, rít, trơn, đói, khát; hoặc xúc chạm nam, xúc chạm nữ. Đó gọi là xúc của dục. Đó gọi là dục cầu.

 Thế nào là hữu cầu? Là dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu. Đó gọi là hữu cầu. Thế nào là phạm hạnh cầu? Xuất gia tu khổ hạnh, muốn cầu thiên đường, muốn cầu Niết-bàn. Đó gọi là phạm hạnh cầu. Cầu là nghĩa gì? Là nghĩa ưa thích và bám chấp.

 Thế nào là tiếng những lỗi hại phát sinh? Mọi sự tồn tại của chúng sinh đều gọi là lỗi hại. Trừ thiên đường và Niết-bàn, cầu ở những nơi khác thì tất cả đều có lỗi hại. Đó gọi là tiếng những lỗi hại phát sinh.

 Tiếng thánh đạo thù thắng là: tức Bát chánh đạo (tám con đường chân chính), từ chánh kiến (thấy biết đúng) cho đến chánh định (tập trung tâm đúng). Vì không có lỗi hại, không có chỗ bám chấp nên gọi là thánh đạo. Đó gọi là tiếng thánh đạo thù thắng.

 Tiếng chấp lấy là: nắm giữ các pháp. Đó gọi là tiếng chấp lấy.

 Tiếng hóa sinh là: bốn ấm thọ, tưởng, hành, thức (cảm nhận, nhận biết hình ảnh khái niệm, ý muốn tạo tác, nhận thức phân biệt). Đó gọi là hóa sinh. Lại nói có thai sinh (sinh từ bào thai), noãn sinh (sinh từ trứng), thấp sinh (sinh từ chỗ ẩm ướt), hóa sinh. Thai sinh có bốn loại: ở Đông Phất Vu Đãi, Nam Diêm Phù Đề, Tây Câu Da Ni, Bắc Uất Đan Việt (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu Di theo quan niệm vũ trụ của đạo Phật). Noãn sinh là tất cả các loài chim. Thấp sinh là muỗi, mòng, chấy rận v.v. Hóa sinh là các vị trời. Đó gọi là tiếng hóa sinh.

 Tiếng không có ngã sở là: tất cả các pháp đều chẳng phải của ta, vì không có cái ta khởi lên. Không có ngã sở là không có sự kiêu mạn về cái của ta. Đó gọi là tiếng không có ngã sở.

 Tiếng chìm mất, diệt hết là: vì vô minh diệt nên hành diệt, cho đến vì sinh diệt nên lo, buồn, khổ, não diệt (đây là chuỗi mười hai nhân duyên — mười hai mắt xích nối nhau tạo thành vòng sống chết — được dứt bỏ từ gốc). Chìm mất hết là Nê-hoàn (tức Niết-bàn) vắng lặng, không sinh lại nữa. Đó gọi là tiếng chìm mất, diệt hết.

 Tiếng vượt qua nghiệp quả báo là: nghiệp là ba nghiệp, tức thân có ba, miệng có bốn và ý có ba (mười điều ác: thân thì giết hại, trộm cắp, tà dâm; miệng thì nói dối, nói đâm thọc, nói ác, nói thêu dệt; ý thì tham, giận, si mê). Vượt qua nghiệp quả báo là ba nghiệp được thanh tịnh. Đó gọi là tiếng vượt qua nghiệp quả báo.

 Tiếng các pháp ngang bằng hư không là: các pháp ngang bằng hư không. Thế nào là ngang bằng hư không? Tất cả các pháp chỉ có tên gọi, chỉ có ý tưởng; không có tướng, không có phân biệt, không có thể chất, không động, không lay, không thể nghĩ bàn, không khởi, không diệt, không có gì được làm, thuận theo vô tướng, không có gì được tạo ra, không có dáng vẻ, không có hình sắc, không có chỗ đi lại; ngang bằng hư không, trụ nơi bình đẳng; không già, không chết, không có lo buồn khổ não. Sắc ngang bằng hư không; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Quá khứ đã mất, vị lai chưa đến, hiện tại không dừng. Đó gọi là tiếng các pháp ngang bằng hư không.

