Thiên 11 — Phẩm 11: Hạnh Bồ-tát

 Kinh Duy-ma-cật, phẩm thứ mười một: Bồ-tát hạnh (những việc làm của Bồ-tát — người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh).

 Lúc ấy Phật đang thuyết pháp (giảng giáo lý) tại vườn Nại thị (vườn xoài gần thành Tỳ-da-li). Nơi hội họp bỗng nhiên trở nên rộng lớn, trang hoàng lộng lẫy, và cả hội chúng đều thấy một màu vàng ròng. Hiền giả A-nan (người hầu cận của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ nhiều) hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn trọng), đây là điềm lành báo trước cho ai, mà nơi hội họp này rộng lớn trang nghiêm, cả hội chúng đều thấy màu vàng ròng?" Phật bảo A-nan: "Vì Duy-ma-cật (vị cư sĩ — người tu tại gia — ở thành Tỳ-da-li), Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) cùng đại chúng sắp đến, nên trước tiên hiện điềm lành này."

 Khi ấy Duy-ma-cật nói với Văn-thù-sư-lợi: "Tôi muốn đến chỗ Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đã đến được chân lý như thật). Các bậc đại nhân đây có thể cùng đi gặp Phật, lễ bái, phụng sự và cúng dường (dâng lễ vật tỏ lòng tôn kính)." Văn-thù-sư-lợi nói: "Hay lắm, ta đi thôi, đúng là lúc này." Bấy giờ Duy-ma-cật liền giữ nguyên dáng vẻ ấy mà dùng thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại), khiến cả đại chúng đứng trên lòng bàn tay phải của mình, cùng các tòa sư tử (tòa ngồi cao quý dành cho bậc thuyết pháp), cùng đi đến chỗ Phật. Đến nơi, các Bồ-tát đều rời chỗ ngồi bước xuống, cúi đầu sát chân Phật rồi lui đứng một bên. Các đại đệ tử, Đế Thích (vua trời ở cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vị vua trời cõi trời Sắc giới) và Tứ thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) cũng cúi đầu sát chân Phật rồi đều đứng một bên. Thế Tôn ân cần hỏi han các Bồ-tát và bảo mỗi vị ngồi lại chỗ; mọi người đều vâng lời.

 Khi đại chúng đã ngồi yên, Phật bảo hiền giả Xá-lợi-phất (đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Ông đã thấy việc làm của bậc Bồ-tát đại sĩ chưa?" Đáp: "Thưa vâng, đã thấy." Phật hỏi: "Ông dựa vào dấu hiệu nào mà biết được sự biến chuyển ấy?" Đáp: "Sự biến chuyển ấy không thể dùng ý nghĩ mà biết, không phải điều tâm ý có thể tính toán, không phải điều có thể đo lường. Con thấy việc làm ấy thật không thể nghĩ bàn."

