Phẩm Tạp Vấn (những câu hỏi về nhiều việc khác nhau), thứ mười sáu.
Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) thưa với Phật: Thưa Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), đời sau những người ngoại đạo (theo các đạo khác ngoài đạo Phật) sẽ nói thế này: "Thế Tôn ngày xưa giảng kinh Hỏa Tụ (kinh 'Đống lửa'), có sáu mươi tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã xuất gia, thọ đủ giới) chết, sáu mươi tỳ-kheo bỏ đạo, sáu mươi tỳ-kheo được giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của khổ đau và sống chết)." Ngoại đạo sẽ nói như vậy: "Thế Tôn không phải bậc nhất thiết trí (bậc biết tất cả). Vì sao? Vì không thấy trước việc này." Nên đáp thế nào?
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Như người thắp đèn chứ không phải để giết côn trùng. Văn Thù Sư Lợi, Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) cũng vậy, tùy theo sức tiếp nhận của chúng sinh mà nói pháp cho họ. Như Lai nói pháp không có gì không do nhân duyên. Nếu có chúng sinh mang nghiệp sát sinh thì ắt phải chịu quả báo (kết quả do việc mình đã làm); chúng sinh ấy không kham nhận được pháp, vì thế bỏ đạo. Chúng sinh nào kham nhận được pháp thì được giải thoát. Tất cả đều tùy theo nhân duyên của họ, chứ không phải do Như Lai làm ra. Vì sao? Phật từ thế gian mà sinh ra; Phật không nói Phật tạo ra thế gian. Nếu người sát sinh thì tự chuốc lấy chết yểu; nếu người không sát sinh thì tự được sống lâu và được quả giải thoát. Những chúng sinh này tuy bỏ đạo, nhưng đời sau Như Lai nhất định sẽ hóa độ (giáo hóa và cứu độ) họ. Vì thế, Văn Thù Sư Lợi, Như Lai không có lỗi.
Văn Thù Sư Lợi, như ánh sáng mặt trời mặt trăng chiếu lên các hoa câu-mâu-đầu (hoa súng), phân-đà-lợi (sen trắng), uất-ba-la (sen xanh) v.v., có hoa khép lại, có hoa nở ra, có hoa rụng xuống; chẳng phải mặt trời mặt trăng có tâm phân biệt. Vì sao? Vì mặt trời mặt trăng không có tâm. Vì không có tâm nên hoa tự nở tự rụng, không phải lỗi của mặt trời mặt trăng. Văn Thù Sư Lợi, Như Lai nói pháp cũng như vậy. Có chúng sinh sống lâu, chết yểu, không bệnh, có bệnh, nhiều bệnh, ít bệnh, đáng ghét, đáng yêu; có hạng thấp, vừa, cao, nghèo, giàu, sang, hèn; sinh ở Diêm-phù-đề, sinh ở Uất-đan-việt, sinh ở Câu-da-ni, sinh ở Phất-vu-đãi (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu Di theo quan niệm vũ trụ của đạo Phật), sinh ở cõi Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời cai quản), cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất, nơi tâm chẳng phải có nhận biết cũng chẳng phải không nhận biết); có kẻ sinh vào địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, a-tu-la (loài thần có phước nhưng hay giận dữ, hiếu chiến) v.v. Nghiệp của mình là tài sản của mình, nghiệp của mình là phần của mình, nghiệp là nơi mình sinh ra; chỉ do nghiệp tạo nên, không do vật gì khác tạo nên. Có cao, vừa, thấp, chẳng phải do ta tạo ra. Vì sao? Vì tất cả chúng sinh đều lấy nghiệp của mình làm tài sản.
Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, nguyện tự giác ngộ và cứu độ mọi chúng sinh) làm việc bố thí, có việc bố thí cả vợ con v.v., như Tu-đạt-noa (một vị thái tử trong tiền thân của Phật) đem hai con cho một bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ ở Ấn Độ) xấu xí, và bà-la-môn ấy đánh đập hai đứa trẻ. Thưa Thế Tôn, vì sao lại không có lòng từ bình đẳng? Nếu Bồ-tát không có lòng từ bi thì không gọi là Bồ-tát. Thưa Thế Tôn, các Bồ-tát có tâm bình đẳng chăng? Nếu có tâm bình đẳng, sao lại đem con cho người ta đánh đập? Có người hỏi như vậy thì nên đáp thế nào?
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Như có người có hai con, đem đứa nhỏ giao cho đứa lớn. Văn Thù Sư Lợi, cha mẹ ấy có tâm bình đẳng chăng? Đứa lớn đánh đập đứa nhỏ đến chết. Văn Thù Sư Lợi, ai phải mắc tội? Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, cha mẹ có tâm bình đẳng, không có tội lỗi; đứa lớn tự chuốc lấy tội ấy. Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Ta đối với chúng sinh luôn có tâm bình đẳng: như La-hầu-la (con trai của Phật) đáng yêu đáng thương, thì Đề-bà-đạt-đa (em họ của Phật, người nhiều lần tìm cách hại Phật) cũng đáng yêu đáng thương. Văn Thù Sư Lợi, vì thế Bồ-tát không có tội lỗi.
Lại nữa, Văn Thù Sư Lợi, như có một người ngày ngày bố thí thức ăn. Có người đến xin, người này liền cho. Nhờ được ăn mà kẻ kia đi cướp trộm của người khác. Văn Thù Sư Lợi, ai phải mắc tội? Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, không phải thí chủ mắc tội; thí chủ chỉ có ý bố thí, không bảo người ấy đi trộm. Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Cũng như vậy, các Bồ-tát chỉ có ý bố thí, không có tâm giết hại; vì thế Bồ-tát thành tựu ý niệm không làm hại. Ai giết hại thì tự mắc tội giết. Phật nói bài kỳ-dạ (thể kệ văn vần nhắc lại ý đã nói) này:
Thường giữ tâm bình đẳng, khi thí không ý hại;
Kẻ kia tự mắc tội giết, Ta bình đẳng không lỗi.
Có mạng, biết là mạng sống, lại khởi tâm giết hại;
Mạng dứt ngay lúc ấy, kẻ hại mắc tội giết.
Dù không có mạng sống, mà khởi tâm cho là mạng;
Đối nó khởi ý hại, cũng gọi là có tội.
Đề-bà và La-hầu, thương nhớ không hai lòng;
Tâm từ bi như vậy, là bình đẳng Bồ-tát.
Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, đúng vậy, đúng vậy, quả thật như lời bậc Thánh nói. Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, đời sau sẽ có người vặn hỏi: "Như Lai Thế Tôn thường nói: nếu người nào có thể nói về hai mươi bốn chỗ thì sẽ được sinh vào hai mươi bốn chỗ ấy. Hai mươi bốn chỗ là: vua một châu, vua hai châu, vua ba châu, vua bốn châu, Tứ Thiên Vương, cho đến vua trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất của cõi dục); trời Phạm Thân, Phạm Phú Lâu (tức trời Phạm Phụ), Đại Phạm (các tầng trời đầu tiên của cõi sắc); đắc quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh) cho đến A-la-hán (quả vị cao nhất của người tu tự giải thoát, đã dứt sạch phiền não); có trí tuệ lớn, có các hạnh lành, không lay động, không buông lung. Đó gọi là hai mươi bốn chỗ. Như Lai nay đã có thể nói về chúng, thì cũng phải được những chỗ ấy." Lời vặn của kẻ tà kiến ấy nên đáp thế nào?