 Tiếng pháp sâu xa là: vô minh làm duyên cho hành, cho đến sinh làm duyên cho già chết, lo buồn khổ não. Vô minh diệt thì hành diệt, cho đến sinh diệt thì lo buồn khổ não diệt. Lý ấy chân thật, gọi là sâu. Sâu là: đối với mười hai nhân duyên này, mọi con đường lời nói đều dứt (không thể dùng lời mà diễn tả); không bờ bến, không chỗ, không thời tiết; dứt ý niệm về trượng phu (một con người làm chủ thể thật), dứt thế tính (?) (thuyết của ngoại đạo cho rằng có một bản tính gốc sinh ra thế gian); đi vào bình đẳng, phá sự chấp ta và người. Đó gọi là tiếng pháp sâu xa.

 Tiếng trừ bỏ vô minh, si mê, tối tăm, mờ mịt cứng chắc và nặng nề là: cứng là năm kiến (năm cái thấy sai lầm) như thân kiến (chấp thân này là ta) v.v. Nặng là năm ấm. Vô minh là không biết về đời trước đời sau, về có tội không tội; không biết Phật, Pháp, Tăng; không biết bố thí, trì giới, cõi trời; không biết ấm, giới, nhập. Đó gọi là vô minh. Si mê là quên mất sự tỉnh giác và chánh niệm. Đó gọi là si mê. Tối tăm là: khi vào thai có bao khổ não, mọi điều nhơ nhớp, mà lại sinh cảm nhận vui sướng, mê lầm về việc đến và đi. Đó gọi là tối tăm. Mờ mịt là không biết gì về ba đời, không có phương cách, không sáng tỏ. Đó gọi là mờ mịt.

 Trừ là: dùng chân lý chân thật mở bày ánh sáng; trừ quả của chính mình (?), trừ phiền não, trừ những gì không phải phiền não, trừ tập khí còn sót (những thói quen đã nhiễm lâu đời), lấy việc đi vào bình đẳng không thể nghĩ bàn làm chủ. Đó gọi là nghĩa của trừ. Đó gọi là tiếng trừ bỏ vô minh, si mê, tối tăm, mờ mịt cứng chắc và nặng nề.

 Tiếng hạnh biết trước là: có tám loại hạnh biết trước, tức từ chánh kiến cho đến chánh định. Đó gọi là hạnh biết trước của Bồ-tát (người tu hành nguyện giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh). Trừ dứt năm kiến gọi là chánh kiến. Không nghĩ đến tham, giận, si mê gọi là chánh tư duy. Việc làm của thân và ý thanh tịnh, đó gọi là chánh nghiệp. Việc làm của miệng thanh tịnh, đó gọi là chánh ngữ. Lừa dối, dua nịnh, giả vờ ít ham muốn, lấy lợi để cầu lợi, và năm thứ buôn bán: bán rượu, bán thịt, bán thuốc độc, bán dao kiếm, bán nữ sắc; trừ bỏ những nghề ác ấy, đó gọi là chánh mạng (sinh sống chân chính). Hành động lành của thân, hành động lành của ý gọi là chánh tinh tấn (siêng năng chân chính). Nhớ nghĩ bốn niệm xứ (bốn phép quán: thân là nhơ nhớp, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là vô ngã), đó gọi là chánh niệm. Dùng tâm định không nhiễm trước, quán tướng vắng lặng, tướng diệt, tướng không, đó gọi là chánh định. Đó gọi là tiếng hạnh biết trước.

 Tiếng tứ thánh đế là: tức khổ đế, tập đế, diệt đế, đạo đế (chân lý về khổ, về nguyên nhân của khổ, về sự dứt khổ, về con đường dứt khổ). Thế nào là khổ đế? (Thấy khổ đế) có thể đoạn mười sử. Thế nào là tập đế? Có thể đoạn bảy sử. Thế nào là diệt đế? Có thể đoạn bảy sử. Thế nào là đạo đế? Có thể đoạn tám sử; và bốn sử được đoạn bằng tư duy; cho đến đoạn các kết của cõi sắc và cõi vô sắc. Đó gọi là tiếng tứ thánh đế.