 A-nan hỏi Phật: "Mùi hương nghe thấy hôm nay từ xưa chưa từng có, đó là hương gì vậy?" Phật nói: "Đó là hương từ các lỗ chân lông trên thân các Bồ-tát kia." Xá-lợi-phất bảo hiền giả A-nan: "Mọi lỗ chân lông của chúng tôi cũng có hương ấy." A-nan hỏi: "Hương này từ đâu mà ra?" Đáp: "Duy-ma-cật lấy cơm từ Phật Hương Tích (vị Phật ở thế giới Chúng Hương); ai ăn cơm ấy ở nhà ông thì mọi lỗ chân lông đều thơm như thế này." A-nan hỏi: "Hương thơm này lưu lại được bao lâu?" Duy-ma-cật đáp: "Đến khi cơm này tiêu hết." Hỏi: "Cơm này bao lâu thì tiêu?" Đáp: "Cơm này lưu lại đến bảy ngày bảy đêm, sau đó mới tiêu, nhưng còn tùy theo những điều sau. Nếu người tu theo hàng đệ tử (hàng Thanh văn: những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát) ăn cơm này, chưa đắc đạo thì rốt cuộc cơm không tiêu; người ăn cơm này mà dừng tu nửa chừng thì cơm cũng không tiêu. Người mới bước vào Đại đạo (con đường lớn của Bồ-tát) mà ăn cơm này, nếu chưa đạt pháp nhẫn (trí tuệ an nhiên chấp nhận chân lý rằng mọi sự vật vốn không thật sinh, không thật diệt) thì cơm cũng không tiêu. Nếu đã đạt pháp nhẫn mà ăn cơm này, thì phải đến bậc nhất sinh bổ xứ (bậc chỉ còn một đời nữa là thành Phật) cơm mới tiêu. Ví như, này A-nan, thứ thuốc A-hôn-đà (?) (một thứ thuốc quý giải được mọi chất độc), hương của nó lan khắp cả phòng, khắp nơi đều thơm như mùi mật; phải đến khi các chất độc tiêu hết thì hơi thuốc mới dứt. Cơm này cũng vậy, chưa tiêu ngay được (?); phải đến khi mọi cấu uế, độc hại trong tâm đều trừ sạch thì hơi cơm mới tiêu."

 A-nan hỏi: "Ngài ấy dùng cơm này để làm Phật sự (việc của Phật, tức việc giáo hóa cứu độ chúng sinh) sao?" Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, A-nan. Có cõi Phật dùng ánh sáng để làm Phật sự; có cõi Phật dùng Bồ-tát để làm Phật sự; có cõi dùng hình sắc tướng mạo và danh hiệu của Như Lai hiện ra để làm Phật sự; có cõi dùng y phục, thức ăn, vườn tược, lầu gác để làm Phật sự; có cõi dùng việc hiện ra thần thông biến hóa để làm Phật sự; có cõi dùng sự trống rỗng, tĩnh lặng, không có gì, vắng lặng để làm Phật sự, khiến bậc thông đạt được vào hạnh giới luật (?); có cõi dùng bóng hình, tiếng vang, giấc mộng, trò ảo thuật, trăng dưới nước, ảo ảnh hơi nóng (hơi nắng bốc lên từ xa trông như dòng nước) cùng lời ví dụ giảng giải để làm Phật sự; có cõi dùng sự thanh tịnh, không thân, không chứng đắc, không lời nói, không nắm giữ để làm Phật sự cho mọi người. Như vậy, A-nan, không có nghĩa lý nào hay vật gì mà không thể dùng để làm Phật sự cho người (?).

 "Vì bốn loài ma (bốn thứ làm hại người tu: phiền não, thân tâm hợp thành, cái chết, và ma trời) cùng tám mươi bốn (nghìn) thứ cấu uế mà trăm nghìn loại người phải mỏi mệt khổ sở; vì thế chư Phật vì họ mà làm Phật sự. Này A-nan, đó gọi là Phật pháp, là pháp môn (cửa ngõ đi vào đạo) tùy theo việc làm mà bước vào. Bồ-tát nào vào được cửa này, thì dù được cõi Phật rộng lớn tốt đẹp cũng không vui mừng, gặp cõi không tốt cũng không lánh xa; được gần Như Lai thì càng thêm cung kính. Kỳ diệu thay toàn bộ Phật pháp! Độ người thì bình đẳng như nhau mà cõi Phật thì khác nhau. Ví như các cõi Phật, mặt đất có bao nhiêu dạng khác nhau, nhưng bầu trời che phủ thì không khác. Cũng vậy, A-nan, các Như Lai hiện ra bao nhiêu hình tướng, nhưng trí tuệ vô ngại (không gì ngăn trở) thì không khác.