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Như Lai nói pháp không phải vì nhân duyên ấy. Văn Thù Sư Lợi, như ánh sáng mặt trời mặt trăng làm lợi ích cho các loài hoa; tuy có sức ấy nhưng không cầu báo ơn. Vì sao? Vì mặt trời mặt trăng không có tâm. Văn Thù Sư Lợi, Như Lai cũng vậy, không cầu đền đáp nên mới nói pháp cho người. Vì sao? Vì Như Lai không có tâm mong cầu. Văn Thù Sư Lợi, Như Lai đối với các pháp không có nhiễm trước (dính mắc). Vì thế, Văn Thù Sư Lợi, pháp ta nói không có nghĩa là vì ta. Vì sao? Xưa kia trong ba a-tăng-kỳ kiếp (ba khoảng thời gian dài đến mức không thể đếm), ta đã bố thí đầu, mắt, tủy, não, tay chân, các đốt thân thể, đất nước, thành trì, vợ con, tôi tớ, voi ngựa, đủ mọi thứ bố thí; Như Lai đối với những việc ấy không có tâm cầu báo đáp. Như Lai không cầu quả báo của thế gian. Vì sao? Ta nói các pháp không có nghĩa là vì ta: không vì thân mình, không vì thân người, không vì cả thân mình lẫn thân người. Nếu vì thân mình, thân người, hay cả thân mình lẫn thân người, thì Như Lai đã có chỗ đắm chấp.
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Như mặt trời mặt trăng không hề nghĩ: hoa sẽ báo ơn ta hay không báo ơn ta, vì mặt trời mặt trăng không có tâm. Như Lai cũng không có tâm. Vì sao? Vì Như Lai không có gì để nắm lấy. Đã không có gì để nắm lấy thì làm sao được báo đáp? Trong đêm ấy, tuy nói ta đắc đạo A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, cao tột, không gì hơn), mà ta cũng không nói một chữ. Vì sao? Vì không có gì để nắm lấy. Như Lai không thể nắm bắt; Như Lai không có quả để đắc. Vì sao? Vì đã lìa khổ và vui. Trước kia ta suy nghĩ: lúc này đắc bồ-đề (giác ngộ), mọi điều mong cầu đều đạt được; mà cũng không có gì đạt được, không hình, không tướng. Phật nói bài kỳ-dạ này:
Trời trăng chiếu các hoa, chẳng có ý báo ơn;
Như Lai không gì nắm, không cầu báo cũng vậy.
Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, trước kia Ngài có nói: không có chúng sinh nào chết không đúng thời; vì sao? Vì tuy nhất định phải chết, nhưng chưa đến thời thì không chết. Cho nên những kẻ tà kiến sẽ nói thế này: "Đến lúc nó phải chết thì ta mới giết được nó; vì vậy người giết không có tội. Vì sao? Vì đó là lúc nó phải chết. Cho nên ta giết không có tội." Nên đáp thế nào?
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Ví như có người xây cung điện, xây xong rồi muốn vào ở, bèn hỏi thầy xem tướng: "Ngày nào tốt để vào ở, ngày nào không tốt?" Thầy ấy đáp: "Ông không nên vào. Vì sao? Vì nhất định sẽ bị lửa thiêu. Nếu có người cố ý đốt thì ắt bị thiêu; nếu không ai cố ý đốt thì cũng bị thiêu." Chủ nhân lại hỏi: "Nếu có việc ấy thì làm cách gì?" Thầy tướng đáp: "Phải chăm lo canh giữ." Chủ nhân liền ra sức canh giữ. Có người mang lửa đến đốt cung điện ấy. Văn Thù Sư Lợi, người cầm lửa ấy có tội chăng? Văn Thù Sư Lợi nói: Thưa Thế Tôn, có tội, có tội. Như vậy, Văn Thù Sư Lợi, dù đúng lúc phải chết hay không phải lúc phải chết, ai giết hại thì ắt mắc tội giết, phải vào địa ngục, như kẻ đốt cung điện. Phật nói bài kỳ-dạ này:
Đến thời hay chưa đến, nếu người giết hại ai,
Ắt phải vào địa ngục, ví như đốt cung điện.
Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, đời sau kẻ tà kiến sẽ nói thế này: "Có người giết người mà không mắc tội giết. Vì sao? Vì giết thân chứ không giết mạng. Nếu thân là mạng thì như khi cha mẹ chết, người con đem thân đi thiêu lẽ ra phải mắc tội giết, vì thân là mạng. Cho nên biết thân không phải thọ mạng (sự sống), thọ mạng không phải thân. Vì sao? Vì thân khác, mạng khác. Nếu thân chính là mạng, mạng chính là thân, thì thiêu thân tức là thiêu mạng; nếu thọ mạng đi sang đời sau thì thân cũng phải đi theo. Thế nhưng thân bị thiêu mà mạng không bị thiêu; vì thế biết thân không phải là mạng. Vì sao? Vì mạng không thể thiêu được. Cho nên thân không phải mạng, mạng không phải thân. Vì thế giết thân không mắc tội giết. Vì sao? Vì hai thứ khác nhau. Như có người hỏi đường, kẻ kia chỉ động thân (để chỉ) (?)."
"Như vậy, thưa Thế Tôn, thiêu là một việc, mắc tội là một việc khác. Vì sao? Vì mạng đi sang đời sau mà thân vẫn còn. Do đó biết thân không phải thọ mạng. Thưa Thế Tôn, có ai giết được mạng chăng? Nếu ai giết được mạng thì (người bị giết) lẽ ra không sinh lại nữa; nếu mạng đã bị giết thì chẳng cần đến Niết-bàn (cảnh giới tắt hết khổ đau, không còn sống chết luân hồi). Nếu thân là thọ mạng thì khi thân bị giết mạng cũng bị giết; nếu thân là thọ mạng thì giết thân liền được Niết-bàn, vì hai thứ không khác nhau. Vì vậy không có quả báo của việc giết hại."
"Thưa Thế Tôn, nếu thân bị giết mà thọ mạng sinh lại, nhận một dòng họ khác, thì người giết ấy không mắc tội giết. Vì sao? Vì thọ mạng sinh lại. Sinh lại là sinh vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, a-tu-la v.v., đó gọi là sinh lại. Cho nên giết thân không gọi là giết mạng. Như thiền sư dạy các đệ tử trừ bỏ tâm, ý, thức (ba tên gọi của phần tinh thần: tâm là chỗ tích chứa, ý là chỗ suy lường, thức là chỗ nhận biết phân biệt). Nếu trừ bỏ tâm ý thức thì không sinh lại; nếu không sinh lại thì không còn thân; nếu không còn thân thì cũng không có mạng; nếu không có mạng thì không sinh lại. Như thế là thiền sư đã giết thọ mạng của người." Thưa Thế Tôn, nên đáp những kẻ tà kiến ấy thế nào?
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Giới (điều răn cấm trong đạo) có hai loại, tức là giới của thân và miệng, chứ không phải giới của tâm ý thức. Nếu tâm ý thức là chỗ của giới thì không ai giữ được giới. Vì sao? Vì tâm luôn bám víu theo đối tượng, khó chế ngự, không có chỗ dừng. Ví như dòng nước xiết, lại như con khỉ, chuyển động không ngừng, không thể canh giữ. Vì vậy, Văn Thù Sư Lợi, không có giới của tâm ý thức. Tuy thân và miệng có giới, nhưng tâm ý thức không phải là chỗ của tội giết. Vì sao? Vì không phải chỗ của giới. Nếu tâm ưa thích thì có thể được định (trạng thái tâm tập trung, lắng yên); nếu tâm không ưa thích thì không được định. Vì vậy người tu học dùng định để "giết" tâm, chứ không phải người nào có thể giết được tâm. Vì thế, Văn Thù Sư Lợi, nếu nói có tội giết thì là định mắc tội, chứ không phải tâm mắc tội (?).