 Tiếng dứt nhiễm dục là: dục gồm: nhiễm, ưa, không chán, muốn, trang điểm, đắm, dáng điệu, nghĩ muốn, nghĩ xúc chạm, chờ đợi, gần gũi. Nhiễm là sự trói buộc. Ưa là ưa sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý). Không chán là chuyên tâm đắm vào đối tượng, không có ý nghĩ nào khác. Muốn là vui mừng. Trang điểm là vì tâm nhiễm. Đắm là vui chơi. Dáng điệu là làm ra đủ kiểu dáng vẻ. Nghĩ muốn là đắm ngũ dục. Nghĩ xúc chạm là tướng ham muốn gần gũi. Chờ đợi là dùng hương hoa dụ dẫn nhau. Gần gũi là tâm dục nhiễm được thỏa mãn. Dứt là trừ hết các pháp bất thiện kể trên. Đó gọi là tiếng dứt nhiễm dục.

 Tiếng vượt qua già chết là: già là thân thể hao mòn, chống gậy bước đi yếu ớt, các căn suy kiệt. Đó gọi là già. Chết là các căn hư hoại. Vì sao gọi là chết? Vì phải đi tìm nơi thọ sinh khác, do nghiệp đã làm đến lúc chín muồi. Đó gọi là chết. Già và chết khác nhau thế nào? Các căn chín muồi gọi là già; các căn hư hoại gọi là chết. Trước già sau chết, đó gọi là già chết. Vượt qua già chết này gọi là độ. Độ có nghĩa gì? Là nghĩa vượt qua, nghĩa đến bờ bên kia, tự tại, không còn sinh lại. Đó gọi là tiếng vượt qua già chết.

 Tiếng thu phục lời nói xấu ác là: thu phục là thu phục lời nói, thu phục thân thể. Thế nào là thu phục lời nói? Dùng lời cùng loại phá lời khác loại; dùng lời khác loại phá lời cùng loại; dùng lời chân thật khuất phục lời không chân thật; dùng lời không chân thật khuất phục lời chân thật; dùng cái không phải lời nói khuất phục lời nói; dùng lời nói khuất phục cái không phải lời nói; dùng đệ nhất nghĩa khuất phục cái không phải đệ nhất nghĩa; dùng cái không phải đệ nhất nghĩa khuất phục đệ nhất nghĩa; dùng lời khẳng định chắc chắn khuất phục lời không chắc chắn; dùng lời không chắc chắn khuất phục lời chắc chắn; dùng một khuất phục nhiều, dùng nhiều khuất phục một; dùng cái không có lỗi khuất phục cái có lỗi; dùng cái có lỗi khuất phục cái không có lỗi; dùng điều chứng thấy trước mắt khuất phục điều không chứng thấy; dùng điều không chứng thấy khuất phục điều chứng thấy; dùng sự sai sót khuất phục sự không sai sót; dùng sự không sai sót khuất phục sự sai sót; dùng chủng loại không được mà khuất phục chủng loại (?); dùng phi chủng loại không được mà khuất phục phi chủng loại (?). Ác là nói không thật, không đúng, không phân biệt. Phục là nghĩa dứt, nghĩa ngăn, nghĩa che giấu (?). Đó gọi là tiếng thu phục lời nói xấu ác.

 Tiếng nói về an trụ là: nói là nói cho rõ ràng, mở bày, phân biệt mà nói; không che lấp đạo, nói thuận theo pháp. Đó gọi là nói. An trụ là đặt vào một chỗ. Nói về Nê-hoàn, nói về xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian), trình bày cho trọn điều đã nói: lời vô tướng, lời không hình dáng, lời không khác, lời không tạo tác, lời giác ngộ, lời về tánh không, lời vắng lặng. Đó gọi là tiếng nói về an trụ.

 Tiếng dứt kết là: vô minh diệt cho đến già chết diệt, diệt tất cả các ấm. Diệt là mất đi, dứt hẳn, không còn sinh. Đó gọi là diệt. Dứt là dứt tất cả các sử, dứt gốc phiền não không còn sót. Đó gọi là tiếng dứt kết.