 "Đều bình đẳng như nhau, này A-nan: thân sắc, uy nghi tướng mạo, bản tính lớn lao, giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (năm đức của Phật: giữ giới, thiền định, trí tuệ, giải thoát, và cái biết thấy rõ mình đã giải thoát), các lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), các pháp riêng của Phật, lòng từ bi che chở vỗ về, sự tiếp nhận và tu hành, tuổi thọ, việc thuyết pháp độ người — của các Như Lai đều như nhau. Vì thế gọi là Đẳng Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng trọn vẹn), gọi là Như Lai, gọi là Phật. Ba danh xưng này nghĩa rất rộng; dù ta dùng tuổi thọ suốt một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng không thể giảng hết nghĩa ấy cho khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới). Dù những người biết thấu ý chúng sinh, trí cao nghe nhiều, có được niệm tổng trì (sức ghi nhớ giữ gìn trọn vẹn, không quên), vì hết thảy mọi người mà giảng nghĩa ba danh xưng này, thì dù cùng tận kiếp cũng không giảng xong. Đó là Đẳng Chính Giác, là Như Lai, là Phật. Vì thế, A-nan, Phật đạo là vô lượng, trí tuệ và tài biện thuyết của Như Lai không thể nghĩ bàn."

 A-nan thưa Phật: "Xin từ nay về sau đừng ai gọi con là bậc trí cao nghe nhiều nữa." Phật nói: "A-nan, ông đừng khởi ý chán nản mỏi mệt. Trong hàng đệ tử, ông là người nghe nhiều nhất; còn so với các Bồ-tát thì chưa thể sánh được. Chí nguyện và việc làm của Bồ-tát còn nhiều hơn nữa. Mọi biển cả vực sâu còn có thể đo lường, chứ trí tuệ, sức gìn giữ, định lực, chánh niệm và đủ mọi điều chứng đắc của Bồ-tát thì không thể cân đo. A-nan, ông hãy xem hạnh Bồ-tát: những công đức và căn lành mà Duy-ma-cật hiện ra trong một lúc, thì các đệ tử và các bậc Duyên nhất giác (hàng Duyên giác: người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không nhờ thầy dạy) dù dùng mọi phép biến hóa trong trăm nghìn kiếp cũng không hiện ra được."

 Bấy giờ các Bồ-tát từ thế giới Chúng Hương đến đều chắp tay thưa: "Danh hiệu 'Đẳng' của Như Lai (?), chúng con hết sức ghi nhớ, không hề quên. Đối với cõi Phật này, chúng con quyết không còn khởi ý nghĩ coi thường. Lại nữa, bạch Thế Tôn, quyền đạo (phương tiện khéo léo, tùy hoàn cảnh mà giáo hóa) của chư Phật thật không thể nghĩ bàn: vì độ người mà tùy theo điều họ ưa thích để hiện ra vẻ đẹp của cõi Phật. Xin Phật ban cho chúng con pháp của Phật, để khi trở về cõi kia, chúng con sẽ luôn nhớ nghĩ đến Như Lai."

 Phật bảo các Bồ-tát: "Có pháp môn 'tận' và 'không tận', các ông nên học. Thế nào là tận? Là cái có số (hữu số — những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Thế nào là không tận? Là cái vô số (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt). Như Bồ-tát thì không dứt bỏ cái có số, cũng không dừng trụ nơi cái vô số.

