Thiên 2 — Quyển hạ: gặp bạn cũ, bàn ba đạo, rồi về ẩn núi

 ● QUYỂN HẠ

 Minh Liêu Tử đi, ra tới một con đường núi sâu thẳm, dốc đứng và chật hẹp. Cây cao có đến hàng nghìn gốc, dây leo đan nhau che rợp, ngẩng nhìn không thấy mặt trời. Không một bóng khói nhà người (?), người kiếm củi, kẻ chăn trâu đều không thấy. Chỉ nghe bốn bên chim kêu vượn hú, gió lạnh thổi vi vu khiến người ta rợn sợ. Minh Liêu Tử cùng người bạn đi rất lâu, bỗng thấy một ông già lông mày rậm, má thanh tú, trong mắt có gân xanh, tóc xõa xuống hai vai, ôm gối ngồi trên một tảng đá lớn. Minh Liêu Tử tiến lên vái chào. Ông già đứng dậy đáp lễ, chăm chú nhìn hồi lâu mà không nói một lời. Minh Liêu Tử quỳ thẳng người thưa: "Chốn núi sâu không người này, sao lại có tiếng bước chân người? Hẳn cụ là bậc dị nhân đã đắc đạo (đã đạt tới chân lý tu hành). Đệ tử cả đời ham mến đạo, nay đã đến tuổi giữa đời mà vẫn chưa hiểu được gì. Nghĩ đời người ngắn ngủi như tia lửa xẹt từ hòn đá, như dầu đèn đang cháy cạn, lòng thật đau xót than thở. Mong cụ rủ lòng thương chỉ dạy để mở lối cho kẻ mê muội." Ông già giả như không nghe thấy. Minh Liêu Tử cố nài xin, ông mới dạy sơ qua về ý chỉ "hư tĩnh vô vi" (giữ lòng trống rỗng, yên lặng, không mưu cầu, không làm điều gì trái với lẽ tự nhiên). Chẳng bao lâu ông từ biệt ra đi, Minh Liêu Tử đưa mắt nhìn theo hồi lâu thì bóng ông biến mất. Nơi núi sâu cảnh vắng tuyệt, lẽ nào lại không có những ông già như thế!

 Lại có khi, tùy chỗ đi tới, gặp nơi có người quen cũ. Đó là những người ngày trước kết giao với ông vì thơ văn, vì đạo đức, vì việc kinh bang tế thế (lo việc trị nước, giúp đời), vì hiểu thấu lòng nhau, hay vì hợp chí khí với nhau. Nghĩ muốn gặp một lần, ông không giấu tên họ nữa mà đi thẳng đến nhà. Người bạn cũ ra đón tiếp trang trọng, thấy áo mũ của Minh Liêu Tử hơi khác thường, lấy làm lạ mà hỏi. Ông đáp: "Tôi đã từ bỏ việc đời rồi. Thông Minh (tức Đào Hoằng Cảnh, đạo sĩ đời Lương, bỏ quan vào núi tu) và Quý Chân (tức Hạ Tri Chương, nhà thơ đời Đường, về già bỏ quan làm đạo sĩ) chính là thầy của tôi." Bạn hỏi: "Việc cưới gả cho con cái của ông đã xong chưa?" Đáp: "Chưa. Nếu đợi xong thì cũng như đợi nước sông Hoàng Hà trong lại (nghĩa là chẳng biết đến bao giờ). Hướng Tử Bình (người đời Hán, lo xong việc cưới gả cho con rồi bỏ đi chơi núi không về) đi rồi thì không quay lại; tôi cũng sắp trở về núi quê nhà để được sống thỏa theo bản tính của mình mà thôi."