Lại nữa, nếu giết chính thân mình thì không có tội báo. Vì sao? Như Bồ-tát (người tu hành nguyện giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh) xả bỏ thân mình thì chỉ được công đức. Thân ta là do ta. Nếu thân do ta mà mắc quả tội, thì cắt móng tay làm đau ngón tay cũng phải mắc tội, vì tự làm hại thân. Nếu thân tự chết mà chúng sinh được ăn, vốn không có tâm bố thí, thì không được phước mà cũng không có tội. Vì sao? (Vì phải có tâm mới thành phước;) các Bồ-tát xả thân không phải là vô ký (việc không thiện cũng không ác), mà chỉ được phước đức.
Vì vậy, vì phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn và khổ đau) diệt nên tâm diệt; tâm diệt nên ý diệt; ý diệt nên thức diệt; thức diệt nên thân diệt; thân diệt nên thọ diệt; thọ diệt nên mạng diệt; mạng diệt nên các căn (giác quan) diệt; các căn diệt nên các nhập (các cửa tiếp nhận của giác quan và đối tượng) diệt; các nhập diệt nên các giới (các yếu tố cấu thành sự nhận biết) diệt; các giới diệt nên các ấm (năm khối hợp thành con người: thân xác, cảm nhận, nhận biết, ý muốn tạo tác, nhận thức) diệt; các ấm diệt nên không còn tiếp nối; không còn tiếp nối nên tâm ý thức không có chỗ; tâm ý thức không có chỗ nên được thanh tịnh.
Như vậy, Văn Thù Sư Lợi, ví như chiếc áo dơ đem giặt bằng nước tro: chất dơ mất đi mà áo vẫn còn. Vì sao? Vì chất dơ đã trôi đi. Vì chất dơ trôi đi nên áo được sạch. Cũng như vậy, Văn Thù Sư Lợi, các lỗi lầm là chất dơ; dùng nước trí tuệ rửa sạch chất dơ của tâm; vì trừ được chất dơ của tâm nên thành thanh tịnh. Phật nói bài kỳ-dạ này:
Ví như áo dơ bẩn, đem giặt bằng nước tro;
Lấy nước tro giặt giũ, áo ấy được sạch trong.
Cũng vậy, các lỗi lầm, làm nhơ bẩn tâm thức;
Giặt bằng tro trí tuệ, tâm liền được thanh tịnh.
Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, ngoại đạo theo tà kiến của họ lại sẽ nói: "Nếu Thế Tôn là bậc nhất thiết trí, vì sao không nói trước rằng hai người nữ ngoại đạo Tôn-đà-lợi và Chiên-già-ma-ni (hai phụ nữ từng vu khống Phật) sẽ phỉ báng Như Lai? Cho nên biết Như Lai không phải bậc nhất thiết trí, vì đã không ngăn trước sự phỉ báng ấy, khiến họ phải rơi vào đường ác trong vô số kiếp, cho đến vào địa ngục Vô Gián (địa ngục khổ nhất, đau đớn không lúc nào ngừng)." Thưa Thế Tôn, nên đáp thế nào?
Phật bảo Văn Thù: Nay ta hỏi ông, như có thầy thuốc biết rõ chúng sinh có bệnh phong, đàm, nhiệt (ba loại bệnh theo y học xưa: do gió, do đờm, do nóng), khi bệnh chưa phát thì có chữa trước không? — Thưa Thế Tôn, không. — Văn Thù Sư Lợi, thầy thuốc ấy có biết bệnh không? — Thưa Thế Tôn, có biết. — Văn Thù Sư Lợi, ta cũng như vậy: biết các chúng sinh ai nhiều tham, nhiều giận, nhiều ngu si, sống lâu hay chết yểu, nghiệp ác hay nghiệp thiện. Phật tuy biết trước nhưng chưa đúng lúc thì không nói. Văn Thù Sư Lợi, hai người nữ Tôn-đà-lợi và Chiên-già-ma-ni này, ở đời quá khứ thường giết chúng sinh, gây nghiệp bất thiện, thường phỉ báng bậc thánh, nên vào địa ngục A-tỳ (tức địa ngục Vô Gián). Văn Thù Sư Lợi, nghiệp ác của chúng sinh không phải do ta tạo ra. Nếu chúng sinh kham được nghe pháp thì ta nói cho họ; nếu không kham được nghe thì ta không nói. Văn Thù Sư Lợi, như người bệnh nặng không thể chữa, thầy thuốc bỏ đi, không cho chút thuốc nào. Như Lai cũng vậy, biết hai người này không thể giáo hóa, cho nên im lặng, không nói trước.