 Tiếng trí đáp là: có cách đáp thẳng theo câu hỏi, cách đáp phân biệt, cách đáp bằng hỏi lại, và cách trí đáp. Thế nào là đáp thẳng theo câu hỏi? Hỏi sao đáp vậy. Thế nào là đáp phân biệt? Theo điều người ấy hỏi mà phân tích rộng ra. Thế nào là đáp bằng hỏi lại? Nếu có người hỏi thì hỏi ngược lại để họ tự đáp. Thế nào là trí đáp? Như có người hỏi cái ta là đoạn diệt hay cái ta là thường còn, thì gác lại không đáp. Dùng câu hỏi phân biệt mà hỏi thì đáp thẳng theo câu hỏi; dùng câu hỏi vặn lại mà hỏi thì đáp phân biệt; dùng câu hỏi đáng gác lại mà hỏi thì đáp bằng vặn lại; dùng câu hỏi thẳng mà hỏi thì gác lại không đáp (?). Đó gọi là tiếng trí đáp.

 Tiếng thu phục giặc ma là: ma có bốn loại (ma: những thế lực ngăn trở, phá hoại việc tu hành). Sắc, thọ, tưởng, hành, thức, đó gọi là giặc ấm ma (ma là chính năm ấm). Từ cõi này qua cõi kia, làm ngưng dứt mọi việc, đó gọi là giặc tử ma (ma là cái chết). Vô minh, ái, thủ (mê muội, tham luyến, bám giữ), đó gọi là giặc phiền não ma. Các thứ ngũ dục là thân thể của thiên ma, đó gọi là giặc thiên ma (ma ở cõi trời chuyên phá người tu). Đó gọi là tiếng thu phục giặc ma.

 Tiếng diệt các cảnh giới là: diệt hình sắc cho đến diệt xúc chạm. Cảnh giới là hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, xúc chạm. Đó gọi là tiếng diệt các cảnh giới.

 Tiếng trừ các phiền não là: đoạn diệt phiền não. Trừ phiền não là: nhiễm dục là chất độc lớn, phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp) là thuốc chữa; giận dữ là chất độc lớn, từ bi là thuốc chữa; vô minh là chất độc lớn, phép quán mười hai nhân duyên là thuốc chữa. Đó gọi là tiếng trừ các phiền não.

 Tiếng không khác, không phá là: không khác là không phá, không khác; là đệ nhất nghĩa, là chân lý thật; trống không, vô tướng, không hình, bình đẳng, không động, không thể nghĩ bàn. Đó gọi là không khác. Không phá là không có hình khác, bình đẳng, vô tướng, không động, không phá, không đứt, thuần nhất, không lỗi hại, không có tâm, không có trước sau. Đó gọi là tiếng không khác, không phá.

 Tiếng dũng mãnh, sức mạnh, nhanh chóng, không sợ hãi là: dũng mãnh là tinh tấn (siêng năng không lùi); sức mạnh là mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật); nhanh là mau lẹ; không sợ hãi là ở mọi nơi đều không sợ. Đó gọi là tiếng dũng mãnh, sức mạnh, nhanh chóng, không sợ hãi.

 Tiếng bố thí, vắng lặng, giữ gìn, yên ổn là: bố thí có hai loại: nội thí và ngoại thí. Thế nào là nội thí? Là nói bốn chân lý chân thật. Thế nào là ngoại thí? Là bố thí da thịt, máu, đất nước, thành trì, vợ con, con trai con gái, tiền của, lúa gạo v.v. Vắng lặng có ba loại: của thân, miệng, ý. Thế nào là thân vắng lặng? Không làm ba lỗi của thân. Miệng vắng lặng là không có bốn lỗi của miệng. Ý vắng lặng là không tham, không giận, không si mê. Giữ gìn là giữ gìn sáu căn. Yên ổn là cùng ở hòa hợp, không tìm lỗi người khác, biết đủ, ít ham muốn. Không tìm chuyện hơn thua, không tìm lỗi người, là không bới lỗi nhau, không đem lời người này nói với người kia. Đó gọi là tiếng bố thí, vắng lặng, giữ gìn, yên ổn.