 Thế rồi bạn mời ông vào phòng chay thanh tịnh, cùng nhắc lại chuyện cũ mấy chục năm trước. Cúi xuống ngẩng lên, cười một tiếng, thấy tất cả đều như cảnh trong mộng. Người bạn bèn bồi hồi, vừa than vừa thèm muốn: "Minh Liêu Tử quả là người không vướng bận gì! Ôi, quyền quý cao sang, vinh hoa thấm đẫm, đó là thứ người ta dễ chìm đắm vào. Có kẻ đầu đã bạc mà vẫn đứng trong hàng ngũ triều quan, già lụ khụ, đi lảo đảo, vẫn còn tham luyến những thứ ấy mà không chịu buông. Một khi phải rời bỏ thì nhăn nhó với mọi người. Đã hỏi xe ngựa để về rồi mà còn chần chừ chưa đi; ra khỏi cửa kinh thành còn ngoái đầu nhìn lại. Đã về đến nhà quê thì chẳng thèm chăm chút việc trồng cấy lúa má (?), lo liệu đậu vừng. Ngày đêm dò hỏi tin tức ở kinh đô, hoặc gửi thư cho bạn cũ đang nắm quyền. Trong lòng toan tính tới lui mãi, cho đến lúc hấp hối mới thôi. Có người ngày chiếu chỉ phong làm tể tướng ban xuống lại đúng ngay giờ hấp hối; có người nhắm mắt đã mấy canh giờ rồi sứ giả triều đình mới tới, thật đáng cười lắm! Ông tu luyện thế nào mà sớm tự rũ bỏ được dễ dàng như cởi đôi giày vậy?"

 Minh Liêu Tử nói: "Lúc rảnh rỗi tôi ngắm xét sự đời, có lẽ vì đau lòng mà tỉnh ngộ. Tôi nhìn lên trời: mặt trời, mặt trăng, sao và Ngân Hà sao mà vội vã, sớm tối cứ chạy về phía tây? Mặt trời của hôm nay, đi qua là mất. Dù có ngày mai thì cũng không còn là hôm nay nữa. Năm nay, qua đi là mất. Dù có sang năm thì cũng không còn là năm nay nữa. Ngày của trời thì cứ dài, ngày của ta thì tự ngắn. Ngoài ba vạn sáu nghìn buổi sáng ra, ta không thể có thêm. Tuổi của trời biến ảo (?), tuổi của ta tự ngắn; ngoài trăm năm ra, ta không thể có thêm. Huống chi cái gọi là trăm năm, cái gọi là ba vạn sáu nghìn ngày ấy, đời người thường chẳng sống được trọn, mà trong đó những ngày mưa gió buồn lo, vất vả bôn ba bụi bặm lại nhiều. Còn những lúc thời tốt gặp gỡ vui vẻ, trăng gió đẹp đẽ, lòng dạ thư thái, tinh thần hòa vui, đàn hát rượu chè, vui vẻ múa may, thì biết được bao nhiêu? Mặt trời mặt trăng đi nhanh hơn viên đạn bắn. Khi nó lăn tròn sắp rơi xuống núi phía tây, dù có sức nhổ núi nhấc vạc cũng không kéo nó về phía đông được. Dù có tài ăn nói của Tô Tần, Trương Nghi (hai nhà du thuyết nổi tiếng thời Chiến Quốc) cũng không thuyết phục được nó quay về đông. Dù có trí khôn của Xư Lý Tật, Án Anh (hai bậc mưu trí nổi tiếng nước Tần và nước Tề) cũng không xoay nó về đông được. Dù có lòng thành đến mức làm cầu vồng trắng xuyên mặt trời (?) hay sẵn sàng nhảy xuống biển chết (như Lỗ Trọng Liên thời Chiến Quốc) cũng không cảm động được nó quay về đông. Từ xưa đến nay, người ta bàn đến chuyện này đều coi là mối hận dài.

 Tôi nhìn xuống đất: bờ cao hóa thành hang sâu, hang sâu hóa thành gò đống. Sông hồ cuồn cuộn, ngày đêm chảy về đông không ngừng. Phương Tử tiên sinh (một vị tiên trong truyện xưa) nói: 'Từ khi ta tiếp đón khách đến nay đã ba lần thấy biển xanh hóa thành ruộng dâu rồi.' Tôi nhìn vạn vật: sinh, già, bệnh, chết, bị âm dương (hai mặt đối nghịch của tự nhiên như sáng tối, nóng lạnh, vận hành khiến muôn vật thay đổi) mài mòn, như mỡ trong nồi, lửa đun bên dưới, chẳng mấy chốc đã cạn khô. Như ngọn nến trước gió, lay lắt, sáp chảy cạn, tàn rơi xuống, phút chốc đã tắt. Như cành gãy giữa biển cả, sóng trước đẩy đi, sóng sau dồn tới, trôi nổi mà không biết sẽ dạt về đâu. Huống chi bảy thứ tình cảm (mừng, giận, buồn, sợ, yêu, ghét, ham muốn) làm tổn hại, tiếng hay sắc đẹp đẽo gọt, lo và mừng quá độ, suy nghĩ quá sức. Mạng sống không chắc được trăm năm mà ý chí lại mong ngàn năm; thân ngồi giữa lửa đốt dầu sôi mà lòng lại mưu tính chuyện ngoài trời đất. Đến khi khí huyết suy kiệt, tinh thần không còn giữ được, sao lại chẳng mau tàn hoại?