Văn Thù Sư Lợi, nếu điều gì có thể thọ ký (nói trước về tương lai của một người) thì ta sẽ thọ ký, như ta thọ ký cho các đệ tử sẽ được quả Thanh văn (người nghe lời Phật mà tu để tự giải thoát), quả Độc giác (người tự giác ngộ, không cần thầy) và sẽ thành Bồ-tát; hoặc ta không thọ ký rằng ai sẽ được tam thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát). Vì sao? Vì chưa nhất định. Văn Thù Sư Lợi, ý ông nghĩ sao? Nếu có người phỉ báng hư không, hư không sẽ đáp thế nào? Văn Thù Sư Lợi nói: Hư không không có lời nói. Vì sao? Vì hư không là không có gì. — Như vậy, Văn Thù Sư Lợi, Như Lai ngang bằng hư không; hư không không có lời nói, Như Lai cũng không có lời nói.
Văn Thù Sư Lợi, có đời ác ngũ trược (năm thứ vẩn đục). Thế nào là năm? Kiếp trược, chúng sinh trược, mạng trược, phiền não trược, kiến trược. Thế nào là kiếp trược (thời đại vẩn đục)? Khi ba tai họa (binh đao, bệnh dịch, đói kém) nổi lên, người ta giết hại lẫn nhau, chúng sinh đói kém, mắc đủ thứ bệnh tật. Đó gọi là kiếp trược. Thế nào là chúng sinh trược? Có chúng sinh ác, chúng sinh thiện; chúng sinh thấp, vừa, cao; chúng sinh hơn, chúng sinh kém; chúng sinh bậc nhất, chúng sinh không bậc nhất. Đó gọi là chúng sinh trược. Thế nào là mạng trược? Có chúng sinh sống mười tuổi, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, sáu mươi, bảy mươi, tám mươi, chín mươi, trăm tuổi, hai trăm tuổi, bốn trăm tuổi, tám trăm tuổi, cho đến nghìn tuổi, vì có dài có ngắn. Đó gọi là mạng trược. Thế nào là phiền não trược? Nhiều tham, nhiều giận, nhiều si mê. Đó gọi là phiền não trược. Thế nào là kiến trược? Tà kiến (thấy biết sai lầm), giới thủ (bám chấp vào những giới cấm sai lạc), kiến thủ (bám chấp quan điểm của mình là đúng nhất), thường kiến (cho rằng mọi thứ còn mãi), đoạn kiến (cho rằng chết là mất hẳn), hữu kiến (chấp có), vô kiến (chấp không), ngã kiến (chấp có cái ta thật), chúng sinh kiến (chấp có chúng sinh thật). Đó gọi là kiến trược. Năm thứ vẩn đục như vậy Như Lai đều không có. Phật nói bài kỳ-dạ này:
Như Lai như hư không, làm sao có lời nói?
Như Lai không năm trược, nên chẳng nói trước điều.
Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, đời sau người tà kiến sẽ phỉ báng Phật mà nói thế này: "Nếu Như Lai là bậc nhất thiết trí, sao phải đợi chúng sinh phạm tội rồi mới chế giới (đặt ra điều giới luật)?" Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Chính như thế mới là dấu hiệu của bậc nhất thiết trí. Nếu ta chế giới trước thì người ta sẽ phỉ báng ta. Vì sao? (Họ sẽ nói:) "Tôi không làm tội, sao lại gượng nói là tội? Đó không phải là nhất thiết trí. Vì sao? Vì tôi không có tội lỗi. Như Lai không có lòng từ bi, không làm lợi ích, không nhiếp thọ (thu nhận, che chở) chúng sinh." Như người không có con mà nói là có con, đến lúc nào đó sẽ sinh; nói suông như vậy sao tin được? Vì không chân thật. Nếu thật thấy sinh con thì mới sinh lòng tin. Như vậy, Văn Thù Sư Lợi, tội chưa làm thì trời và người chưa thấy, sao lại chế giới trước? Phải thấy tội rồi mới chế giới.