 "Thế nào là đối với cái có số mà không lay chuyển? Đó là: đại từ (lòng thương lớn, mong mọi loài được vui) không lay chuyển, đại bi (lòng xót thương lớn, mong mọi loài hết khổ) không buông bỏ; tính tình hòa vui mà không buông thả; thấy người thì vui vẻ, phụng sự các bậc thánh; hiến cả thân mạng để nhận lấy chính pháp; trồng căn lành không biết chán, chia sẻ công đức không ngừng; học pháp không lười, giảng dạy không quên; cúng dường phụng sự Phật và khuyên người làm theo; sinh ra ở đâu cũng không sợ hãi; được đầy đủ mà không kiêu mạn; không khinh người chưa học, không vướng bụi trần; giữ sự chân thật mà sinh ra để giáo hóa (?), vui mừng nhận thọ ký (lời Phật báo trước người ấy sẽ thành Phật); dùng sức mình để yên thân mình, dùng niềm vui để làm yên người khác; xem thiền định như việc học và việc tu; xem sinh tử như phương tiện khéo để độ người; xem người đến cầu xin như bạn hiền; xem sự hiểu biết khắp mọi điều như sự đầy đủ; xem mọi thứ mình có là để bố thí; xem kẻ phạm giới như người cần được nâng đỡ (?); xem kẻ không biết nhẫn như dịp để mình nhẫn nhục im lặng; xem kẻ lười biếng như dịp để mình tinh tấn; xem kẻ tâm ý rối loạn như dịp để mình giữ chánh niệm (tâm tỉnh táo, nhớ rõ điều đúng); xem kẻ trí tuệ tà vạy như dịp để mình thực hành trí tuệ; xem các độ vô cực (ba-la-mật: những hạnh tu đưa người vượt qua biển sinh tử đến bờ giải thoát) như cha mẹ; xem các pháp đạo phẩm (các phương pháp tu tập dẫn đến giác ngộ) như anh em họ hàng; muốn làm mọi điều thiện mà không biết đủ; lấy vẻ đẹp của các cõi để tạo thành cõi Phật của mình; ở trong sinh tử vô số kiếp mà ý chí vẫn dũng mãnh; nghe công đức vô lượng của Phật mà chí không mỏi; với người khổ nhọc thì làm chỗ nương về; với người tham lam thì làm ruộng phúc (?); dẫn dắt và gánh vác trọng trách cho mọi người; hiểu rõ ấm, nhập, chủng (các yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới: năm nhóm sắc, thọ, tưởng, hành, thức; sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng; và mười tám giới) mà hàng phục quân ma; không lấy mưu mẹo làm pháp; trí tuệ sâu xa có dư; mong cầu ít mà biết đủ; đối với thế gian đã thông suốt rốt ráo mà không bị thói tục thấm nhiễm; thuận theo lề lối thế gian mà cảm hóa được thánh hiền (?); hiện ra các nghi thức, khởi hạnh thần thông; nghe rộng, tụng đọc được, sức tuệ giữ vững chánh niệm; dứt mối nghi của mọi người, biết rõ cội gốc của mọi gốc rễ; không ngăn ngại, không dừng trụ để có tài biện thuyết; thuận theo mà giáo hóa trời và người, lấy mười điều thiện (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đôi chiều, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến) làm sự trong sạch; lập dấu chân phạm hạnh (đời sống trong sạch), thực hành bốn tâm vô lượng (thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả, mở rộng đến mọi loài không giới hạn); đạt được âm thanh của Phật để làm người giảng pháp chủ trì; dẫn đến hạnh lành tột bậc, đạt con đường của bậc tiên là Phật; dứt bỏ việc làm của thân, miệng, ý để hạnh ngày càng thù thắng; vui thích các kinh, thu nhận chúng Bồ-tát, dùng Đại thừa (cỗ xe lớn: giáo pháp cứu độ hết thảy chúng sinh) mà giáo hóa; đức hạnh không hư hỏng, pháp lành không mê lầm. Như vậy, này các thiện nam tử (con nhà dòng dõi tốt, cách Phật gọi những người có căn lành), người ứng hợp với pháp này là không dứt bỏ cái có số.