 Tiếng bảy thánh tài là: một là tín (lòng tin), hai là tàm (tự hổ thẹn với mình), ba là quý (hổ thẹn với người), bốn là thí (bố thí), năm là giới (giữ điều răn cấm), sáu là văn (nghe học giáo pháp), bảy là tuệ (trí tuệ). Đó gọi là tiếng bảy thánh tài.

 Tiếng phân biệt danh sắc là: danh là bốn ấm (thọ, tưởng, hành, thức); sắc là tứ đại (bốn yếu tố vật chất: đất, nước, lửa, gió). Phân biệt là phân biệt danh và sắc. Đó gọi là tiếng phân biệt danh sắc.

 Tiếng đệ nhất nghĩa là: phân biệt năm ấm. Đó gọi là tiếng đệ nhất nghĩa.

 Tiếng chứng nghiệm, đắc quả là: quả là bốn quả, từ Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên, mới bước vào dòng thánh) cho đến A-la-hán (quả vị cao nhất của người tu tự giải thoát, đã dứt hết phiền não), và quả Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên). Đắc là nghĩa đi vào. Chứng là chứng nghiệm ngay trước mắt. Tác là tạo tác. Đó gọi là tiếng chứng nghiệm, đắc quả.

 Tiếng giải thoát khỏi trói buộc là: trói buộc có ba: trói buộc của tham, giận, si mê. Giải thoát là lìa ba trói buộc này. Đó gọi là tiếng giải thoát khỏi trói buộc.

 Tiếng sinh tam hữu là: tức sinh hữu, hiện hữu, hậu hữu (sự thọ sinh, đời sống hiện tại, đời sống sau). Đó gọi là tiếng sinh ra tam hữu.

 Tiếng dứt kiêu mạn là: kiêu là: kiêu vì sắc đẹp, kiêu vì sức trẻ khỏe mạnh, kiêu vì giàu, kiêu vì quyền thế tự tại, kiêu vì dòng họ, kiêu vì làm việc thiện, kiêu vì sống lâu, kiêu vì thông minh. Đó gọi là tám kiêu. Mạn là: mạn (coi người là kém mình), mạn mạn (?), đại mạn (ngang người mà cho mình hơn), tăng thượng mạn (chưa chứng đắc mà tưởng đã chứng đắc), ngã mạn (cậy có cái ta mà kiêu căng), bất như mạn (kém người nhiều mà cho mình chỉ kém chút ít), thắng mạn (cho mình hơn người), tà mạn (không có đức mà cho mình có đức). Đó gọi là bảy mạn (?). Dứt là dứt kiêu mạn. Đó gọi là tiếng dứt kiêu mạn.

 Tiếng thông đạt các pháp là: thông đạt là biết đúng như cảnh vật thật có. Các pháp là pháp thiện và pháp bất thiện. Các thứ ngũ dục gọi là pháp bất thiện; trừ dứt ngũ dục, đó gọi là pháp thiện. Đó gọi là tiếng thông đạt các pháp.

 Tiếng phân biệt đúng như pháp là: "như" là nghĩa ngang bằng, đúng y. Pháp là pháp thiện và pháp bất thiện. Pháp bất thiện là không dứt các thứ ngũ dục; pháp thiện là dứt các thứ ngũ dục. Dứt là nghĩa phá diệt. Đó gọi là tiếng phân biệt đúng như pháp.

 Tiếng ưa thích, không ưa thích, đệ nhất nghĩa là: ưa thích là cảnh giới của ngũ dục; không ưa thích là không đắm ngũ dục; đệ nhất nghĩa là trống không, vô tướng. Đó gọi là tiếng ưa thích, không ưa thích, đệ nhất nghĩa.

 Tiếng dứt ái là: ái là tham luyến hình sắc cho đến tham luyến xúc chạm. Dứt là diệt trừ. Đó gọi là tiếng dứt ái.