Văn Thù Sư Lợi, ví như thầy thuốc biết nguyên nhân phát sinh các bệnh phong, đàm, nhiệt v.v., cũng biết có thuốc để trị các bệnh ấy. Có người khỏe mạnh, thân không bệnh tật, người như vậy có cần thầy chữa không? Văn Thù thưa Phật: Người ấy không cần chữa. Nếu người ấy sinh bệnh thì thầy liền chữa, và thế gian khen là thầy bậc nhất. — Như vậy, Văn Thù Sư Lợi, trong tất cả Thanh văn, tất cả chúng sinh, có người nên chế giới, có người không nên. Ta biết những vận hành trong tâm của tất cả chúng sinh; ai chưa làm tội thì ta không chế giới; nếu đã phạm lỗi thì ta mới chế giới. Ta làm như vậy thì thế gian không phỉ báng. Văn Thù Sư Lợi, trong chúng sinh có hạng thấp, vừa, cao; Như Lai chế giới cũng như vậy.
Văn Thù Sư Lợi, như gieo lúa mạch, mè, đậu v.v., khi mầm mới nhú đã dùng được chưa? Văn Thù Sư Lợi nói: Chưa dùng được. Vì sao? Vì chưa chín. Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Tất cả chúng sinh mà căn lành (gốc rễ của điều thiện) chưa chín thì cũng như vậy, chưa thể chế giới cho họ. Văn Thù Sư Lợi, như hoa câu-vật-đầu (hoa súng), hoa ưu-bát-la (sen xanh) lúc mới mọc, ánh mặt trời chiếu vào có làm cho nở được không? Văn Thù Sư Lợi nói: Không nở được. Vì sao? Vì mới mọc. Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Căn lành chưa chín cũng như vậy; Như Lai như thế không được chế giới. Vì sao? Vì chưa đúng thời. Nếu chế giới không đúng thời, chúng sinh sẽ không nhận, mà nói: "Tôi không có tội, sao lại chế giới?" Văn Thù Sư Lợi, như gieo lúa mà chưa chín thì có gặt được không? Văn Thù Sư Lợi nói: Thưa Thế Tôn, không gặt được. Chưa đến thời thì còn chưa có hoa, huống gì có gạo và trấu cám. — Văn Thù Sư Lợi, việc ta chưa chế giới cũng như vậy: các đệ tử chưa phạm gì thì không có quả của sự phạm giới. Vì thế, Văn Thù Sư Lợi, ta không chế giới trước. Phật nói bài kỳ-dạ này:
Không tội mà chế giới trước, chúng sinh chẳng tin nhận;
Cho nên thấy có tội, bấy giờ mới chế giới.
Ví như lúc mầm thân, chưa thể có quả hạt;
Các tỳ-kheo không tội, không chế giới cũng vậy.
Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, người tà kiến nói thế này: "Trời Ma-hê-thủ-la (vị thần tối cao của đạo Bà-la-môn, tức thần Shiva) tạo ra thế gian này." Lời tà như vậy nên phá thế nào? Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Đó là lời hư dối, không phải lời chân thật. Lại có ngoại đạo khác nói: "Không phải Thủ-la tạo ra." Nếu mọi sự do Thủ-la thì (người theo ngài) lẽ ra không tự phỉ báng (lẫn nhau) (?). Vì sao? Vì đều do ý ngài. Nếu do ý ngài thì tất cả thế gian đều lấy Thủ-la làm thầy, không còn thầy nào khác. Nếu tất cả thế gian mỗi nơi đều có thầy riêng, thì các thế gian không phải do Thủ-la tạo ra. Nếu mọi việc đều do Thủ-la thì việc thờ Thủ-la lẽ ra không ai còn nghi ngờ. Lại nữa, kinh của Ma-hê-thủ-la cũng không nói như vậy; nếu có nói như vậy thì chúng sinh lẽ ra không sinh nghi. Vì thế, Văn Thù Sư Lợi, biết thế gian này không phải do Thủ-la tạo ra; nên biết đó là lời không thật, là lời hư dối. Phật nói bài kỳ-dạ này:
Nếu các nghiệp thiện ác, do Ma-hê-thủ-la tạo,
Thế gian không việc chứng, không ai quyết đoán nói;
Lời không thật như vậy, tuy nói cũng chẳng thành.