 Bậc vương hầu tướng tướng, nhà cửa nguy nga đông như mây, ăn cơm có gõ chuông, mỗi bữa người hầu cả trăm (?). Sáng sớm mở cửa, khách khứa ùa vào; chiều tà bày tiệc, mỹ nữ đứng thành hàng. Người đi đường ngang qua, tiếng quát tháo như sấm khiến không dám nhòm vào. Mấy chục năm sau lại đi qua, thì chỉ thấy cỏ dại, gạch ngói vụn, phủ đầy sương móc, gió lạnh nắng nhạt, không còn một mảnh ngói nguyên, nơi trẻ con thả trâu chăn lợn chính là chốn tiệc tùng ca múa ngày trước. Khi đang thịnh vượng xa hoa, đùa cợt cười vui, nào biết lại có ngày nay? Vinh hoa lớn lao rồi suy tàn, sao mà chỉ trong chớp mắt! Đâu chỉ vườn Kim Cốc (vườn xa hoa của Thạch Sùng đời Tấn), đài Đồng Tước (của Tào Tháo), điện Phi Hương, ao Thái Dịch (cung điện, ao vua nhà Hán) qua trăm nghìn năm mới chìm mất đâu!

 Ngày rảnh ra ngoài thành, lên gò đống, thấy mộ phần xanh um chồng chất: là người nước Yên, nước Hàn, hay nước Tấn, nước Ngụy? Là vương hầu hay đầy tớ? Là anh hùng hay kẻ ngu đần? Đất vàng mênh mang, làm sao biết được? Tôi nghĩ khi họ còn sống, ai mà chẳng mê vinh hoa ham lợi lộc, tranh hơn thua giành danh tiếng, mưu tính những điều khó đạt, săn đuổi những điều vô ích, lo lắng vất vả kinh doanh. Một sớm ngủ giấc dài, muôn mối lo đều chấm dứt. Tôi từng nghỉ ở nhà công, thấy người đi người đến, chẳng biết đã thay bao nhiêu chủ. Tôi từng xem sổ sách triều đình, bỏ tên cũ ghi tên mới, chẳng biết đã thay bao nhiêu tên. Tôi từng ra cửa ải, tới bến đò, lên đồi cao, nhìn đồng nội, thấy thuyền xe nối nhau không dứt, núi sông mờ mịt, chẳng biết đã tiễn đưa bao nhiêu người. Than thở ngâm ngợi, có khi tiếp theo là nước mắt nước mũi chảy ròng, thế là lòng ham muốn của tôi nguội lạnh như tro."

 Người bạn nói: "Án Tử có câu: 'Nếu từ xưa không có cái chết, thì niềm vui này là của họ Sảng Cưu (người đời rất xưa ở đất Tề) rồi.' Tề Cảnh Công khóc lóc buồn thương vì sợ chết, người hiểu biết chê ông không thông suốt. Nay ông thấy thời gian trôi nhanh, biết sự thay cũ đổi mới là vô thường, rồi cảm khái đến mức đau xót, há chẳng làm tổn hại cái hiểu biết của bậc người thông suốt sao?" Minh Liêu Tử nói: "Không phải thế. Vì sự thay đổi nên mới đau lòng, đau lòng nên mới tỉnh ngộ. Tề Cảnh Công giận vinh hoa khó lâu bền, nên muốn chiếm giữ lấy để hưởng hết niềm vui của người sống. Còn tôi thì cảm thấy giàu sang là vô thường, nên muốn đẩy nó ra xa, để lo cho xong việc lớn của tính mệnh. Hướng đi khác nhau vậy."