 "Thế nào là Bồ-tát không dừng trụ nơi cái vô số? Đó là: tìm đến Không (lẽ mọi vật không có tự tính cố định) mà không lấy Không làm chỗ chứng đắc rồi dừng lại; tìm đến vô tướng (không có hình tướng), vô số, vô nguyện (không còn mong cầu) mà không theo vô tướng, vô số, vô nguyện để chứng nhập rồi dừng lại. Quán vô thường mà không chán căn lành; quán thế gian là khổ mà vẫn sinh lòng tin thành; quán thân này không phải là mình mà vẫn dạy người không mỏi; quán pháp vắng lặng, lặng mà không xoay chuyển theo (?); quán những người thoái lui mà thân và ý mình không theo; quán không có chỗ nơi mà vẫn ở trong sinh tử để độ những người còn lậu (phiền não rỉ chảy khiến con người trôi lăn trong sinh tử); quán không có gì để làm mà vẫn làm để dẫn dắt người; quán vô ngã (không có cái 'tôi' thật) mà vẫn dùng cỗ xe đại bi để cứu giúp, thành tựu cho họ; quán không có sinh mà không theo giới luật của hàng đệ tử và Duyên nhất giác; quán sự hoang vắng mà không bỏ hoang phúc đức; quán hư vô mà không bỏ trí tuệ chân chính; quán lời nói mà không chán trí tuệ; quán không có chủ thể mà vẫn ứng hợp với trí tự nhiên; quán không thân không sơ, không thiên vị bên nào, hợp lẽ phải thì làm. Này các thiện nam tử, đó là Bồ-tát không dừng trụ nơi cái vô số.

 "Lại nữa, không dứt cái có số là để gom góp phúc đức; không trụ cái vô số là để gom góp trí tuệ. Không dứt cái có số là để thực hành đại từ; không trụ cái vô số là để có đại bi. Không dứt cái có số là để dẫn dắt nhân dân; không trụ cái vô số là để cầu Phật pháp. Không dứt cái có số là để đầy đủ thân tướng của Phật; không trụ cái vô số là để đầy đủ nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi sự). Không dứt cái có số là để thực hành thiện quyền (phương tiện khéo léo); không trụ cái vô số là để phát ra trí tuệ. Không dứt cái có số là để làm thanh tịnh cõi Phật; không trụ cái vô số là vì sự thành lập của Phật (?). Không dứt cái có số là dùng điều lợi để dẫn người tiến lên; không trụ cái vô số là vì muốn bày ra điều lợi cho người. Không dứt cái có số là để tích góp căn lành; không trụ cái vô số là vì ban sức lành cho người. Không dứt cái có số là để làm trọn điều nguyện; không trụ cái vô số là vì giữ bản nguyện (lời nguyện ban đầu). Không dứt cái có số là để làm đầy đủ bản tính; không trụ cái vô số là vì bản tính vốn thanh tịnh. Không dứt cái có số là để năm thần thông (năm năng lực siêu phàm của người tu thiền: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại) không lệch lạc; không trụ cái vô số là vì biết sáu thần thông của Phật (năm thần thông trên thêm năng lực dứt sạch mọi phiền não). Không dứt cái có số là để thực hành các độ vô cực; không trụ cái vô số là vì không có lúc nào cho là đã đủ. Không dứt cái có số là để cầu các báu của Phật; không trụ cái vô số là vì không tìm đến nơi không có báu. Không dứt cái có số là để học dùng các thứ thuốc; không trụ cái vô số là vì biết các bệnh của chúng sinh. Không dứt cái có số là vì sinh tử vốn tự nhiên như thế; không trụ cái vô số là vì Nê-hoàn (niết-bàn: cảnh giới vắng lặng, dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) vốn tự nhiên như thế."

 Bấy giờ các Bồ-tát kia nghe vậy vui mừng, đều sinh tâm lành. Họ lấy mọi thứ hoa đẹp trong tam thiên đại thiên thế giới, chất cao đến đầu gối để cúng dường Phật, cúi đầu sát chân Phật, đi quanh bên phải ba vòng (cách tỏ lòng tôn kính), rồi lần lượt tụ lại với nhau. Khi đó cõi Phật này bỗng nhiên không thấy họ nữa; trong khoảnh khắc họ đã về đến cõi kia, bên cạnh Phật Hương Tích.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video