Bấy giờ Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Thưa Thế Tôn, về Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) của Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri (các danh hiệu của Phật: Ứng Cúng là bậc xứng đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri là bậc biết đúng và biết khắp tất cả): thưa Thế Tôn, là trong pháp có thân, hay lấy pháp làm thân? Tất cả các pháp vì sao lại ngang bằng hư không? Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Không phải trong pháp có thân. Vì sao? Vì như hư không. Như không phải trong hư không có hư không. Vì sao? Hư không là không có chỗ; vì không có chỗ nên gọi là hư không. Hư không không có ý ưa thích mà nắm lấy hư không (?). Lại nữa, hư không không có thể chất, không có tạo tác, nên gọi là hư không.
Văn Thù Sư Lợi, hư không chẳng phải có, chẳng phải không. Vì sao? Vì không có chỗ để có, không có chỗ để không. Vì sao? Nếu ban đầu có thì sau thành không; nếu ban đầu không thì sau thành có; nếu ban đầu có thì sau sẽ có; nếu sau không thì ban đầu không. Như vậy, Văn Thù Sư Lợi, tám cách nói này thông suốt tất cả các pháp (?).
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Ta không nói lấy sắc (hình chất vật chất) làm thân. Vì sao? Tất cả các Phật đều ngang bằng hư không: vì trùm khắp, vì không suy tưởng, vì không có tâm ý thức, vì không có chỗ, vì không có trong ngoài. Vì vậy, Văn Thù Sư Lợi, mới gọi là Thế Tôn. Văn Thù Sư Lợi, gọi là Phật (bậc giác ngộ) là vì không dùng thân, miệng, ý mà giác ngộ, cho nên gọi là Phật. Vì sao? Vì hư không cũng không dùng thân, miệng, ý mà biết hư không. Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Nếu không có tâm ý thì chỗ ấy là có hay là không? Nếu có thì nhất định có; nếu không thì nhất định không. Văn Thù Sư Lợi thưa Phật: Không có Thế Tôn, cũng không có Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát). Vì sao? Vì không thể nắm bắt, vì ngang bằng hư không. Nếu ngang bằng hư không thì sao lại có sắc tướng (hình tướng nhìn thấy được)? Nếu có sắc tướng thì là vô thường (không bền, luôn đổi thay); nếu là vô thường thì sao lại ngang bằng hư không?
Phật bảo Văn Thù Sư Lợi: Ví như hai bàn tay vỗ vào nhau thì phát ra tiếng; tiếng ấy từ tay trái sinh ra hay từ tay phải sinh ra? Nếu từ tay trái sinh ra thì lẽ ra luôn có tiếng; tay phải cũng vậy. Vì sao? Vì hai tay lúc nào cũng có. Một tay thì không có tiếng, hợp lại mới có tiếng. Cũng như vậy, Phật từ thế gian mà ra nhưng không dính mắc vào thế gian, như hoa sen mọc lên từ nước mà không bị nước làm vướng bẩn. Như hai tay hợp lại thì có tiếng: vừa có vừa không, vừa hiện vừa không hiện, vừa có thể nắm lấy vừa không thể nắm lấy, như bóng trăng dưới nước. Như Lai Chánh Biến Tri cũng như vậy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video