 Bạn hỏi: "Nay ông đã đắc đạo chưa?" Minh Liêu Tử đáp: "Tôi là người ham đạo, không phải người đã đắc đạo." Hỏi: "Ông ham đạo mà lại đi chu du là vì sao?" Đáp: "Đi chơi đâu phải là đạo! Tôi chán con đường làm quan gò bó, việc người phiền nhiễu ồn ào, nên tạm buông thả mình mà thôi. Muốn xong việc lớn thì phải đợi đến lúc bế quan (đóng cửa ở một nơi, cắt đứt giao tiếp để chuyên tâm tu luyện)." Hỏi: "Ông chỉ có một cái bầu, một tấm áo vá, vừa đi vừa hát xin ăn, có gì để tự vui chăng?"

 Minh Liêu Tử đáp: "Tôi nghe thầy dạy rằng: cái thú nhỏ là ở sự thanh đạm. Mổ dê giết bò, món núi món biển bày la liệt, lúc đầu ăn cũng thấy rất ngon. Đến khi no nê căng bụng, càng thấy khó chịu, chẳng bằng rau tía tô với cơm gạo giã. Khí trong, thân yên, quen rồi thì thấy an, lại có dư vị đặc biệt. Gái đẹp trai xinh, phô hết dáng vẻ diễm lệ, đánh trống thổi sênh, cả nhà rộn ràng như nước sôi, lúc đầu cũng rất vui. Đến khi hứng hết ý tàn thì lại sinh buồn bã lạnh lẽo, chẳng bằng đốt hương mở sách, lặng lẽ ngồi yên, phong vị thanh thoát, càng lâu càng sâu xa. Tôi tuy từng làm bậy chức quan, đội mũ tiến hiền (mũ của quan văn), nhưng nhà không có ruộng ven thành, túi không có đồng tiền nào, chỉ có mấy cuốn sách vở. Chở sách sang phía tây, thần sông sợ sách làm tôi vướng bận nên một lần quẳng hết xuống bờ nước. Ngoài thân này ra, chẳng còn vật gì dư thừa. Cảnh vắng lặng thì phiền lụy tiêu tan, thân thong dong thì lòng nhàn hạ, cái thú ấy há chẳng lâu dài sao? Một áo vá, một cái bầu, muốn đi đâu thì đi. Ở không chọn chỗ, nhận không chọn vật. Đến không hỏi chủ, đi không để tên. Ở chỗ lạnh lẽo không chê, vào nơi ồn ào không bị lẫn lộn. Cho nên cuộc chu du của tôi cũng là học đạo vậy." Người kia bèn hớn hở vui mừng nói: "Nghe lời ông như uống thuốc thanh lương tán (bài thuốc tính mát, giải nóng), không biết cái nóng bức phiền muộn đã rời khỏi thân lúc nào."

 "Ông đã ham đạo, xin được nghe ý chỉ. Ba giáo (đạo Nho, đạo Phật, đạo Lão) có khác nhau chăng?" Đáp: "Không có gì khác. Đạo Nho là phép tắc để sống trong đời; đạo Phật và đạo Lão là phép tắc để ra khỏi đời. Nhà Nho dùng cái thực, nhưng đến chỗ huyền diệu thì gốc lại là hư; đạo Phật, đạo Lão dùng cái hư, nhưng đến chỗ hiện ra thì gốc lại là thực. Ví như con người: lúa tốt để chữa đói, nước ngọt để giải khát. Lấy nước chữa đói thì không khỏi đói, lấy lúa giải khát thì không hết khát. Nhà Nho dùng đạo của mình để trị đời, làm sáng tỏ luân thường (các mối quan hệ đạo đức giữa người với người như vua tôi, cha con, vợ chồng), dựng nên kỷ cương, phép tắc tinh tường, lưới luật chặt chẽ, con người dựa vào đó mà sống. Thế nhưng phép đời có vinh hoa nên dễ sinh lòng thèm muốn; phép đời vô thường nên dễ sinh lo được lo mất; phép đời trói buộc nên dễ sinh chán khổ; phép đời vất vả nên dễ sinh bực bội. Còn đạo Phật, đạo Lão thì quý sự vắng lặng mà bỏ vinh hoa, trọng tính linh (phần tinh thần sáng suốt bên trong) mà coi nhẹ được mất, lìa trói buộc mà chuộng buông bỏ, bỏ bực bội mà theo thanh lạnh. Cho nên đạo Nho ví như cơm gạo, còn đạo Phật, đạo Lão ví như nước uống. Dùng đạo Phật, đạo Lão để trị đời thì như lấy nước chữa đói, vốn chẳng dùng vào đâu được. Nhưng muốn giữ đạo Nho mà bỏ đạo Phật, đạo Lão thì như ăn cơm mà không uống nước, khát quá thì làm sao? Cho nên ba giáo cùng đứng song song, không thể bỏ được."