 Tiếng thừa thù thắng là: tức tam thừa (ba con đường tu): Phật thừa, Duyên giác thừa, Thanh văn thừa. Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa đến bờ giác ngộ) và thập địa (mười giai vị tu hành của Bồ-tát), đó gọi là Phật thừa. Điều phục chính mình, làm cho chính mình vắng lặng, khiến chính mình vào Niết-bàn, đó gọi là Duyên giác thừa. Chúng sinh căn tánh yếu mềm, chúng sinh sợ hãi, muốn ra khỏi sống chết, đó gọi là Thanh văn thừa (con đường của những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát). Đó gọi là tiếng thừa thù thắng.

 Tiếng tín, tinh tấn, niệm, định ý, tuệ là: đi theo không đổi khác, tư duy quán sát, đó gọi là tín. Dũng mãnh siêng năng tự thúc giục, làm việc và giữ việc, đó gọi là tinh tấn. Chuyên chú thu nhiếp một tâm, đó gọi là niệm. Trước mọi việc không lay động, đó gọi là định ý. Bát-nhã thuần nhất bình đẳng, đó gọi là tuệ. Đó gọi là tiếng tín, tinh tấn, niệm, định ý, tuệ.

 Tiếng thu phục lục nhập, không để còn không biết lục thông là: lục nhập là nhãn nhập cho đến ý nhập. Thu phục là thu phục hình sắc cho đến thu phục đối tượng của ý. Lục thông là: thiên nhãn (mắt thấy xa không bị ngăn ngại), thiên nhĩ (tai nghe xa), tha tâm trí (biết tâm người khác), túc mạng trí (biết các đời trước), thân thông (biến hóa, đi lại tự tại), lậu tận thông (dứt sạch phiền não). Không biết là vô minh. Không để còn không biết là trừ bỏ vô minh ấy. Đó gọi là tiếng thu phục lục nhập, không để còn không biết lục thông.

 Tiếng giác ngộ nhất thiết trí là: nhất thiết trí là biết hết tất cả các pháp thế gian. Thế gian là sinh diệt trong từng niệm. Lại nữa, thế gian là các ấm, giới, nhập. Lại nữa, thế gian có hai loại: một là chúng sinh thế gian, hai là hành thế gian. Chúng sinh thế gian là tất cả các chúng sinh. Hành thế gian là chỗ ở của chúng sinh, tất cả các thế giới; những gì có thể biết đều biết hết. Trí có hai loại: trí của Thanh văn và nhất thiết trí. Đó gọi là trí. Giác là tự giác ngộ mình và giác ngộ người khác. Đó gọi là tiếng giác ngộ nhất thiết trí.

 Tiếng diệt trừ phiền não một cách đúng đắn là: diệt là nghĩa trừ dứt. Phiền não là chín mươi tám sử: ở cõi dục, mười sử được dứt khi thấy khổ đế; khi thấy tập đế và diệt đế mỗi phần bảy sử; đạo đế tám sử; tư duy dứt bốn sử. Ở cõi sắc, chín sử được dứt khi thấy khổ đế; tập đế và diệt đế mỗi phần sáu sử; đạo đế bảy sử; tư duy dứt ba sử. Cõi vô sắc cũng như vậy. Đúng đắn là trừ dứt rõ ràng, không còn chút nhơ bẩn nào. Đó gọi là tiếng diệt trừ phiền não một cách đúng đắn.

 Tiếng chữ cuối cùng, vượt qua đây thì các pháp không thể nói là: nếu không có chữ, đó gọi là Niết-bàn; nếu có chữ thì là sống chết. Cuối cùng là không còn chữ nào nữa, chỉ trừ chữ La. Không thể nói là không thể nắm bắt, không thể phân biệt; vì không có hình sắc nên không thể nói. Các pháp là ấm, giới, nhập và ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đi đến giác ngộ). Đó gọi là tiếng chữ cuối cùng, vượt qua đây thì không thể nói.

 Kinh Văn Thù Sư Lợi Vấn (Kinh Văn Thù Sư Lợi hỏi Phật), quyển thượng.

 Kinh Văn Thù Sư Lợi Vấn, quyển hạ.

 Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Tăng-già-bà-la, người nước Phù Nam, đời Lương, dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video