Thiên 16 — Đi thi không đỗ

 Đi thi không đỗ

 Lại nói, Chung Quỳ thi xong. Hôm sau bảng (danh sách người thi đỗ được niêm yết) được treo lên. Người báo tin đến báo rằng trong cùng nhà trọ có bảy người đỗ. Quỳ hỏi người báo tin: "Có thấy tên Chung Quỳ không?" Người ấy đáp: "Không có." Quỳ nghe vậy thì bỗng ngất lịm. Người đầy tớ đi theo hết sức hoảng hốt, vội lấy nước nóng đổ cho uống, Quỳ mới tỉnh lại.

 Đầy tớ khuyên giải: "Tục ngữ có câu: 'Còn giữ được núi xanh thì lo gì không có củi đốt.' Huống chi cậu tuổi còn trẻ, khoa (kỳ thi) này không đỗ thì khoa sau ắt đỗ đầu. Xin cậu cứ yên lòng, chẳng cần buồn bực."

 Quỳ nói: "Mười năm đèn sách khổ cực, chỉ mong thi một lần là nổi danh, làm rạng mặt cha mẹ, làm vẻ vang tổ tiên. Nay thi không đỗ, còn mặt mũi nào nhìn cha mẹ! Ta nay cũng không về nhà nữa. Nghe nói có núi Chung Nam (dãy núi gần kinh đô Trường An) là cảnh đẹp nổi tiếng thiên hạ, các bậc sĩ đại phu (tầng lớp người có học và làm quan) đều đến đó du ngoạn. Chi bằng thu xếp hành lý, rương sách, đến đó đọc sách, đợi khoa sau thi đỗ rồi mới về."

 Đầy tớ khuyên: "Nghèo hay sang là do số mệnh, giàu hay quý là do trời. Nay cậu không đỗ là do thời, do mệnh, do vận, cần gì phải để bụng. Từ ngày lên đường, ông bà chủ đã dặn dò cậu không biết bao nhiêu lần. Đến nay cậu xa nhà đã hơn hai tháng, ông bà ở nhà ngày đêm ngóng trông. Huống chi cậu chỉ có một mình, trên không có anh để nương tựa, dưới không có em để gửi gắm, ai sẽ hỏi han lúc nóng lúc lạnh? Ai sẽ dâng món ngon cho ông bà? Cậu cần phải về nhà, không thể đi chơi ở xứ khác, khiến ông bà thêm lo. Lời kẻ hèn này tuy là ý kiến quê mùa, xin cậu suy nghĩ kỹ rồi hãy làm, nghĩ lại một lần nữa là được."

 Quỳ nghe xong bèn nói: "Con quạ con còn biết mớm mồi nuôi lại mẹ, loài sói còn biết báo đáp cội nguồn. Cầm thú còn như vậy, huống chi con người là loài linh thiêng nhất trong muôn vật, lẽ nào lại thua cả cầm thú? Ta không phải không muốn sớm tối ở bên làm vui lòng cha mẹ, kề cận phụng dưỡng song thân. Ngặt vì công danh chưa thành, xấu hổ không dám về quê cũ. Việc chăm sóc cha mẹ còn thiếu sót, ôm hận suốt đời, đó là nỗi uất ức khó nói của ta. Biết làm sao được! Ngươi mau thu xếp hành lý, đi đến núi Chung Nam, đừng chần chừ nữa."

 Đầy tớ hết lời khuyên mấy lần mà Quỳ không nghe. Quỳ bèn dẫn đầy tớ đi đến núi Chung Nam. Đi qua một nơi tên là Hà Khẩu, trời tối, liền nghỉ lại ở một quán trọ. Thấy có một ông lão râu tóc bạc trắng đến quán xin ăn, miệng luôn kêu khổ. Quỳ hỏi duyên cớ, ông lão đáp: "Vì con trai và con dâu bất hiếu, đuổi tôi ra ngoài, ngày ngày cái ăn khó kiếm, không có chỗ trú thân. Vừa thấy cậu đến quán này, nên tôi đặc biệt đến xin chút gạo để sống qua ngày. Gặp được cậu là may mắn ngàn năm có một, mong cậu thương xót."

 Quỳ lại hỏi: "Con trai và con dâu ông bất hiếu thế nào, hãy kể đầu đuôi cho tôi nghe, tôi sẽ cho ông tiền gạo." Ông lão đáp: "Một lúc khó kể cho hết, xin kể đại khái để cậu nghe. Kẻ hèn này họ Lý tên Điển, vợ là Tần thị, sinh được hai con trai: con cả tên Khắc Nhân, con thứ tên Khắc Nghĩa. Chẳng may Khắc Nhân chết sớm. Khắc Nghĩa lúc nhỏ cũng hết lòng hiếu thảo, nhưng từ khi cưới vợ là Diêu thị, nghe lời vợ thủ thỉ bên gối, một sớm đổi hẳn lòng dạ ban đầu, ngỗ nghịch bất hiếu.

 Bỗng một hôm, Khắc Nghĩa lén mua một con cá, cùng vợ nấu ăn, hai người ăn vụng với nhau, không ngờ bị vợ tôi trông thấy, lúc ấy bà có nói chúng vài câu. Diêu thị trợn mắt giận dữ, xúi chồng xô mẹ ngã xuống đất, trán bị thương, máu chảy không ngừng, hơn một tháng sau thì chết. Rồi chúng lại đuổi tôi ra ngoài, không cho cơm áo, cảnh ngộ thật đáng thương."

 Quỳ nghe xong, ngửa mặt lên trời than rằng: "Trong thiên hạ, nhà nào mà không có cha mẹ? Nhà nào mà không có con? Chưa từng nghe có kẻ nghe lời vợ mà làm mẹ chết, đuổi cha ra ở ngoài. Hạng người như thế, trời ắt không dung tha." Nói xong, bèn cho ông lão nhiều tiền gạo rồi để ông đi. Đêm ấy Quỳ thức trắng không ngủ, thành tâm viết một tờ sớ (bài văn tâu trình lên trời). Sớ rằng:

 Kẻ Chung Quỳ bất tài này, không phải không mong thiên hạ yên ổn vô sự. Nhưng thói đời bạc bẽo, lòng người không còn chất phác như xưa: có kẻ làm bề tôi mà không trung với vua, có kẻ làm con mà không hiếu với cha mẹ. Nhưng chưa từng có ai coi lời vợ như lời thần thánh, coi cha mẹ như người dưng xa lạ (như người nước Hồ ở phương bắc với người nước Việt ở phương nam, chẳng chút liên quan), như Lý Khắc Nghĩa. Hắn còn đẩy mẹ vào chỗ chết, đuổi cha ra ngoài sống lang thang. Nếu không sớm trừ đi, thói ấy sẽ ngày càng lan rộng. Kính cẩn dâng tờ sớ này, tâu lên để trời nghe thấu, xin làm rõ việc báo ứng, mong cho những người làm con trong thiên hạ biết mà tự răn mình, và cương thường (những đạo lý nền tảng giữa vua tôi, cha con, vợ chồng cùng các đức tính căn bản của con người) không bị đảo lộn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video