 Hỏi: "Đạo Phật với đạo Lão có khác nhau chăng?" Đáp: "Không có gì khác. Đạo Phật quý hư tĩnh, đạo Lão cũng quý hư tĩnh. Đạo Phật quý vô vi, đạo Lão cũng quý vô vi. Đạo Phật coi trọng thần (phần tinh thần), nên chỉ tu tính (bản tính, tâm linh) mà không nói đến mệnh (sinh mệnh thể xác, khí lực của thân). Linh minh (sự sáng suốt của tâm) đến cực điểm thì muôn kiếp (khoảng thời gian dài vô cùng) không hoại, ấy là tính tự bao gồm cả mệnh. Đạo Lão coi trọng hình (thân thể), nên phần nhiều tu mệnh; nhưng ắt phải tính mệnh song tu (tu cả tâm lẫn thân), lấy tính mà lập mệnh, rồi sau mới siêu phàm độ thế (vượt khỏi kiếp người thường, ra khỏi cõi đời), ấy là mệnh không thể lìa tính. Đạo gia luyện tinh hóa khí, luyện khí hóa thần, luyện thần hoàn hư (các bậc tu luyện nội đan: luyện tinh chất trong thân thành khí, luyện khí thành thần, luyện thần trở về cõi hư không), để thành đại đan (viên 'thuốc tiên' kết tụ trong thân, tức đạt quả tu thành), từ cái có mà vào cái không, ấy là từ hữu vi (có làm, có công phu) mà đến vô vi. Nhà Phật thì từ giới sinh định, từ định sinh tuệ (giữ giới luật thì tâm yên định, tâm định thì sinh trí tuệ sáng suốt); đến được tuệ thì chỗ ánh sáng linh hiện ra cũng chính là đan vậy, ấy là hoàn toàn bằng vô vi. Cái làm của vô vi thì đạo càng lớn. Nhà Phật một khi chứng được chân không (thể nghiệm được bản chất trống rỗng chân thật của muôn vật), thì muôn kiếp không hoại, chuyện trường sinh là điều không cần phải nói đến. Đạo gia thì hình và thần đều diệu, tự nhiên trường sinh, lúc đầu vốn không phải vì tham sống lâu mà tu đạo. Việc lấy trường sinh làm lời dạy là đặt ra cho người học, chứ không phải ý chỉ gốc của Hoàng Lão (Hoàng Đế và Lão Tử, tổ của Đạo gia). Đạo gia có phái chuyên nói việc tu mệnh, đạo ấy không lớn, tuy đủ kéo dài tuổi thọ nhưng dễ hoại, đó gọi là hạng địa tiên (bậc tiên thấp, sống lâu ở cõi trần). Nhà Phật nếu tu tính không triệt để, thì khi hình đã hoại mà thần chưa thể tự đứng vững, không tránh khỏi phải đầu thai hoặc đoạt xá (chiếm thân xác người khác để sống), đó gọi là hạng quỷ thanh linh. Nói gọn lại: đạo Phật nếu đã thành thì còn bàn gì đến tiên nữa? Người tu tiên mà lấy phép Phật để tu tiên thì đạo tiên mới lớn. Hai nhà có chút khác nhau, nhưng chỗ lớn thì giống nhau."

 Người bạn nói: "Ông bàn về ba giáo thật xác đáng, lo gì không thành?" Minh Liêu Tử nói: "Đạo, biết thì không khó, làm mới khó. Không biết thì như người mù tìm đường. Biết mà không làm, thì vẽ cái bánh há có thể ăn no được sao?" Thế rồi người trong làng dần dần có kẻ biết đến Minh Liêu Tử, hẹn nhau đến xem. Minh Liêu Tử sợ mệt mỏi vì phải tiếp đãi, bèn từ biệt bạn mà đi.

 Đến một nơi xin ăn, thấy có tên lính sai nha của quan phủ trói một người nghèo mà đánh roi rất đau. Đòi tiền không được, tên lính càng giận, người nghèo vừa kêu vừa khóc. Một nhà giàu mặc áo đẹp, cưỡi ngựa hăng, người theo hầu đông như mây, chèn ép người chợ, người chợ nín thở. Kẻ đồ tể cầm dao sắc giết bò mổ dê lợn, tiếng kêu vô cùng thảm thiết. Các thứ cá, ba ba, trai, sò, chạch, lươn chất đống như núi, mùi tanh hôi bay xa mấy chục dặm. Có nàng dâu cãi lại mẹ chồng, có đứa con mắng nhiếc cha. Có chú trai đẹp (?) trang điểm như đàn bà để dụ dỗ dâm dật, có cô gái lầu xanh đứng chắn cửa ghẹo khách. Bao nhiêu điều lỗi lầm như thế, Minh Liêu Tử thương xót, bèn gọi người trong chợ tụ lại, rộng rãi thuyết pháp (giảng giải giáo lý). Ông giảng về quả bồ đề (quả giác ngộ), bàn về phúc của cõi trời cõi người, nêu duyên ba đời (kiếp trước, kiếp này, kiếp sau), chỉ ra sự báo ứng của thiện ác: tu hành mà không bám chấp vào đâu thì là Đại thừa (con đường tu lớn, cứu mình và cứu người); tu hành trong thanh hư thì vào bậc tiên; tu hành mà còn hữu lậu (còn phiền não, ham muốn rỉ rả chưa dứt) thì sinh lên cõi trời; ôm lòng dục mà tu hành thì thành ma đạo (đường của loài ma); mang lòng giận dữ mà tu hành thì thành A-tu-la (loài thần hay nóng giận, tranh đấu); phá phép mà phỉ báng đạo thì gọi là xiển-đề (kẻ dứt hết căn lành, không tin Phật pháp); hung dữ như rắn độc mà dâm ác thì hóa thành La-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người); bỏ điều thiện mà buông theo điều ác thì đọa địa ngục; ác cùng cực, tội nặng thì chìm vào A-tỳ (địa ngục khổ nhất, chịu tội không ngừng). Lời ông thiết tha thấm thía, người nghe rùng mình kinh sợ, nhiều người nhờ đó mà ăn năn sửa đổi.

 Chốc sau, một người học trò đến, tranh luận với Minh Liêu Tử. Học trò hỏi: "Tiên và Phật quả có thật chăng?" Đáp: "Sao lại nói thế? Kẻ phàm phu buông theo ham muốn, lo lắng nhọc nhằn thì tâm khí rối loạn hao mòn; ngẫu nhiên có lúc lòng trong sạch, ít ham muốn thì tinh thần sảng khoái. Người nếu biết kín đáo giữ gìn chân khí (khí gốc thật của sự sống), bảo dưỡng ánh sáng linh của tâm, thì thành tiên thành Phật, còn ngờ gì nữa? Tôi tạm nói nông cạn thế này: hai bộ tạng kinh của Phật và Đạo (Đại tạng kinh và Đạo tạng, tức toàn bộ kinh sách hai đạo) cùng các sách 'Cao tăng truyện', 'Thần tăng truyện', 'Truyền đăng lục', 'Liệt tiên truyện', phần nhiều do tay bậc chí nhân (người đạt đạo cao) và đại nho viết ra, qua trăm nghìn vạn ức năm nay, lẽ nào họ đều nói càn những việc không có để lừa dối đời sau? Thần quái, ma quỷ còn có người từng thấy từng nghe. Có quỷ thần thì có tiên Phật; nói là không có, tức là phỉ báng đạo."

 Hỏi: "Những cái gọi là Đông Nhạc (thần núi Thái Sơn, coi việc sống chết), Phong Đô (kinh đô của cõi âm), Diêm La (vua cõi âm), minh quan (quan cõi âm), quả có thật chăng?" Đáp: "Sao lại nói thế? Cõi sáng có Diêm-phù-đề (cõi đời người ta đang sống). Thiên tử cai quản bốn biển, dưới có tể tướng, sáu bộ, quan giám sát, quan cai trị các châu, truyền giáo hóa, thông tình dân, dùng ân và uy, thưởng và khen để sắp đặt muôn dân, rồi mới thành nề nếp đời. Trên cõi người và cõi trời có Thiên Đế ngự ngay ngắn, cai trị kẻ ở dưới. Dưới Ngài có các thiên thần, chư tướng, Tam Quan (ba vị thần Trời, Đất, Nước coi việc ban phúc, xá tội, giải ách) cùng muôn thần linh, xét hỏi việc thiện ác ở nhân gian, phân biệt thưởng phạt để làm sáng tỏ lẽ thần. Ông bảo không có thần linh, chẳng lẽ lại bảo cũng không có Thượng Đế sao? Có Thượng Đế mà không có thần linh, thì chỉ có một vị vua trơ trọi sừng sững trên cõi Ngọc Thanh (cõi trời cao nhất của Đạo giáo) sao? Lại lấy gì để thưởng phạt thiện ác mà thi hành mệnh lệnh?"

 Hỏi: "Báo ứng thiện ác, nhân quả ba đời, quả có thật chăng?" Đáp: "'Làm điều thiện thì trời ban trăm điều lành; làm điều bất thiện thì trời giáng trăm tai họa', đó là lời nhà Nho. 'Muốn biết nhân đời trước, xem những gì đời này đang chịu; muốn biết nhân đời sau, xem những gì đời này đang làm', đó là lời nhà Phật. Nay có kẻ ngu đần, bạc bẽo, hung ác mà suốt đời giàu sang, phúc lưu đến con cháu, không phải đời này nó đủ để hưởng như thế, mà có lẽ vì kiếp trước nó trồng gốc phúc sâu. Có người thông minh, ưa tu sửa mình mà chết yểu, lận đận, con cháu tàn lụi, không phải đời này họ tự chuốc lấy, mà có lẽ vì kiếp trước tu phúc nghiệp còn mỏng. Nếu không vậy, thì hai việc ấy không thể giải thích được, mà quyền thưởng phạt của Thượng Đế bị đảo lộn rồi."

 Một lát sau, một gã thiếu niên đến, chỉ tay mắng Minh Liêu Tử: "Đạo sĩ đi xin ăn, được ăn thì đi, lắm mồm làm gì? Đây là kẻ yêu nhân. Ta sẽ báo quan." Gã xắn tay áo định đánh Minh Liêu Tử. Minh Liêu Tử cười mà không đáp, có người can ngăn, gã mới thôi.

 Thế rồi Minh Liêu Tử vừa đi vừa hát mà bỏ đi. Đêm ngủ quán trọ, có người đàn bà dung nhan diễm lệ, dáng vẻ lẳng lơ, nhòm vào cửa. Chốc lát dần dần sán lại gần, buông lời ỡm ờ trêu ghẹo. Minh Liêu Tử thầm nghĩ: "Đây chẳng phải yêu quái sao?" Ông ngồi ngay ngắn không đáp. Người đàn bà nói: "Ta là tiên, thương ông siêng năng ham đạo nên đến độ (cứu giúp, dắt dẫn) cho ông. Vả lại ta với ông có duyên từ kiếp trước, mong ông đừng ngờ, ta sẽ cùng ông dạo chơi giữa núi Độ Sách và Bồng Lai (những núi tiên trong truyền thuyết)." Minh Liêu Tử lại nghĩ: "Xưa Lư Thành Tử học đạo ở núi Kinh, bị thử thách mà không vượt qua, rốt cuộc bị quỷ tà mê hoặc, mất con mắt trái, rồi không đắc đạo mà chết. Sách 'Chân cáo' cho rằng đó là vì Thành Tử dùng chí không chuyên nhất, còn có lòng tà. Quỷ cáo mê hoặc người, làm hại sự sống, mất mạng, điều ấy hẳn rồi, không thể gần. Còn nếu là thánh hiền đến thử mà mình không vượt qua, thì cũng không phải cách để chuyên tinh và ngưng tụ tinh thần." Ông vẫn ngồi ngay ngắn như trước. Người đàn bà thoắt biến mất. Là quỷ cáo hay ma đến thử thì đều không thể biết được.

 Minh Liêu Tử chu du ba năm, dấu chân gần khắp thiên hạ. Những gì mắt thấy, tai nghe, thân tiếp xúc, cảnh vật thật khác thường, tình cảnh chẳng cái nào giống cái nào, không gì là không giúp cho việc luyện tâm. Tuy đi lang bạt, há chẳng phải là không có ích sao! Thế rồi ông trở về, dựng một túp am tranh trong núi Tứ Minh, suốt đời không ra nữa.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video